Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-3-92 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 08-41/566-214
Karar Tarihi : 27.6.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Kürşat ÜNLÜSOY
C. ŞİKAYET
EDEN : Sinan ERDOĞAN
Eski Havaalanı Cad. No:40 Yeşilköy/İstanbul
20
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILAN:
Lido Su ve Gıda Sanayi Ticaret A.Ş.
Kısıklı Mah. Kısıklı Cad. No:145/3 Üsküdar/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Lido Su ve Gıda San. Tic. A.Ş. ile imzalanan bayilik
sözleşmesinin 4054 sayılı Kanun’a aykırı olduğu iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde şikayetçi özetle; Lido Su ve Gıda
Sanayi Ticaret A.Ş. (Lido Su) ile imzalanan bayilik sözleşmesinin rekabet hukukuna
aykırı olduğunu ve ayrıca; İstanbul İli Bakırköy İlçesi Yeşilköy semtinde faaliyet 30
göstermekte iken 2006 yılının Ekim ayında Lido Su ile bayilik sözleşmesi
imzaladığını, rakip markaları da satmak istemesine rağmen Lido Su’nun buna izin
vermediğini ve Lido Su’nun yalnızca kendi markasının satışını sağlamak amacıyla
sözleşme üzerinden kendisine yönelik tehditte bulunduğunu iddia etmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.5.2008 tarih ve 3203 sayı ile intikal
eden başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.
maddesi uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 20.6.2008 tarih ve 2008-3-
92/İİ-08-AÇ sayılı İlk İnceleme Raporu 20.6.2008 tarih, REK.0.07.00.00-110/103
sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-41 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara 40
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1. Şikayetçinin iddialarına dayanak oluşturan ““Lido Su Bayilik Sözleşmesi”nin,
a. 4. maddesinde yer alan satış bölgesi münhasırlığına ilişkin hükmün pasif
satışları engellemeyecek biçimde yeniden düzenlenmesi,
b. 11. maddesinde yer alan yeniden satış fiyatı tespitine ilişkin hükmün kaldırılması
ya da 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4/a maddesi doğrultusunda alıcının kendi satış
fiyatını belirlemesini engellemeyecek biçimde yeniden düzenlenmesi,
c. 7. maddesinde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin hükmün 50
kaldırılması ya da sözleşme süresinin düzenlendiği 21. maddeyle birlikte ele
08-41/566-214
2
alınarak belirsiz süreli olmayacak veya süresi beş yılı aşmayacak şekilde
yeniden düzenlenmesi,
koşuluyla 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirebileceği,
2. Diğer yandan, yukarıda yer verilen hükümlerin 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesindeki şartların tamamını karşılamaması nedeniyle sözleşmeye bireysel
muafiyet tanınamayacağı,
3. Şikayete konu teşebbüs hakkında bu aşamada 4054 sayılı Kanun çerçevesinde 60
önaraştırma ya da soruşturma yapılmaksızın, söz konusu sözleşmelerde yukarıda
birinci maddede belirtilen değişikliklerin yapılarak gerekçeli kararın tebliğinden
itibaren en kısa sürede Kuruma tevsik edilmesi gerektiğinin; gerekli düzeltmeler
yapılmadan uygulamaya devam edilmesi halinde 4054 sayılı Kanun’un 17.
maddesi uyarınca süreli para cezası başlatılacağının ve haklarında soruşturma
açılacağının ilgili teşebbüse bildirilmesinin yerinde olacağı,
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 70
I.1. Taraflar
I.1.1. Sinan Erdoğan
Dosya mevcudu bilgilerden, Sinan Erdoğan’ın İstanbul İli Bakırköy İlçesi Yeşilköy
Semtinde 2006 yılının Ekim ayından itibaren Lido Su bayii olarak damacana su satış
faaliyetinde bulunduğu anlaşılmaktadır.
I.1.2. Lido Su ve Gıda Sanayi Ticaret A.Ş. (Lido Su) 80
Şikayet edilen Lido Su, 388265 sicil numarası ile İstanbul Ticaret Sicili’ne kayıtlı olan
ve damacana su alanında faaliyet gösteren bir şirkettir. Şirket, Sakarya İli Sapanca
İlçesi Güldibi mevkiinde bulunan doğal kaynak su işletmesinde belli işlemlerden
geçirdiği suyu bayileri aracılığıyla farklı ambalajlarda tüketiciye ulaştırmaktadır. Bu
ürünler ağırlıklı olarak 19 litrelik polikarbonat ve pet damacana şeklinde
ambalajlanmaktadır. Şirketin ortaklık yapısına Tablo 1’de yer verilmektedir:
Tablo 1: Lido Su’nun ortaklık yapısı
Ortağın Adı Pay Oranı (%)
Süleyman Bülent Ataman 96,21
Halil Suner 3,00
Gülçin Ataman 0,25
Sadettin Pezik 0,25
Gürbüz Gök 0,25
Melih Küçükkorucu 0,04
TOPLAM 100,00
90
Şirket yönetim kurulu üyeleri; Süleyman Bülent Ataman, Halil Suner, Melih
Küçükkorucu ve Gürbüz Gök’den oluşmaktadır.
08-41/566-214
3
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.2.1. Lido Su Bayilik Sözleşmesi
Şikayetçinin iddiaları temel olarak başvuru ekinde sunulan “Lido Su Bayilik
Sözleşmesi”(Sözleşme)nin ilgili hükümlerinden kaynaklanmaktadır. Sözleşmenin 100
4054 sayılı Kanun bakımından ele alınması gerekli görülen hükümlerine aşağıda yer
verilmiştir:
- “Madde 4-Lido Su bayinin Madde 1 de belirtilen işle uğraşabilmesi ve işe ilişkin
çalışmalarında bulunabilmesi amacıyla bayiye ...(Yeşilköy)… olarak belirlenen,
sözleşme ekinde haritada sınırları belirlenmiş ve bayice de önceden kabul edilen
bölgeyi kendisine bayilik bölgesi olarak vermeyi ve sadece sözü edilen bölgenin
bayisi olarak tanımayı kabul etmiştir. Şirketin önceden yazılı onayı olmadıkça,
bayi hiçbir şekilde Lido Su’nun kendisine tanıdığı, yukarıda belirtilen bayilik
bölgesinin sınırlarının dışında Madde 1’de belirtilen söz konusu işle ilgili olarak 110
çalışma yapamaz.”
- “Madde 7- Bayi hiç bir surette sözleşme konusu üretimi yapan veya pazarlayan
başka herhangi bir kişi veya kuruluşun bayiliğini doğrudan doğruya veya dolaylı
olarak gerçek veya tüzel üçüncü bir kişiyi aracı olarak kullanmak yoluyla da olsa
alamaz ve söz konusu mamulleri depolayamaz, dağıtamaz, satamaz ve reklamını
yapamaz…”
- “Madde 11- Bayi mamulü LİDO SU A.Ş. tarafından tespit edilen fiyat ve şartlarla
satmayı peşinen kabul ve taahhüt eder. LİDO SU A.Ş.suyun satış fiyatı üzerinde
gerekli artışları bayinin haklarını dengeleyecek şekilde fiyat ayarlaması yapmakta
tamamen serbesttir. Bayi şirketin yapacağı fiyat ayarlamalarına aynen ve kayıtsız 120
uymayı peşinen kabul ve taahhüt etmiştir.”
- “Madde 21- İşbu sözleşme taraflar arasında … tarihinde yürürlüğe girer ve …
tarihinde sona erer. Taraflar sözleşmenin bitim tarihinden üç ay önce sözleşmeyi
yenilemeyeceğini birbirlerine yazılı olarak bildirmedikleri taktirde işbu sözleşme
aynı şartlarla bir yıl için yenilenmiş sayılır. Her sürenin bitiminde aynı yöntem
geçerlidir. Ancak bayi Nisan/Eylül tarihleri arasında sözleşmeyi fesih edemez.”
I.2.2. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
Sözleşme, temel olarak Lido Su’nun kendi markasıyla üretmiş olduğu polikarbonat 130
damacana kaynak sularının bayi tarafından yeniden satışına ilişkin koşulları ve
tarafların karşılıklı yükümlülüklerini düzenlemektedir. Dolayısıyla, söz konusu
düzenleme ile bir yeniden satıcılık ilişkisi kurulmakta olup, rekabet hukuku
kapsamında bir dikey anlaşma mevcuttur. Bu bakımdan sözleşmenin öncelikle
2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında olup olmadığının
değerlendirilmesi gerekmektedir.
2002/2 Sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde; “Bu Tebliğ ile sağlanan
muafiyet, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili 140
pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması durumunda uygulanır.” hükmü yer
almaktadır.
08-41/566-214
4
Sözleşmenin Lido Su’nun Türkiye genelindeki tüm bayileriyle imzalanmak üzere
hazırlanmış matbu nitelikte bir metin olması nedeniyle, damacana su satışlarıyla ilgili
Türkiye pazarına ilişkin bazı bilgilerin sunulmasında yarar bulunmaktadır.
Kurul’un 24.8.2006 tarih, 06-59/774-227 sayılı kararında da belirtildiği üzere;
damacana su pazarında son dönemlerde belirli bir kalitede ürün sunan teşebbüslerin
pazar payları artmış olsa da bu pazar halen yoğunlaşmanın düşük olduğu bir pazar 150
niteliğindedir. Sektörde yaklaşık 210 civarında firma, ruhsatlı ve faal durumdadır ve
bu firmaların yaklaşık 170 adeti damacana segmentinde yer almaktadır. Ayrıca
anılan kararda yer alan bilgilerden gerek genel olarak ambalajlı su pazarında,
gerekse şişelenmiş su ve damacana su alt pazarlarında pazar payı %40’ın üzerinde
olan herhangi bir teşebbüsün bulunmadığı anlaşılmaktadır. Pazar lideri olan Erikli’nin
payının ambalajlanmış su pazarında yaklaşık %11 olması da bu tespiti
güçlendirmektedir. Dolayısıyla, başvuruya konu olan sözleşmenin 2002/2 sayılı
Tebliğ kapsamında muafiyetten yararlanmasında pazar payı eşiği açısından herhangi
bir sakınca yoktur.
160
Sözleşmenin 4. maddesi incelendiğinde bayi konumundaki teşebbüse münhasır bir
satış bölgesi tahsis edildiği görülmektedir. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4/b (1) maddesi
uyarınca münhasır satış bölgesi oluşturulması grup muafiyetinden yararlanılmasını
engellememekle birlikte aynı hüküm bu münhasırlığı aktif satışlarla sınırlı tutmuştur.
Başka bir deyişle sözleşmede söz konusu bölgeye yapılacak pasif satışların
kısıtlanması anlaşmayı grup muafiyeti kapsamından çıkarmaktadır. Sözleşmenin 4.
maddesi aktif-pasif satış ayrımı gözetmeksizin bayinin kendisine ayrılan bölgenin
dışına yapılacak satışları Lido Su’dan önceden onay almaksızın
gerçekleştirebilmesine olanak tanımamaktadır. Bu nedenle ilgili hükmün pasif
satışları engellemeyecek biçimde yeniden düzenlenmemesi durumunda sözleşmenin 170
grup muafiyetinden yararlanması mümkün değildir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4/a maddesi, alıcının kendi satış fiyatını belirlemesinin
engellenmesine yönelik sınırlamaları içeren dikey anlaşmaların aynı Tebliğ ile
tanınan muafiyetten yararlanamayacağını öngörmektedir. Bunun yanında aynı
hükümle, taraflardan herhangi birinin baskısı ve teşvik etmesi sonucu sabit veya
asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla, sağlayıcının azami satış fiyatı
belirlemesi veya satış fiyatını tavsiye etmesine izin verilmektedir. Sözleşmenin 11.
maddesi ilgili Tebliğ hükmü açısından incelendiğinde, yeniden satış fiyatının
doğrudan Lido Su tarafından belirlendiği görülmektedir. Bu bakımdan, ilgili hüküm 180
sözleşmeden çıkarılmadıkça ya da Tebliğ’in 4/a maddesine uyumlu hale
getirilmedikçe sözleşmenin grup muafiyetinden yararlanma imkanı yoktur.
Sözleşmenin 7. maddesinde, bayi konumundaki teşebbüse sözleşme konusu
ürünlerle ilgili faaliyetler bakımından sözleşme süresince rekabet etmeme
yükümlülüğü getirilmiştir. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesi uyarınca alıcıya getirilen
belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüklerine aynı Tebliğ
ile tanınan muafiyetin uygulanmayacağı öngörülmektedir. Ayrıca aynı maddede,
rekabet etmeme yükümlülüğünün beş yılı aşacak şekilde zımnen yenilenebileceğinin
kararlaştırılması halinde, söz konusu yükümlülüğün belirsiz süreli sayılacağına 190
hükmedilmektedir.
08-41/566-214
5
Bu bakımdan, sözleşmenin 7. maddesi ile getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün
sözleşme süresince geçerli olduğu dikkate alındığında söz konusu sürenin
düzenlendiği 21. madde büyük önem taşımaktadır. Bu maddede sözleşmenin
yürürlük ve sona eriş tarihi boş bırakılmıştır. Nitekim şikayetçi bu durumun Lido Su
tarafından kendisine yönelik olarak bir baskı aracı olarak kullanıldığını belirtmektedir.
Diğer yandan, aynı madde ile tarafların sözleşmenin bitim tarihinden üç ay önce
sözleşmeyi yenilemeyeceğini birbirlerine yazılı olarak bildirmedikleri takdirde
sözleşmenin yenilenmiş sayılacağı öngörülmektedir. Bu bilgilerden hareketle, 7. 200
madde ile getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün belirsiz süreli olduğu
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla söz konusu yükümlülüğün, sözleşmenin süresi
bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a maddesi uyarınca grup muafiyeti kapsamında
bulunmaması nedeniyle, belirsiz süreli olmayacak ya da süresi beş yılı aşmayacak
şekilde yeniden düzenlenmesi gerekmektedir.
I.2.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi, teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve
teşebbüs birliği kararlarının 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf 210
tutulmasına karar verilebilmesini aşağıda belirtilen şartların tamamının varlığına
bağlamıştır:
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması.
Başvuru konusu sözleşmenin yukarıda yer verilen ve 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında muafiyetten yararlanmasını engelleyen hükümleri bakımından, 220
Kanun’un 5. maddesinde sıralanan şartları karşılayıp karşılamadığına bakıldığında
en azından anılan maddenin (d) bendindeki şartın yerine getirilmediği
anlaşılmaktadır.
Şöyle ki; sözleşmenin 4. maddesiyle getirilen münhasırlıktan Kanun’un 5. maddesinin
(a) ve (b) bentlerinde öngörülen yararların sağlanması için aktif satışların
sınırlanması yeterli iken, ilgili hüküm ile bölge dışına yapılacak pasif satışların da
sınırlanması yoluna gidildiği görülmektedir. Bu da bu dosya bakımından Kanun’un 5.
maddesinin (d) bendi uyarınca rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde
edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanması anlamına gelmektedir. Aynı şekilde, 230
sözleşmenin 11. maddesi ile yeniden satış fiyatı tespitinde bulunulması ve 7.
maddedeki rekabet etmeme yükümlülüğünün belirsiz süreli olması da bu tür
yükümlülüklerden dolayı ortaya çıkması beklenebilecek yararların elde edilmesinde
zorunlu olandan fazla sınırlamalar niteliğindedir. Ayrıca ne bu dosyanın özellikleri ne
de pazar yapısı, grup muafiyeti açısından sakıncalı görülen hükümlerin bireysel
muafiyet açısından makul karşılanmasını gerektirecek bir durum sergilemektedir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 240
1- Şikayetçinin iddialarına dayanak oluşturan ““Lido Su Bayilik Sözleşmesi”nin,
08-41/566-214
6
a) 4. maddesinde yer alan satış bölgesi münhasırlığına ilişkin hükmün pasif
satışları engellemeyecek biçimde yeniden düzenlenmesi,
b) 11. maddesinde yer alan yeniden satış fiyatı tespitine ilişkin hükmün
kaldırılması ya da 2002/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği”nin 4/a maddesi doğrultusunda alıcının kendi satış fiyatını belirlemesini
engellemeyecek biçimde yeniden düzenlenmesi,
c) 7. maddesinde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin hükmün 250
kaldırılması ya da sözleşme süresinin düzenlendiği 21. maddeyle birlikte ele
alınarak belirsiz süreli olmayacak veya süresi beş yılı aşmayacak şekilde
yeniden düzenlenmesi,
koşuluyla 2002/2 sayılı Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlanabileceğine,
2- Diğer yandan, yukarıda yer verilen hükümlerin 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinde sayılan koşulların tamamını karşılamaması nedeniyle sözleşmeye
bireysel muafiyet tanınamayacağına, 260
3- Başvuru konusu ile ilgili olarak bu aşamada 4054 sayılı Kanun çerçevesinde
herhangi bir işlem yapılmaksızın, söz konusu sözleşmelerde yukarıda birinci
maddede belirtilen değişikliklerin yapılarak gerekçeli kararın tebliğinden itibaren
en kısa sürede Rekabet Kurumuna tevsik edilmesi gerektiğinin; gerekli
düzeltmeler yapılmadan uygulamaya devam edilmesi halinde 4054 sayılı
Kanun’un 17. maddesi uyarınca süreli para cezası başlatılacağının ve haklarında
soruşturma açılacağının ilgili teşebbüse bildirilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 270
Full & Egal Universal Law Academy