Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-3-263 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-13/146-62
Karar Tarihi : 4.2.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ(İkinci Başkan), Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Meltem BAĞIŞ AKKAYA, Erdem AKTEKİN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN: 20
Lider Gıda Sanayi A.Ş.
Köroğlu Mahallesi Gerede Cad. No:3 Merkez/Bolu
E. DOSYA KONUSU: Lider Gıda Sanayi A.Ş.’nin yıkıcı fiyatlama yaptığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvuruda özetle; Bolu ilinde faaliyet gösteren Lider
Gıda A.Ş.(Lider Gıda)’nin maliyetin altında fiyatlama yapmak suretiyle pazardaki
rekabeti bozduğuna yönelik iddialara yer verilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 16.12.2009 tarih ve 8921 sayılı yazı ile 30
giren başvuru üzerine hazırlanan 22.12.2009 tarih ve 2009-3-2631/İİ-09-EA sayılı İlk
İnceleme Raporu Rekabet Kurulu’nun 30.12.2009 tarih ve 09-61/1502-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili
karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 25.1.2010 tarih ve 2009-3-
263/ÖA-10-MBA sayılı Önaraştırma Raporu 28.1.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-
110/27 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-13 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
40
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda;
- Lider Gıda Sanayi A.Ş.’nin ilgili ürün pazarında hâkim durumda bulunmadığı,
- İlgili ürün pazarında hâkim durumda olmayan ilgili teşebbüsün tek taraflı
eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilmeyeceği,
- Bu nedenle anılan teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir. 50
10-13/146-62
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Ekmek, ülkemizdeki tüketiciler tarafından temel gıda maddesi olarak kabul
edilmektedir. Bu nedenle, ekmeğe olan talebin fiyat esnekliği çok düşüktür. Diğer bir
deyişle, ekmek tüketiciler gözünde olmazsa olmaz bir üründür. Bu çerçevede çeşitli 60
ekmek türlerinin tüketici nazarında birbirini ikame edebilme derecesinin yüksek
olması, ekmeğin temel gıda maddesi olması ve diğer gıda maddeleri ile ikame
edilememesi gerçeğinden hareketle ilgili ürün pazarı önceki Kurul kararlarına da
paralel olarak “ekmek pazarı” olarak kabul edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Yıkıcı fiyatlama yaptığı iddia edilen Lider Gıda, Bolu il merkezinde faaliyette bulunan
bir teşebbüstür. Konuya ilişkin olarak önaraştırma döneminde Bolu Halk Ekmek
Fabrikası yetkilisi ile Raportörlerce yapılan görüşmede, Lider Gıda’nın da halk ekmek 70
fabrikası gibi ağırlıklı olarak Bolu il merkezinde bulunan büfelere satış yaptığını ve
Bolu il merkezine Bolu’nun ilçelerinden ihmal edilebilecek miktarda ekmek arzı
olduğunu ifade etmiştir. Bu çerçevede ilgili coğrafi pazar “Bolu il merkezi” olarak
belirlenmiştir.
I.2.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.2.1. Şikâyete Konu Eylem
Dosya konusu şikâyette özetle Lider Gıda’nın ekmek piyasasında %50 pazar payına 80
sahip olduğu; pazar gücünü kullanarak rakiplerini piyasa dışına çıkarmak amacıyla
maliyet altı fiyatlama yaptığı iddia edilmektedir.
Hâkim durumdaki teşebbüsler, bazı durumlarda rakiplerinin faaliyetlerini zorlaştırmak,
onları pazar dışına itmek veya pazara yeni girişleri engellemek amacıyla maliyet altı
fiyatlama stratejisi benimseyebilmektedirler. Rekabet hukukunda “yıkıcı fiyat”
uygulaması olarak adlandırılan bu stratejinin nihai amacı, fiyatların mevcut veya
potansiyel rakiplerin baş edemeyeceği kadar düşük seviyelere çekilmesi suretiyle
piyasada tekel konumuna geçmek ve daha sonra fiyatları tekel seviyesine çıkartarak
uygulama süresince katlanılan zararların üzerinde kâr elde etmektir. 90
Hâkim durumdaki bir firmanın maliyetin altında fiyatlama politikası yoluyla rakiplerini
dışlaması, 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmektedir. Maliyet altı
fiyatlamanın 4054 sayılı Kanun kapsamında bir rekabet ihlâli olarak
değerlendirilebilmesi için gereken iki unsur, hâkim durumdaki bir teşebbüsün varlığı
ve maliyet altı olarak değerlendirilebilecek bir fiyatlama politikasıdır. Hâkim durumda
bulunmayan firmalar tarafından yapılan maliyet altı satışlar Kanun kapsamında yıkıcı
fiyatlama olarak değerlendirilmemektedir.
100
10-13/146-62
3
I.2.2. Hâkim Durum Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde "hâkim durum", "belirli bir piyasadaki bir veya
birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat,
arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü" olarak
tanımlanmıştır.
Hâkim durum değerlendirmesinde ele alınan en önemli iki unsur, ilgili teşebbüsün
pazardaki payı ve ilgili pazara giriş engelleridir. Yüksek pazar payı, bir teşebbüsün
hâkim durumda olabileceğine işaret etse de giriş engellerinin düşük olduğu 110
pazarlarda yüksek pazar payına sahip bir teşebbüsün hâkim durumundan bahsetmek
güçleşecektir. Pazara giriş ve çıkışların kolay olduğu piyasalarda faaliyet gösteren
teşebbüsler, pazar payları yüksek düzeyde olsa bile pazar dışından gelebilecek
potansiyel rekabet baskısı nedeniyle bağımsız hareket etme gücüne sahip değildir.
Bu nedenle bu aşamada öncellikle Lider Gıda’nın Bolu il merkezi ekmek pazarındaki
konumunu netleştirmek gerekecektir.
Önaraştırma döneminde Bolu Halk Ekmek Fabrikası yetkilisi ile Raportörlerce yapılan
telefon görüşmesinde, anılan fabrikanın günde yaklaşık ……ekmek ürettiği, buna
karşın Lider Gıda’nın yaklaşık …… ekmek ürettiğinin tahmin edildiği ifade edilmiştir. 120
Şikâyetçi ise Lider Gıda’nın pazar payı hakkında kesin bir fikre sahip olmadığını fakat
pazarda diğer firmalar tarafından Lider Gıda’nın pazar payının %....... civarında
olduğunun tahmin edildiğini belirtmiştir.
Lider Gıda dışında Bolu Ticaret ve Sanayi Odası’na kayıtlı ekmek üretimi
gerçekleştiren beşi il merkezinde olmak üzere dokuz teşebbüs bulunmaktadır. İl
merkezinde faaliyet gösteren fırınlar ile Raportörlerce yapılan görüşmelerden, Bolu il
merkezinde günlük …… bin ekmek satıldığı, Lider Gıda’nın … bin civarı ekmek
sattığının tahmin edildiği, Lider Gıda’nın, yüksek ölçekli üretim yapması ve ekmek
üretiminde kullandığı unu büyük miktarlarda peşin ödemeyle alması nedenleriyle 130
maliyet avantajına sahip olduğunun tahmin edildiği anlaşılmıştır.
Ayrıca önaraştırma sürecinde Bolu’da ekmek üreten esnafın kaydolduğu Bolu
Lokantacılar Odası ile de görüşülmüş ve odaya kayıtlı Bolu il merkezinde 25 kadar
ekmek üreticisi esnafın faaliyet gösterdiği bilgisine ulaşılmıştır. Yukarıda da belirtildiği
üzere bu firmalara ek olarak Bolu Belediyesi tarafından işletilen Halk Ekmek
Fabrikası da ilgili pazarda faaliyet göstermektedir. Bu bilgilerden hareketle Lider
Gıda’nın Bolu il merkezi ekmek pazarında yaklaşık 30 firma ile birlikte faaliyet
gösterdiği anlaşılmaktadır.
140
Diğer yandan, hâkim durum analizlerinde üzerinde durulması gereken bir diğer
önemli nokta ilgili pazardaki giriş engelleridir. Pazara yeni giriş yapmak isteyen
teşebbüslerin faaliyete geçebilmek için belediyeden ruhsat almaları gerekmekle
birlikte, toplum sağlığını korumaya yönelik olarak uygulanan ve belirli kriterleri
sağlayan tüm işletmelere verilen bu ruhsatın giriş engelli olarak
değerlendirilmeyeceği açıktır. Dolayısıyla, dosya kapsamında incelenen ilgili ürün
pazarının yapısından kaynaklanan giriş engeli yoktur. Pazarın yapısı ekonomik
olarak ele alındığında da pazarda herhangi bir giriş engelinden söz etmek mümkün
değildir. Zira ürünün üretiminde belirgin düzeyde bir ölçek ekonomisi
bulunmamaktadır. Ekmek üretimi tüm Türkiye’de irili ufaklı birçok firma tarafından 150
10-13/146-62
4
gerçekleştirilmektedir. Düşük ölçekle üretim yaparak pazara girişin mümkün olması,
pazardaki potansiyel rekabet baskısını artıran bir unsurdur.
Öte yandan, ürünün yapısı itibarıyla herhangi bir teşebbüsün kendi ürettiği ekmeğe
yönelik bir tüketici bağımlılığı yaratması da mümkün görünmemektedir. Bu nedenle
marka bağımlılığının sonucu olarak pazardaki tüketicilerin büyük bir kısmının
herhangi bir firmayı öncellikli tercih etmesi gibi bir durum da söz konusu değildir. Bu
durum, pazara giriş yapmak isteyen teşebbüslerin lehine bir durum olarak ortaya
çıkmaktadır. Dolayısıyla, Bolu il merkezi ekmek pazarına girişte önemli bir engelin
olmadığı kanaatine varılmıştır. 160
Lider Gıda’nın giriş engellerinin düşük olduğu ve pazarda kendisi ile birlikte aktif
otuza yakın teşebbüs bulunan bir pazarda faaliyet gösterdiği ve pazarın bu
niteliklerinden ötürü Lider Gıda’nın ilgili ürün pazarında hâkim durumda olamayacağı;
hâkim durumda olmayan bir teşebbüsün de, maliyetin altında fiyatla satış yapmasının
yıkıcı fiyat olarak nitelendirilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 170
Dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy