Olaylar – Letonya’da Sovyet yönetimi sırasında, başvuranların (bir şirket ve bir gerçek kişi), söz konusu zamanda geçerli olan kurallar doğrultusunda eski SSCB’nin sınırları içerisindeki döviz işlemlerinin gerçekleştirilmesinden sorumlu bir devlet bankası olan Vneshekonombank’ın Letonya şubesinde döviz tasarrufları bulunmaktaydı. Letonya’nın 1991 yılında bağımsızlığını kazanmasının ardından, Vneshekonombank başvuranların döviz tasarruflarını dondurmuş, Letonya ve Rusya Hükümetlerinin, eski SSCB’nin dış döviz borcu ve varlıklarına ilişkin meseleleri devletlerarası düzeyde bir çözüme kavuşturmalarına kadar başvuranların tasarruflarını geri almalarını engellemiştir. Bu amaçla hükümetler arası bir komisyon kurulmuş ancak herhangi bir anlaşmaya varılamamış ve bu komisyon 1998 yılından beri toplanmamıştır. Bu süre içerisinde Letonya Bankası, tüzel kişilere olmamak kaydıyla, döviz tasarrufları dondurulmuş olan gerçek kişilere aylık olarak belirli miktarlarda ödeme yapmayı kabul etmiştir. Başvuranların dondurulmuş olan varlıklarını geri alma amacıyla Letonya Bankasına açmış oldukları hukuk davaları başarısız olmuştur.
Hukuki Değerlendirme – 1 No.lu Protokol’ün 1. Maddesi: Başvuranların şikayetleri iki kısımdan oluşmaktadır. Başvuranlar ilk olarak, döviz tasarruflarının dondurulmasından Letonya’nın sorumlu olduğunu, ikinci olarak ise Letonya makamlarının, varlıklarına erişim elde etmelerini sağlayacak etkin tedbirler almadıklarını ileri sürmüşlerdir. Mahkeme, şikayetlerin ilk kısmına ilişkin olarak, başvuranların döviz varlıklarının başka bir ülkede faaliyet gösteren bir işletme olan Vneshekonombank tarafından dondurulmuş olduğuna ve dolayısıyla bu işletmenin faaliyetlerinin Letonya’ya atfedilemeyeceğine kanaat getirmiştir. Şikayetlerin ikinci kısmına ilişkin olarak ise, Letonya makamlarının ülkelerinin Sovyet yönetimi altında olduğu dönem esnasında meydana gelen kamu borcu için herhangi bir surette sorumluluk kabul etmiş olduğuna dair bir iddia bulunmamaktadır. Letonya ve Rusya Federasyonu, bu meseleye ilişkin fikir ayrılıkları sebebiyle herhangi bir anlaşmaya varamamışlardır. Ayrıca, eski Yugoslavya Sosyalist Federal Cumhuriyetinin halef devletlerinin aksine, Letonya, başvuranlar tarafından ileri sürülenler gibi talepleri hiçbir şekilde kabul etmemiş ya da tanımamıştır. Letonya Bankası, döviz varlıkları Vneshekonombank tarafından dondurulan özel şahıslara belli miktarda para ödemeyi kabul ederken, bu ödemeler SSCB’nın yıkılması sonucu meydana gelen sosyal gerilimlerin azaltılması ve Letonya’da yaşayan bireylerin uğradıkları zararların Devletin kendi kaynaklarından tazmin edilmesi amacıyla gerçekleştirilmiştir. Sözleşme’nin Devletlere Sözleşme’yi imzalamaları öncesinde meydana gelmiş olan adaletsizlikleri düzeltme ya da zararları tazmin etme konusunda belirli bir yükümlülük getirmemiş olduğu dikkate alındığında, Letonya Bankası tarafından alınan kararlar, davalı Devletlerin başka bir Devlette dondurulmuş olan döviz varlıklarının toplam miktarına eşit ödemeler yapması şöyle dursun, uluslararası hukuk uyarınca herhangi bir ödeme yapmakla görevli olduklarına dair bir pozitif yükümlülük bulunduğu anlamına geldiği şeklinde yorumlanamaz.
Sonuç: kişi bakımından ve konu bakımından bağdaşmamaktadır (oy birliğiyle).
Full & Egal Universal Law Academy