Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-3-109 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 08-69/1111-428
Karar Tarihi : 4.12.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: İsmail Yücel ARDIÇ, Mehmet Selim ÜNAL, Şamil PİŞMAF
C. ŞİKAYET EDEN : - Özgaz Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Onur USTURUMCALI
Hasanefendi Mah. 1911 Sok. No:1 Kat:2 Aydın
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN TARAF: - Linde Gaz A.Ş.
Gebze Organize Sanayi Bölgesi 300. Sok. PK.80
Gebze/Kocaeli
E. DOSYA KONUSU: Linde Gaz A.Ş.’nin Rekabet Kurulu’nun 02-49/634-257 sayılı
Kararına uymadığı ve münhasır anlaşmalar yoluyla 4054 sayılı Kanun’u ihlal
ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: 30
Özgaz Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Öz-Gaz) adına Avukat Onur Usturumcalı tarafından
yapılan ve Rekabet Kurumu kayıtlarına 11.6.2008 tarih, 3636 sayı ve 25.7.2008 tarih,
4776 sayı ile giren başvuruda;
Öz-Gaz ile Linde Gaz A.Ş. (Linde Gaz) selefi Karbogaz arasında 15.2.2002
tarihinde Sıvı Oksijen Satış Sözleşmesi ile Tüplü Sınaî Gaz Satışı ve
Distribütörlük Sözleşmesi’nin akdedildiği;
Sözleşmelerde yer alan bazı düzenlemelerin, Karbogaz’ın müşterileriyle uzun
süreli münhasır anlaşmalar akdederek rekabeti ortadan kaldırıcı faaliyetlerde
bulunduğu iddiası ile açılan soruşturma sonucu alınan 23.8.2002 tarihli, 02-40
49/634-257 sayılı Rekabet Kurulu kararına aykırı olduğu;
Likit karbondioksit pazarı dışındaki pazarlara ilişkin bazı düzenlemelerin ise
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne aykırı
hükümler içerdiği,
Sözleşmelerin “belirsiz süreli” olması gerekçesiyle Öz-Gaz tarafından 29.2.2008
tarihinde anılan sözleşmelerin feshedildiği ve bunun üzerine Linde Gaz
tarafından Öz-Gaz aleyhine dava açılarak tazminat talebinde bulunulduğu;
belirtilerek Linde Gaz hakkında soruşturma açılması gerektiği ifade edilmiştir.
08-69/1111-428
G. DOSYA EVRELERİ: Yukarıda yer verilen başvuru üzerine, konuyla ilgili olarak 50
hazırlanan 5.9.2008 tarihli ve 2008-3-109/İİ-08-MBA sayılı İlk İnceleme Raporu
Rekabet Kurulu’nun 11.9.2008 tarihli toplantısında görüşülmüş ve Linde Gaz A.Ş.’nin
karbondioksit, oksijen, azot, asetilen, azot protoksit ve karışım gazlar pazarında
münhasır anlaşmalar yoluyla 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal
edip etmediğinin tespitine yönelik olarak önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Anılan Kurul Kararı uyarınca raportörler tarafından düzenlenen 27.11.2008 tarihli,
2008-3-109/ÖA-08-İYA sayılı Önaraştırma Raporu, 1.12.2008 tarihli ve
REK.0.05.00.00-110/217 sayılı Başkanlık önergesi ile 08-69 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
60
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Likit karbondioksit pazarına ilişkin olarak Rekabet Kurulu’nun 02–49/654-257
sayılı kararına uyulmadığını gösteren herhangi bir bilgi ve belgeye
rastlanılmadığı,
- Karbondioksit, oksijen, azot, asetilen, azot protoksit ve karışım gazlar
pazarlarında akdettiği bazı sözleşmelerin, münhasırlık şartı içeren belirsiz süreli
sözleşmeler olmalarına rağmen, 7.11.2008 tarihinde söz konusu sözleşmelerin
yerini alacak yeni sözleşmeler Linde Gaz A.Ş. tarafından Rekabet Kuruluna
bildirilerek muafiyet tanınması talep edildiği noktası dikkate alınarak,
- Rapor tarihi itibarıyla Linde Gaz A.Ş. hakkında soruşturma açılmasına gerek 70
bulunmadığı
- Bu kapsamda yapılan şikayetin reddedilmesi gerektiği,
ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosyada yer alan bilgiler ışığında, mevcut dosya bakımından Linde Gaz’ın satışını
yaptığı her bir endüstriyel gaz, dökme ve tüplü ayrımına göre ayrı ayrı ilgili ürün pazarı
olarak tanımlanabilecektir. Bu doğrultuda önaraştırma kapsamında ilgili ürün pazarları; 80
“dökme karbondioksit, dökme oksijen, dökme azot, tüplü karbondioksit, tüplü
endüstriyel oksijen, tüplü medikal oksijen, tüplü azot, tüplü argon/argon karışımları,
tüplü asetilen ve tüplü azot protoksit (narkoz) pazarları” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosyada yer alan bilgiler ve Rekabet Kurulu’nun geçmiş tarihli Kararları doğrultusunda
dosya bakımından ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak kabul edilmiştir.
I.2. Değerlendirme
Önaraştırma kararına temel teşkil eden İlk İnceleme Raporu’nda esas olarak iki hususa
dikkat çekilmiştir. Bu hususlar; Linde Gaz A.Ş.’nin likit karbondioksit pazarına ilişkin
olarak Rekabet Kurulu’nun 02-49/654-257 sayılı kararına uyup uymadığının ve 90
karbondioksit, oksijen, azot, asetilen, azot protoksit ve karışım gazlar pazarlarında
akdettiği anlaşmaların 4054 sayılı Kanun’a aykırı olup olmadığının tespit edilmesi
gerektiğidir. Söz konusu hususlara ilişkin olarak yapılan tespit ve değerlendirmelere
aşağıda yer verilmiştir.
08-69/1111-428
I.2.1. Rekabet Kurulu’nun 02-49/654-257 sayılı Kararına Uyulmadığı İddiasına
İlişkin Olarak Yapılan Tespit ve Değerlendirmeler
Rekabet Kurulu, Karbogaz tarafından yapılan münhasır tedarik sözleşmeleri ve
münhasır dağıtım sözleşmelerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı hükümler
içerdiği ve Karbogaz’ın ilgili ürün pazarı olan likit karbondioksit pazarında hakim 100
durumda olduğu ve yaptığı uzun dönemli münhasır sözleşmeler yoluyla ve diğer
eylemleriyle bu hakim durumunu kötüye kullanarak Kanun'un 6. maddesini ihlal ettiği
yönündeki iddialara ilişkin olarak bir soruşturma yürütmüştür.
Yapılan Soruşturma neticesinde alınan 23.8.2002 tarih ve 49/634-257 sayılı kararda
özetle;
Sahip olduğu yüksek pazar payı, en yakın rakibinin payıyla olan büyük fark,
eskiden beri gelen uzmanlık, teknolojik üstünlük, marka ve firma imajı ve
sektörün özel nitelikleri gereği oluşan müşteri bağımlılığı ve son olarak özellikle
doğrudan kullanıcı konumundaki müşterileriyle yapmış olduğu uzun süreli 110
münhasır sözleşmeler dikkate alındığında; Karbogaz firmasının likit
karbondioksit pazarında hakim durumda olduğu,
Karbogaz Karbondioksit ve Kurubuz San. A.Ş.’nin bayileriyle yaptığı dağıtım
sözleşmelerine ilişkin olarak; bu sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 4 üncü
maddesine aykırı hükümler içerdiği ancak bu dağıtım sözleşmelerinin, söz
konusu aykırı hükümlerin sözleşmelerden çıkartılması koşuluyla, 1997/4 sayılı
Grup Muafiyet Tebliğ kapsamında 4. maddenin getirdiği yasaklamadan grup
olarak muaf tutulabileceği,
Karbogaz’ın doğrudan alıcı konumundaki müşterileriyle yaptığı tedarik
sözleşmelerine ilişkin olarak; münhasırlık öngören hükümler ve bu hükümleri 120
güçlendirecek nitelikte hükümler içeren tedarik sözleşmelerinin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında hukuka aykırı olduğu; ilgili ürün pazarında
hakim durumda olan Karbogaz Karbondioksit ve Kurubuz San. A.Ş.’nin özellikle
1997 yılından beri bilinçli olarak yapmış olduğu uzun süreli münhasır tedarik
sözleşmeleri yoluyla ve diğer eylemleriyle pazara giriş engeli yarattığı ve bu
yolla pazardaki rakiplerin faaliyetlerini zorlaştırdığı ve bu nedenle söz konusu
eylem ve işlemlerin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi anlamında hakim
durumunu kötüye kullanılması olarak değerlendirilmesi gerektiği,
İlgili ürün pazarında rekabetin korunması ve geliştirilmesi için tedarik
sözleşmelerine ilişkin olarak getirilmesi önerilen düzenlemeler çerçevesinde; 130
1. sözleşmelerde yer alan münhasırlık hükümlerinin teknik olarak müşterinin
ikinci bir sağlayıcı ile çalışması mümkün ise bunu engelleyecek şekilde
uygulanmaması için gerekli düzenlemelerin yapılması,
2. tedarik sözleşmelerinde müşterinin tüketim taahhüdünün oran olarak değil
belirli bir rakam olarak belirlenmesi gerektiği;
3. tedarik sözleşmelerinin münhasır olması veya konusu itibarıyla müşterinin
ihtiyacının fiilen en az %50’sinden fazlasını Karbogaz’dan temin etmesini
öngörmesi durumunda, sözleşme sürelerinin 1 yıl ile sınırlandırılması,
4. sözleşmelerdeki münhasırlık hükümlerinin, müşterinin gelecekte kurulacak
tesislerini kapsamayacak şekilde yeniden düzenlenmesi ve “Karbogazın 140
Öncelik Hakkı” başlıklı maddenin kaldırılması gerektiği,
5. bir müşteri ile yapılan sözleşmede yer alan “sadece yurt dışından” ifadesinin
ve bir diğer büyük müşteri ile yapılan sözleşmede yer alan “fiyat gözden
geçirme hükmü”nün sözleşmeden kaldırılması gerektiği,
ifade edilmiştir.
08-69/1111-428
Önaraştırma sürecinde Rekabet Kurulu kararına uyulup uyulmadığının tespit
edilebilmesi bakımından Karbogaz’ın, konusu karbondioksit olan dağıtım (bayilik)
sözleşmeleri ile doğrudan alıcı konumundaki müşterileriyle yaptığı tedarik sözleşmeleri
incelenmiştir.
150
Dağıtım sözleşmesi ile ilgili olarak, Kurul Kararı’nın, Karbogaz tarafından 17.3.2004
tarihinde tebellüğ edilmesi sonrasında, Karar uyarınca 60 gün içinde sözleşmelerde
gerekli değişikliklerin yapıldığına ilişkin yazılar Kurum kayıtlarına 17.5.2004/2452,
21.5.2004/2598 ve 8.6.2004/3042 tarih ve sayılar ile intikal etmiştir. Bu gelişmeler
üzerine hazırlanan Bilgi Notu’nda Karar’ın gereğinin yerine getirildiği belirtilmiş ve
Rekabet Kurulu 6.7.2004 tarih ve 04-45/571-M sayı ile durumdan bilgi edinmiştir.
Ayrıca dosya mevcudundan, önaraştırma sürecinde Karbogaz tarafından bayilerine
mevcut sözleşmelerin Rekabet Kurulu kararına uygun olarak değiştirildiğine dair bir
yazı gönderildiği ve incelenen sözleşmelerde de Rekabet Kurulu kararına uygun olarak
gerekli değişiklerin yapıldığı anlaşılmıştır. 160
Karbogaz’ın doğrudan alıcı konumundaki müşterileriyle yaptığı tedarik sözleşmeleri
incelendiğinde de söz konusu sözleşmelerin Rekabet Kurulu kararına uygun olarak
tanzim edildikleri görülmüştür.
Sonuç olarak, Karbogaz tarafından likit karbondioksit pazarına ilişkin olarak Rekabet
Kurulu’nun 02-49/654-257 sayılı kararına uyulmadığını gösteren herhangi bir bilgi ve
belgeye rastlanılmadığından, selefi Linde Gaz hakkında 4054 sayılı Kanun
kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
170
I.2.2. Linde Gaz’ın (Karbogaz) Karbondioksit, Oksijen, Azot, Asetilen, Azot
Protoksit ve Karışım Gazlar Pazarlarında Akdettiği Anlaşmaların 4054 sayılı
Kanun’a Aykırı Olduğuna İddiası ile İlgili Olarak Yapılan Tespit ve
Değerlendirmeler
Linde Gaz’ın karbondioksit, oksijen, azot, asetilen, azot protoksit ve karışım gazlar
pazarlarında akdettiği anlaşmaların 4054 sayılı Kanun’a aykırı olduğuna ilişkin iddia,
Öz-Gaz vekili tarafından gönderilen ve yukarıda özetle yer verilen şikayet dilekçesinde
ifade edilmiştir. Söz konusu şikayet dilekçesi ekinde Öz-Gaz ile Karbogaz arasında
15.2.2002 tarihinde imzalanan “Sıvı Oksijen Satış Sözleşmesi” ile “Tüplü Sınaî Gaz 180
Satışı ve Distribütörlük Sözleşmesi” sunulmuştur. İlgili sözleşmeler dağıtım (bayilik)
sözleşmesi niteliğindedir. Rekabet Kurulu’nun 02-49/654-257 sayılı kararında da
belirtildiği üzere konusu farklı olmakla birlikte Karbogaz dağıtım (bayilik) sözleşmeleri
benzer hükümler içeren benzer formattaki anlaşmalardır.
Yapılan incelemede iki sözleşmenin de münhasırlık hükümleri içeren belirsiz süreli
sözleşmeler olduğu anlaşılmış olup, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği’nin sağlamış olduğu muafiyetten yararlanabilmeleri için sözleşmelerin
belirli süreli hale getirilmeleri gerekmektedir. Diğer yandan Önaraştırma sürecinde
şikayet dilekçesi ekinde yer alan sözleşmeler yanında, raportörlerce yapılan yerinde 190
incelemede elde edilen sözleşmeler de incelenmiştir. Yerinde incelemede alınan
sözleşmelerde münhasırlık ve süre konusunda yeknesaklık görülmemiştir. Bazı
sözleşmelerin münhasırlık içermediği gibi belirli süreli olarak düzenlendiği anlaşılmıştır.
Yine de geçerli olup da münhasırlık içeren belirsiz süreli sözleşmelerin belirli süreli
hale getirilmesi gerekmektedir. Durum böyle olmakla birlikte, 7.11.2008 tarihinde Linde
Gaz tarafından söz konusu sözleşmelerin yerini alacak yeni sözleşmeler Kuruma
08-69/1111-428
bildirilerek muafiyet tanınması talep edilmiştir. Yeni sözleşmelerin Temmuz 2008’den
beri her bir bayiye elden teslim edildiği, görüşme tarihi itibarıyla bayilerin yaklaşık
%40’ının bunları imzaladığı, raportörlerce Linde Gaz’da yapılan yerinde incelemede
teşebbüs yetkilileri tarafından ifade edilmiştir. Anılan talebe ilişkin olarak yapılan 200
incelemenin devam ediyor olması dikkate alınarak, söz konusu sözleşmelerle ilgili
olarak iş bu Karar tarihi itibarıyla 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem
yapılmasına gerek görülmemiştir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre şikayet konusu ile ilgili olarak;
- Likit karbondioksit pazarında Rekabet Kurulu’nun 02-49/634-257 sayılı Kararına
uyulmadığını gösteren herhangi bir bilgi veya belgeye rastlanılmadığı,
- Linde Gaz A.Ş.’nin karbondioksit, oksijen, azot, asetilen, azot protoksit ve karışım
gazlar pazarında akdettiği bazı sözleşmelerin münhasırlık şartı içeren belirsiz süreli 210
sözleşmeler oldukları anlaşılmakla birlikte, 7.11.2008 tarihinde söz konusu
sözleşmelerin yerini alacak yeni sözleşmeleri Rekabet Kurulu’na bildirdiği ve muafiyet
tanınmasını talep ettiği,
dikkate alınarak Linde Gaz A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy