Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-4-324 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-32/668-211
Karar Tarihi : 26.05.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr.
Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Ali Fuat KOÇ, Sinan BOZKUŞ 10
C. BAŞVURAN : Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - OHES Turizm Tic. Ltd. Sti.-Özel Ege Yıldız MTSK
Ulusal Egemenlik Cad. Taşlık İş Merkezi Kat:2 No:64/68
Marmaris/Muğla
- İMTA Turizm Tic. Ltd. Sti.-Özel Marmara MTSK ve Özel
Marmaris Altın MTSK
Tepe Mah. Yeni Yol Cad. 48. sok. No:2 Marmaris/Muğla
- Özel Marmaris Kaynak MTKS
Ulusal Egemenlik Cad. No:4/15 Marmaris/Muğla 20
E. DOSYA KONUSU: Marmaris’te faaliyet gösteren sürücü kurslarının anlaşmak
suretiyle hizmet fiyatlarını diğer illerdeki fiyatların üzerinde belirledikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda, Marmaris’te faaliyet gösteren 4 adet motorlu taşıtlar
sürücü kursunun (MTSK) aynı fiyattan hizmet verdikleri ve bu fiyatların diğer illerdeki
muadil hizmet fiyatlarının çok üzerinde olduğu belirtilmiş ve konunun 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında incelenmesi talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.12.2010 tarih ve 9456 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 11.01.2011 tarih ve 2010-4-324/İİ-11-377-S.B. sayılı İlk
İnceleme Raporu, 19.01.2011 tarih ve 11-04 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, 4054 sayılı 30
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 17.05.2011 tarih ve 2010-4-324/ÖA-11-326.AFK sayılı
Önaraştırma Raporu 23.05.2011 tarih ve REK.0.08.00.00-110.02.02/225 sayılı
Başkanlık önergesi ile 11-32 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
1. Muğla ili Marmaris ilçesindeki sürücü kurslarının, kurs ücretlerini birlikte belirleyerek
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği,
2. a) Diğer yandan usul ekonomisi çerçevesinde; uygulamanın boyutları, ilgili pazarın
yapısı ve geçmiş tarihli Rekabet Kurulu kararları gibi unsurlar dikkate alındığında 4054
sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı, 40
11-32/668-211
2
b) Bununla birlikte, ilgili pazarda rekabetin kalıcı bir şekilde tesisi ve benzer eylemlerin
tekerrür etmesinin önlenmesi bakımından; 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü
fıkrası uyarınca, söz konusu sürücü kurslarına görüş gönderilmesi gerektiği,
c) Ayrıca, Muğla ili ve ilçelerindeki Mülki İdare Amirliklerine ve Milli Eğitim Müdürlüklerine
yazılar gönderilerek o bölgelerdeki MTSK’ların 4054 sayılı Kanun hakkında
bilgilendirilmesinin sağlanmasının uygun olacağı,
hususlarına yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 50
Sürücü ehliyeti almak isteyen bir kişi için, söz konusu sürücü kurslarında eğitim alınması
kanunen zorunlu olduğundan, kurslar tarafından verilen bu hizmetin herhangi bir ikamesi
bulunmamaktadır. Bu nedenle ilgili hizmet pazarı, "sürücü adaylarına yönelik özel
öğretim hizmetleri pazarı" olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Sürücü adaylarına yönelik özel öğretim hizmetleri bakımından daha önce alınan
Rekabet Kurulu kararlarında ilgili coğrafi pazar il veya ilçe bazında belirlenmiştir. Bu
çerçevede aynı il içinde bulunan sürücü kurslarının birbirleri ile ikame oldukları kabul
edilmiştir. Ancak il merkezinde bulunmayan çevre ilçelerdeki sürücü kursları bakımından
farklı bir değerlendirme yapılması gerekmektedir. Zira bu tür yerleşim yerlerinde ikamet 60
edenler açısından diğer ilçelere veya il merkezine gidilmesi, mesafe uzadıkça oldukça
güç ve maliyetli olabilmektedir. Bu durumda, diğer ilçelerde veya il merkezinde bulunan
kursların çevre ilçede bulunan kurslara ikame özelliği oldukça azalmakta ve bir rekabetçi
baskı yaratamamaktadır. Nitekim Marmaris ilçesinde faaliyet gösteren sürücü kursları ile
yapılan görüşmede, daha önce zaman zaman farklı ilçelere kursiyerlerin gittiği ifade
edilmekle birlikte, artık Marmaris dışından kursiyer gelmediği gibi Marmaris’ten diğer
ilçelere de kursiyer gitmediği ifade edilmektedir. Bu doğrultuda şikâyet konusu
uygulamanın Marmaris ilçesinde gerçekleşiyor olması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar
"Marmaris" olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler 70
I.2.1. Önaraştırma Kapsamında Yapılan Görüşmeler
Yürütülen önaraştırma kapsamında Marmaris ilçesinde faaliyet gösteren sürücü kursları
ile görüşülmüş ve aşağıdaki hususlar ifade edilmiştir.
I.2.1.1. Özel Ege Yıldız MTSK Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Özel Ege Yıldız MTSK kurucusu raportörlerle yaptığı görüşmede kurslarının yaklaşık 4
yıldır faaliyette olduğunu ifade ederek, kayıt yaptıran kursiyerlerin neredeyse tamamının
Marmaris ilçesinde ikamet eden adaylardan oluştuğunu belirtmiştir. Ayrıca, söz konusu
yetkili tarafından kurs ücretleri ile ilgili olarak ücret ilanlarının her yıl Mayıs ayı sonuna
kadar ilan edilmek zorunda olduğu, bu kapsamda ücretlerini ilan etmeden önce diğer
kurslarla bir araya gelerek ilan edecekleri ücrete karar verdikleri, alınan kararlar 80
çerçevesinde ilan edilen ücretin altında bir tutarla kayıt yapmadıkları, bu sayede sürücü
kursları arasındaki rekabetin eğitim alanında yaşandığı belirtilmiştir.
11-32/668-211
3
Son olarak, yetkiliden 2011-2012 öğretim yılı için henüz resmi olarak ücret ilanlarının
yapılmadığı, ancak, diğer sürücü kursu temsilcileri ile yapılan görüşmede “B” grubu için
800 TL, “E” grubu için 1.250 TL ücret belirlenmesi konusunda bir uzlaşı sağlandığı bilgisi
edinilmiştir.
I.2.1.2. Özel Marmaris MTSK ve Özel Marmaris Altın MTSK Yetkilileri ile Yapılan
Görüşme
Görevli raportörlerin, Özel Marmaris MTSK yetkilisi, Özel Marmaris Altın MTSK yetkilisi
ve her iki MTSK’nın kurucusu İmta Turizm Tic. Ltd. Şti. ortağı ile yaptıkları görüşmede, 90
şirketin 1992 yılından beri faaliyet gösterdiği, Marmaris’te iki adet sürücü kursu
bulunduğu, üçüncü kursun ise 2009 yılında kapatıldığı ifade edilerek, kayıt yaptıran
adayların tamamının Marmaris’te ikamet edenlerden oluştuğu belirtilmiştir. Anılan
yetkililer tarafından, ayrıca, kurs ücretlerinin her yıl Mayıs ayı sonuna kadar ilan
edilmesinin gerektiği, önceki senelerde, rekabet nedeniyle ilan edilen ücretlerin altında
bir tutarla kursiyer kaydı yapılırken, 2010 yılı Haziran ayında diğer kurslarla yapılan
görüşmeler sonucu, ilan edilen ücretlerin altında bir tutarla kursiyer kaydı yapılmaması
konusunda anlaşmaya varıldığı ve bunun büyük ölçüde başarıldığı hususlarına
değinilmiştir.
Teşebbüs yetkililerinden, 2011-2012 öğretim yılında ilan edilecek ücretler için henüz net 100
bir rakam belirlenmediği ancak, diğer kurslarla yapılan ön görüşmeler sonucu “B” grubu
için 800 TL, “E” grubu için 1.250 TL ücret belirlenmesi konusunda bir uzlaşı sağlandığı
bilgisi edinilmiştir. Son olarak, önceki yıla göre ciddi bir artış niteliğindeki bu durumun,
Mili Eğitim Bakanlığı’nın Nisan 2011’de yaptığı bir düzenlemeden kaynaklandığı, zira
bahse konu düzenleme uyarınca sürücü kursu kontenjanlarında önemli bir azalma
meydana geldiği ve dolayısıyla maliyetleri karşılamak için ücretleri artırmak zorunda
kaldıkları belirtilmiştir.
I.2.1.3. Özel Marmaris Kaynak MTSK Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Raportörlerle görüşen teşebbüs çalışanı, kurs müdürü ve kurucusunun şehir dışında
olması nedeniyle yetkili bir kişinin bulunmadığını ve bu sürede kurs işleri ile kendisinin 110
ilgilendiğini ifade etmiştir. Yapılan görüşmede, kurs ücretlerinin diğer kurslarla bir araya
gelinerek belirlendiği, ancak geçen yıla kadar ilan edilen ücretlerin altında bir tutarla
kursiyer kaydı yapılabildiği, son bir yıldır kurs ücretlerinin ilan edilen ücretlere
sabitlendiği ve bu tutarın altında bir fiyatla kayıt yapılmadığı belirtilmiştir.
Son olarak, ilgili çalışandan 2011-2012 öğretim yılı için henüz resmi olarak ücret
ilanlarının yapılmadığı, ancak, diğer sürücü kursu temsilcileri ile yapılan görüşmede “B”
grubu için 800 TL, “E” grubu için 1.250 TL ve “A2” grubu ehliyet için 550 TL ücret
belirlenmesi konusunda bir uzlaşı sağlandığı bilgisi edinilmiştir.
I.2.2. Önaraştırma Kapsamında Elde Edilen Belgeler
I.2.2.1. Özel Ege Yıldız MTSK’dan Elde Edilen Belgeler 120
Yapılan yerinde incelemede raportörlerce son 4 yıla ait ücret ilanlarının birer örneği
alınmıştır. Marmaris ilçesinde faaliyet gösteren tüm kursların ortak verdiği ve kurs
müdürlerinin imzasını taşıyan ilan metinleri aşağıdaki şekildedir:
11-32/668-211
4
“Muğla Marmaris ilçesinde faaliyet gösteren Özel Marmaris, Marmaris Altın, Marmaris
Kaynak, Ege Yıldız ve Aksaz Motorlu Taşıtlar Sürücü Kursunda1 01.06.2007 tarihinden
31.05.2008 tarihine kadar uygulanacak kurs ücretleri ilanıdır.
Sınıfı Toplam Ders Saati Ders Saat Ücreti Toplam Ücret
A2 47 5,31 YTL 250,00 YTL
B 83 5,42 YTL 450,00 YTL
E 112 6,69 YTL 750,00 YTL
D 112 6,69 YTL 750,00 YTL
H 63 6,34 YTL 400,00 YTL
G 32 9,37 YTL 300,00 YTL
Opr. Bel. 72 4,16 YTL 300,00 YTL
Fark sınıfı ücretleri:
A1-A2-F’den B’ye fark 400,00 YTL
A1-A2’den C-E’ye fark 500,00 YTL
B’den C-E’ye fark 300,00 YTL
C’den E-D’ye fark 300,00 YTL
B-C-D-E-F’den A1-A2’ye fark 200,00 YTL
F’den B’ye fark 350,00 YTL
F’den E’ye fark 500,00 YTL
Yukarıda belirtilen ücretlere KDV dâhil olup, sınav hizmetleri ücretleri, kitapçık ücretleri,
sınav komisyon ücreti, basılı evrak bedelleri, vergi dairesi harçları, trafik tescil ücretleri
dâhil değildir. Bu ücretler her adaydan ayrı ayrı tahsil edilecektir. Peşin ödemede %10 130
indirim uygulanır.
Selnur ALTIN N. Macit KOYUNCU Kadir ÜNSAL
Altın MTSK Müdürü Marmaris MTSK Müdürü Aksaz MTSK Müdürü
Servet Gürsel
KAYNAK Sonay KAZIL
Marmaris Kaynak
MTSK Müdürü Ege Yıldız MTSK Müdürü
Aynı ilan metni 01.06.2008-31.05.2009 öğretim yılı için de verilmiş olup, yine aynı
kişilerin imzası bulunmaktadır2. Ayrıca bahse konu ücretler 01.06.2009-31.05.2010
öğretim yılı için de geçerlidir. Zira teşebbüsler bu dönemde fiyat artışı yapmamışlardır.
Sınıfı Toplam Ders Saati Ders Saat Ücreti Toplam Ücret
A2 47 6,38 YTL 300,00 YTL
B 83 6,02 YTL 500,00 YTL
E 112 6,69 YTL 750,00 YTL
1 Söz konusu sürücü kursu İmta Turizm Tic. Ltd. Şti tarafından kurulmuş olup, 2009 yılında kapatılmıştır.
2 Diğer ifadeler aynı olduğundan yalnızca ücretlere yer verilmiştir.
11-32/668-211
5
D 112 6,69 YTL 750,00 YTL
H 63 6,34 YTL 450,00 YTL
G 32 9,37 YTL 300,00 YTL
Opr. Bel. 72 4,16 YTL 300,00 YTL
Fark sınıfı ücretleri:
A1-A2-F’den B’ye fark 450,00 YTL
A1-A2’den C-E’ye fark 550,00 YTL
B’den C-E’ye fark 350,00 YTL
C’den E-D’ye fark 300,00 YTL
B-C-D-E-F’den A1-A2’ye fark 250,00 YTL
F’den B’ye fark 400,00 YTL
F’den E’ye fark 500,00 YTL
Yerinde incelemede ayrıca fatura örnekleri alınmış olup, bahse konu faturaların
neredeyse tamamında, ilan edilen ücretler üzerinden fatura kesildiği anlaşılmıştır.
I.2.2.2. Özel Marmaris MTSK’dan Elde Edilen Belgeler
Özel Marmaris MTSK’dan elde edilen belgelerde yukarıdaki tespitte yer verilen ücret 140
ilanlarının gazetelerde yayınlanmış metinleri bulunmaktadır. Söz konusu ilanlarda
Marmaris ilçesinde faaliyet gösteren tüm kursların ismi bulunmakta olup, ortak ilan
verildiği anlaşılmıştır. Yalnızca, 2009-2010 öğretim yılında verilen ilanda, peşin
ödemede yapılan indirim oranı %10’dan %20’ye çıkarılmıştır.
Özel Marmaris MTSK ve Özel Marmaris Altın MTSK adına son bir yılda kesilen
faturaların incelenmesinden, son bir yıl içindeki faturaların ilan edilen ücretler üzerinden
düzenlendiği anlaşılmıştır.
I.2.2.3. Özel Marmaris Kaynak MTSK’dan Elde Edilen Belgeler
Özel Marmaris Kaynak MTSK’da yapılan yerinde incelemede, ilan edilen ücret tarifeleri
alınmış olup, yukarıda yer verilen ilanlarla aynı niteliktedir. Diğer taraftan son bir yıla 150
ilişkin fatura örnekleri alınmıştır. İncelenen fatura örneklerinde çeşitli gruplara ait ücretler
ilan edilen tutarlar üzerinden faturalandırılmıştır. İncelenen fatura örneklerinin
tamamında ilan edilen ücretten %20 iskonto yapılmış olup, söz konusu indirimin, ilan
metninde bulunan peşin ödeme indirimi olduğu anlaşılmıştır.
I.2.2.4. Marmaris İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünden Elde Edilen Belgeler
Dosya mevcudu bilgilerden, ilçedeki MTSK’lar tarafından İlçe Milli Eğitim Müdürlüğüne
verilen geçmiş yıllar ücret ilanlarının, tüm kurslarca ortak verildiği görülmüştür.
Anılan belgeler çerçevesinde hazırlanan ve 2007-2011 yılları arasında ilan edildiği
görülen ücretlere aşağıda yer verilmiştir.
Tablo-1: Yıllar itibariyle ilan edilen ücretler 160
Dönem A2 B E D H G Opr. Bel.
2007-2008 250 TL 450 TL 750 TL 750 TL 400 TL 300 TL 300 TL
2008-2009 300 TL 500 TL 750 TL 750 TL 450 TL 300 TL 300 TL
11-32/668-211
6
2009-2010 300 TL 500 TL 750 TL 750 TL 450 TL 300 TL 300 TL
2010-2011 300 TL 500 TL 750 TL 750 TL 450 TL 300 TL 300 TL
2011-2012 550 TL 800 TL 1.250 TL
I.3. DEĞERLENDİRME
I.3.1. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirmeler
Yapılan önaraştırma çerçevesinde elde edilen belge ve bulgular değerlendirildiğinde;
Muğla ili Marmaris ilçesinde faaliyet gösteren MTSK’ların 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi tarafından yasaklanan anlaşmalar yaptıkları görülmektedir. Diğer yandan
özellikle son bir yıldır, rakipler arası fiyat tespiti hükümleri içeren söz konusu
anlaşmaların taraflarca tutarlı bir şekilde uygulandığı da anlaşılmaktadır.
Ancak görevli raportörlerin yetkililer ile yaptıkları görüşmeler sırasında, söz konusu 170
MTSK yöneticilerinin 4054 sayılı Kanun hakkında bilgi sahibi olmadıkları ve ilgili pazarda
birlikte fiyat belirleyerek, ortak ücret ilanı vermelerinin yasal olduğu düşüncesinde
oldukları görülmüştür. Nitekim rekabeti bozucu anlaşma olarak nitelendirilebilecek,
birlikte belirlenen ücret ilanlarının ilçe Milli Eğitim Müdürlüğüne verilmesi de bu durumun
göstergesidir. Buna ilave olarak söz konusu ilanlara geçmiş yıllar boyunca Milli Eğitim
Müdürlüğü tarafından herhangi bir itiraz veya uyarıda bulunulmaması söz konusu yanlış
zannı destekleyici nitelikte olmuştur.
Bu noktada, sürücü adaylarına ilişkin özel öğretim hizmetleri pazarına yönelik olarak
Kurumumuzca hazırlanan “Motorlu Taşıt Sürücü Adaylarına Yönelik Özel Öğretim
Hizmetleri Pazarı Sektör Araştırması” raporuna değinmekte fayda vardır. Söz konusu 180
Rapor’da; sektörde yaşanan rekabet sorunlarının büyük çoğunluğunun temelde
düzenleme ve denetim eksikliğinden kaynaklandığı, sektörün sağlıklı işleyişine imkân
verecek düzenleme ve denetim altyapısının oluşturulamadığı tespitleri yer almaktadır.
Öte yandan, dosya konusu olayda var olan rekabet ihlalleri değerlendirilirken; Kurum
tarafından hazırlanmış olan ilgili sektör raporu, söz konusu ihlalin gerçekleştiği coğrafi
pazarın büyüklüğü, yakın bölgelerde de benzer oluşumların varlığı ihtimali ve 4054 sayılı
Kanun hakkında ilgili teşebbüsler yanında düzenleyici kamu kurumunun da bilgisiz
olması durumunun pazardaki etkisi dikkate alınmıştır. Bunların yanı sıra, teşebbüslerin
son üç yıldır kurs ücretlerinde herhangi bir artış yapmayarak aynı fiyatları uygulaması da
değerlendirilen önemli bir husustur. 190
Tüm bu kriterler de göz önünde bulundurulduğunda, dosya mevcudu olayda 2008-2009
öğretim yılından beri aynı ücretleri uygulayan sürücü kurslarının 2011-2012 öğretim
yılında ücretlerini artırma yönünde bir görüş birliğine vardıkları anlaşılmakla birlikte,
henüz ücret ilanları verilmediğinden, teşebbüslere gönderilecek bir uyarı yazısı ile bu
durumun önüne geçilebileceği ve rekabetin tesisinin daha etkin bir şekilde
sağlanabileceği kanaatine ulaşılmıştır.
Yukarıda yer verilen bilgi, belge ve açıklamalar çerçevesinde incelemeye konu dosya
değerlendirildiğinde, Marmaris ilçesinde faaliyet gösteren MTSK’ların 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesini ihlal eder nitelikte rakipler arası fiyat tespiti içeren anlaşmalara
taraf oldukları kanaatine ulaşılmakla birlikte, söz konusu teşebbüsler hakkında 4054 200
11-32/668-211
7
sayılı Kanun’un 41. maddesi kapsamında soruşturma açılmasına gerek olmadığı; 4054
sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası kapsamında görüş yazısı gönderilerek
ihlale son verilmesinin ve benzer uygulamaların devamı halinde hukuki yaptırımlar ile
karşılaşabileceklerinin bildirilmesinin uygun olacağı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun'un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
2- Bununla birlikte, ilgili pazarda, rekabetin kalıcı bir şekilde tesisi ve benzer eylemlerin
tekerrür etmesinin önlenmesi bakımından 4054 sayılı Kanun'un 9. maddesinin üçüncü 210
fıkrası uyarınca ihlale ne şekilde son verileceğine yönelik olarak OHES Turizm Tic. Ltd.
Şti., iMTA Turizm Tic. Ltd. şti. ve Özel Marmaris Kaynak MTSK'ya görüş bildirilmesi
hususunda Başkanlığın görevlendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy