Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2017-1-22 (Ortak Girişim)
Karar Sayısı : 17-16/222-92
Karar Tarihi : 15.05.2017
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN, Adem BİRCAN,
Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Emine TOKGÖZ, Zekeriya TURAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNANLAR : - Linde AG
- PJSC Power Machines
Temsilcileri: Av. Gönenç GÜRKAYNAK, Av. Anıl ACAR,
Av. Esra UÇTU, Av. Hakan DEMİRKAN
Yıldız Mah. Çitlenbik Sok. No:12 Beşiktaş/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Linde AG ile PJSC Power Machines arasında Limited
Liability Company Linde Power Machines unvanlı bir ortak girişim şirketi
oluşturulması işlemine izin verilmesi talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 28.04.2017 tarihinde giren bildirim
üzerine düzenlenen 05.05.2017 tarih ve 2017-1-22/Öİ sayılı Ortak Girişim Ön İnceleme
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirime konu işleme izin verilmesinde
sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(4) Bildirim, Linde AG (Linde) ve PJSC Power Machines (Power Machines) arasında
Rusya Federasyonu’nda bir ortak girişim (OG) kurulmasına ilişkindir. Linde ve Power
Machines bahse konu ortak girişim olan Limited Liability Company Linde Power
Machines’de %50-50 hisse oranına sahip olacaklar ve OG, sıvılaştırılmış doğal gaz
(LNG) tesislerinde kullanılan ve çelikten imal edilen (bobinli) ısı değiştirici
donanımlarıyla ilgili faaliyette bulunacaktır.
(5) Bildirim konusu işlemin temelini 10.03.2017 tarihli “Ortak Girişim Sözleşmesi ve Ortak
Girişim Taraflarının Haklarının Kullanılmasına İlişkin Sözleşme” (OG Sözleşmesi) ve
ekleri oluşturmaktadır. İşlemin ekonomik gerekçesini ise, OG vasıtasıyla doğal gaz
sıvılaştırma üniteleri için paslanmaz çelikten imal edilen ısı değiştirici donanımların
üretiminin, Rusya Federasyonu pazarında büyüme sağlamak amacıyla, Rusya’da
yerelleştirilmesi hedefinin gerçekleştirilmesi oluşturmaktadır.
(6) 2010/4 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in (2010/4 sayılı Tebliğ) 5. maddesinin üçüncü fıkrası hükmü
çerçevesinde, bir ortak girişimin anılan Tebliğ kapsamında bir devralma işlemi
sayılabilmesi için i) ortak kontrol altında bir teşebbüsün bulunması ve ii) ortak girişimin
bağımsız bir iktisadi varlık (tam işlevsel) olarak ortaya çıkması unsurlarının birlikte
sağlanması gerekmektedir.
17-16/222-92
2/6
(7) i) Ortak kontrolün bulunması: Yukarıda yer verildiği gibi OG’nin hisseleri %50-50
oranında kurucu teşebbüslere ait olacaktır. Linde ve Power Machines’in herbiri ayrıca
genel kurulda (GK) oy haklarının %50’sine sahip olacaktır. GK kararlarından; OG’nin
kayıtlı malvarlıklarının değerinin %50’sini aşan bir değere sahip önemli işlemleri ile
yıllık raporları ve yıllık bilançolarının onaylanmasına ilişkin olanlarda oybirliği şartı
aranmaktadır. OG’nin yönetim kurulu (YK) beş üyeden oluşacak olup üyeler, GK’da
basit çoğunluk sağlanması ile atanabileceklerdir. YK için GK’ya Linde üç aday, Power
Machines ise iki aday sunacaktır. YK kararları basit çoğunluk ile alınacaktır. Ancak,
daha önceden taraflarca kararlaştırılan belirli konularda bu duruma bir istisna
getirilebilecek ve belirlenen konularda (YK Saklı Hükümler) alınacak kararlarda YK
üyelerinin en az dördünün onayı aranacaktır. Dolayısıyla, Power Machines tarafından
aday gösterilen üyeler YK Saklı Hükümlerine ilişkin konularda karar alınmasını
engelleme imkânına sahiptir.
(8) YK Saklı Hükümlerine yönelik hususlar üzerinde tarafların bir uzlaşmaya varamamaları
durumunda, ilgili husus genel kurula bırakılacaktır. GK’da Power Machines’in Linde ile
eşit oy hakkı bulunmaktadır. Dolayısıyla Taraflar, bir kilitlenme (deadlock) durumunun
yaşanmaması ve şirketin olası bir tasfiye sürecine girmemesi için işbirliği içerisinde
hareket etmek durumundadırlar. YK Saklı Hükümlerin arasında şu hususlar da
bulunmaktadır: i) “Kilit Sözleşme” olarak nitelendirilen sözleşmelerin değiştirilmesi veya
sona erdirilmesi, ii) Malî politikaların yüksek düzeyde benimsenmesi, uzun dönem ticarî
stratejilerin kabul edilmesi, hissedarların (…..) dönemine ilişkin taahhütlerine yönelik
beklenen finansal etkileri ve sonuçlarını da ihtiva eden Başlangıç İş Planının kabul
edilmesi. Ayrıca, Linde OG’nin CEO (icra kurulu başkanı) ve CTO’su (teknoloji işleri
müdürü) için aday gösterecekken Power Machines de CFO (finansal işler müdürü) için
aday gösterecktir. Tüm bu unsurlar göz önünde bulundurulduğunda Linde ve Power
Machines’in OG üzerinde ortak kontrol sahibi olacağı anlaşılmaktadır.
(9) ii) Bağımsız iktisadi varlık olarak kurulması: İktisadi bağımsızlık, ortak girişimin,
stratejik kararların alınması bakımından taraflarından tamamen ayrı hareket etmesini
değil; operasyonel anlamda bağımsız faaliyette bulunabilmesini ifade etmektedir. Zira
ortak kontrol altındaki bir varlığın stratejik olarak ana teşebbüslerden tamamen
bağımsız olması gerçekçi olmayacaktır. Bu sebeple OG’nin bağımsız iktisadi varlık
olup olmadığı, pazarda aktif bir rol üstlenmeye hazır bir durumda olup olmadığıyla ve
devamlılık (en azından pazarda kalıcı bir değişiklik meydana getirebilecek kadar
devamlı) saikiyle kurulup kurulmadığı ile ilgilidir. Bunun dışında temel sözleşmelerde
ana teşebbüslerin beklenmeyen durumlarla ilgili çekincelere/tedbirlere yer vermiş
olması OG’in devamlılığına halel getirmeyecek bir olgudur.
17-16/222-92
3/6
(10) Planlanan işlem sonucu kurulacak olan OG’nin karar alma ve yönetim, yürütme
teşkilatı temel sözleşmelerle belirlenmiştir. Yine OG, kendi personeline sahip olacaktır.
Tarafların yetkileri, OG’nin stratejik iş politikalarını yürütme ile sınırlı olacaktır. OG’nin
yönetimine ve çalışanlarına ilişkin ödemeler, münhasıran OG tarafından
karşılanacaktır. Taraflarca sağlanacak finansal kaynaklar, OG’nin pazarda tek başına
bağımsız bir şekilde faaliyet göstermesine imkân tanıyacaktır. OG kendi faaliyetlerini,
çalışan gücünü ve yönetimini finanse edecek kendi mal varlığına sahip olacaktır. OG,
kendi faaliyetlerini finanse etmek üzere, elde edilen gelirleri en azından (…..) için
elinde tutma imkânına sahip olacaktır. Taraflar OG’nin, Linde’nin teknolojisini
kullanmasını sağlamak amacıyla hüküm ve koşulları hâlihazırda belirlenmiş olan bir
lisans sözleşmesi imzalayacaklardır. Bahse konu sözleşme, OG çalışanlarına yönelik
Linde tarafından gerçekleştirilecek eğitimlere ilişkin hükümleri de ihtiva etmektedir.
Tarafların her ikisi de, OG’nin kendi ürünleri için kullanabilmesi amacıyla, OG ile kendi
ticarî unvanlarının/markalarının konu olduğu başka lisans sözleşmeleri
imzalayacaklardır.
(11) Diğer yandan, Linde ve OG arasında, mühendislik, donanım teslimatı ve belirli
hizmetlerin yerine getirilmesine ilişkin çerçeve sözleşme akdedilmesi planlanmıştır.
Söz konusu Sözleşme; Linde tarafından gerçekleştirilecek temel mühendislik ve OG
tarafından hazırlanacak detay mühendisliği belgelerinin onaylanması işlerinin yanı sıra
OG’ye donanım satışı konularını ve Power Machines ile OG arasında akdedilecek bir
kira sözleşmesini ihtiva etmektedir. Bildirim Formunda; bu kaynakların OG’nin
faaliyetlerini kuruluştan sonra bağımsız olarak idame ettirebilmesi için, başlangıç
aşamasında ve olağan ticarî koşullar altında sağlanacağı şeklinde açıklanmıştır. OG
faaliyete başladıktan sonra, olağan pazar koşullarında ve kendi ticarî unvanı altında
var olacak ve tahminlere göre satışlarının %(…..)’ından fazlasını kurucular dışındaki
diğer teşebbüslere yapacaktır. OG, (potansiyel) müşterileri ile ilişkilerinde ticarî şartlar
ve sözleşme koşullarına ilişkin müzakereleri kendi başına yürütecektir. OG için
herhangi bir sona erme tarihi kararlaştırılmamış olup pazarda sürekli olarak faaliyet
göstermesi planlanmaktadır. Bu düzenlemelerden, dosya konusu OG’nin bağımsız bir
iktisadi varlık olarak kurulduğu anlaşılmaktadır.
(12) Yukarıdaki bilgi ve değerlendirmeler neticesinde, bildirime konu işlemin, tam işlevsel bir
ortak girişim oluşturulmasını içerdiği, dolayısıyla 2010/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi
çerçevesinde bir devralma işlemi niteliğinde olduğu kanaatine varılmıştır. Öte yandan
ilgili tarafların cirolarının söz konusu Tebliğ’in 7. maddesinin birinci fıkrasında
öngörülen eşikleri aşması nedeniyle, işlem Kurulumuzun iznine tabidir.
(13) Yeni kurulacak OG, yukarıda yer verildiği üzere, Rusya Federasyonu’nda mevcut
durumda proje halinde olan LNG projeleri için paslanmaz çelikten imal edilen (bobinli)
ısı değiştirici donanımların üretim, satış ve bakımı alanında faaliyet gösterecektir.
Kuruculardan Linde, endüstriyel ve tıbbi gaz arz zincirinde faal iken; Power Machines,
elektrik santrallerinin tasarımı ve üretimi arz zincirinde aktiftir. Kuruculardan hiçbiri
OG’nin göstereceği faaliyette bulunmamaktadır. Diğer taraftan OG’nin kurucularının
ülkemiz cirolarını elde ettikleri faaliyetler arasında yatay veya dikey bir örtüşme
bulunmamaktadır. OG’nin ülkemizde henüz olmayan bir pazarda faaliyet göstereceği
ve Rusya’da belli projeler için kurulduğu da göz önünde alındığında işlemden etkilenen
pazar bulunmadığı görülmektedir. Bununla beraber ülkemiz gibi doğal gazda net
ithalatçı konumdaki bir ülke için enerjide ticaret merkezi olma hedefi de göz önüne
alınarak OG’nin potansiyel etkisine ilişkin bir değerlendirme yapılması gerekmektedir.
17-16/222-92
4/6
(14) Türkiye, doğal gaz tüketiminin yaklaşık %98 oranındaki kısmını yurt dışından ithal
etmektedir. Doğal gaz ithalatımızın yarısına yakını Rusya’dan uzun dönemli
sözleşmelerle yapılmaktadır. Gazın fiyatlama mekanizması açısından, dünyayı dört
bölgeye ayırmak mümkündür. Bu bölgeler fiyatın “Ulusal Dengeleme Noktası” ya da
ticaret merkezinde oluştuğu ve dolayısıyla gazın gazla rekabet edebildiği, spot
fiyatlamanın egemen olduğu İngiltere ve ABD ile fiyatın petrole endeksli olduğu Kara
Avrupası ve Kuzeydoğu Asya’dır. Ticaret merkezlerinin (hub; gazın gazla rekabet
edebildiği fiziksel/sanal noktalar) oluşumu ve likit toptan satış piyasalarının oluşmaya
başlamasıyla beraber petrole endeksli fiyatlamanın yanında arz-talep koşullarına göre
belirlenen spot fiyatlama önem kazanmaya başlamıştır. Fiyatlamanın petrole endeksli
katı bir yapıdan daha esnek hale gelmesine paralel olarak, yukarıdaki dörtlü kategori
yerini talep tarafının da tercihlerini yansıtacak yeni bir sınıflamaya bırakmıştır.
(15) Bu bağlamda, doğal gazın kaynak olarak belli bölge ve ülkelerde yoğunlaşmış olması
sebebiyle ulusal doğal gaz piyasalarından bahsetmek mümkün olmayıp arz ve talep
yapılarına göre dünya gaz pazarının 12 bölgeye ayrılmış olduğu savunulmaktadır:
Afrika, Kanada, Çin-Hindistan, Amerika, Avrupa, Rusya Federasyonu, Japonya/Kore,
Orta Doğu, Okyanusya, Sahalin, Güneydoğu Asya ve Amerika Birleşik Devletleri1. Bu
bölgeler; özellikle geleneksel olmayan gazın çıkarılması ve üretilmesinin ekonomik
olmaya başlaması, gazın sıvılaştırılması ve yeniden gazlaştırılması gibi teknolojik
gelişmeler sonucu LNG arz zincirinin ekonomik hale gelmesiyle şekillenmiştir. Sonuç
olarak, gaz arzındaki artış ile gazın tüketim tarafına daha makul koşullarda
sunulabileceği ortaya çıkmış ve ithalatçı ülkeler de piyasada yer almaya başlamıştır2.
(16) Bu çerçevede, ülkemizin ticaret merkezi olma hedefi doğrultusunda gazın gazla
rekabet edebildiği, likit bir üst akış toptan satış piyasası3 oluşturulması sürecinde
LNG’nin yeri son derece önemlidir. Son dönemlerde mevcut LNG tesislerimizin
kapasitesi artırılmış, yüzen LNG terminali inşası tamamlanmış olup planlanan LNG
projeleri de devam etmektedir. Dolayısıyla dünyada olduğu gibi ülkemizde de LNG,
boru hatları ile yapılan uluslararası doğal gaz ticaretinin yanında payını zamanla
artırmaktadır4. Kaldı ki OG, Rusya’da faaliyet gösterecek olup Türkiye, Rusya’nın en
fazla gaz ihraç ettiği ülkelerden biri konumundadır.
(17) Yukarıda ana hatları çizilen tablo göz önünde bulundurulduğunda OG’nin ileride
ülkemiz piyasasında da faaliyet gösterebileceği değerlendirilmektedir. Bununla beraber
gerek kurucuların OG ile aynı pazarda bulunmaması ve Türkiye’deki faaliyetlerinin OG
ile yatay veya dikey olarak kesişmemesi sebepleriyle bu noktada kesin bir pazar tanımı
yapmak değerlendirmeyi değiştirmeyecektir.
1 United States of America, Department of Energy, Office of Fossil Energy. Order No 3282. 17.05.2013,
s. 46.
2 Uluslararası Enerji Ajansı, “Are We Entering a Golden Age of Gas?” Special Report, GAS Scenario.
World Energy Outlook, 2011.
3 “Üst akış toptan satış piyasası” kavramı için bkz. Avrupa Komisyonu Yoğunlaşma Kararı,
Gazprom/Wintershall/Target Companies, M.6910.
4 International Gas Union, 2016 World LNG Report;
economics/statistical-review-of-world-energy/natural-gas/natural-gas-trade-movements.html.
17-16/222-92
5/6
(18) Yukarıda yer verildiği üzere OG, faaliyetlerini Rusya’da gerçekleştirmek üzere
kurulmuş olup paslanmaz çelikten imal edilen (bobin sargılı) ısı değiştirici donanımların
üretimi ve dağıtımı ülkemiz için ise yeni bir pazardır. Yine de, ülkemizin ticaret merkezi
olma hedefi, coğrafi konumu, proje ve anlaşma aşamasında olan doğal gaz ticareti
düşünülerek OG’nin küresel etkisi hakkında bir değerlendirme yapılmalıdır. Bildirim
Formunda yer verilen bilgilere göre, küresel ölçekte doğal gaz sıvılaştırma üniteleri için
(bobin sargılı) ısı değiştirici donanımları pazarında ana tedarikçiler 2014-2016 dönemi
boyunca kapasite bakımından yaklaşık %(…..) pazar payı ile Air Product ve yine aynı
dönemde kapasite bazında yaklaşık %(…..) pay ile Linde’dir. Geri kalan pay ise
Fortune Group başta olmak üzere diğer oyunculara aittir. Isı değiştiricileri, hem tek bir
ürün olarak hem de tesislerin gaz sıvılaştırma işlemlerine ilişkin olarak ihtiyaç duyduğu
diğer donanımlar ve çözümlerle birlikte sunulmaktadır.
(19) OG’nin üreteceği ısı değiştiricileri, üzerinde birtakım değişiklikler yapılsa dahi buhar
jeneratörleri veya diğer maddelerin sıvılaştırılması gibi farklı nihaî kullanım alanlarında
kullanılamamaktır. Dolayısıyla söz konusu ürünler, talep yönünden ele alındığında,
diğer nihaî kullanım amaçları için üretilen ısı değiştiricileri ile ikame edilebilir değildir.
Linde’nin müşterilere (…..) ısı değiştiricileri sunduğu, Air Products’ın (…..) için ısı
değiştiricileri sağladığı ve Fortune Group’un ise (…..) tesisleri için ısı değiştiricileri
ürettiği dosyadaki bilgilerde yer almaktadır.
(20) OG, bobin sargılı ısı değiştiricisi üretecektir. Piyasada mevcut bir diğer ısı değiştiricisi
ise “plakalı ısı değiştiricileri”dir (plate fin heat exchangers). Teorik olarak, bobin sargılı
ısı değiştiricileri tüm doğal gaz sıvılaştırma işlemlerinde kullanılabilse de bu ürün
plakalı ısı değiştiricilerinden daha pahalıdır. Uygulamada, bobin sargılı ısı değiştiricileri
şu alanlarda kullanılmaktadır: (i) yüksek sıcaklık farkları ve sıcaklık değişimlerinin
olduğu durumlarda veya (ii) plakalı ısı değiştiricilerinin teknik veya ekonomik açıdan
dezavantajlı olduğu durumlarda (yıllık LNG üretiminin 300.000 tonun üzerinde olduğu)
büyük ölçekli tesislerde.
(21) OG’nin üreteceği bobin sargılı ısı değiştiricileri genel olarak, alüminyum, paslanmaz
çelik ve bakır (alaşımlar) gibi maddelerden yapılmaktadır. OG, ürünlerini paslanmaz
çelik kullanarak imal etmeyi planlamaktadır. Çok düşük sıcakların söz konusu olduğu
kriyojenik ortamlarda, çoğunlukla alüminyum veya paslanmaz çelik (veya her ikisi)
kullanılmaktadır. Linde ve Air Products, alüminyum ve paslanmaz çelikten imal edilen
ısı değiştiricilerini tedarik etmektedirler. Dolayısıyla, küresel ölçekte potansiyel olarak
OG ile Linde’nin ürettiği ısı değiştiricilerinin arz ikamesi açısından örtüşebileceği
görülmektedir.
(22) Bildirim Formunda yer verilen bilgilere göre, Linde (OAO Linde Gas Rus) ve Power
Machines’in aralarında doğal gaza ilişkin küçük ölçekli bir tedarik ilişkisi mevcuttur.
Ancak bu ilişki OG’nin faaliyet alanında olmayıp Türkiye pazarı için doğrudan ya da
dolaylı bir etkiye sahip değildir.
(23) Yukarıda yer verilen bilgi ve değerlendirmeler göz önüne alındığında, OG’nin
hâlihazırda az sayıda aktif oyuncunun bulunduğu küresel bir piyasaya giriş yapmak
üzere kurulduğu anlaşılmaktadır. OG ile Linde’nin arz ikamesi açısından aynı pazarda
yer alması ihtimali bulunmakla beraber Linde’nin küresel payı görece düşüktür.
Bunların yanında OG’nin, ülkemizde henüz bulunmayan bir pazarda faaliyet
gösterecek olması göz önünde bulundurulduğunda, OG’nin herhangi bir pazarda hakim
durum yaratılmasına veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilmesine ve böylece
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol açmayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
17-16/222-92
6/6
(24) 2010/4 sayılı Tebliğ’in 13. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, devralma niteliğindeki
bir ortak girişim işleminin teşebbüsler arasındaki rekabeti sınırlayıcı amaç ya da
etkisinin olup olmadığının diğer bir deyişle rekabetçi davranışların koordinasyonu riski
taşıyıp taşımadığının da değerlendirmesi gerekmektedir. Bu şekilde bir koordinasyon
riski ya da sonucunun ortaya çıkmasının, ana teşebbüslerin ortak girişimin faaliyet
göstereceği pazarda ya da bu pazarın alt, üst pazarlarında faal olmamaları ya da
etkinliklerinin önemsiz seviyede olması veya ana teşebbüslerden sadece birinin bu
pazarlarda faaliyet göstermesi, ana teşebbüslerin ortak girişimin faaliyet göstereceği
pazardaki tüm faaliyetlerini ortak girişime devretmeleri gibi durumlarda güç olduğu
kabul edilmektedir. Dosya konusu işlemde, ana teşebbüslerden yalnızca Linde’nin
OG’nin faaliyet göstereceği komşu pazarlarda faal olacağı, bunun da yalnızca arz
ikamesi açısından geçerli olduğu ve Linde’nin küresel olan bu pazardaki payının
yüksek olmadığı görülmektedir. Linde, ülkemiz cirosunun yaklaşık %(…..)’lık kısmını
ise endüstriyel ve tıbbi gazlarla ilgili faaliyetlerden elde etmiştir. Diğer yandan işlem,
Türkiye’de henüz olmayan bir pazarda kurulan OG’ye ilişkin olup, kurucuların
faaliyetleri ülkemizde yatay veya dikey olarak örtüşmemektedir. Linde ve Power
Machines arasındaki küçük ölçekli doğal gaz ilişkisi de bu bağlamda koordinasyon
riskine işaret eder nitelikte değildir. Bu sebeplerle, bildirim konusu işlemin
koordinasyon riski taşıma olasılığı ve bu yolla rekabeti kısıtlama riski bulunmadığı
kanaatine varılmıştır.
H. SONUÇ
(25) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı
Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ
kapsamında izne tabi olduğuna; işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde yasaklanan
nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin
ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle
işleme izin verilmesine, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy