Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-1-17 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 07-17/155-50
Karar Tarihi : 28.2.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, 10
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN Süreyya ÇAKIN.
B. RAPORTÖRLER: Emin Cenk GÜLERGÜN, İsmail Atalay YOLCU, Harun ULU
Metin PEKTAŞ
C. ŞİKAYET EDEN: Re’sen
D. HAKKINDA SORUŞTURMA
YAPILANLAR : - Anadolu Cam Sanayi A.Ş.
İş Kuleleri, Kule 3 34330 4. Levent/İstanbul
- Yioula Glassworks S.A.
Mr. Tassos Voulgarakis 5 Orzizomylon Str., 12244 Aegalo
Atina/YUNANİSTAN 20
E. DOSYA KONUSU: İlgili teşebbüslerin, cam ambalaj malzemeleri pazarını
paylaşarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini
ihlal edip etmediklerinin tespiti.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Cam ambalaj malzemeleri pazarında faaliyet gösteren
teşebbüslerin pazar paylaşımı yapmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini
ihlal ettikleri iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurulu’nun 30.7.2003 tarih, 03-54/626-M sayılı
kararı gereğince, Anadolu Cam Sanayi A.Ş. (Anadolu Cam) hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi kapsamında yürütülen önaraştırma ile Paşabahçe Cam San.
Tic. A.Ş.’nin (Paşabahçe) Kurum kayıtlarına 30.7.2003 tarih, 3612 sayı ile intikal 30
eden menfi tespit/muafiyet başvurusu çerçevesinde, Anadolu Cam’da 2-3.9.2003,
Paşabahçe’de ise 20-21.9.2004 tarihlerinde yapılan yerinde incelemelerde, söz
konusu önaraştırma ve menfi tespit dosyalarındaki konulardan farklı olarak, Anadolu
Cam ile Yioula Glassworks S.A. (Yioula)’nın 4504 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal
edici bir anlaşma içerisinde olduklarına işaret edebilecek nitelikte belgeler
bulunmuştur.
Bu belgeler üzerine hazırlanan 2.3.2005 tarih ve 2005-1-17/İİ-03-HGK sayılı İlk
İnceleme Raporu’nda, Anadolu Cam ile Yioula’nın pazar paylaşımı konusunda
uluslararası bir kartel anlaşması içinde olduğu, bu nedenle ilgili teşebbüsler hakkında
doğrudan soruşturma açılması gerektiği ifade edilmiştir. Konuyla ilgili olarak Rekabet 40
Kurulu’nun ek bilgi talebi üzerine hazırlanan 15.4.2005 tarihli Bilgi Notu’nda ilk
inceleme raporundaki bazı hususlara açıklama getirilmiştir.
Rekabet Kurulu’nun 21.4.2005 tarihli toplantısında; söz konusu İlk İnceleme Raporu
ve Bilgi Notu görüşülmüş, Anadolu Cam ve Yioula’nın pazar paylaşımı konusunda
uluslararası bir kartel anlaşması içinde olup olmadıklarının tespiti amacıyla adı geçen
teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun'un 40/1. maddesi ve Çalışma Usul ve
07-17/155-50
2
Esasları Hakkında Yönetmelik’in 55/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına
dair 05-26/296-M sayılı karar alınmıştır.
Konunun yurt dışı boyutu olması nedeniyle, Daire Başkanlığı’nın 15.7.2005 tarihli
şifahi görevlendirmesi üzerine, “Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği’nde 50
rekabet otoritelerinin ülke dışı rekabet hukuku uygulamaları” konulu 19.8.2005 tarihli
Bilgi Notu hazırlanmıştır.
21.4.2005 tarih, 05-26/296-M sayılı Rekabet Kurulu kararı gereğince yürütülen
önaraştırma sonucunda hazırlanan 30.9.2005 tarih ve 2005-1-17/ÖA-05-HU sayılı
Rapor’da, Anadolu Cam ve Yioula hakkında Kanun’un 41. maddesi gereğince
soruşturma açılması gerektiği ifade edilmiştir. Söz konusu önaraştırma raporu,
Rekabet Kurulu’nun 6.10.2005 tarihli toplantısında görüşülerek Anadolu Cam ve
Yioula hakkında soruşturma açılmasına karar verilmiştir.
Soruşturma kararının tebliği 14.10.2005 tarih, 4277 sayılı yazı ile yalnızca Anadolu
Cam’a yapılabilmiş ve bu teşebbüsün birinci yazılı savunması talep edilmiştir. Kararın 60
Yioula’ya tebliği için Adalet Bakanlığı’na hitaben yazılan 17.10.2005 tarih 4304 sayılı
yazıda, söz konusu tebligatın yapılabilmesi amacıyla ilgili ülke makamları nezdinde
gerekli işlemlerin yapılması talep edilmiş; hem Türkçe hem de Yunanca olarak
hazırlanan 17.10.2005 tarih 4303/A-B sayılı soruşturma bildirim yazıları bu yazının
ekine konulmuştur.
Adalet Bakanlığı tarafından gönderilen 28.12.2005 tarihli cevabi yazıda ise özetle,
Türkiye’nin taraf olduğu mevcut uluslararası sözleşmelerin hukuki ve adli belgelerin
tebligatını düzenlediği; ancak, idari, sosyal ve mali alanlara ilişkin belgelerin bu
sözleşmeler kapsamında olmadığı ifade edilmiştir. Sonuç olarak soruşturma bildirim
yazısı Yioula’ya tebliğ edilememiştir. 70
Anadolu Cam’ın Kurum kayıtlarına 9.11.2005 tarih ve 7854 sayı ile giren yazısında,
haklarında soruşturma açılmasına dayanak olan ve Kanun’un 4. maddesinin ihlal
edildiğine dair rastlanılan ciddi bulguların kendilerine açıklanmadığı ifade edilerek, bu
bulguların kendilerine gönderilmesi talep edilmiş, aksi takdirde savunma
yapamayacakları belirtilmiş, aynı yazıda herhangi bir kartel anlaşması içinde
olmadıkları da ifade edilmiştir.
Kurumumuzca bu yazıya cevaben gönderilen 1.12.2005 tarih ve 5002 sayılı yazıda
ise; mevcut uygulamada dosya kapsamındaki tüm belgelerin ticari sırlar çıkarıldıktan
sonra soruşturma raporu ile birlikte ilgili taraflara gönderildiği, dolayısıyla
teşebbüslerin savunma hakkının herhangi bir şekilde kısıtlanmadığı belirtilerek, 80
Anadolu Cam’ın bilgi ve belge talebi bu aşamada reddedilmiştir.
Rekabet Kurulu’nun 30.3.2006 tarih, 06-21/286-M sayılı kararıyla, Kanun’un 43.
maddesi uyarınca soruşturma süresi 6.4.2006 tarihinden itibaren 6 ay uzatılmıştır.
Soruşturma Heyeti’nce hazırlanan 5.10.2006 tarih, SR-06/20 sayılı Soruşturma
Raporu, Kanun’un 45/1 maddesi uyarınca, Kurul üyeleri ile Anadolu Cam’a tebliğ
olunmuş ve aynı maddenin ikinci fıkrası uyarınca Anadolu Cam’dan savunmasını
göndermesi istenmiştir.
İkinci yazılı savunmanın Kurum’a intikal etmesinin ardından Soruşturma Heyeti’nin
hazırladığı Ek Yazılı Görüş, Kanun’un 45/2. maddesi uyarınca tüm Kurul Üyelerine ve
Anadolu Cam’a tebliğ edilmiştir. Anadolu Cam’ın üçüncü yazılı savunmasının yasal 90
süresi içinde Kurum’a intikal etmesinin ardından, Kurul tarafından 28.2.2007 tarihinde
sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar verilmiştir.
Sözlü savunma toplantısının ardından Kurul, 28.2.2007 tarih ve 07-17/155-50 sayı ile
nihai kararını vermiş, söz konusu karar 15.3.2007 tarihinde tefhim edilmiştir.
07-17/155-50
3
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Soruşturma Raporu ve Ek Görüş’te;
Anadolu Cam ve merkezi Yunanistan’da bulunan Yioula’nın Türkiye cam ambalaj
malzemeleri pazarını etkileyecek şekilde bir uluslararası pazar paylaşımı anlaşması
yaparak, Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği, bu nedenle söz konusu teşebbüslere aynı
Kanun’un 16. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca para cezası verilmesi gerektiği
sonucuna ulaşıldığı ifade edilmektedir. 100
I. İNCELEME DEĞERLENDİRME VE HUKUKİ DAYANAK
I.1. Taraflar
I.1.1. Anadolu Cam Sanayi A.Ş. (Anadolu Cam)
Anadolu Cam, Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş.’nin (Şişecam) bağlı
şirketlerinden birisidir. Şişecam’ın temel faaliyet alanları 4 grup altında toplanmıştır.
Bunlar;
- Düz Cam Grubu,
- Cam Ambalaj Grubu,
- Cam Ev Eşyası Grubu,
- Kimyasallar Grubu’dur. 110
Şirketin ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 1: Türkiye Şişe ve Cam Fab. A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı
Unvanı İştirak Tutarı İştirak oranı (%)
Türkiye İş Bankası A.Ş. 279.962.602 66.106
Diğer 143.537.398 33.894
TOPLAM 423.500.000 100.000
Anadolu Cam A.Ş.’nin hisselerinin %70,32’si Şişecam, %29,68’i ise diğer ortakların
elinde bulunmaktadır.
Anadolu Cam, Şişecam’ın cam ambalaj işini yürüten şirketi konumundadır. Şirket
gıda, su, meşrubat, maden suyu, bira, şarap, yüksek alkollü içkiler, ecza ve kozmetik
sektörüne yönelik çeşitli hacim ve renklerde cam ambalaj malzemesi üretmektedir.
Başka bir ifade ile, Anadolu Cam’ın ürettiği ürünler endüstriyel müşteriler tarafından
ara malı olarak kullanılmaktadır.
Anadolu Cam’ın Çayırova’daki Fabrikası kapatılmış olup, yurt içinde Mersin, 120
Yenişehir ve Topkapı olmak üzere 3 ana fabrikası bulunmaktadır. Şirketin yurt
dışında ise Rusya’da 3 ve Gürcistan’da 1 tane olmak üzere 4 üretim tesisi
bulunmaktadır.
(………………………TİCARİ SIR…………………...)
(………………………TİCARİ SIR…………………...)
(………………………TİCARİ SIR…………………...)
(………………………TİCARİ SIR…………………...)
Anadolu Cam üretiminin bir kısmını yurt içi pazara satarken bir kısmını da çevre
ülkelere ihraç etmektedir. 2004 yılı için şirketin üretim, ithalat ve satış rakamlarına
aşağıdaki tabloda yer verilmiştir. 130
Tablo 2: Anadolu Cam Yurt içi Faaliyetleri
Miktar (Ton)
Üretim (……..)
İthalat (……..)
Yurt içi Satış (……..)
07-17/155-50
4
Yurt içi Satış (……..)
Toplam Satış (……..)
Şirketin 2005 yılı toplam yurt içi satışları ise yaklaşık (……..) ton olarak gerçekleşmiş
olup, bu faaliyetlerden (……………..) YTL ciro elde edilmiştir. Şirketin 2005 yılı yurt içi
ve yurt dışı faaliyetlerinin toplu halde görünümü aşağıdaki tabloda özetlenmiştir.
Tablo 3: Anadolu Cam ve Bağlı ortaklarının 2005 yılı satış miktarı ve hasılatları
Şirket Miktar (1000 ton) Hasılat (1 milyon YTL)
Anadolu Cam (……..) (……..)
Ruscam (……..) (……..)
Pokrovsky (……..) (……..)
Mina (……..) (……..)
TOPLAM (……..) (……..)
I.1.2. Yioula Glassworks S.A. (Yioula)
Merkezi Yunanistan’da bulunan Yioula, cam ambalaj üretim faaliyetlerini Yunanistan,
Bulgaristan ve Romanya'da gerçekleştirmektedir. Şirketin Bulgaristan’da 2,
Romanya’da 1, Yunanistan’da 2 üretim tesisi bulunmaktadır. Şirket temel olarak cam 140
ambalaj malzemelerinin yanında cam ev eşyası üretmektedir.
(………………………TİCARİ SIR…………………...)
(………………………TİCARİ SIR…………………...)
(………………………TİCARİ SIR…………………...)
Yenileme yatırımları ve planlanan devir işlemleri de dikkate alındığında Yioula’nın
bugünkü kapasitesinin artmış olabileceği düşünülmekle birlikte, bu haliyle de gerek
coğrafi bakımdan gerek üretim kapasitesi itibarıyla, Anadolu Cam’ın en önemli rakibi
konumundadır.
150
I.2. İlgili Pazar
Dosyadaki bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı “cam ambalaj malzemeleri pazarı”,
ilgili coğrafi pazar ise “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller
İddia konusuna ilişkin olarak dosyada yer alan ve raportörlerce yerinde incelemelerde
elde edilen bilgi ve belgelere aşağıda yer verilmiştir:
Belge 1: Anadolu Cam’da 2-3.9.2003 tarihlerinde yapılan incelemede Cam Ambalaj
Grubu Başkanı Teoman Yenigün’ün odasında bulunan belgede İngilizce olarak
kaleme alınmış ifadelerin çevirisine aşağıda aynen yer verilmiştir:
“ … pazarlarımızın rahatsız edilmesine izin vermememiz gerektiğini söyledin. 160
İç pazarlarımızı korumalıyız.
Bu açıdan biz Yunan pazarına satışlarımızı azalttık ve siz de Bulgaristan’dan
bizim pazarımıza hiçbir şey satmadınız. Bir şeyler satmadan önce birbirimize
görüşlerimizi ifade ediyor ve fiyatlarımızı soruyoruz. … konusuna nasıl tepki
verdiğimizi biliyorsunuz.
(………………………TİCARİ SIR…………………...)
Buna inanmak için de gayet iyi nedenlere sahibiz. Bunun için konuşmaya ve
orta vadeli plan/program yapmaya hazırız.”
07-17/155-50
5
Belge 2: Soruşturma döneminde Anadolu Cam’da 16.6.2006 tarihinde yapılan
yerinde incelemede bulunan, Cam Ambalaj Grubu Başkanı Teoman Yenigün’ün 170
Şişecam Genel Müdürlüğü’ne hitaplı ve 23.3.2000 tarihli yazının ekinde Yioula’nın
sahibi Tassos Voulgarakis ile yapılan görüşme hakkında not bulunmaktadır. Not
aşağıdaki gibidir:
“GÖRÜŞME NOTU
Görüşülen Kişi : Mr. Tassos Voulgarakis
Yioula S.A. ve Chronas’ın patronu (Yunanistan)
Drujba ve Stind’in %50 ortağı.
Görüşme Tarihi : 22 Mart 2000 Maslak – İstanbul
Sn. T. Voulgarakis Mart ayı ortalarında arayarak potansiyel birçok işbirliği konusu ile 180
ilgili İstanbul’a gelerek görüşme istediğini bildirmiş idi.
…
Bu çerçevede yeni kapasitelerini de dikkate alarak bizim Yunanistan’a ihraç ettiğimiz
kavanoz fiyatlarını çok düşük tutmamamız hususunda yardımlarımızı istedi.
Konuyu inceleyip, gerekeni yapacağımızı söyledikten sonra
(………………………TİCARİ SIR…………………...), gerçek durumun ne olduğunu
sorduk.
…
Bu yatırıma uzun vadeli baktığını, aslında Yunanistan ve Türkiye’ye buradan ucuz
mal vererek lokal üretimleri tehdit gibi bir stratejilerinin olmadığını, Efes’in 190
Bulgaristan’dan teklif istediğini bildiğini ve verilmemesi yönünde görüş verdiğini,
aslında kalitenin de Efes spesifikasyonlarını karşılamaktan uzak olduğunu izah etti.
ŞC ile her türlü işbirliği yapabileceğini, iki tarafın da ortak çıkarlar ve bölgenin
kontrolü açısından bunu yapabilecek en uygun taraflar olduğunu, 1 hafta – 10 gün
içinde Levantis grubunun görüşlerini alarak bütün detayları ile bize ileteceğini söyledi.
Teoman Yenigün”
Yine aynı yerinde incelemede bulunan ve Yioula’nın Anadolu Cam’a ve Anadolu
Cam’ın da Swissotel’e gönderdiği faks mesajları, Voulgarakis’in 21-22.3.2000
tarihlerinde İstanbul’da bulunduğu bilgisini doğrulamaktadır.
Belge 3: Cam Ambalaj Grubu Başkanı Teoman Yenigün’ün odasında bulunan diğer 200
bir belgede İngilizce olarak kaleme alınmış ifadenin çevirisi aşağıdaki gibidir:
“12 Eylül 2001 Yioula/Atina
… Duydum ki siz Türkiye’ye satmıyorsunuz, onlar Yunanistan’a satmıyorlar. Şişecam
ile iyi ilişkiler ve anlaşma. Fakat ben buna inanmıyorum.
…
…Pazarı ilişkimizi hiç kimsenin anlamayacağı bir şekilde yönlendirmeliyiz.
Unutmayalım ki şişeleri …’dan alacaklar.
… bize ‘Şişecam’dan neden korktuğumuzu?’ soruyorlar. Ben de onlara … fiyatının
(….) olduğunu söylüyorum.
Bizim onları aldattığımızı düşünüyorlar. 210
İnanmıyorlar.
Dikkatli olun tüm fiyatları alt-üst etmek isteyecekler.
07-17/155-50
6
Romanya’dan almalarına izin verin.
Sonuçları görelim
…
… pazarı araştıracak ve nasıl tepki vermemiz gerektiğini bildirecek.
Yunanistan’a (…..) ton kavanoz satışından vazgeçebiliriz.
Bunun arkasındayız…”
Belge 4: Soruşturma döneminde Anadolu Cam’da yapılan yerinde incelemede
bulunan Ekim 2001 tarihli ve “Dünya Cam Üreticileri Temel Verileri 2000” başlıklı 220
çalışmada;
- “Büyüme Stratejimiz (Ortaklık)” başlığı altında, “… Bu nedenle, (………….)
stratejimiz doğrultusunda, Rusya’daki büyümemize paralel olarak, (……….)da
hakimiyet kurabilmek ve büyümenin yanı sıra yurt içi pazara yönelebilecek
tehdidi de kontrol edebilmek için grubumuza benzer nitelikte bir üreticiyle güç
birliği ve sinerji olanakları değerlendirilecektir.”,[1]
- ”Bulgaristan Projemiz: Stratejilerimiz” başlığı altında, “… Gerek kapasite
gerek pazarlama açısından Balkanlar pazarında iyi bir pozisyonu olan YIOULA
GLASS ile ortaklığa giderek bölgede söz sahibi olmak … Yurt içi pazarımıza
yönelik en önemli tehdidi ortadan kaldırmak“, 230
“Mevcut Durum” başlığı altında, “… %(…) oranında ortaklığımıza sıcak bakıyorlar ve
istiyorlar… Sonuç olarak; önce %(…) (2002), daha sonra artacak yurt içi talebimizi de
dikkate alarak %(…) (2003) ile toplam %(…) ortak olmamızın doğru olacağını
düşünüyoruz. Bu çerçevede yurt dışı projelerimizden; (……..…TİCARİ SIR………...)
- ifadelerine yer verilmiştir.
Belge 5: Paşabahçe’de 20-21.1.2004 tarihlerinde yapılan yerinde incelemede
aşağıda alıntılanan belge bulunmuştur:
“PAZAR ARAŞTIRMA VE PLANLAMA MÜDÜRLÜĞÜ BİLGİ NOTU
No:03/14
Tarih: 26.03.2003 240
Konu: Solmaz Mercan firması hakkında
….
Solmaz Mercan Mutfak Eşyaları Tic. San. Ltd. Şti. Cam Ambalaj Grubu’ndan
aldığı ve esasen dolumcu amaçlı üretilmiş saklama kapları, kavanoz, tuzluk, yağlık
sirkelik vb. ürünleri plastik aksesuar ile takımlamak suretiyle bunları züccaciye
ürününe dönüştürmekte ve bunları yurt içi ve yurt içi pazarlara satmaktadır. Firma bir
dönem Bulgar Drujba firmasından 2 Lt. Hacminde Köşem benzeri sürahi de ithal
etmiş ancak bu çabası CA Grubu’nun Yunanlı Ana Şirket ile görüşmeleri neticesinde
engellenmiş, bu tarihten sonra da (Cam Ambalaj Grubu’ndan alınan bilgiye göre)
Bulgaristan’dan ithalat yapmamıştır.” 250
Belge 6: Anadolu Cam’da önaraştırma döneminde yapılan yerinde incelemede
bulunan 11.4.2003 tarihli “AC İÇİN BALKANLARA YAKLAŞIM NOTU” başlıklı bir
belgede yer alan ifadelere aşağıda yer verilmiştir.
[1] Altı çizili kısım belgeye el yazısıyla eklenmiştir.
07-17/155-50
7
“…
3.4. YIOULA ve BALKANLAR
Bölge ülkelerinin 1.0 milyon tonluk cam ambalaj üretiminin yaklaşık %(…)’ı (………
ton) Yioula tarafından kontrol edilmektedir. Planlanan gelişme sağlanırsa bu pay
%...ye çıkacaktır (… …. ton). Bu büyüklük Türkiye’deki toplam kapasitemize yakındır
(………………….).
Bölgede tek elde sınırlarımıza yakın bu büyüklükteki bir kapasite önlem almamızı 260
gerektirmektedir.
Yioula’nın bir aile şirketi olması kültür ve yapı bakımından büyük bir uluslar arası
üretici tarafından ele geçirilmesini göreli olarak kolaylaştırabilir.
Bu kendi başına esas pazarımızı tehdit eder nitelikte bir olasılıktır.
Diğer yandan AB entegrasyonu sürecinde bu pazardaki tüketim artıp çekicilikleri
artacaktır. Yioula’nın böyle bir potansiyeli tek başına hakim olması bizi hem
büyümemiz hem de esas pazarımızdaki konumumuz açısından zor durumda
bırakabilir (Türkiye’deki müşterilerimizin önemlileri Yioula’nın Bulgaristan’daki
tesislerini bilmekte ve Bulgarlar tarafından tanınmaktadır. İki yıldır arttırarak
yaptığımız ithalat Yioula Grubu’nun hem kalitesini geliştirmiş hem ihtiyaçlarımız 270
hakkında iyi bir fikir vermiştir. Bu ilişkiyi tek taraflı olarak kesmemiz zor olacaktır).
4. YAKLAŞIM
…
Bu gelişmenin tamamlanabilmesi için Yioula ile ilişkilerin belirlenmesi gereklidir.
- Tercih ettiğimiz ilişki grubun %(…)’ini satın almaktır. Ancak mevcut durumda bu
yaklaşım kabul görmemiştir. Hatta azınlık hissesi ile ilgili ciddi görüşmelere karşı
taraf belirgin bir eğilim göstermemektedir.
- … 7-5 senelik bir süre içinde %(…)i alacak bir plan ACS ile Yioula’nın ortaklığı vb.
gibi planlara ihtiyaç olabilir. Ancak, bunlar olmadığı takdirde ticari bazı
mutabakatlara devam etmemiz söz konusu olabilir. Ancak bu çok değişken bir 280
ortamdır ve uzun süreli olması beklenemez.
Mücadele seçeneğini değerlendirmek gerekirse (……………...TİCARİ SIR…………...)
Birinci seçenek daha yalındır ancak pazardaki rakiplerden birinin eksilmemesi
demektir.
Her durumda (………..-…………) stratejisi Yioula –ACS ilişkisini belirgin biçimde
tanımlamak zorundadır.”
Belge 7: Soruşturma döneminde Anadolu Cam’da yapılan yerinde inceleme
sırasında Pazarlama Satış Grup Başkan Yardımcısı Ekrem Barlas’ın odasında
bulunan bir ajandada, el yazısıyla “5 – 10 Mayıs 2003 Bulgaristan’da fuar → Bilahare
Yioula ile görüşme” notunun alındığı görülmüştür. 290
Belge 8: Anadolu Cam’dan önaraştırma döneminde alınan diğer bir belgede yer alan
ifadelere aşağıda yer verilmiştir.
“11-12 Haziran 2003 tarihinde yapılan Bulgaristan Ziyareti Notu
Katılım:
Anadolu Cam: Teoman Yenigün, Ekrem Barlas, Banu Börekçi
Yioula : Tassos Voulgarakis, Kostas Kavouras, Nikolaos Georgopoulos
07-17/155-50
8
Görüşme özeti:
Ziyaretin amacı Yioula Glass grubuyla işbirliği-ortaklık görüşmelerinin
başlatılması olup, kendilerine Anadolu Cam olarak sürmekte olan ticari işbirliğimizin
üretimi de içerecek biçimde geliştirilmesi ve güçlerin birleştirilmesiyle (…………) 300
birlikte büyüme stratejimiz özetlendi.
…
Kendilerine büyüme stratejimizi anlatırken Rusya ve Gürcistan ile birlikte 1
milyon tona geldiğimizi ayrıca (…………)’da hızla büyümeye devam edeceğimizi,
(…………), (…………) ve (…………) büyüme stratejimiz içinde yer aldığını anlattık.
4 yıl önce ‘güçlerimizi birleştirelim, bu bölgeye büyükleri sokmayalım’ diyerek
işbirliği yapmamızı önerdiklerini, bizim de bunu ilke olarak benimsediğimizi, ancak
büyüme sürecinde fikir değiştirerek önerilerini ‘eşit ortaklık yerine fonun elindeki
%(…) hisseyi almamız’ şeklinde değiştirdiklerini söyledik.
Fon’un %(…) için istediği parayı tartışmaktan ziyade strateji üzerinde fikir 310
birliği oluşturmamızın daha önemli olduğunu, bizim eşit şartlarda bir ortaklığa sıcak
baktığımızı anlattık.
(……….…………...TİCARİ SIR………………...)
Belge 9: Soruşturma döneminde Anadolu Cam’dan alınan “Anadolu Cam Grubu
2005 – 2007 Plan Dönemi Hedef ve Stratejileri” başlıklı ve üzerindeki nottan
22.12.2004 tarihli Şişecam Yönetim Kurulu’nda görüşüldüğü anlaşılan çalışmada;
- “Balkanlar ve Doğu Avrupa’da Büyüme Stratejimiz” başlığı altında “Balkanlarda
güçlü bir konumda olan Yioula Glass ile ortaklık / satın alma hedefimiz
doğrultusunda görüşmeler sürdürülmektedir...”,
- “Potansiyel Büyüme Projeleri” başlığı altında Balkanlar bölgesine ilişkin “ … 320
Yioula Glass ile ortaklık / satın alma hedefimiz doğrultusunda sürdürülen
görüşmeler çerçevesinde, şirketin iş planı kapsamında oluşturduğu finansal
sonuçları 2005 yılının ikinci yarısından itibaren hesaplamalara yansıtılmıştır.”
ifadeleri bulunmaktadır.
Belge 10: 5.9.2005 tarihinde görüşülen Solmaz Mercan A.Ş. yetkilileri tarafından şu
açıklama yapılmıştır.
“Firmamız çok uzun süredir Paşabahçe ve Anadolu Cam ile çalışmaktaydı. 1990’lı
yıllarda Anadolu Cam’dan aldığımız kavanoz gibi cam ambalaj malzemelerine plastik
aksam eklemek suretiyle sürahi ve tuzluk haline getirerek zücaciye piyasasına
yönelik yeni bir pazar oluşturduk. Bu işlemle cam ambalaj malzemesi zücaciye ürünü 330
haline gelmekte ve zücaciye ürünlerle rekabet etmektedir. 2001 yılında Anadolu Cam
söz konusu ara mal olarak aldığımız cam ambalaj ürünlerini firmamıza sağlama
konusunda problemler çıkarmaya başlamış ve mal tedariğini azaltmıştır. 2003 yılında
zücaciye pazarında faaliyet gösteren ve Anadolu Cam ile aynı grupta yer alan
Paşabahçe bizim geliştirdiğimiz bu yöntemi kullanarak pazara girmek istedi ve buna
yönelik olarak Anadolu Cam’dan bu tür saklama kaplarını tedarik etmeye başladı.
Aynı zamanda Paşabahçe plastik aksam eklenmesiyle ortaya çıkan yeni ürünleri
sadece kendisi satacağını, bu pazardan çekilmemiz gerektiğini ifade etmiştir.
Halihazırda Anadolu Cam’dan bu ürünleri sadece ihraç kaydıyla alabilmekteyiz. Söz
konusu işi yürütmemiz imkansız hale gelmesi nedeniyle cam saklama kaplarını yurt 340
dışından temin edip bunlara plastik aksam eklemek suretiyle iç piyasaya arz etmeye
karar verdik. Söz konusu ürün ithalatını Bulgaristan’da bulunan Drujba fabrikasından
Haziran 2000 ayından itibaren gerçekleştirmeye başladık. Bu fabrikadan son
ithalatımızı Ağustos 2002 ayında yaptık ve bu tarihten sonra Drujba fabrikasına
07-17/155-50
9
ilettiğimiz mal taleplerine çeşitli nedenlerle olumsuz yanıt aldık. Söz konusu fabrika
17.12.2002 tarihinde kalıplarımızı bize iade etmiş ve böylece Bulgaristan’la olan
ithalatımız durmuştur...”
I.4. Teşebbüslerin Savunmaları
I.4.1. Anadolu Cam Sanayi A.Ş.
Anadolu Cam, savunmalarında özetle; 350
- Yeterli bilgi ve belge gönderilmeyerek ilk yazılı savunma haklarının kısıtlandığı
- Soruşturma raporunun önyargıyla hazırlandığı
- Soruşturma raporunda kartel anlaşmasının hangi döneme ait olduğunun, ne tür
vasıtalarla yapıldığının ve pazara etkilerinin neler olduğunun belirlenmediği,
soruşturma döneminde yeterli araştırmanın yapılmadığı
- Cam ambalaj malzemeleri pazarının kartelleşmeye uygun olmadığı
- Belgelerin belirsiz ifadeler içerdiği ve bunların yanlış yorumlandığı iddiası
-Taraflar arasındaki ilişkinin Anadolu Cam’ın Balkanlar’daki büyüme stratejisi
çerçevesinde ele alınması gerektiği 360
hususlarını ifade etmiştir.
I.4.2. Yioula Glassworks S.A.
Yioula’ya tebliğat yapılamadığından savunması alınamamıştır.
I.5. Savunmaların Değerlendirilmesi
Yeterli bilgi ve belge gönderilmeyerek Anadolu Cam’ın ilk yazılı savunma hakkının
kısıtlandığı savı gerçeği yansıtmamaktadır. Soruşturma kapsamındaki iddialar ancak
soruşturma raporunun tamamlanmasıyla net bir şekilde ortaya konabileceğinden,
dosya kapsamındaki tüm belgeler soruşturma raporu ile birlikte taraflara
gönderilmekte, dolayısıyla tarafların savunma haklarının kısıtlanması söz konusu
olmamakta ve bu uygulama mehaz AB uygulamasına paralellik arz etmektedir. Öte 370
yandan Soruşturma Raporu ve tüm ekleri Anadolu Cam’a tebliğ edildikten sonraki
süreç içerisinde, teşebbüsün halen bir yazılı savunma ve sözlü savunma hakları
mevcut bulunmaktadır. 4054 sayılı Kanun’un 44. Maddesi hükmü gereğince, “… bu
Kanun’u ihlal ettiği iddia edilen kişiler, kararı etkileyebilecek her türlü bilgi ve delili her
zaman Kurul’a sunabilirler.” Bu hüküm karşısında, yalnızca önaraştırma sonucunda
taraflara yeterli bilgi verilmediği noktasında hareketle savunma hakkının kısıtlandığı
sonucuna ulaşmak yerinde değildir.
Soruşturma Heyeti bakımından iddialar, soruşturma raporunun tamamlanmasıyla
netleşmektedir. Kurul ise kesin görüşünü nihai kararıyla oluşturmaktadır. 4054 sayılı
Kanun’un ilgili maddelerinde de hükmedildiği üzere, önaraştırma sonucunda 380
iddiaların ciddi ve yeterli olup olmadığı, soruşturma sonucunda verilen nihai kararda
ise 4054 sayılı Kanun’un ihlal edilip edilmediği Kurulca tespit edilmektedir.
Dolayısıyla Soruşturma Heyeti veya Kurul’un, Kanun’un ihlal edilip edilmediğinin
belirleneceği soruşturma döneminin başında, kesin bir sonuca varması mümkün
değildir. Nitekim soruşturma kararının Anadolu Cam’a bildirildiği yazıda, “… 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesinde yasaklanmış olan bu davranışların gerçekleştirilip
gerçekleştirilmediğinin ve bu yolla Kanun’un ihlal edilip edilmediğinin tespiti amacıyla,
07-17/155-50
10
şirketiniz hakkında aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına karar
verilmiştir. ” ifadesine yer verilmiştir. Bu ifadeden, soruşturmanın hangi amaçla
yapıldığını anlamak mümkündür. 390
Savunmanın belirli bölümlerinde, soruşturma heyetinin ve hatta Kurul’un, Anadolu
Cam aleyhine adeta kasıtlı olarak hareket ettiğini ima eden ve maksadını aştığı
düşünülen ifadelere yer verilmektedir. Bu tür ifadeler savunma hakkının kullanılması
amacıyla bağdaşmayan bir yaklaşım içermektedir.
Pazarda çok sayıda farklı ürün bulunduğu ve cam dışındaki ambalaj malzemelerinin
de rekabetçi bir baskı yarattığı hususu doğru olmakla birlikte, rekabet hukuku
uygulaması bakımından ilgili pazar tanımlaması oldukça önemli bir husus olup,
sadece fiyat ve maliyet yapısı ile ikame edilebilirlik bakımından “doğrudan” rakip olan
ürünlerin aynı pazarda değerlendirilmesi mümkündür. Buna rağmen, soruşturma
konusu olayın özellikleri bakımından ilgili pazar tanımının bir nebze önemini yitirdiği 400
soruşturma raporunda belirtilmiş ve bu husus savunmada da kabul edilmiş olmakla
birlikte, savunmada, diğer rakip ürünlere ilişkin bir dizi rakama yer verilmiştir.
Savunmada sunulan rakamlardan da görüldüğü üzere, belirli sektörlerde kullanılan
ambalaj malzemeleri bakımından cam ürünler, diğerlerinde ise pet, karton vs…
ürünler halen ağırlığını korumaktadır. Örnek vermek gerekirse, maden suyunda cam
ürünler %96 ağırlığa sahip iken, meşrubatta %83,5 oranda pet ürünlerin kullanıldığı
savunmada yer verilen rakamlar arasındadır. Bununla birlikte, savunmanın 28.
sayfasında yer verilen bu rakamlar esas itibarıyla şişelerden ibaret olup, bunlar
dışında kalan ve kavanoz tabir edilebilecek birçok üründe camın %100’e yakın
ağırlığa sahip olduğu bilinmektedir. 410
Özetle belirtmek gerekirse, soruşturma konusu olayın özellikleri bakımından ilgili
pazar tanımının önemi azalmış olmakla birlikte, savunmada sunulan ve diğer ambalaj
malzemelerin rekabetçi konumunu gösteren rakamların, soruşturma raporunda
yapılan ilgili ürün pazarı tanımını değiştirebilecek mahiyette değildir. Hal böyle
olmakla birlikte, yine de cam ambalaj malzemelerinin, diğer ambalaj malzemeleriyle
“dolaylı” bir rekabet halinde olduğu söylenebilir.
I.6. Genel Değerlendirme
Cam ambalaj malzemeleri pazarında ilk yatırım maliyetinin yüksek olması nedeniyle,
güçlü bir sermaye ile pazara ilk giren teşebbüs önemli bir rekabet avantajı elde
etmektedir. Bu durum Türkiye cam ambalaj malzemeleri pazarı bakımından da 420
belirleyici olmuştur.
Cam ambalaj pazarında iki yerli üretici bulunmaktadır. Bunlar, Anadolu Cam ve
Marmara Cam’dır. Anadolu Cam pazara giren ilk teşebbüs olarak çok büyük bir pazar
gücüne sahiptir. 1990’lı yılların sonlarına doğru piyasa giren Marmara Cam’ın
kapasitesi ve faaliyetleri ise sınırlı kalmaktadır. Teşebbüslerin satış miktarları ve
pazar payları aşağıdaki gibidir:
Tablo 4: 2004 Yılı Satış Miktarları ve Pazar Payları
Üretici-İthalatçı Miktar (ton) Pazar Payı (%)
Anadolu Cam
- üretimden satış
- ithalattan satış
(…….)
(…….)
(…….)
(…….)
Marmara Cam (…….)
(…….)
Diğer İthalatçılar (…….)
(…….)
07-17/155-50
11
TOPLAM (…….)
(…….)
Tablo 4’den görüldüğü gibi yurt içi cam ambalaj piyasasında yoğunlaşma oranı çok
yüksektir. 2004 yılı verilerine göre, pazarda iki üretici bulunmakla birlikte Anadolu
Cam, ithalattan satışlar da dahil %(….) pazar payına sahiptir. 430
Anadolu Cam’ın 2005 yılı faaliyet Raporu’na göre 2005 yılı satışlarında ciddi bir artış
meydana gelmiş ve (…….) ton olarak gerçekleşmiş olup, 2006 yılında devreye giren
yeni yatırımlarla birlikte pazar payının %.(...)’e yaklaştığı tahmin edilmektedir. Toplam
ithalat cam ambalaj pazarının küçük bir kısmını oluşturmaktadır. Mevcut veriler
çerçevesinde, Anadolu Cam’ın, Türkiye cam ambalaj malzemeleri pazarında hakim
durumda olduğu hususunda tereddüt bulunmamaktadır.
Bu durumda, nakliye maliyetlerine rağmen Türkiye’ye çevre ülkelerden yapılabilecek
ithalat, cam ambalaj pazarında hakim durumda bulunan bir teşebbüs üzerinde fiyat
baskısı sağlanması bakımından hayati öneme sahiptir.
440
(……….…………...TİCARİ SIR………………...)
(……….…………...TİCARİ SIR………………...)
(……….…………...TİCARİ SIR………………...)
Şirketin son yıllarda giriştiği ve planlanan yatırımları şu başlıklar altında özetlenebilir;
- (……….…………...TİCARİ SIR………………...)
- (……….…………...TİCARİ SIR………………...)
- (……….…………...TİCARİ SIR………………...)
- (……….…………...TİCARİ SIR………………...)
- (……….…………...TİCARİ SIR………………...)
-(……….…………...TİCARİ SIR………………...) 450
(……….…………...TİCARİ SIR………………...)
Rusya Federasyonu’nda 2004 yılı itibarıyla sayıları 18’i bulan cam ambalaj üreticileri
mevcut olmasına rağmen, beklenen talep artışı dikkate alınarak yukarıda yer verilen
kapsamlı projeler hazırlanmıştır. Esasen buradan çıkan sonuç, Rusya’da kurulu cam
ambalaj tesislerinin Türkiye pazarı bakımından herhangi bir tehdit oluşturmadığı,
talep artışına bağlı olarak henüz Rusya’da ciddi bir arz fazlasının oluşmadığı, aksine
yeni yatırım bölgesi mahiyetinde olduğu yönündedir.
Kafkas ülkelerindeki duruma bakıldığında, Gürcistan’da kurulu Mina fabrikasının
kapasitesinin artırılmasından da anlaşılacağı üzere, Türkiye pazarına yönelik kayda
değer bir üretim söz konusu değildir. 2004 yılı verilerine göre Gürcistan, Azerbaycan 460
ve Ermenistan’daki toplam kurulu kapasite 130 bin/ton seviyesinde olup, bunun (…)
bin tonu Anadolu Cam’a aittir. Nitekim, bölgedeki arz açığı dikkate alınarak, Mina
fabrikasının kapasitesi, (……) tondan (……..) tona çıkarılmıştır.
Yine 2004 yılı verilerine göre, Ortadoğu ülkeleri olarak nitelenebilecek ülkelerden;
Mısır’da toplam 200 bin ton, İran’da yaklaşık 250 bin ton, Irak’da 20 bin ton,
Lübnan’da 110 bin ton, Suriye’de 60 bin ton, Kuveyt’te 60 bin ton, Suudi Arabistan’da
yaklaşık 600 bin ton, İsrail’de yaklaşık 70 bin ton, Tunus’da 30 bin ton, Cezayir’de
100 bin ton, Dubai’de 190 bin ton ve Umman’da 60 bin ton kurulu kapasite yer
almaktadır.
07-17/155-50
12
Suudi Arabistan hariç tutulacak olursa, söz konusu yakın ülkelerin hiçbirinde Anadolu 470
Cam ölçeğinde ve Türkiye pazarını tehdit edebilecek bir kurulu kapasite söz konusu
değildir.
Buna rağmen, İsrail ve İran’dan zaman zaman Türkiye’ye ithalat yapılmış, ancak bu
ithalatta karşı da Dış Ticaret Müşteşarlığı tarafından çeşitli engeller getirilmiştir.
İsrail’den yapılan ithalata getirilen referans fiyat uygulaması ve İran’dan yapılan
ithalata getirilen kota bunun örnekleridir.
İthalat üzerindeki kısıtlamaların en son hangi noktada olduğunun görülmesi amacıyla
raportörlerce Dış Ticaret Müsteşarlığı’ndan yazılı olarak bilgi istenmiş, ancak söz
konusu yazı soruşturma dönemi sonu itibarıyla cevaplanmamıştır. Bununla birlikte,
piyasada faaliyet gösteren teşebbüslerle yapılan telefon görüşmelerinden edinilen 480
bilgilere göre; referans fiyat uygulaması devam etmekte olup, İran’dan yapılacak
ithalat üzerine konulan kota kaldırılmış, ancak bu kez fon uygulaması başlatılmıştır.
Bu durumda, Türkiye cam ev eşyaları pazarı üzerinde rekabetçi bir baskı
yaratabilecek potansiyele sahip olan Balkan ülkeleri karşımıza çıkmaktadır. Özellikle
Yunanistan, Bulgaristan ve Romanya’da Yioula tarafından sahip olunan kapasitelere
yukarıda yer verilmiş bulunmaktadır.
Buna göre 2006 yılında girişilen yatırımlar hariç tutulacak olursa, Yioula’ya ait
yaklaşık (……...) ton kurulu kapasite mevcuttur. 2004 yılı verilerine göre Yioula
dışında kalan üreticilerden, Bulgaristan’da kurulu Rubin ve Belopal’ın toplam
kapasitesi (……..) ton, Yunanistan’da kurulu Valavanis’in (…….) ton ve Romanya’da 490
kurulu Basti ve Stiaz’ın ise (…….) bin ton düzeyinde olup, Türkiye pazarına
girebilecekleri düşünülebilirse de; Anadolu Cam’ın bu 3 ülkede Yioula dışında,
Türkiye pazarını tehdit edebilecek boyutta bir rakibi bulunmadığı açıktır.
Nitekim bu durum Anadolu Cam tarafından da iyi bilinen bir husus olup, Önaraştırma
Raporu’nda da belirtildiği üzere, Yioula’nın devralınması yönünde bir şirket politikası
oluşturulmuş, ancak bugüne kadar devir işlemi konusunda herhangi bir sonuç
alınamamıştır.
Yukarıda yer verilen, Yioula ile Anadolu Cam arasında yapılan görüşmelere ilişkin
belgelerden, iki teşebbüs arasındaki görüşmelerden bazılarında, şirket yetkililerinin
devralma düşüncesinden hareketle bir araya geldikleri anlaşılmaktadır. Ancak, gerek 500
bu görüşmelerde gerekse devir amacıyla ilgisi olmayan diğer görüşmelerde ele
alınan konular ve girişilen eylemlerin, 4054 sayılı Kanun’u ihlal eder nitelikte
olduğuna ilişkin yeterli delile ulaşılamamıştır.
07-17/155-50
13
J. SONUÇ
6.10.2005 tarih, 05-65/927-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen soruşturma ile
ilgili olarak düzenlenen Rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına
göre;
Mevcut deliller, Anadolu Cam Sanayii A.Ş. ile Yioula Glassworks S.A.’nın Türkiye
cam ambalaj malzemeleri pazarını etkileyecek şekilde pazar paylaştıklarına dair bir
anlaşmanın varlığını kanıtlamadığından idari para cezası verilmesine yer olmadığına 510
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
07-17/155-50
14
28.02.2007 Tarih ve 07-17/155-50 Sayılı Kurul Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
1.2003 yılında, Anadolu Cam’la ilgili, 4054 Sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında
yürütülen bir Önaraştırmada ve yine aynı yıl içinde Kurum’a intikal eden Paşabahçe
Cam San. Tic. A.Ş.nin menfi tespit/muafiyet talebi çerçevesindeki yerinde
incelemelerde, inceleme konusunun dışında ama rekabet açısından önemli başka
birtakım belge ve bilgiler elde edilmiştir. Bu belge ve bilgilerden hareketle, önce İlk
İnceleme Raporu, sonra da Önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Önaraştırma
Raporu, Kurul tarafından, çeşitli açılardan değerlendirilerek Anadolu Cam ve yabancı
menşeli Yioula hakkında, bu iki teşebbüsün Pazar paylaşımı konusunda uluslararası
bir kartel anlaşması içinde olabilecekleri iddiası ile (böyle bir anlaşmanın olup
olmadığını tespit amacıyla) soruşturma açılmıştır.
2.Soruşturma Raporundan anlaşılabileceği üzere, Anadolu Cam A.Ş. ve Yioula
arasındaki ortaklık ve/veya işbirliği amaçlı olduğu ve Anadolu Cam’ın büyüme
stratejisinin bir gereği olarak takdim edilen ve savunulan belge ve bilgiler, her iki
teşebbüs arasında rekabete aykırı, açık bir koordinasyonun varlığına işaret
etmektedir: Görüşme ve yazışmalar ile diğer destekleyici bilgiler, ilgili pazardaki
(yurtiçi ve/veya yurtdışı) rekabeti engelleyici veya ihlal edici bir işbirliği amacının
varlığını ve taraflarca benimsendiğini göstermektedir.
3. Anadolu Cam’ın, yabancı teşebbüsle, ortaklık amacıyla yaptığını iddia ettiği
görüşmeler ve diğer çabaların yer aldığı işbirliği sürecinde, iç piyasada rekabetin
engellenmeye çalışıldığı veya sınırlandığı, ve ilgili pazardaki diğer teşebbüsün
(Solmaz Mercan A.Ş.) rekabet edemeyecek derecede zorlandığı, Rapor’da yer alan
belgelerden açıkça anlaşılmaktadır.
4. Rekabetçi piyasa yapılarının oluşması ve işlemesi bakımından, hakim durumda
olan teşebbüslerin, riayet etmesi gereken kurallar, göstermesi gereken hassasiyetler
vardır. Anadolu Cam A.Ş.nin, ilgili pazardaki hakimiyeti ise, çok belirgindir ve öteden
beri bilinmektedir. Bu bağlamda, başlangıçtan itibaren, Soruşturma süreci ve bu
süreçte elde edilen belge ve bilgiler dikkate alındığında, hukûki zorunluluklar mahfuz
olmak kaydı ile, Kurul Kararının, idari ceza verilmemesinin yanısıra, ilgili teşebbüse
yönelik rekabetçi bir tedbiri de içermemesi bir eksikliktir. Başka bir ifadeyle, alınan
Karar’ın, ilgili teşebbüsün, mevcut uygulamalarını gözden geçirmesine veya
değiştirmesine imkan verecek hükümlerden yoksun olması, rekabetçi yaklaşım ve
Kurumsal etkinlik açısından bir zafiyet teşkil edebilecektir.
Kurul Kararı’na bu gerekçelerle katılamıyorum.
Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Kurul Üyesi
07-17/155-50
15
Rekabet Kurulu’nun 28.02.2007 tarih ve 07-17/155-50 sayılı Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
Rekabet Kurulu’nun 6.10.2005 tarih, 05-65/927-M sayılı kararıyla Anadolu
Cam Sanayi A.Ş. (Anadolu Cam) ile Yioula Glassworks S.A. (Yioula) hakkında
açtığı soruşturmanın sonunda, Soruşturma Heyeti tarafların Türkiye’yi
etkileyecek şekilde uluslararası pazar paylaşımı anlaşması yaptığını açıkça
ortaya koymasına karşın; Rekabet Kurulu eldeki delillerin bu sonucu
göstermekte yetersiz olduğuna 28.2.2007 tarih ve 07-17/155-50 sayıyla karar
vermiştir.
Öncelikle belirtilmelidir ki, özellikle Belge 1 ve Belge 2’deki ifadeler
Anadolu Cam ile Yioula arasında bir pazar paylaşımı anlaşması yapıldığını
açıkça göstermektedir. Belge 1’deki “ … pazarlarımızın rahatsız edilmesine
izin vermememiz gerektiğini söyledin. İç pazarlarımızı korumalıyız.
Bu açıdan biz Yunan pazarına satışlarımızı azalttık ve siz de
Bulgaristan’dan bizim pazarımıza hiçbir şey satmadınız. Bir şeyler satmadan
önce birbirimize görüşlerimizi ifade ediyor ve fiyatlarımızı soruyoruz … ” ve
Belge 2’deki “Bu çerçevede yeni kapasitelerini de dikkate alarak bizim
Yunanistan’a ihraç ettiğimiz kavanoz fiyatlarını çok düşük tutmamamız
hususunda yardımlarımızı istedi.
…
Bu yatırıma uzun vadeli baktığını, aslında Yunanistan ve Türkiye’ye buradan
ucuz mal vererek lokal üretimleri tehdit gibi bir stratejilerinin olmadığını,
Efes’in Bulgaristan’dan teklif istediğini bildiğini ve verilmemesi yönünde görüş
verdiğini, aslında kalitenin de Efes spesifikasyonlarını karşılamaktan uzak
olduğunu izah etti...” ifadeleri yukarıdaki tespitin doğruluğunu duraksamaya yer
vermeyecek şekilde ortaya koymaktadır.
Bunların yanında, Belge 5’te yer alan “Solmaz Mercan Mutfak Eşyaları
Tic. San. Ltd. Şti. Cam Ambalaj Grubu’ndan aldığı ve esasen dolumcu amaçlı
üretilmiş saklama kapları, kavanoz, tuzluk, yağlık sirkelik vb. ürünleri plastik
aksesuar ile takımlamak suretiyle bunları züccaciye ürününe dönüştürmekte ve
bunları yurt içi ve yurt içi pazarlara satmaktadır. Firma bir dönem Bulgar
Drujba firmasından 2 Lt. Hacminde Köşem benzeri sürahi de ithal etmiş ancak
bu çabası CA Grubu’nun Yunanlı Ana Şirket ile görüşmeleri neticesinde
engellenmiş, bu tarihten sonra da (Cam Ambalaj Grubu’ndan alınan bilgiye
göre) Bulgaristan’dan ithalat yapmamıştır.” ifadesi ise, soruşturma konusu
kartel anlaşmasının Türkiye pazarına yönelik olarak sonuç doğurduğunu açıkça
göstermektedir.
07-17/155-50
16
Ortada bu kadar açık deliller varken ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması
hakkında Kanun’un 4. maddesinde bir anlaşma, eylem veya kararın rekabeti
sınırlama amaçlı olması bile yasaklama için yeterli sayılmışken, işbu soruşturma
konusu anlaşma ile Kanun’un ihlal edilmediğini veya eldeki delillerin ihlali
ortaya koymakta yetersiz kaldığını ileri sürmek mümkün olmamalıdır.
Söz konusu belgeler üzerine yapılan bu tespitlerin yanında, Türkiye’nin
ve Türkiye’ye satış gerçekleştirilebilecek ülkelerin cam ambalaj malzemeleri
pazarlarının değerlendirilmesi de yine böyle bir kartel anlaşmasının özellikle
Anadolu Cam bakımından bir mantığının olduğuna işaret etmektedir. Şöyle ki,
soruşturma raporunda da gösterildiği üzere, Anadolu Cam’ın Türkiye cam
ambalaj malzemeleri pazarındaki payı yaklaşık %90’dır. Bu oldukça yüksek
payın %6.5’lik kısmını ithalattan satışlar oluşturmakta olup Anadolu Cam’ın
Türkiye’ye yapılan ithalatın önemli bir kısmını gerçekleştirdiği soruşturma
raporunda gösterilmiştir.
Anadolu Cam’ın Türkiye’deki konumu üzerinde rekabetçi baskı
yaratabilecek üretim bölgelerine bakıldığında; Rusya Federasyonu ile Kafkas,
Ortadoğu, Kuzey Afrika ülkeleri ve Çin’de bulunan üreticilerin kurulu
kapasiteleri ve bu ülkelerdeki arz/talep dengeleri ile ülkemizde dış ticaret
mevzuatından kaynaklanan sınırlamalar dikkate alındığında, bunların Anadolu
Cam üzerinde ciddi baskı yaratamayacağı anlaşılmaktadır. Bu durumda, geriye
yine kurulu kapasite ve Türkiye’ye yakınlık itibarıyla Balkanlar Bölgesinde
bulunan üreticiler kalmaktadır. Bunlar arasında tek büyük ve ciddi oyuncu ise
Yioula’dır.
O halde, Anadolu Cam’ın Yioula ile anlaşma iradesinde bulunmasının
haklı gerekçelere dayandığını, Türkiye’yi de içine alan daha geniş bölge üzerine
yapılan değerlendirme açıkça ortaya koymaktadır.
Anadolu Cam, Türkiye talebinin ithalat yoluyla karşılanabilecek kısmını,
en ciddi rakip olan Yioula ile anlaşarak ve bu sayede Balkanlar Bölgesinden
yapılacak ithalatı kontrol ederek kendi payına katmayı ve böylece pazar gücünü
korumayı, hatta artırmayı amaçlamıştır. Nitekim Balkanlar Bölgesinden
Türkiye’ye yapılan ithalat değerleri yıllar itibarıyla incelendiğinde, yukarıdaki
tespiti destekler şekilde, 2003-2004-2005 yıllarında bu Bölgeden yapılan
ithalatın ciddi miktarda arttığı, Anadolu Cam’ın, 2003-2004 yıllarında tamamına
yakınını olmak üzere, bu dönemde söz konusu ithalatın çok önemli bir kısmını
gerçekleştirdiği görülmektedir.
Bu noktada, soruşturma sonunda yapılan tespitlerde, inceleme konusu
pazar paylaşımı anlaşması ile taraflar arasındaki devralma müzakerelerine ilişkin
07-17/155-50
17
hususların iç içe geçtiği vurgulanmalıdır. Zira Anadolu Cam savunmalarında bu
durumu öne çıkararak, Soruşturma Heyeti’ni ve Rekabet Kurulu’nu yapılan
tespitlerin bir kartel anlaşmasıyla değil, müzakere görüşmeleriyle ilgili olduğuna
iknaya çalışmıştır. Soruşturma raporunda ve ek yazılı görüşte; bu tespitlerin iç
içe geçtiği ve bunların bir kısmının müzakere görüşmeleriyle ilgili olduğu kabul
edilmekle birlikte, söz konusu görüşmelerin taraflar arasında bilgi değişimini
mümkün kılarak kartel anlaşması bakımından kolaylaştırıcı unsur teşkil ettiği
vurgulanmıştır. Aynı belgelerde hem pazar paylaşımına hem de bu görüşmelere
ilişkin ifadelerin yer alması rapor ve görüşteki bu değerlendirmeyi
doğrulamaktadır. O halde, anlaşmanın varlığını ve Türkiye’ye yönelik somut
sonuçlarını gösteren deliller ortada iken, bu tespitleri yok saymak ve taraflar
arasındaki iletişimin müzakere görüşmeleriyle sınırlı olduğunu düşünmek
mümkün değildir.
Diğer yandan, soruşturma raporu ve ek yazılı görüşteki değerlendirmeler
Anadolu Cam’ı Yioula’nın kendisinden bağımsız olarak Türkiye pazarına
satışlar yaptığını ispatlamaya yöneltmeliyken; tarafın savunmalarının hiçbirinde
bu yönde herhangi bir somut açıklama veya veriye yer verilmediğinin altı
çizilmelidir.
Bu çerçevede, Anadolu Cam ile Yioula’nın Türkiye pazarı üzerinde etki
doğuracak şekilde uluslar arası pazar paylaşımı anlaşması yaparak 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği ve eldeki delillerin bunu göstermekte yeterli
olduğu açıktır.
Açıkladığım nedenlerle, uluslararası pazar paylaşımı anlaşması yapıldığı
hususundaki delillerin yetersiz olduğuna ilişkin Kurul Kararına
katılmamaktayım.
M.Sıraç ASLAN
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy