Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2018-3-82 (Devralma)
Karar Sayısı : 18-47/736-356
Karar Tarihi : 13.12.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Adem BİRCAN,
Mehmet AYAN, Ahmet ALGAN, Hasan Hüseyin ÜNLÜ
B. RAPORTÖRLER: Mehmet YANIK, Ömer Volkan YAZAR, Pelin TEBER,
Berkay KURDOĞLU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN :- Migros Ticaret A.Ş.
Temsilcileri: Av. Nursema EKİNCİ, Av. Elif Açelya BALKI
Atatürk Mah. Turgut Özal Bulvarı No:7 Ataşehir/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Makro Market A.Ş.’nin Ankara, Amasya ve Samsun illerinde
bulunan dört mağazasının, kira sözleşmesinin devri yoluyla Migros Ticaret A.Ş.
tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 16.11.2018 tarih ve 8298 sayı ile
giren ve en son 26.11.2018 tarihinde eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen
03.12.2018 tarih ve 2018-3-82/Öİ sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu görüşülerek
karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle; dosya konusu işleme izin verilmesinde
sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(4) İlgili başvuruda Makro Market A.Ş.’nin (MAKRO) Ankara, Amasya ve Samsun illerinde
bulunan dört mağazasının, kira sözleşmesinin devri yoluyla Migros Ticaret A.Ş.
(MİGROS) tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talep edilmiştir. İşlem tarafları
Rekabet Kurulunun (Kurul) 18.04.2018 tarih ve 18-11/204-95 sayılı Migros-Makro kararı
ile izin verilen ve MAKRO tarafından İstanbul, Tekirdağ ve Antalya illerinde işletilen
toplam 73 adet mağazanın MİGROS’a devredilmesi konulu 16.03.2018 tarihli İşletme
Devir Sözleşmesi’nin (Sözleşme) halihazırda devam ettiğini ve 07.11.2018 tarihli İşletme
Devir Sözleşmesi’nin Tadiline İlişkin Sözleşme’yi (Tadil Sözleşmesi) imzaladıklarını
beyan etmişlerdir. Bildirim Formunda mevcut bildirimin bahsi geçen Tadil Sözleşmesi’ne
dayanılarak yapılan tamamlayıcı bir işlem olduğu belirtilmiştir.
G.1. Taraflar
G.1.1. Devralan: Migros Ticaret A.Ş. (MİGROS)
(5) MİGROS, 1954 yılında İsviçre Migros Kooperatifler Birliği ve İstanbul Belediyesi işbirliği
ile kurulmuş olup 1975 yılında çoğunluk hisselerinin devri ile Koç Holding’in kontrolüne
geçmiştir. 2005 yılında Kurul kararı1 ile MİGROS, Tansaş Perakende Mağazacılık Tic.
A.Ş.’nin %70,77’sine tekabül eden hisselerini devralmıştır. Ardından, 2008 yılında
MİGROS’un %50,83 oranındaki hisseleri Moonlight Capital S.A.’nın (MOONLIGHT)
Türkiye’deki iştiraki olan Moonlight Perakendecilik ve Tic. A.Ş. (MOONLIGHT
PERAKENDECİLİK) tarafından devralınmış2; 2009 yılında ise MOONLIGHT’ın ek
1 Kurulun 31.10.2015 tarih ve 05-76/1030-287 sayılı kararı.
2 Kurulun 13.3.2008 tarih ve 08-24/240-76 sayılı kararı.
18-47/736-356
2/10
hisseler kazanması yoluyla MOONLIGHT PERAKENDECİLİK ve MİGROS birleşmiştir.
2011 yılında MİGROS ve diğer hissedarlar tarafından Şok mağazaları, Yıldız Holding A.Ş.
iştirakleri Gözde Finansal Hizmetler A.Ş. ve Bizim Toptan Satış Mağazaları A.Ş.’ye
devredilmiştir3. 2014 yılında MİGROS, OMV Petrol Ofisi A.Ş.'nin maliki, intifa hakkı sahibi
ya da kiracısı olduğu akaryakıt istasyonlarında kurulu ve bayisi ya da üçüncü kişiler
tarafından işletilen akaryakıt istasyonu marketlerinin işletme hakkını devralmıştır4. 2015
yılındaki unvanıyla Anadolu Endüstri Holding A.Ş.5 (AEH), MH Perakendecilik ve
T.A.Ş.’nin (MH PERAKENDECİLİK) sermayesinin %80,5’ini satın almak suretiyle
MİGROS hisselerinin %40,25’ine (Anadolu-Migros kararı)6; ardından 2017 yılında, MH
PERAKENDECİLİK sermayesinin %19,5’ini satın almak suretiyle MİGROS paylarının
%50’sine dolaylı olarak sahip olmuştur.
(6) Tüm bu sürecin ardından, 2017 yılında Tesco Overseas Investments Limited
kontrolündeki Tesco Kipa Kitle Pazarlama Ticaret Lojistik ve Gıda San. A.Ş. hisselerinin
%95,495’inin MİGROS tarafından devralınması ile birlikte Kipa marketler de MİGROS
Grubuna dâhil olmuştur7 (Migros-Kipa kararı). Söz konusu devralma işlemine izin
verilmesi için MİGROS tarafından bazı mağazaların elden çıkarılması yönünde Kurula
taahhütler sunulmuştur. Sunulan taahhütlerin yerine getirilmesi amacıyla, 2017 yılı içinde
dört ayrı başvuru yapılmış ve ilk başvuru sonucunda Çiğli’de bulunan taahhüde konu
mağaza Başdaş Dayanıklı Tük. Malları Gıda San. Tic. Ltd. Şti. tarafından devralınmıştır.
İkinci olarak, İzmir, Muğla ve Balıkesir’in çeşitli ilçelerindeki 20 adet mağaza CarrefourSA
Carrefour Sabancı Ticaret Merkezi A.Ş. (CARREFOUR) tarafından devralınmıştır8.
Ardından Balıkesir Ayvalık ve Cunda’da bulunan iki adet mağazadan birinin kira
sözleşmesinin devri, diğerinin ise alt kiralama yoluyla Neval İnce-Mita Market tarafından
devralınması işlemine izin verilmiştir9. Son olarak, Edirne Keşan’daki iki mağaza kira
sözleşmesinin devri yoluyla Altunlar Gıda İhtiyaç ve Tüketim Maddeleri San. ve Tic.
A.Ş.’ye devredilerek elden çıkarılmış10 olup taahhüde konu 25 mağazanın devri
tamamlanmıştır.
(7) MİGROS 2017 yılının Aralık ayında, CARREFOUR tarafından Kayseri’de işletilen 11 adet
mağazanın sabit değerleri ve mağazalara ilişkin kira sözleşmelerini devralmış, böylece
CARREFOUR Kayseri ilindeki faaliyetlerine son vermiştir11.
(8) 2018 yılında MAKRO tarafından İstanbul, Antalya ve Tekirdağ illerinde Makromarket ve
Uyum market unvanı ile işletilen toplam 73 mağazanın 71’inin kira sözleşmesinin devri,
ikisinin ise mülk olan mağazanın doğrudan kiralanması yoluyla MİGROS tarafından
3 Kurulun 17.08.2011 tarih ve 11-45/1044-357 sayılı kararı.
4 Kurulun 08.05.2014 tarih ve 14-17/321-139 sayılı kararı.
5 Anadolu Grubu; alkollü içecekler pazarında SABMİLLER PLC ve Anadolu Grubu’nun ortak girişimi olan
Anadolu Efes Biracılık ve Malt Sanayii A.Ş. (EFES) ve grup şirketleri ile, alkolsüz içecekler pazarında The
Coca-Cola Company/ The Coca Cola Export Corporation ile ortak girişimi olan Coca Cola İçecek A.Ş. (CCİ)
ve grup şirketleri ile, yaş sebze ve meyve pazarında Burlingtown LLP, Etap Endüstri ve Yatırım Holding
A.Ş. ile Anadolu Grubu arasında bir ortak girişim olan AEP Anadolu Etap Penkon Gıda ve Tarım Ürünleri
San. ve Tic. A.Ş. (ANADOLU ETAP) ile, kırtasiye malzemeleri pazarında Adel Kalemcilik Tic. ve San. A.Ş.
(ADEL) ile faaliyet göstermektedir. Kurulun 27.09.2017 tarih ve 17-30/503-BD sayılı kararı ile AEH ve
Özilhan Sınai Yatırım A.Ş. Yazıcılar Holding tarafından tüm aktif ve pasifleriyle birlikte devralınmış ve söz
konusu şirketler Yazıcılar Holding bünyesinde birleşmiş, akabinde birleşilen Yazıcılar Holding ticaret
unvanını AG Anadolu Grubu Holding A.Ş. olarak değiştirmiştir.
6 Kurulun 09.07.2015 tarih ve 15-29/420-117 sayılı kararı.
7 Kurulun 09.02.2017 tarih ve 17-06/56-22 sayılı kararı.
8 Kurulun 27.09.2017 tarih ve 17-30/493-215 sayılı kararı.
9 Kurulun 28.11.2017 tarih ve 17-39/637-277 sayılı kararı.
10Kurulun 14.12.2017 tarih ve 17-41/649-287 sayılı kararı.
11Kurulun 28.12.2017 tarih ve 17-44/689-303 sayılı kararı.
18-47/736-356
3/10
devralınması işlemine izin verilmiştir12 (Migros-Makro kararı).
(9) MİGROS, perakende sektöründe gıda, temizlik ve kişisel bakımdan oluşan hızlı tüketim
mallarının yanı sıra kırtasiye, züccaciye, beyaz eşya, kitap, konfeksiyon gibi ürünleri de
kapsayan geniş ürün portföyü ve Migros (M-Jet, M, MM, MMM, 5M), Macrocenter, Kipa
(hipermarket, süpermarket, Ekspres ve PFS) ve yurt dışında Ramstore markalarını
taşıyan farklı konsepte sahip mağazalarıyla faaliyette bulunmaktadır. Bunun yanında
MİGROS, Sanal Market ve 2016 yılının sonuna doğru devraldığı doğal gıda online
alışveriş markası olan “Tazedirekt’ markaları13 ile çeşitli illerde online satış ve MİGROS
Toptan markasıyla da hızlı tüketim mallarının perakende tüketimine yönelik toptan satış
gerçekleştirmektedir.
(10) MİGROS’un 07.11.2018 tarihi itibarıyla 81 ilde toplam sayısı (…..) olan mağazalarının;
(…..) adedi 5M formatında, (…..) adedi M-Jet, (…..)’i Macrocenter, (…..)’u toptan ve (…..)
adedi süpermarket14 (M, MM, MMM) formatındadır.
(11) Bahsi geçen mağazalara ek olarak MİGROS, 13 ilde (…..) adet AVM’nin kontrolünü elinde
bulundurarak AVM işletmeciliği alanında da faaliyet göstermektedir. Mevcut durumda
MİGROS, şimdiki unvanıyla AG Anadolu Grubu A.Ş. (AG) ve BC Partners’ın ortak
kontrolündedir.
G.1.2. Devreden: Makro Market A.Ş. (MAKRO)
(12) MAKRO 1991 yılında Songör Ailesi tarafından kurulmuş bir anonim şirkettir. Teşebbüs,
sadece Ankara ilinde aktif olarak (…..) adet mağaza ve (…..) metrekare müşteri alanıyla,
AVM işletmeciliğinde de (…..) AVM ile faaliyet göstermektedir. Bildirilen işlem
MAKRO’nun bazı mağazalarının MİGROS’a devredilmesinden ibaret olup işlem
sonrasında MAKRO’nun hissedarlık yapısında herhangi bir değişiklik
öngörülmemektedir. MİGROS tarafından devralınacak olan dört adet mağaza ve
bulundukları il/ilçelere aşağıda yer verilmiştir:
Tablo 1: Devre Konu Mağazalar
Firma İl İlçe Tabela Adı
(…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..)
(…..) (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(13) Bildirilen işlemle birlikte hızlı tüketim malları (HTM) organize perakende sektörü
bakımından yatay ve dikey ilişkili pazarlarda oluşacak rekabet koşullarının incelenmesi
gerekmektedir. Öncelikle işlemden ilk etkilenecek olan pazar, işlem taraflarının her
ikisinin de faaliyet göstermesi sebebiyle yatay örtüşmenin yaşanacağı HTM organize
perakende pazarıdır. Her ne kadar işlem taraflarının ikisi de AVM işletmeciliği pazarında
faaliyet gösteriyor olsa da bildirime konu işlemin yalnızca bazı perakende mağazaların
kontrolünün devrini kapsaması, MAKRO’nun bir bütün olarak devredilmemesi ve MAKRO
tarafından işletilen herhangi bir AVM’nin devrinin de söz konusu olmaması sebebiyle
12 Kurulun 18.04.2018 tarih ve 18-11/204-95 sayılı kararı.
13 Erişim Tarihi: 26.11.2018.
14 Türkiye HTM Perakendeciliği Sektör İncelemesi Nihai Raporu’nda tanımlandığı haliyle genellikle 100 m2
- 2.500 m2 aralığında ölçüye sahip, büyük, orta, küçük gibi sınıflanabilen, iki ve daha fazla kasaya sahip,
self servis gibi özellikleri olan marketlerdir.
18-47/736-356
4/10
AVM işletmeciliği pazarında bu bildirim bakımından bir örtüşme olmadığı
değerlendirilmektedir.
(14) Bildirime konu işlemin dikey anlamda etkileyebileceği pazarlar ise MİGROS’u ortak
kontrolü altında tutan teşebbüslerden birinin AG olması sebebiyle, HTM organize
perakende pazarının üst pazarı konumundaki tedarik pazarlarından alkolsüz içecekler
pazarları, kırtasiye malzemeleri pazarı, yaş sebze ve meyve pazarı, toptan perakende
pazarı ile kapalı satış yapılan bira pazarıdır.
(15) AEH bağlı şirketleri, müşterek yatırımları ve sair iştirakleri ile HTM perakendeciliği,
kırtasiye, bankacılık, sigorta acenteliği, elektrik üretim ve satış, leasing, kurumsal iş
uygulamaları ve danışmanlık, içecek, spor, meyvecilik ve meyve suyu, gayrimenkul,
otomotiv, sağlık, varlık yönetimi, turizm, yemek ve ambalaj sektörlerinde faaliyet
göstermektedir.
(16) Dosya konusu devralma bakımından, AG’nin faaliyet alanları ve onun iştiraki olan
MİGROS’un mağazalarında satışa sunulan ürünler ile devre konu MAKRO
mağazalarında satılan ürünler dikkate alındığında, alkolsüz içecekler pazarında CCİ
ürünleri, kırtasiye malzemeleri pazarında ADEL ürünleri, yaş sebze ve meyve pazarında
ANADOLU ETAP ürünleri arasında dikey örtüşme yaşanacağı kanaati oluşmuştur.
(17) Alkolsüz içecekler pazarında ilgili Kurul kararlarından15 yola çıkarak, ilgili ürün
pazarlarının “kolalı içecek”, “portakallı (aromalı) gazoz”, “sade gazoz”, “paketlenmiş su”,
“meyve suyu, meyve nektarı ve meyveli içecekler”, “buzlu çay”, “sporcu içeceği”, “enerji
içeceği” olduğu değerlendirilmiştir. Söz konusu pazarlar bira pazarında olduğu gibi açık
ve kapalı satış ayrımına tabi tutulmuştur. Dosya konusu işlem kapalı satış yapılan
pazarlara yönelik olduğundan, yukarıda sayılan ilgili ürün pazarlarının kapalı pazardaki
verilerine yoğunlaşılmıştır. Etki doğurması beklenen diğer dikey pazarlar ise “kırtasiye
malzemeleri pazarı”, “yaş sebze-meyve pazarı” ve “toptan perakende pazarı” olarak
belirlenmiştir16.
(18) İşlemden yatay anlamda etkilenecek pazar ise, HTM organize perakende pazarıdır. HTM
perakendeciliği, raf devir hızları yüksek, kısa süreli stoklanan ve sürekli tüketilen gıda,
içecek, kişisel bakım ürünleri, kozmetik ve temizlik ürünleri gibi ürünlerin son kullanıcılara
satışı hizmetidir. HTM perakendeciliği sektörünün temel aktörlerini hipermarketler,
süpermarketler, orta ölçekli marketler, marketler, bakkallar, büfeler, ihtisas mağazaları
olarak sıralamak mümkündür. HTM perakende pazarının kırılımlarına ilişkin birçok
alternatif pazar tanımı yapılabilmekle birlikte, Kurulun yakın zamandaki birçok kararına
konu olduğu üzere en belirgin şekilde bu pazar, geleneksel ve organize olarak iki ayrı
pazar şeklinde tanımlanmaktadır.
(19) Her ne kadar HTM organize perakendeciliği kendi içinde alt ayrımlara tabi tutulabilse de
Migros-Kipa ve Migros-Makro kararlarında da detaylı olarak açıklandığı üzere, ilgili ürün
pazarının daha dar tanımlanmasını gerektirecek bir sebep bulunmamaktadır. Dolayısıyla,
mevcut dosya bakımından yatay anlamda etkilenen pazar “HTM organize perakende
pazarı” olarak kabul edilip bu pazara indirim marketlere ve bölgesel/yerel perakendecilere
ait veriler de dâhil edilecektir.
(20) Sonuç olarak dosya kapsamında belirlenen pazarlar özetle; dikeyde “kolalı içecek”,
“portakallı (aromalı) gazoz”, “sade gazoz”, “paketlenmiş su”, “meyve suyu, meyve nektarı
ve meyveli içecekler”, “buzlu çay”, “sporcu içeceği”, “enerji içeceği”, “kırtasiye
15 Kurulun 10.09.2007 tarih ve 07-70/864-327 sayılı ,14.10.2010 tarih ve 10-65/1363-505 sayılı kararları.
16 Söz konusu pazarlarda AG tarafının sahip olduğu payın kayda değer olmayışından dolayı bu pazarlar
Anadolu-Migros kararında ele alınan şekliyle değerlendirilmiş, detaylı bir incelemeye gerek görülmemiştir.
18-47/736-356
5/10
malzemeleri”, “yaş sebze meyve”, “toptan perakende”, “kapalı satış yapılan bira” pazarları
iken; yatayda “HTM organize perakende” pazarıdır.
G.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(21) İlgili devralma işleminde ilgili ürün pazarlarının bir yanında AG bağlı şirketlerinin de
faaliyet gösterdiği tedarik pazarları yer almakta iken bir tarafta da HTM organize
perakende pazarı bulunmaktadır. Bu kapsamda birbirinden farklı coğrafi pazarların ortaya
çıkması kaçınılmaz olmaktadır.
(22) İşlem taraflarının faaliyetlerinin HTM organize perakende pazarında ilçe bazında çakıştığı
dört ilçeden oluşan coğrafi pazarlar şu şekildedir: “Ankara-Mamak”, “Ankara-Çankaya”,
“Amasya-Merkez”, “Samsun-Atakum”.
(23) Mevcut dosya kapsamında ikinci pazar olarak ele alınan tedarik pazarı açısından ise
inceleme konusu ilgili ürün pazarlarında yer alan ürünler bakımından pazara giriş, arz
kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir farklılık
göstermediği göz önüne alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
G.3.1. İşlemin Niteliği
(24) Bildirime konu işlem, MAKRO’nun Ankara, Amasya ve Samsun illerinde bulunan dört
mağazasının kira sözleşmesinin devri yoluyla MİGROS tarafından devralınması işlemidir.
Söz konu işlem gerçekleştiği takdirde, MAKRO’ya ait malvarlığının bir kısmı üzerindeki
kontrol, kira sözleşmelerinin devri yoluyla MİGROS’a geçecektir. Dolayısıyla dosya
konusu işlem, 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ’in (2010/4 sayılı Tebliğ) 5. maddesi çerçevesinde bir
devralmadır. Dosya içeriğinden, işlem taraflarının 2017 yılı cirolarının 2010/4 sayılı
Tebliğ’in 7. maddesinin birinci fıkrasında öngörülen ciro eşiklerini aştığı anlaşıldığından,
bildirime konu işlem izne tabidir.
G.3.2. Değerlendirme
(25) 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 7.
maddesindeki yasaklama ve 3. maddesindeki hâkim durum kavramı bir arada ele
alındığında, izne tabi olan birleşme ve devralma işlemlerinin, işlem sonucunda
teşebbüslerin, tek başına veya birlikte, hâkim durum kavramının işaret ettiği güce ulaşıp
ulaşamayacakları veya işlem öncesinde mevcut olan bu nitelikteki bir gücü artırıp
artıramayacakları açısından değerlendirilmesi gerekmektedir.
(26) İşlem tarafları MİGROS ve devre konu MAKRO mağazalarının faaliyetlerinin “HTM
organize perakende pazarı”nda yatay olarak17, AG’nin tedarik pazarında/üst pazarda
sağladığı ürünler bakımından “kolalı içecek pazarı”, “portakallı (aromalı) gazoz pazarı”,
“sade gazoz pazarı”, “paketlenmiş su pazarı”, “meyve suyu, meyve nektarı ve meyveli
içecekler pazarı”, “buzlu çay pazarı”, “sporcu içeceği pazarı”, “enerji içeceği pazarı”,
“kırtasiye malzemeleri pazarı”, “yaş sebze ve meyve pazarı”, “kapalı satış yapılan bira
pazarı” ve “toptan perakende pazarı”nda ise dikey olarak örtüştükleri görülmektedir. Bu
nedenle işlemin hem yatay hem de dikey örtüşmeler bakımından değerlendirilmesi
gerekmektedir.
(27) Hâkim durumun belirlenmesinde pazar payları, pazardaki yoğunlaşma seviyesi, pazara
giriş koşulları gibi unsurlar dikkate alınmaktadır. Söz konusu unsurlara ilişkin
17 MAKRO ile MİGROS’un faaliyetlerinin “AVM işletmeciliği pazarı”nda da kesişmekle birlikte devre konu
mağazalar arasında herhangi bir AVM bulunmaması nedeniyle ayrıca değerlendirilmemiştir.
18-47/736-356
6/10
değerlendirmelere yatay ve dikey etkiler bakımından ayrı ayrı olmak üzere aşağıda yer
verilmiştir.
G.3.2.1. Devralma İşleminin Yatay Boyutu
(28) Yatay birleşmeler, 4054 sayılı Kanun kapsamında temelde iki şekilde; hâkim durum
yaratmak veya mevcut hâkim durumu güçlendirmek suretiyle rekabeti önemli ölçüde
azaltabilmektedirler. Bunlardan ilki, işlemin bir veya daha fazla teşebbüs üzerinde önemli
düzeydeki rekabetçi baskının ortadan kaldırılması sonucunu doğurarak, işlem
neticesinde oluşan teşebbüsün hâkim duruma gelmesini veya hâkim durumunu
güçlendirmesini sağlayan etkilerdir. İkincisi, hâlihazırda yoğunlaşma derecesi yüksek bir
pazarda gerçekleşecek bir işlem, birlikte hâkim durum yaratılması veya güçlendirilmesi
yoluyla ilgili pazardaki etkin rekabet ortamına zarar verebilecektir. Böyle bir birleşmenin,
işlem sonrası teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’un 4. madde kapsamında
değerlendirilebilecek bir anlaşma veya uyumlu eylemin tarafı olmadan, pazardaki
davranışlarını koordine etmek yoluyla fiyatları yükseltme imkânlarını artırdığı kabul
edilmektedir. Belirtmek gerekir ki bu iki etki her durumda birbirinden net sınırlar ile
ayrılmamakta ve hatta kimi durumlarda işlem özelinde bu etkilerin her ikisinin de ortaya
çıkabileceği kabul edilmektedir.
(29) Bir birleşme/devralma işleminin ilgili ürün pazarı üzerinde yukarıda bahsi geçen
muhtemel etkileri değerlendirilirken izlenilmesi gereken yöntem pazardaki rekabet
koşullarının bildirilen işlem sonucu alacağı durum ile işlem öncesi hallerinin kıyaslanması
şeklinde olmalıdır. Bu temel çerçeve dâhilinde analiz kapsamında pazarda ileride olması
muhtemel değişiklikler veya işlem gerçekleşmeseydi pazarda gözleneceği tahmin edilen
durumlar da değerlendirmeye katılabilmektedir.
(30) Genellikle bir birleşme işleminin tek taraflı rekabetçi etkilerinin değerlendirilmesinde esas
olarak ele alınan, işlemin çıktı miktarı ve fiyata olan etkileridir. Bu iki temel unsura ek
olarak işlemin rekabetin diğer boyutları olarak adlandırılabilecek ürün kalitesi, ürün
çeşitliliği, hizmet kalitesi, inovasyon ve pazarlama güdülerine etkileri de değerlendirmeye
alınabilir. Bu bağlamda işlem sonucunda hâkim durum yaratılmasını ve böyle bir durumun
güçlendirilmesini yasaklamak, ortaya çıkacak teşebbüsün fiyatları uzun vadede rekabetçi
seviyelerin üzerinde tutmasının veya fiyat dışı unsurlar bakımından tüketiciler açısından
bir olumsuzluk olmasının önlenmesini amaçlamaktadır.
(31) Bir birleşmenin, ilgili pazarda hâkim durum yaratarak veya mevcut bir hakim durumu
güçlendirerek rekabeti önemli ölçüde engelleyecek nitelikte tek taraflı etkilere yol açıp
açmayacağını belirleyen birçok faktör bulunmaktadır. Bu faktörler 4054 sayılı Kanun’un
6. maddesi kapsamında yapılan hâkim durum değerlendirmesinde ele alınan faktörleri de
kapsamaktadır. Ayrı ayrı ele alındığında belirleyici olmayabilecek olan bu faktörlerin
etkileri birlikte değerlendirilmelidir. Ancak, söz konusu tek taraflı etkilerin varlığını ortaya
koymak açısından bu faktörlerin hepsinin birden mevcut olması da gerekmemektedir.
(32) Bu kapsamda yapılacak hâkim durum analizinde kullanılacak kriterler hem Yatay
Birleşme ve Devralmaların Değerlendirilmesi Hakkında Kılavuz’da (Yatay Kılavuz) hem
de Hâkim Durumdaki Teşebbüslerin Dışlayıcı Kötüye Kullanma Niteliğindeki
Davranışlarının Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz’da (Hâkim Durum Kılavuzu)
belirtilmiştir. İşlem öncesinde tarafların ayrı ayrı veya birlikte önemli bir pazar gücüne
sahip olmalarının, yoğunlaşma neticesinde ortaya çıkacak uzun vadeli daha yüksek fiyat
dengesi ihtimalini artırabilecektir. Öte yandan bu tip bir pazar gücünün ortaya çıkması
ihtimali karşısında, pazarın genel yapısı ve kendine özgü koşullarının bu gücü ne ölçüde
sınırlandırabileceğinin de değerlendirmeye alınması gerekmektedir.
18-47/736-356
7/10
(33) İncelemeye konu olan birleşik teşebbüsün ve rakiplerinin ilgili pazardaki konumlarının,
dengeleyici alıcı gücünün varlığının ve pazara giriş imkânlarının incelenmesine aşağıda
yer verilmiştir.
G.3.2.1.1. Birleşen Teşebbüsün ve Rakiplerinin İlgili Pazardaki Konumu
(34) Hâkim durum analizinin temelini oluşturan incelenen teşebbüsün ve rakiplerinin ilgili
pazardaki konumu altında yapılan değerlendirmelerde, tarafların pazarda elde edecekleri
pazar payı, rakiplerine nazaran sahip olacakları göreli konum, birleşme taraflarının işlem
öncesi yakın rakip olup olmadıkları, birleşme taraflarının sahip oldukları finansal veya
teknik avantajlar, rakiplerin muhtemel fiyat artışına verecekleri tepki gibi ölçütler ele
alınmaktadır.
(35) Rekabet hukuku analizlerinde belirli bir piyasada pazar gücünün tespitinde kullanılan en
önemli gösterge incelenen teşebbüsün ve rakiplerinin pazar payıdır. Yatay Kılavuz’da yer
verilen genel ilkeler çerçevesinde bir birleşme veya devralma işleminin 4054 sayılı
Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde değerlendirilmesinde öncelikli olarak ele alınması
gereken unsur, işlemi gerçekleştiren teşebbüslerin işlem öncesindeki ve sonrasındaki
pazar payları ile pazarın yoğunlaşma seviyesi olarak belirlenmiştir.
(36) Mevcut dosya kapsamında yapılan değerlendirme, daha önce alınan Migros-Kipa
kararında olduğu gibi organize perakende pazarında m2 ayrımı ve indirim market ayrımı
olmaksızın tüm kategorideki süpermarket türlerini içermektedir.
(37) Hâkim Durum Kılavuzu’nda, aksini gösterecek bir durum söz konusu değilse, Kurulun
yerleşik uygulamasında %40’ın altında pazar payına sahip olan teşebbüslerin hâkim
durumda olması ihtimalinin düşük olduğu kabul edilmekte, bu düzeyin üzerindeki pazar
payına sahip olan teşebbüsler bakımından ise daha detaylı bir incelemeye gidileceği
belirtilmektedir.
(38) Söz konusu teşebbüslerin Türkiye çapında ulaştığı pazar payını görmek işlemin makro
ölçekte ulaşacağı durumu göstermek bakımından önemlidir. Öte yandan lokal
pazarlardaki durumun da il/ilçelerdeki pazar payları hesaplanarak gösterilmesi
gerekmektedir.
(39) Aşağıda Ipsos Araştırma ve Danışmanlık Hizmetleri A.Ş.(IPSOS) verilerine göre Türkiye
çapında işlem taraflarının 2015, 2016 ve 2017 yılları itibarıyla pazar payları yer
almaktadır18.
Tablo 2- HTM Organize Perakende Pazarında İşlem Taraflarının Yıllar itibarıyla Satış Gelirlerine Göre
Pazar Payları (%)
Taraflar/Yıllar 2015 2016 2017
MİGROS (KİPA dâhil) (…..) (…..) (…..)
MAKRO19 (…..) (…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu
(40) Yukarıdaki tabloda devre konu olan ve olmayan tüm mağazalar dâhil olarak MAKRO’nun
devir öncesi Türkiye çapındaki pazar payı sunulmakta olup, Türkiye coğrafi pazarında
devralma sonrasında oluşan toplam payın en fazla %(…..) seviyelerine ulaşabileceği
görülmektedir. Kaldı ki MAKRO kalan (…..) mağazasıyla faaliyetlerine devam edecektir.
Bir diğer ifadeyle MAKRO tüm mağazalarını MİGROS’a devretse dahi birleşik teşebbüsün
Türkiye pazar payı %(…..) seviyesini geçmeyecektir. Birleşik Mağazalar A.Ş.’nin (BİM)
Türkiye genelinde HTM organize perakende pazarında lider konumda olduğu ve sektörde
18 Bu ölçümlemede belirli bazı HTM kategorilerinin baz alındığı ifade edilmiştir.
19 Devre konu olan ve olmayan tüm mağazalar dâhil olarak devir öncesi MAKRO’nun Türkiye çapındaki
pazar payını sunmaktadır.
18-47/736-356
8/10
yoğun bir rekabet yaşandığı Migros-Kipa kararından anlaşılmıştır. Dolayısıyla bildirime
konu devralma işlemi neticesinde Türkiye coğrafi pazarının yoğunlaşma seviyesinde çok
sınırlı bir artış olacaktır. Mevcut işlem Türkiye çapında değerlendirildiğinde 4054 sayılı
Kanun’un 7. maddesi kapsamında herhangi bir rekabetçi endişe ortaya çıkmamakla
beraber geçmiş kararlardaki Kurul içtihadına da paralel olarak yerel pazarlar özelinde
devralmanın ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir.
(41) Dosya içeriğinde yer verilen bilgilerden, devralma işleminin MİGROS’un pazar payına
Ankara-Mamak ilçesinde (…..) puan, Ankara-Çankaya ilçesinde (…..) puan, Amasya-
Merkez ilçesinde (…..) puan ve Samsun-Atakum ilçesinde (…..) puan katkı sağlayacağı
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla 2017 yılı verileri itibarıyla işlemin gerçekleşeceği dört ilçede
metrekare bazında %40 eşiğinin aşılmadığı, ek olarak ilgili coğrafi pazarda birleşen
teşebbüslere yakın rakiplerin varlığı, yüksek pazar paylarıyla indirim marketlerinin de
rekabetçi baskı yarattığı değerlendirilmektedir.
(42) Dosya kapsamındaki işlem tarafları açısından genel bir konum değerlendirmesi
yapıldığında, yoğunlaşma işlemine taraf olan teşebbüslerin, toplam mağaza sayısı gibi
büyüklükler bakımından farklılaşmakla birlikte, birbirlerine tür ve sundukları ürünler
bakımından yakın rakip olabilecekleri; MAKRO’nun içinde bulunduğu finansal
zorluklardan dolayı elden bazı mağazalarını çıkarması sonucunda önemli bir rekabetçi
gücün ortadan kalkmayacağı, olası bir fiyat artışı durumunda rakiplerin yanıt verme ve
müşterilerin sağlayıcı değiştirme olanaklarının bulunduğu kanaati oluşmuştur.
G.3.2.1.2. Pazara Yeni Girişlerin Mümkün Olup Olmadığı
(43) Bir devralma işlemi, dosya konusu işlemde olduğu gibi yoğunlaşmış bir pazar yapısına
(ilçeler bazında) yol açacak olsa bile söz konusu pazara girişlerin yeterince kolay olması
halinde, önemli ölçüde rekabet karşıtı etkiler yaratması olası görülmemektedir. Nitekim
potansiyel rakipler, yoğunlaşma işlemi sonucunda fiyatlardaki olası yükselişlere karşı
duyarlı bir şekilde ilgili pazara giriş yapabilecektir. Ayrıca, pazardaki mevcut rakiplerin
kapasite artırması tehdidi de değerlendirmeye alınmalıdır.
(44) Dosya konusu bağlamında, perakende sektörüne yönelik bir pazara giriş engeli
değerlendirmesi yapıldığında, yeni bir market açılması için öne çıkan temel unsurlar;
uygun arsa veya bina bulunması, sermaye ve gerekli kanuni izinlerin alınmasıdır.
Süpermarket açmak için gerekli izinler kolaylıkla alınabildiğinden, mutlak giriş engeli
varlığından söz edilememektedir. Bununla birlikte ölçek ve kapsam ekonomisinin
perakende sektörü için özellikle tedarikçilerle pazarlık gücü sağlaması bakımından bir
giriş engeli oluşturduğu değerlendirilmektedir. Bu çerçevede, münferit girişlerin ölçek ve
kapsam ekonomisi eksikliğinden ötürü pazarda tutunabilmesi zor olduğundan, pazarda
küçük ölçekli işletmeler açısından giriş engellerinin olduğu kanaati oluşmuştur. Bu
kapsamda son yıllarda organize perakende sektöründe büyük çaplı yeni bir giriş olmadığı,
büyümenin devralmalar yoluyla veya çoğunluğu indirim marketler kanalıyla olmak üzere
zincir marketlerin yeni noktalar açması yoluyla gerçekleştiği gözlenmektedir. Nitekim bazı
il/ilçelerde bulunmayan ulusal ve bölgesel zincirler, bulunmadıkları bölgelerde yeni
marketler açmaktadır veya zayıf oldukları bölgelerdeki nokta sayılarını artırmaktadırlar.
Her ne kadar büyük şehirlerde önemli lokasyonlarda doygunluğa ulaşıldıkça uygun arsa
veya bina bulunması zorlaşsa da, küçük metrekarelerde faaliyet gösteren indirim
marketlerin yaygınlaştığı bir pazar yapısında, küçük metrekareli yeni bir market açılması;
uygun yer bulunması ve yasal izinlerin kolayca alınabilmesi nedeniyle mevcut rakiplerin
kapasite artırmasının önünde bir engel bulunmamaktadır.
18-47/736-356
9/10
G.3.2.2. Devralma İşleminin Dikey Boyutu
(45) MİGROS‘u ortak kontrol eden AG, bağlı şirketleri vasıtasıyla MİGROS ve MAKRO’nun
faaliyet gösterdiği HTM organize perakendeciliği pazarının üst pazarı konumundaki; bira
ve alkolsüz içecekler, kırtasiye malzemeleri ile yaş sebze-meyve pazarında tedarikçi
olarak faaliyet göstermektedir. Dolayısıyla işlem sonucunda dikey ilişkili pazarlar olarak
belirlenen pazarlarda rekabet endişelerinin ortaya çıkıp çıkmayacağının değerlendirilmesi
gerekmektedir.
(46) Rekabet hukukunda birleşme ve devralma yoluyla dikey nitelikli ilişkilerin kurulmasının
ilgili pazarlarda rekabet üzerinde, çifte tekelci fiyatlamanın ortadan kaldırılması, pazarın
belirli bir seviyesinde hizmet kalitesi ya da inovasyonun artması, ürün satış ve dağıtım
süreçlerindeki işlem maliyetlerinin azaltılması gibi bir takım müspet etkilerinin olduğu
kabul edilmektedir. Öte yandan yatay olmayan birleşmenin mevcut ve potansiyel
rakiplerin tedarik kaynaklarına ya da pazarlara erişiminin güçleştirilmesi veya
engellenmesi ve bu yolla söz konusu rakiplerin rekabet edebilme imkânı ve/veya
güdüsünün azaltılmasına (pazar kapama) yol açabileceği durumlar (tek taraflı etkiler)
oluşabilmektedir. Pazar kapama durumu girdi ve müşteri kısıtlaması olarak iki grupta
incelenmektedir20. Girdi kısıtlaması, devralma sonrasında birleşik teşebbüsün, alt
pazardaki rakiplerin ihtiyacı olan önemli girdilere erişimini kısıtlaması ve bu yolla alt
pazardaki rakiplerin maliyetlerini artırmasını; müşteri kısıtlaması da devralma sonrasında
birleşik teşebbüsün, üst pazardaki rakiplerin yeterli müşteri tabanına erişimini
kısıtlamasını ifade etmektedir.
(47) Girdi kısıtlaması bağlamında, öncelikle devralma sonucunda MİGROS’un Türkiye HTM
perakende ve Türkiye HTM organize perakende pazarında ulaşacağı toplam pazar
payının sırasıyla %(…..) ve %(…..) olduğu görülmektedir. Ulaşılan pazar payı seviyesinin
yanı sıra AG’nin ürünlerini MİGROS’a rakip olan diğer müşterilere de satmak isteyeceği
dikkate alındığında, AG’nin girdi kısıtlamasına niyetlenmesinin makul olmayacağı
anlaşılmaktadır. Öte yandan Türkiye organize perakende pazarındaki pazar payından
bağımsız olarak her bir AG ürünü bazında değerlendirildiğinde, miktar bazında görece
düşük pazar payına sahip ürünler ( örneğin paketlenmiş su pazarı (2015 yılı pazar payı:
%(…..)), sade gazoz pazarı (2015 yılı pazar payı: % (…..)), enerji içeceği pazarı (2015
yılı pazar payı: %(…..)), buzlu çay pazarı (2015 yılı pazar payı: %(…..)), meyve suyu
pazarı (2015 yılı pazar payı: %(…..)), kırtasiye malzemeleri pazarı (2015 yılı pazar payı:
% (…..)), yaş sebze meyve pazarı (2015 yılı pazar payı: %(…..)), toptan perakende pazarı
(%(…..)’den az21)) için bu strateji uygulanabilir değildir. Bu noktada girdi kısıtlaması
AG’nin diğer ürünlerine oranla miktar bazında daha yüksek pazar paylarına sahip olduğu
bira pazarı (2017 ilk altı ay miktar bazlı pazar payı: %(…..)), aromalı gazoz pazarı (2015
yılı pazar payı: %(…..)) ve kolalı içecek pazarı (2015 yılı pazar payı: %(…..)) bakımından
değerlendirilebilecektir. Bu bağlamda örneğin, reklam yasaklarının geçerli olduğu ve bira
satılan nokta sayısının yıldan yıla azaldığı22 bira pazarı bakımından, EFES’in yıllar
itibarıyla azalan pazar payı karşısında, AG’nin Ekomini gibi farklı satış alanları bulma
gayreti içinde olduğu da dikkate alındığında adı geçen teşebbüsün bu ürün bazında girdi
kısıtlamasına gitmesinin rasyonel olmadığı değerlendirilmektedir. Öte yandan satışlarını
artırmaya çalışan her şirket gibi AG’nin de rakip tedarikçilerden gelen yoğun rekabetçi
baskı altında görece yüksek pazar payına sahip olduğu diğer ürün grupları (kolalı içecek
pazarı ve aromalı gazoz pazarı) bazında da mümkün olan tüm müşteri kitlesine ulaşmak,
20 Yatay Olmayan Birleşme ve Devralmaların Değerlendirilmesi Hakkında Kılavuz (para. 31).
21 Ev Dışı Tüketim Tedarikçileri Derneği verileri.
22 08.02.2018 tarihli ve 18-04/54-30 sayılı kapalı bira pazarında dolap kuralının kaldırılmasına yönelik Kurul
kararı.
18-47/736-356
10/10
alt pazardaki rakip noktalarda yer almak ve ürünlerinin satışını yapmak amacında olacağı,
dolayısıyla girdi kısıtlamasına gitmesinin makul olmadığı kanaati oluşmuştur.
(48) Müşteri kısıtlaması kapsamında ise, işlem sonrasında MİGROS Türkiye HTM perakende
ve organize perakende pazarında sırasıyla %(…..) ve %(…..) pazar payına ulaşacaktır
ve AG olarak faal olduğu pazarlardaki tedarikçilere yönelik olarak müşteri kısıtlamasına
gidebilme imkânı olacaktır. Bununla birlikte HTM organize perakende pazarında,
mağazadaki ürün çeşitliliğinin fazla olması, tüketici tercihlerini etkileyen bir unsur
olduğundan, ürün çeşitliliğini korumak bakımından MİGROS’un üst pazardaki rakip
tedarikçilerden ürün almaya devam etmesi olasılık dahilindedir.
(49) Migros-Kipa kararında yer verildiği üzere AG’nin faal olduğu yukarıda sayılan pazarlar
bakımından, organize kanal satışları toplam satışların yaklaşık (…..) oluşturmakta ve
satışların çoğunluğu geleneksel kanalda gerçekleşmektedir. İşlem kapsamında mevcut
dosyada bahsedilen dikey alt pazarlar bakımından MİGROS tarafından devralınacak
MAKRO mağazalarının MİGROS’un payına etkisinin marjinal olması, bununla birlikte
dışlanabilecek olası tedarikçilerin bu satışlarını yönlendirebilecekleri organize
perakendede yer alan alternatif mağazaların bulunması (örneğin organize kanaldaki
hemen her perakendecinin kolalı içecek satıyor oluşu) ve geleneksel kanalın genel olarak
tedarikçilerin satışlarının çoğunu gerçekleştirdiği kanal olmasından dolayı, tedarikçilerin
olası kayıplarını telafi etme şanslarının mümkün olduğu kanaatine varılmıştır.
(50) Yukarıdaki değerlendirmeler ışığında, bildirime konu işlem ile 4054 sayılı Kanun’un 7.
maddesi kapsamında herhangi bir pazarda hâkim durum yaratılmasının veya mevcut
hâkim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz
konusu olmayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
H. SONUÇ
(51) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; bildirim konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı Rekabet
Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında
izne tabi olduğuna; işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde yasaklanan nitelikte hakim
durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme izin
verilmesine, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare
Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy