Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-2-137 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-56/ 1095-416
Karar Tarihi : 26.8.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Ali ARIÖZ, Ümit Nevruz ÖZDEMİR, Hatice YAVUZ
C. BAŞVURUDA : - İhbar
BULUNAN
20
D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR:
- Nuh Çimento Sanayi A.Ş.
Akyar Mevkii, Hereke/Kocaeli
- Aslan Çimento A.Ş.
Cami Mah. Kaplan Cad. No:149 41700 Darıca/Kocaeli
- Akçansa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Hüseyin Bağdatlıoğlu İş Merkezi, Kaya Sultan Sk. No:97 Kat:5
34742 Kozyatağı/İstanbul
- Set Çimento San. ve Tic. A.Ş.
Merkez Pakpen Plaza Halk Sokak No: 40-44 Sahrayıcedid 30
34734 Kadıköy/İstanbul
- Traçim Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Soyak Binası Büyükdere Cad. No:38 34387
Mecidiyeköy/İstanbul
- Bursa Çimento Fabrikası A.Ş.
Hacıilyas Mah. Ulubatlı Hasan Bulvarı No:106 16250
Osmangazi/Bursa
E. DOSYA KONUSU: Marmara Bölgesi’nde çimento sektöründe faaliyet
gösteren firmaların çimento fiyatlarını birlikte belirledikleri iddiası. 40
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
Üç yıldan beri yapı malzemesi imalatı yapan ve sektörde bilinen bir firmada
çalıştığı,
1.5.2010 tarihinden itibaren geçerli olacak şekilde Marmara Bölgesi’ndeki çimento
üreticilerinin sözleşmişçesine büyük oranda (yaklaşık %15-25 arasında) zam
yapacaklarının birkaç kaynaktan öğrenildiği,
Bu dönemde artışa neden olacak herhangi bir maliyet veya enerji fiyatlarında
artışın söz konusu olmadığı,
10-56/1095-416
2
Yapılan bu artış hamlesinin yeni yeni kıpırdanmaya başlayan inşaat sektöründen
haksız ve fahiş kazanç sağlamaya yönelik olduğu 50
iddia edilmiş ve 4054 sayılı Kanun kapsamında gerekli yaptırımların uygulanması
talep edilmiştir.
Dosya kapsamında, başvuru konusu iddialara ilişkin başvuru sahibinden bilgi talep
edilmiş ve başvuru sahibi tarafından gönderilen ikinci elektronik posta 5.5.2010 tarih
ve 3621 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Söz konusu elektronik postada,
fahiş fiyat artışı yaptığı iddia edilen firmaların Nuh Çimento Sanayi A.Ş., Aslan
Çimento A.Ş. ve Akçansa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. olduğu, her ne kadar
kömür ve petrokok fiyatlarındaki artışlar, çimento fiyatlarındaki artışın nedeni olarak
gösterilse de bunun birim fiyatlara yansımasının uygun olmadığı iddia edilmiştir.
Detaş Beton Sanayi A.Ş. (Detaş Beton) firması tarafından yapılan bir şikayet üzerine 60
Kurumumuz tarafından yürütülen önaraştırmanın sonunda söz konusu teşebbüs
tarafından gönderilen başka bir elektronik postada da, başvuru konusu iddialara
benzer nitelikte, Marmara Bölgesi’nde faaliyet gösteren çimento firmalarının, fiyatları
%40-50 oranında artırmak, satış kotası belirlemek, iç piyasada satılacak çimento
miktarını azaltmak, hazır beton ve nakliye firmalarını zor durumu düşürmek amacıyla
anlaştıkları ve kendi aralarında toplantılar düzenledikleri iddia edilmiştir. Bahse konu
elektronik postada isim bilgileri yer almamakla beraber Detaş Beton ile yapılan şifahi
görüşmede teşebbüs yetkilileri, ilgili yazının kendilerine başkaları tarafından
gönderildiğini ifade etmiş ve yazıda yer alan iddiaların doğru olduğunu belirtmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.04.2010 tarih ve 3302 sayı ile intikal 70
eden başvuru üzerine yapılan inceleme neticesinde hazırlanan 01.06.2010 tarih ve
2010-2-137/İİ-10-411.HY sayılı İlk İnceleme Raporu, 10.06.2010 tarih ve 10-42 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar
uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 06.08.2010 tarih ve 2010-2-
137/ÖA-10-321.AA sayılı Önaraştırma Raporu 10.08.2010 tarih ve REK.0.06.00.00-
110/402 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-56 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik
olarak Marmara Bölgesi’nde faaliyet gösteren çimento firmalarının 4054 sayılı 80
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği yönünde herhangi
bir bilgi ve belgeye ulaşılamadığından anılan teşebbüsler hakkında aynı Kanun 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler
Önaraştırma konusu iddialar temel olarak, Marmara Bölgesi’nde çimento satışı yapan
Set Çimento San. ve Tic. A.Ş. (Set Çimento), Akçansa Çimento Sanayi ve Ticaret
A.Ş. (Akçansa), Traçim Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Traçim), Aslan Çimento A.Ş.
(Aslan Çimento), Bursa Çimento Fabrikası A.Ş. (Bursa Çimento) ve Nuh Çimento 90
Sanayi A.Ş. (Nuh Çimento) firmalarının çimento fiyatlarına birlikte zam yaptıkları ve
bazı firmalar için satış kotası belirlediklerine ilişkindir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarı “çimento pazarı” olarak belirlenmiştir.
10-56/1095-416
3
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya konusu iddiaların Marmara Bölgesi’ne yönelik olması ve çimento ürününün
özellikleri dikkate alınarak dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar “Marmara Bölgesi”
olarak belirlenmiştir. 100
I.3. Değerlendirme
Dosya konusu iddialar temel olarak ilgili pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin
fiyatları birlikte belirledikleri, bazı çimento üreticileri için satış kotası belirlendiği, iç
piyasada satılacak çimento miktarını azalttıkları ve hazır beton ile nakliye firmalarını
zor durumu düşürdüklerine ilişkindir. İddiaların değerlendirilmesi bakımından yerinde
incelemede elde edilen belgeler ve rakiplerden talep edilen bilgiler çerçevesinde
dosya konusu iddialar değerlendirilecektir.
I.3.1. Yerinde İncelemede Elde Edilen Belgeler
Dosya kapsamında Set Çimento, Akçansa, Traçim, Aslan Çimento, Bursa Çimento
ve Nuh Çimento firmalarında raportörlerce yerinde inceleme yapılmıştır. 110
Yerinde incelemede elde edilen belgelerde genel olarak Marmara Bölgesi’nde
faaliyet gösteren teşebbüslerin, rakiplerinin çimento satış miktarları ve fiyatları
konusunda bilgi sahibi oldukları görülmektedir. Buna karşın, teşebbüslerde yapılan
yerinde incelemelerde teşebbüslerin birlikte fiyat veya satış kotası belirledikleri, iç
piyasada çimento arzını kısıtladıkları veya hazır beton ve nakliye firmalarını zor
duruma düşürmeye çalıştıklarını gösteren net bir bilgi veya belgeye ulaşılamamıştır.
Ayrıca, teşebbüslerin pazarda rekabet içerisinde olduğunu da gösteren çok sayıda
belgeye ulaşılmıştır.
I.3.2. Teşebbüslerden Talep Edilen Bilgiler Çerçevesinde Yapılan Tespitler
Pazarda faaliyet gösteren teşebbüsler tarafından fiyatların birlikte belirlendiği ve hazır 120
beton firmalarının zor duruma düşürüldüğüne ilişkin iddiaların değerlendirilmesi
bakımından teşebbüslerden talep edilen bilgiler önem taşımaktadır. Bu bölümde
dosya kapsamındaki iddialar teşebbüslerden gelen bilgiler çerçevesinde
değerlendirilecektir.
I.3.2.1. Fiyatların Birlikte Belirlendiği İddiası
Fiyatların birlikte belirlendiği iddiasına ilişkin olarak, Marmara Bölgesi’nde üretim
yapan firmaların tesislerinden 2010 yılının ilk altı ayında yapılan satışlar sonucunda
oluşan ağırlıklı ortalama dökme çimento fiyatları incelenmiştir. Dolayısıyla, çimento
fiyatlarındaki farklılıklar satış hacmi çerçevesinde ortalama fiyatın tespitinde dikkate
alınmıştır. Yapılan analiz sonucunda ulaşılan sonuçlar aşağıda yer almaktadır: 130
Tablo 1: 2010 Yılı İlk Altı Ayında Oluşan Çimento Fiyatları Ağırlıklı Ortalaması
Ocak Şubat Mart Nisan Mayıs Haziran
Aslan (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Bursa (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Nuh (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Traçim (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Set (Trakya) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Set (Ambarlı) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Set (Balıkesir) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Akçansa (B.Çekmece) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Akçansa (Çanakkale) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
10-56/1095-416
4
Akçansa (Ambarlı) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Akçansa (Yalova) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Akçansa (Yarımca) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)
Tabloda dikkati çeken ilk husus fiyatların büyük farklılıklar gösterdiğidir. Aynı
teşebbüs çatısı altında bulunan tesislerin uyguladıkları fiyatlar arasında bile kayda
değer farklılıklar gözlemlenmektedir. Örneğin, Set Çimento’nun üretim tesislerinde
uygulanan fiyatlar arasındaki farklılık (…..) TL ile (…..) TL arasında değişmektedir.
Akçansa açısından ise çok daha çarpıcı bir tablo ortaya çıkmaktadır: Akçansa
Yarımca tesislerinden satılan çimento için uygulanan en düşük fiyat (…..) TL iken
Akçansa’nın B.Çekmece, Ambarlı ve Çanakkale gibi çimento fabrikalarında
uygulanan fiyatlar (…..)-(…..) TL bandında hareket etmektedir.
Ortaya çıkan veriler bakımından değinilmesi gereken bir diğer husus ise, bazı tesisler 140
açısından fiyatların yaz aylarına doğru bir artış trendi içerisinde olduğudur. Çimento
ürünün homojen niteliği ve yapı faaliyetlerinin yaz aylarının yaklaşmasıyla birlikte
artmasıyla birlikte çimentoya olan talebin yükselmesi bu durumu anlaşılabilir
kılmaktadır.
Ayrıca, tablonun fiyatların birlikte ya da paralel seyrettiğine dair bir işaret vermediği
belirtilmelidir. Bununla birlikte, aylar itibarıyla çimento tesisleri arasında (…..)-(…..) TL
gibi fiyat farkları ortaya çıkabilmektedir.
Son olarak, çimento tesislerinin uyguladığı en yüksek ve en düşük fiyatlar
incelendiğinde, ortaya çıkan farklar teşebbüslerin ne kadar geniş bir aralıkta fiyatlama
yaptığını ve bu fiyatlama stratejisinin piyasanın rekabet koşulları ile müşterilerin 150
özelliklerini dikkate aldığını göstermektedir.
I.3.2.2. Hazır Beton Firmalarının Zor Duruma Düşürüldüğü İddiası
Teşebbüslerden gelen veriler incelendiğinde:
Boğaziçi Beton San. ve Tic. A.Ş., Atılım İnş. Tekstil ve Tic. A.Ş. firmalarının
2009 yılında Traçim, Set Çimento ve Akçansa’dan ve 2010 yılı ilk altı aylık
dönemde Traçim ve Akçansa’dan,
Ulubeton İnş. ve Taah. San. ve Tic. Ltd. Şti. ve Cantürk Hazır Beton
firmalarının ise 2009 yılında Traçim ve Akçansa’dan, 2010 yılı ilk altı ayında
Traçim’den,
Dünya Beton San. ve Tic. Ltd. Şti. firmasının 2009 yılında Traçim, Akçansa ve 160
Nuh Çimento’dan ve 2010 yılında ise Akçansa ve Nuh Çimento’dan,
Anıl Beton ve Grup Beton firmalarının 2009 ve 2010 yıllarında hem Nuh
Çimento hem de Traçim’den,
Miltaş Beton ve İnş. Mad. San. Tic. A.Ş.’nin 2009 ve 2010 yıllarında Nuh
Çimento, Aslan Çimento ve Set Çimento’dan,
Kavanlar İnş. Beton Oto. Paz. Trz. San. Tic. Ltd. Şti. firmasının 2009 ve 2010
yıllarında hem Nuh Çimento hem de Aslan Çimento’dan,
Heka Beton’un 2009 yılında Bursa Çimento’dan, 2010 yılında ise Set Çimento
ve Bursa Çimento’dan
çimento satın aldığı şeklinde örnekler görülmektedir. Dolayısıyla hazır beton 170
firmalarının birden fazla çimento şirketinden mal satın alma seçeneğine sahip
10-56/1095-416
5
olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Bu bağlamda, hazır beton firmalarının zor
duruma düşürüldüğü sonucuna ulaşmak mümkün görünmemektedir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
180
Full & Egal Universal Law Academy