Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-1-136 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 11-02/3-1
Karar Tarihi : 06.01.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : İsmail Yücel ARDIÇ, M. Selim ÜNAL, Şamil PİŞMAF
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Linde Gaz A.Ş.
Temsilcisi: Av. Deniz Şenvar PEKİN
Kore Şehitleri Cad. Onurgil İş Mrk. No:35/6 Zincirlikuyu/İstanbul
D. TARAFLAR : Linde Gaz A.Ş.
Özgür Cad. Pan Plaza No:23 K:6 D:5 Kavacık-Beykoz/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Linde Gaz A.Ş. (Linde Gaz)'nin endüstriyel, medikal ve özel
gazlara ilişkin bayi ve müşteri sözleşmelerine muafiyet tanınması talebi. 20
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 12.11.2008 tarih ve 7448 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 27.12.2010 tarih ve 2008-1-136/MM-10-267.İYA sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu 30.12.2010 tarih ve REK.0.05.00.00-110/461 sayılı
Başkanlık önergesi ile 11-02 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da, Linde Gaz’ın;
- Dökme oksijen, dökme azot, dökme argon, dökme karbondioksit, tüplü endüstriyel
oksijen, tüplü tıbbi oksijen, tüplü argon ve argon karışımları, tüplü karbondioksit,
asetilen, azot protoksit ve tüplü hidrojen pazarlarına ilişkin olarak tanzim etmiş olduğu
bayi ve müşteri sözleşmelerinin Kanun’un 5. maddesi ve 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında grup muafiyetinden yararlandığı, 30
- Tüplü azot ve tüplü helyum pazarlarına ilişkin olarak tanzim ettiği sözleşmelere ise
Kanun’un 5. maddesi kapsamında bireysel muafiyet tanınması gerektiği
görüşüne yer verilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
Dosyada yer alan bilgiler doğrultusunda, Linde Gaz tarafından satışı gerçekleştirilen her
bir endüstriyel, medikal ve özel gazın, dökme ve tüplü ayrımına göre ayrı ilgili ürün
pazarları oluşturabileceği sonucuna ulaşılmıştır. Bu çerçevede, ilgili ürün pazarları;
“Dökme oksijen”, “Dökme azot”, “Dökme argon”, “Dökme karbondioksit”, “Tüplü 40
11-02/3-1
2
endüstriyel oksijen”, “Tüplü tıbbi oksijen”, “Tüplü azot”, “Tüplü argon ve argon
karışımları”, “Tüplü karbondioksit”, “Asetilen”, “Azot Protoksit (Narkoz)”, “Tüplü Hidrojen”,
“Tüplü Helyum” olarak tespit edilmiştir.
H.1.2. Coğrafi Pazar
Dosya özelinde, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.2.1. Bildirim Konusu Sözleşmeler
Linde Gaz’ın bildirime konu sözleşmeleri, bayi sözleşmeleri ve müşteri sözleşmeleri
olarak ikiye ayrılmaktadır. Her iki sözleşme türü de endüstriyel, tıbbi (medikal) ve özel
gazların satışını konu edinmektedir. 50
Bayi sözleşmeleri seçici dağıtım sistemi çerçevesinde yeniden satıcılarla, müşteri
sözleşmeleri ise son kullanıcılarla olan hukuki ilişkileri düzenlemektedir. Her iki sözleşme
türünün de münhasırlık hükmü ihtiva ettiği görülmektedir.
H.2.2. Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Değerlendirme
Bildirim konusu sözleşmeler, 2002/2 sayılı Tebliğ çerçevesinde, dikey anlaşma olarak
ele alınmıştır. Bu sözleşmeler, yukarıda da ifade edildiği üzere, münhasırlık hükmü
içermektedir. Bir başka deyişle, anılan sözleşmeler uyarınca yeniden satıcı olan
bayilerin ve nihai tüketici olan müşterilerin, sözleşmelerde düzenlenen rekabet yasağı
süresi boyunca bir başka sağlayıcıdan ürün tedarik etmesi yasaklanmış bulunmaktadır.
Bu çerçevede, mezkûr sözleşmelerin Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde grup 60
muafiyetinden veya bireysel muafiyetten yararlanıp yararlanmadığı incelenmiştir.
H.2.2.1. 2002/2 Sayılı Tebliğ Kapsamında Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
Dosya mevcudu bilgilerden, başvuru konusu dikey sözleşmelere ilişkin olarak belirlenen
pazarlardan dökme oksijen, dökme azot, dökme argon, dökme karbondioksit, tüplü
endüstriyel oksijen, tüplü tıbbi oksijen, tüplü argon ve argon karışımları, tüplü
karbondioksit, asetilen, azot protoksit ve tüplü hidrojen pazarlarında, Linde Gaz’ın 2009
yılı pazar payının 2002/2 sayılı Tebliğ’de belirtilen %40’lık pazar payı eşiğinin altında
kaldığı anlaşılmaktadır. Söz konusu pazarlara ilişkin olarak akdedilen sözleşmelerde,
sözleşmeleri 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamı dışına çıkaracak başkaca bir düzenlemeye de
yer verilmediği tespit edildiğinden, bu sözleşmelerin anılan Tebliğ hükümleri kapsamında 70
grup muafiyetinden yararlandığı kanaatine ulaşılmıştır.
Diğer yandan Linde Gaz’ın tüplü azot ve tüplü helyum pazarlarındaki 2009 yılı pazar
payı, sırasıyla ... ve ... olarak gerçekleşmiştir. Anılan pazar payları Tebliğ’de belirtilen
pazar payı eşiğinin üzerindedir. Her ne kadar bu sözleşmeler pazar payı eşikleri dışında
2002/2 sayılı Tebliğ’e aykırı bir hüküm içermeseler de bunların grup muafiyetinden
yararlanma imkânı bulunmamaktadır. Dolayısıyla anılan sözleşmelerin Kanun’un 5.
maddesi kapsamında bireysel muafiyetten yararlanıp yararlanmadığı incelenmiştir.
80
11-02/3-1
3
H.2.2.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması
Esasen, hangi durumların ekonomik fayda sağladığı hususunun her bir somut olay
açısından ayrıca değerlendirilmesi gerekmekle birlikte, üretim ve dağıtım maliyetlerinin
düşürülmesi, kalitenin artırılması, malın arzında devamlılığın sağlanması, piyasalara
yeni girişlerin kolaylaştırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması
ekonomik yararın sağlandığı durumlara örnek olarak verilebilir. Bu noktada, “faydanın”
sadece ilgili teşebbüslere sağlanan yarar olarak algılanmaması, aksine, objektif anlamda 90
ekonomiye yapılan her türlü somut katkının bu kapsamda değerlendirilmesi gereklidir.
Mevcut dosya özelinde, bayilik anlaşmaları bakımından, kurulan seçici dağıtım
sisteminin, Linde Gaz’ın gaz üretim ve dağıtımına ilişkin know-how’ı bayilerine
aktarabilmesine olanak sağladığı ve söz konusu gazların özellikle güvenlik standartları
yönüyle takip edilebilmesini kolaylaştırdığı görülmektedir. Mevcut sözleşmeler, bu
yönüyle ilgili ürünlere ilişkin tedarik kalitesinin artmasına imkân tanımaktadır.
Müşteri sözleşmeleri açısından bakıldığında, bildirim konusu sözleşmelerin nihai ürün
tüketicileri bakımından arz güvenliğine hizmet ettiği, sağlayıcı Linde Gaz için ise tedarik
sürecini öngörülebilir kıldığı anlaşılmaktadır. Bu yönüyle anılan sözleşmelerin maliyet
avantajı yarattığı sonucuna ulaşılmıştır. 100
Sözleşmeler neticesinde ortaya çıkan kalite artışı ve maliyet avantajının sadece
sözleşme tarafları için değil, genel olarak ilgili pazarlardan etkilenen her bir teşebbüs
veya kişi için de geçerli olduğunu söylemek mümkündür.
Bütün bu hususlar göz önüne alındığında, bildirim konusu anlaşmanın Kanun’un 5.
maddesindeki ilk koşulu karşıladığı sonucuna varılmaktadır.
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması
Yukarıda da ifade edildiği üzere, anılan sözleşmeler Linde Gaz’ın tedarik ettiği ürünlerin
güvenlik standartlarını aksi hale nazaran daha kolay takip edebilmesini sağlamaktadır.
Yine bu sözleşmeler, Linde Gaz’dan ürün tedarik eden teşebbüsler bakımından tedarik
planlamasını kolaylaştırmakta ve her iki tarafın maliyetlerini düşürmesine imkân 110
tanımaktadır. O halde Linde Gaz bayilerinden ve Linde Gaz’ın müşterilerinden mal ve
hizmet temin eden tüketicilerin anılan faydalardan doğrudan veya dolaylı olarak istifade
etmeleri beklenmelidir.
c) İlgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
Muafiyetin üçüncü koşulu, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki bir anlaşma
neticesinde ve bu anlaşma sebebiyle ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin
ortadan kalkmamasıdır. Dikey bir anlaşma yoluyla ilgili pazarın önemli bir bölümünde
rekabetin ortadan kalkması için, öncelikle, hâlihazırdaki yeniden satış birimlerinin,
pazara yeni giren veya pazarda pay elde etmek isteyen teşebbüsler için objektif ve
makul gerekçelerle zorunlu veya en azından elzem olması beklenmelidir. 120
Mevcut dosya özelinde, hâlihazırdaki bayilerin pazara giriş veya pazarda rekabet için
rakip teşebbüsler açısından zorunlu olduğunu iddia etmek mümkün değildir. Muafiyet
11-02/3-1
4
değerlendirmesine konu pazarlarda faaliyet gösteren veya göstermek isteyen
teşebbüslerin kendi bayilik ağlarını oluşturmalarının önünde herhangi bir engel
bulunmadığı da, gerek dosya mevcudu bilgiler gerekse ilgili pazarlara yönelik olarak
daha önce yapılmış incelemelerden çıkarılabilecek bir neticedir.
Yine sağlayıcı ve müşteriler arasında akdedilen dikey sözleşmeler bakımından ilgili
pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkması, büyük ölçüde, bu tür
sözleşmelerin, pazar gücüne sahip bir teşebbüsün rekabetin doğal dinamiğinden ayrı bir
biçimde ve objektif olamayacak gerekçelerle rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırması halinde 130
ortaya çıkabilmektedir.
Mevcut dosya özelinde müşteri sözleşmeleri 3 yıl için ve her halde 5 yılı geçmeyecek
süreler için tanzim edilmektedir. Kaldı ki dosya mevcudundan anlaşıldığı üzere, ilgili
pazarlarda müşteri konumunda bulunan teşebbüsler yüksek miktarlarda alım yapan ve
pazarlık gücü bulunan teşebbüslerdir. Nitekim dosya mevcudu bilgilerde bildirim konusu
sözleşmelerin rakiplerin faaliyetlerini rekabet dinamikleri dışında zorlaştırmayı
amaçladığı veya bu etkiyi doğurabileceği yönünde bir tespit bulunmamaktadır. Hal
böyleyken müşteri sözleşmeleri yoluyla da ilgili pazarlarda rekabetin ortadan kalktığını
değerlendirmek mümkün görünmemektedir.
Son olarak tüplü azot ve tüplü helyum pazarlarında Linde Gaz’ın en büyük rakibi olan 140
Habaş’ın 2009 yılı pazar payı sırasıyla … ve ve … seviyesindedir. Pazarın geri kalanını
ithalat ve diğer teşebbüs kanalları oluşturmaktadır.
Gerek yukarıdaki açıklamalar ve gerekse pazarın mevcut yapısı göz önüne alındığında,
Kanun’un 5. maddesinin (c) bendinde aranan koşulun sağlandığı anlaşılmaktadır.
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla
sınırlanmaması
Muafiyetin son şartı, muafiyet değerlendirmesi yapılan bir anlaşmada yer alan tüm
rekabet kısıtlamalarının, üretimin veya dağıtımın gelişmesi ya da ekonomik veya teknik
gelişmenin sağlanması ve bu iyileşmeden tüketicilerin yararlanabilmeleri için zorunlu
olandan öteye gitmemesidir. 150
Daha önce de ifade edildiği üzere, Linde Gaz’ın tüplü azot ve tüplü helyum
pazarlarındaki 2009 yılı pazar payı, sırasıyla … ve … seviyesindedir ve Tebliğ’in
sağladığı muafiyet koşullarının tamamını pazar payı eşikleri dışında karşılamaktadır.
Söz konusu pazarlara salt dikey sözleşmeler sebebiyle bir giriş veya kapama etkisi
bulunmadığı, Habaş gibi bir rakibin ve ithalat olanaklarının da varlığı göz önüne
alındığında, eşik dışında Tebliğ kapsamında olan sözleşmelerin 5. Maddenin (d)
bendinde sağlanan koşulu da sağladığı değerlendirilmektedir.
160
11-02/3-1
5
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Linde Gaz A.Ş.'nin dökme oksijen, dökme azot, dökme argon, dökme karbondioksit,
tüplü endüstriyel oksijen, tüplü tıbbi oksijen, tüplü argon ve argon karışımları, tüplü
karbondioksit, asetilen, azot protoksit ve tüplü hidrojen pazarlarına ilişkin olarak tanzim
etmiş olduğu bayi ve müşteri sözleşmelerinin Kanun'un 5. maddesi ve 2002/2 sayılı
Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına, 170
2- Tüplü azot ve tüplü helyum pazarlarına ilişkin olarak tanzim ettiği sözleşmelerin ise
Kanun'un 5. maddesi kapsamında bireysel muafiyetten yararlandığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy