Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-1-13 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 06-53/709-201
Karar Tarihi : 20.7.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
II. Başkan : Tuncay SONGÖR
Üyeler : Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı Ünal,
Prof.Dr. Nurettin Kaldırımcı, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN.
B. RAPORTÖRLER: Mustafa Mehmet ÖZKARABÜBER, Harun GÜNDÜZ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Motif Boya San. Ve Tic. Ltd. Şti. 20
Kazım Karabekir Caddesi 37/59 İskitler/Ankara
D. KARŞI TARAF : - Marshall Boya ve Vernik Sanayii A.Ş.
Tavşancıl Köyü Eynarca Mevkii
Dilovası, Gebze/Kocaeli
E. DOSYA KONUSU: Marshall Boya ve Vernik San. A.Ş.’nin dikey
uygulamaları ile 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle; Marshall Boya ve Vernik 30
Sanayii A.Ş.’nin 2003 yılında başlatmış olduğu uygulama ile Türkiye çapında
tüm toptancıların bilgisayarlarının merkeze online olarak bağlandığı, bu yolla
perakendeci satıcılara yapılan satışlara ait faturaların otomatik olarak sistem
tarafından kesildiği, dolayısıyla toptancıların perakendecilere yaptığı
satışlarda ıskonto oranına müdahale edemediği, sistemin izin vermemesi
nedeniyle farklı ıskonto ile fatura kesilemediği ileri sürülmektedir. Ayrıca,
sisteme bağlı bilgisayar dışında fatura kesildiğinde toptancılara alt bayi
priminin ödenmediği, bu primin ödenmemesinin rekabet ihlali oluşturduğu,
bunların yanı sıra, Ankara dışından gelen diğer satıcılara ürün satmak
istendiğinde alt bayi priminin verilmediği, bu yolla satışın engellendiği iddia 40
edilmektedir. Bu iddialara ek olarak raportörler tarafından şikayetçi ile yapılan
görüşmede, 2002 yılında Marshall Boya ve Vernik Sanayii A.Ş. ile imzalanmış
bulunan toptancı protokolünde rekabet mevzuatına aykırı olarak süresi belli
olmayan rekabet etmeme yükümlülüğü getirildiği ifade edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.1.2006 tarih ve 499 sayı ile
giren başvuru üzerine hazırlanan 18.5.2006 tarih ve 2006-1-13/İİ-06-MMÖ
sayılı İlk İnceleme Raporu, 26.5.2006 tarih, 06-36 sayılı Kurul toplantısında
görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 40.
06-46/602-173
2
maddesinin birinci fıkrası uyarınca 06-36/457-M sayı ile Marshall Boya ve 50
Vernik Sanayi A.Ş. hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 18.7.2006 tarih ve 2006-1-13/ÖA-06-MMÖ
sayılı Önaraştırma Raporu, 17.7.2006 tarih, REK.0.05.00.00-110/143 sayılı
Başkanlık önergesi ile 06-53 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Marshall Boya ve Vernik Sanayii A.Ş.’nin (Marshall) dikey
uygulamaları ile 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiğine ilişkin iddialarla ilgili olarak 60
yapılan önaraştırma sonucunda, dosya konusu iddiaları doğrulayacak veya
güçlendirecek bir veriye rastlanmadığından herhangi bir rekabet ihlalinin
oluşmadığı ve bu nedenle de anılan iddiaya ilişkin soruşturma açılmasına
gerek bulunmadığı,
- Marshall ile bayileri arasında imzalanan “Bayi Protokolü”nde yer alan
rekabet etmeme yükümlülüklerinin 2002/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliği
bakımından 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi hükümlerinin uygulanmasından
muaf olduğu,
- Marshall’ın bayileri ile imzaladığı “Bayilik Protokolü”nün rekabet
etmeme yükümlülüğünü belirsiz süreli kılan “Taraflar-amaç-Süre” başlıklı 1. 70
maddesinde yer alan hükmün, 2002/2 sayılı Tebliğ’in izin verdiği 5 yıllık azami
uygulama süresinin aşılması durumunda, aynı Tebliğ’in 5(a) maddesi
uyarınca grup muafiyetinden yararlanamayacağının Marshall Boya ve Vernik
Sanayii A.Ş.’ye bildirilmesi gerektiği,
ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
80
Boya sektörü, boya-vernik diye adlandırılan satıh örtme boyaları sanayi ile
deri ve tekstil boyaları sanayi olmak üzere iki alt sektörden oluşup, hakkında
inceleme yapılan teşebbüs olan Marshall, bu sektörlerden ilki olan satıh örtme
boyaları, diğer bir deyişle, boya-vernik sanayisinde faaliyet göstermektedir.
Şikayete konu işlem göz önünde bulundurulduğunda, ilgili ürün pazarı
“dekoratif inşaat boyaları pazarı” olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
90
Dekoratif boyaların bozulma riski bulunmadığı, dolayısıyla, Marshall
Firması'nın ürünlerinin İstanbul, Ankara, İzmir, Diyarbakır, Bursa, Adana,
Antalya, Samsun, Trabzon ve Konya illerindeki bölge müdürlükleri ve yurt
çapındaki toptancı ve perakendeci bayileri aracılığıyla tüm ülke genelinde
pazarladığı ve bölgesel pazar tanımlanmasını gerektirecek unsurların söz
06-46/602-173
3
konusu olmadığı göz önüne alındığında, ilgili coğrafi pazar “Türkiye
Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.
I.2. Marshall Firmasına İlişkin Bilgiler
100
Marshall, 1965 yılında Gebze’de kurulmuş olup, alkit, PVA esaslı tutkal,
selülozik-poliüretan, mobilya vernikleri ve boyaları, inşaat boyaları, polyester
reçine, oto boyaları ve ahşap koruyucular üretimi faaliyetiyle iştigal etmektedir.
1990 yılında halka açılmış olan şirket, 1998 yılında gerçekleştirilen hisse devri
ile boya sektöründe dünya çapında faaliyet gösteren Akzo Nobel bünyesine
katılmıştır. Aşağıdaki tabloda Marshall’ın ortaklık yapısına yer verilmektedir:
Tablo 1: Marshall Boya ve Vernik Sanayi A.Ş. Ortaklık Yapısı
Pay Oranı (%) Pay Tutarı (Milyon TL.)
Tekyar Teknik Yardım A.Ş.*
(Tamamı Akzo Nobel iştirakidir.)
44.38 960,639
Akzo Nobel Decorative Coatings Turkey
B.V.
39.40 853,040
Diğer Ortaklar 16.22 351,121
TOPLAM 100 2,164,800
*Tamamı Akzo Nobel iştirakidir. 110
I.3. Yapılan İnceleme ve Tespitler
I.3.1. Marshall Firması Merkezinde Yapılan İnceleme
Konuyu inceleyen raportörlerce 27.6.2006 tarihinde Marshall Firması’nın
Gebze-Dilovası Mevkii’nde bulunan Genel Müdürlük binasında yerinde
inceleme yapılarak aşağıdaki tespitlere ulaşılmıştır.
I.3.1.1. Marshall Ürünlerinin Fiyatlanması
120
Şirketin hammadde ihtiyacının çoğunluğu yurt dışından karşılanmaktadır.
Marshall, bayileri için tavsiye niteliğinde fiyat listeleri göndermekte ve bu
listeler üzerinden belirledikleri çeşitli iskonto oranları yoluyla bayilere çeşitli
indirimler yapılmaktadır. Bu listedeki fiyatlar Marshall ürünlerinin nihai
tüketiciye perakende satış fiyatlarıdır. Şirketin 2005-1 sayı ile yayınladığı
“Önerilen Fiyat Listesi” adı ile yayınlamış olduğu tavsiye fiyat listesi halen
geçerlidir. Öte yandan önerilen nihai satış fiyatları gerek Marshall’ın Toptancı
ve Perakendeci Bayilerine gerekse bayilerin Alt Bayi denilen nalbur dükkanları
ve bireysel tüketicilere satış yaparken uyguladıkları fiyatı belirlemek için
kullandıkları baz fiyat niteliğinde olup bu fiyatlar üzerinden yapılan iskontolar, 130
değişik düzeydeki alım satımlardaki fiyatları belirlemektedir.
Marshall’ın uygulamış olduğu bu iskontolar çok sayıda olup, uygulanacak
iskonto oranları bayilerin gösterdikleri görece performansa, ödeme biçimlerine
ve sürelerine göre belirlenmektedir.
06-46/602-173
4
I.3.1.2. Marshall Firmasının Bayilik Yapısı
140
Marshall’ın bütün bayileri ile hukuki yönden ilişkilerini belirleyen sözleşme bir
tane olup, “Bayi Protokolü” olarak adlandırılmakta ve iki sayfa ve altı
maddeden oluşmaktadır.
Öte yandan Marshall mevcut bayilerini Toptancı Bayi ve Perakendeci Bayi
olarak ikiye ayırmaktadır. Toptancı bayiinin özelliği, perakende satış
yapmamalarıdır. Marshall’ın Türkiye’deki satışlarının çoğunluğu toptancı
bayileri kanalıyla gerçekleşmektedir. Toptancı bayilerin altında, “Alt Bayi”
olarak da adlandırılan ve genelde küçük boyutlarda olan nalbur dükkanı ve
benzeri perakende satış noktaları mevcuttur. Açığa kavuşturulması gereken 150
bir husus da alt bayilerin Marshall ile aralarında herhangi bir bayilik ilişkisinin
bulunmaması ve herhangi bir sözleşmenin akdedilmemiş olmasıdır. Bunun
dışında Marshall’ın bölge müdürleri ve satış elemanları Türkiye çapında
Marshall bayilerini ziyaret etmektedirler. Ayrıca yeni Toptancı Bayiliği
verilmesi söz konusu olursa bu bayilerin;
- stok bulundurabilme imkanlarının bulunup bulunmadığı,
- perakende satış yapıp yapmadığı,
- satış elemanı bulundurup bulundurmadığı ve
- dağıtım ağı kurup kurmadığını tespit ederek bunları gerçekleştiren
bayilerin Toptancı Bayi olarak nitelendirilmesi hususunu Marshall’ın 160
satış ve pazarlama müdürlüğüne arz edip onaylattırmaktadır.
İlgili müdürlüğün verilen bilgileri kontrol etmesi ve o bölgede bir toptancıya
ihtiyaç olması halinde o bayi Toptancı Bayi olarak atanmaktadır. Her iki tip
bayiinin de tabelaları aynıdır. Toptancı ve perakendeci bayilerin aldığı iskonto
oranlarında farklılıklar bulunmaktadır. Bunun nedeni de Toptancı Bayiinin
satış ve dağıtım organizasyonunun gider ve masraflarına karşılık olarak
yapılmasıdır.
Marshall’ın bayileri Türkiye çapında 10 ayrı bölgeye ayrılarak yapılanmıştır. 170
Bayilerin bu bölgelerin dışına da satış yapmasında herhangi bir engel
bulunmamaktadır. Ancak bölge dışına yapılan satışlarda Toptancı ve
Perakendeci Bayiler %5 oranındaki Alt Bayi satış primine hak
kazanamamaktadırlar. Belirtilmesi gereken bir diğer husus bölgelerin oldukça
geniş olduğudur. Örneğin Ankara bölgesi yaklaşık 8 il merkezi ile bu illerin
ilçelerinin büyük çoğunluğunu kapsamaktadır.
Marshall’ın toptancı sayısı ise son yıllarda azalmaktadır. Bunun nedeni,
enflasyon oranının düşmesine bağlı olarak malların stokta tutulması yoluyla
bayiinin karlılığını artırması imkanının azalmasıdır. Enflasyonun son birkaç 180
yılda azalması sonucunda bayilerin karlılıklarını sürdürebilmelerinin en önemli
yolu satışlarının arttırılması olmuştur. Bundan dolayı bayi başına düşen satış
miktarının arttırılmasını teminen, düşük hacimli iş yapan bayilerin bayilik
sözleşmesi feshedilmektedir. Örneğin Ankara Bölge Müdürlüğü’ne bağlı
toptancı bayilerden 2002–2005 yıllarında en az satışı gerçekleştiren bayiinin
sözleşmesi feshedilmiştir. Sözleşmenin feshedilmesinin nedenlerinden bir
diğeri de bayiinin, geçmiş yıl cirosunun yarısından fazlasını Marshall
ürünlerinin dışındaki ürünlerden elde ettiğinin tespit edilmesidir. Bayi
06-46/602-173
5
Protokolüne aykırı olan bu uygulama nedeniyle sözleşme feshedilmiş ancak
bayiden, sözleşmeye aykırı davranışı dolayısıyla herhangi bir tazminat talep 190
edilmemiştir.
Esasen Marshall ile bayileri arasındaki ilişkide akit serbestisi ilkesi geçerlidir.
Bayilikten ayrılmak isteyen kişiler, bu örnekte görüldüğü üzere diğer firma
ürünlerini satmaya teşebbüs edebilirler. Eğer bu gerçekleşirse Marshall;
- sözleşmeyi feshedebilmekte,
- isterse bayiden Marshall ürünlerini iade alabilmekte,
- bunun dışında hiçbir şekilde, sözleşme uyarınca Marshall bayisinden
tazminat isteyememektedir.
200
Kısacası bayi bazı yan yollardan sözleşmeyi iptal ettirebilme, sona erdirebilme
imkanına sahiptir. Ayrıca sözleşme dışında fonksiyonel olarak mal almayı
bırakan bayilerin bayilik sözleşmeleri zaten Marshall tarafından
feshedilmektedir.
I.3.1.3. Marshall Firması Ve Bayilik Teşkilatı Bünyesinde Oluşturulan
Bilgi-İşlem Sistemleri
Marshall’ın bünyesinde bayi otomasyon sistemi (BOS) bulunmaktadır. Web
tabanlı bu sisteme bayiler, kendilerine verilen kullanıcı adı ve şifreyle erişerek; 210
- 5 yıllık bütün satış rakamlarıyla ilgili istatistiki bilgileri,
- 5 yıllık çek, ödemeler ve benzeri finansal bilgileri,
- (……………TİCARİ SIR……………… ve bunların dışında sipariş girişi
yapabilmektedirler.
(…………………..TİCARİ SIR……………………………….).
Düşük oranlarda sipariş ise satış elemanlarına verilmekte veya telefon-faks
yoluyla bölge müdürlüklerine iletilebilmektedir.
220
Verilen siparişler mal hazırlama formuna dönüştürülmekte, daha sonra
sevkiyat şefliği bu formları basarak mal hazırlamacılara dağıtmaktadır.
Hazırlanan mallar için yine sevkiyat şefliği tarafından irsaliye kesilmektedir.
İrsaliyesi kesilen mal nakliye araçlarına teslim edilmekte ve kesilen irsaliyeler
faturalama servisine intikal ettirilmekte ve bu aşamada tanzim edilen faturalar
kargo ile bölge müdürlüklerine gönderilmektedir. Bölge müdürlükleri de
bayilere faturalarını genelde satış elemanları, nadiren posta ile
göndermektedirler.
Marshall Univera firmasının bilgisayar programını Toptancı Bayileri ile 230
ilişkilerinde kullanmaktadır. Enroute Central adı verilen program merkezdeki
satış görevlileri tarafından, Toptancı Bayilerin stok, satış ve benzeri
durumlarını izlemek için kullanılmaktadır. Merkezdeki görevliler, ayrıca her
kampanya döneminde bütün ürünler için Toptancı Bayilerin Alt Bayilerine,
Perakendeci Bayilere ve diğer alıcılarına satış yaparken kullanacakları iskonto
oranlarını tanımlamaktadır.
06-46/602-173
6
Univera sisteminin kullanımı tüm Toptancı Bayileri için ve bunların yaptıkları
tüm satışlar için zorunludur. Görüldüğü kadarıyla bunun amacı Toptancı
Bayilerin faturasız satış yaparak, vergi kaçırmak suretiyle diğer Toptancı 240
Bayilere karşı haksız rekabet içerisine girmelerini engellemektir.
I.3.2. Marshall Ankara Toptancı Bayii (Dost Boya)’nde Yapılan İnceleme
Raportörlerce 7.7.2006 tarihinde, Marshall’ın Ankara’da bulunan toptancı
bayilerinden biri olan Dost Boya İnşaat ve Otomotiv Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
Genel Müdürü ile görüşülerek Marshall’ın ve toptancı bayilerinin sahip olduğu
bilgisayar ve iskonto sistemlerinin uygulamasına ilişkin olarak aşağıdaki
bilgiler alınmıştır:
250
“Bayilerimize yaptığımız satışlarda Marshall’ın belirlediği fiyat listelerini esas
alarak satışlarımızı yapmaktayız. Ürünlerimizi çeşitli dönemlerde farklılaşan
iskonto oranları ile almaktayız. Bu ürünlerin satışını gerçekleştirirken fatura
kesmek için Marshall’ın sağladığı Univera adlı bilgisayar programını
kullanmaktayız.
Satış fiyatlarını belirler iken bilgisayardaki ekrandan Marshall’ın tavsiye ettiği
satış iskonto oranları 4 ayrı kutuda ürün bazında ve kampanyalar için dönem
bazında değişen oranlarda, Marshall merkezinden girilmiş olarak hazır
durumda ekrana çıkmaktadır. Bunların dışında biz toptancı bayi olarak 260
dilediğimiz miktarda indirimi yapabilme olanağına sahibiz. Marshall’ın
merkezinden girilmiş 4 ayrı iskonto oranı haricinde biz de bayi olarak, kendi
ekranımızda Marshall’ın belirlediği iskonto oranlarından sonra gelen 4 ayrı
sütuna girerek net satış fiyatımızı belirleyebilmekte ve bunun faturasını
kesebilmekteyiz.
Bunun dışında, Marshall tarafından yeni bir kampanya dönemine geçildiğinde,
örneğin önceki kampanya dönemlerinde daha uygun koşullarda satın
aldığımız ürünleri yine müşterilerimize, yeni kampanya dönemindeki olumsuz
koşullardan etkilenmeden, örneğin stokunda önceki dönemlerde daha uygun 270
koşullarda alınmış ürünler bulunmayan diğer Marshall toptancı bayilerine göre
daha ucuza gelecek şekilde daha yüksek iskonto oranları ile satabilme
şansına sahibiz.
Son olarak, alt bayilerimize, satış miktarlarına göre prim vermekteyiz. Bunun
için de alt bayilerimiz bizlere prim faturası kesmekte; bizler de bunu alt
bayilerimizin cari hesabından mahsup etmekteyiz.”
I.3.3. Şikayetçi Motif Boya’da Yapılan İnceleme
280
Şikayete ilişkin olarak 8.3.2006 tarihinde ilgili raportörlerce Rekabet
Kurumu’nda şikayetçi ile bir görüşme yapılmıştır. Yapılan görüşmede; şikayet
dilekçesinde belirtilen hususlar şikayetçi tarafından tekrar edilmiş, bunlara ek
olarak 2002 yılında Marshall ile imzalanmış bulunan toptancı protokolünde
rekabet mevzuatına aykırı olarak süresi belli olmayan rekabet etmeme
yükümlülüğü getirildiği ifade edilmiştir.
06-46/602-173
7
Ayrıca, 22.3.2006 tarihinde Motif Boya’ya gidilerek şikayette ifade edilen
bilgisayar sisteminin nasıl çalıştığı hakkında bilgi edinilmiştir.
290
I.4. Değerlendirme
Niteliği itibarıyla, şikayet üç esas noktada ele alınmıştır. Şikayetin ilk ve ana
unsuru, Türkiye çapında tüm toptancıların bilgisayarlarının merkeze çevrimiçi
olarak bağlandığı, bu yolla perakendeci satıcılara yapılan satışlara ait
faturaların otomatik olarak sistem tarafından kesildiği, dolayısıyla toptancıların
perakendecilere yaptığı satışlarda iskonto oranına müdahale edemediği,
sisteme bağlı bilgisayar dışında fatura kesildiğinde toptancılara alt bayi
priminin ödenmediği (yeniden satış fiyatının belirlendiği) şeklindeki iddiadır.
İkinci bir nokta ise, Ankara dışından gelen diğer satıcılara ürün satıldığında alt 300
bayi priminin verilmediğine yönelik şikayettir. Son olarak incelenecek nokta
ise, süresi belli olmayan nitelikteki bayilik sözleşmesinin yine süresi
sınırlanmamış bir rekabet etmeme yükümlülüğü getirdiğine ilişkin husustur.
I.4.1. Bayilerin İskonto Oranlarının (Yeniden Satış Fiyatlarının) Marshall
Tarafından Tespit Edildiği İddiası
Raportörlerce yapılan incelemeler ve görüşmelerde, gerek Marshall tarafından
gerekse ziyaret edilen Ankara Toptancı Bayii Dost Boya tarafından, bayilerin
diledikleri miktarda iskonto uygulayabildikleri ve bunun önünde herhangi bir 310
engel olmadığı ifade edilmiştir. Esasen Marshall’ın kullandığı bilgisayar
sisteminde uygulanacak iskontolar için her türlü üründe 8 ayrı kolon
bulunmakta olduğu, bu kolonlardan sadece ilk dördüne Marshall’ın dilediği
iskonto oranını merkezden girerek belirlediğini ve bu oranların ilk üçünün
değiştirilemediği; 4’üncüsünün ise peşin veya vadeli olarak mal satımına
istinaden Marshall’ın belirlediği oran kadar veya sıfır olarak uygulanabildiği
anlaşılmıştır. Yine yapılan gözlemlerden, Marshall tarafından belirlenen 3.
kolonun genelde boş bırakıldığı anlaşılmaktadır.
Burada, şikayetçi eski Marshall bayiinin iddiasının aksine tespit edilen en 320
önemli husus, toptancı bayilerin kullandıkları bilgisayarlardan, anılan
programdaki geri kalan kolonlara diledikleri miktarda iskonto oranı
girebildikleri ve bunun sonucunda ellerinde bulunan malları diledikleri fiyattan
satabildikleri hususudur. Buna ilişkin olarak raportörlerce, inceleme gününden
daha önceki bir tarihe ilişkin 3 ayrı faturanın fotokopisi ile bu faturalara
yansıyan fiyatları oluşturan ve gerek Marshall gerekse toptancı bayiinin
yaptığı iskontoları ayrı ayrı gösteren bilgisayar programındaki ekran çıktıları
alınmıştır. Bu ekran çıktıları ve faturalardan, esasında bayilerin yeniden satış
fiyatını belirlerken, şikayet sahibi Motif Boya’nın iddialarının aksine,
Marshall’ın iradesinden tamamen bağımsız oldukları anlaşılmaktadır. 330
Ayrıca, raportörlerce Ankara’da görüşülen toptancı bayii, Marshall’ın dönem
dönem farklı kampanyalarla kendilerine mal arz ettiğini, iskonto oranlarının
dönem dönem artıp azalabildiğini, ancak ellerinde önceki dönemlerden kalan
stok var ise ve bunları örneğin iskonto oranlarının azaltıldığı bir dönemde,
eğer uygun görürler ise eski ve daha yüksek iskonto oranlarını uygulayarak
piyasaya arz edebilmelerinin de olası olduğunu, Marshall’ın yeni iskonto
06-46/602-173
8
oranlarını merkezden bilgisayar sistemine girmesi ile eski iskonto ekranlarının
kaybolmadığını ve muhafaza olduğunu belirtmiştir. Buradan da rahatlıkla
anlaşılabileceği üzere, toptancılara yönelik olarak yapılabilecek bir zamdan –340
yani Marshall’ın iskonto oranlarını düşürmesinden- eğer bayi, kendi açısından
uygun görür ise, karından feragat etmek suretiyle, eski iskonto oranlarını
kullanarak ve üzerine dilerse kendi iskonto oranlarını ekleyerek elindeki
malları eski fiyatından satabilmektedir.
Bütün bunlara ilaveten, Ankara’da görüşülen toptancı bayii -tıpkı Marshall gibi-
daha çok mal satın alan firmalara ekstra indirim yaptıklarını ifade etmiştir.
Bunun için toptancı bayiden mal satın alan firmaların kendilerine iskonto
faturası kestiklerini ve toptancı bayiinin de kesilen bu faturaları ilgili kişinin
hesabına alacak olarak kaydettiklerini ifade etmiştir. Buna ilişkin fatura 350
örnekleri de raportörlerce toptancı bayiden alınmıştır.
I.4.2. Pasif Satışın Engellendiği İddiası
Şikayetin değerlendirmeye alınması gereken ikinci noktası, Ankara dışından
gelen diğer satıcılara ürün satıldığında alt bayi priminin verilmediğine ve
dolayısıyla pasif satışın engellendiğine ilişkin iddiadır. Belirtmek gerekir ki
pasif satışın engellenmesine; diğer bir deyişle Marshall’ın belirlemiş olduğu
Ankara Bölgesi’nin dışından çeşitli kişi veya teşebbüslerin gelerek bu bölgede
bulunmakta olan Marshall bayilerinden mal satın almalarını engellemeye 360
yönelik olarak, Marshall ile toptancı bayi arasındaki ilişkileri düzenleyen
protokolde (bayilik sözleşmesi) herhangi bir hüküm bulunmamaktadır. Kaldı ki
yapılan incelemelerde, Marshall’ın satış sisteminin, Ankara Bölgesi’nde
bulunan bir toptancının bu bölgede yer alan herhangi bir alt bayi olarak
tanımlanmış nalbur dükkanı, vb. satış noktalarına yaptığı satışlar üzerinden
“Alt Bayi Primi” almasını teşvik ettiği anlaşılmaktadır.
Burada alt bayi primi’nin Marshall açısından ne ifade ettiğinin üzerinde
durulması ve açıklanması yerinde olacaktır. (……………TİCARİ SIR………..)
370
Alt bayi priminin esas amacının aktif satış uygulamalarını artırmak olduğu ve
pasif satışın önünde bir engel oluşturmadığı düşünülmektedir. Nitekim dosya
mevcudundaki Motif Boya’ya ait müşteri listesinde Ankara ili dışından ve
Marshall’ın belirlediği Ankara bölgesi dışındaki illerden de müşteriler
bulunmaktadır. Bu veriler, gerek Ankara ili gerekse Marshall’ın belirlediği
Ankara bölgesi dışından gelen müşterilere satış yapılmasının engellendiğine
ilişkin şikayetin yerinde olmadığını göstermektedir. Ayrıca Motif Boya’nın satış
yaptığı illerin birçoğu Marshall’ın belirlemiş olduğu Ankara bölgesi içerisinde
kalmakta ve bu illerden gelen müşterilere yapılan satışlarda Marshall
tarafından “alt bayi primi” olarak adlandırılan iskontoyu toptancı bayiler elde 380
edebilmektedirler. İlaveten şikayetçi bakımından pasif satışın yasaklanması
örneklerle desteklenememektedir.
Şikayetten ayrı olarak, protokolün ikinci maddesinin (a)
fıkrasında;”…Marshall’ın protokolle bağlı olduğu perakendeci bayilerine
Marshall ürünleri satamazlar” hükmü getirilerek toptancılara bir sınırlama
getirilmiştir. Ancak, söz konusu sınırlama da, pasif satış yasağı niteliğinde
06-46/602-173
9
olmayıp, mezkur protokolü, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği’nin kapsamı dışına çıkarmamaktadır.
390
I.4.3. Rekabet Yasağının Süresinin Rekabet Hukuku Mevzuatına Aykırı
Olduğu İddiası
Son olarak değerlendirilecek husus, süresi belli olmayan rekabet yasağının
rekabet hukuku mevzuatına aykırı olduğu iddiasıdır. Bu noktada bayilik
protokolü incelendiğinde, ikinci maddenin (a) fıkrasında “Toptancı bayilerimiz,
Marshall ve kuruluşlarının ürettiği ve pazarladığı ürünleri satar. Bu ürünlerin
benzeri olan ürünleri üretemez, başka firmaların bayiliğini alamaz ve toptan
satamaz...” ifadesi, (b) fıkrasında ise “Perakendeci bayilerimiz, yıllık boya
cirolarının en az %80’i kadar Marshall veya yan kuruluşlarının ürettiği ve 400
pazarladığı ürünleri satmakla yükümlüdürler…” ifadesinin yer almakta olduğu
görülmektedir. Diğer taraftan, 2002/2 sayılı Tebliğ’in rekabet etmeme
yükümlülüğünü tarif eden 3. maddesinin (d) fıkrasında ”Alıcının anlaşma
konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini,
satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya
dolaylı her türlü yükümlülüktür. Ayrıca alıcının bir önceki takvim yılındaki
alımları esas alınarak, ilgili pazardaki anlaşma konusu mal veya hizmetlerin
ya da onları ikame eden mal veya hizmetlerin %80’inden fazlasının
sağlayıcıdan veya sağlayıcının göstereceği başka bir teşebbüsten satın
alınmasına yönelik olarak alıcıya doğrudan veya dolaylı biçimde getirilen 410
herhangi bir yükümlülük de rekabet etmeme yükümlülüğü olarak kabul edilir.”
denilmektedir. Marshall bayilik protokolünde 2002/2 sayılı Tebliğ bakımından
rekabet yasağı olarak tanımlanan hükümler bulunduğu görülmektedir.
Öte yandan, protokolün 1. maddesinde protokolün 1.1.2002 tarihinde
başlayacağı ve Marshall tarafından feshi ihbar edilinceye kadar yürürlükte
kalacağı düzenlenmiştir. Bu hüküm, protokole süresi belli olmayan sözleşme
niteliği kazandırmaktadır. Her ne kadar, söz konusu protokolün maktu bir form
niteliğinde olduğu, başlangıcının bayi ile Marshall tarafından imzalanması ile
oluştuğu açık olmakla birlikte feshinin protokolde yer alan metne göre sadece 420
Marshall tarafından yapılabileceği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, rekabet
yasağının süresi de belirsiz hale gelmiştir. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5/a
maddesinde ise, alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan
rekabet etmeme yükümlülüğünün anlaşmayı 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan
muafiyetin dışına çıkaracağı hüküm altına alınmıştır.
Rekabet Kurulu, rekabet yasağının süresini belirsiz kılan hükümleri barındıran
anlaşmalarla ilgili olarak, 8.7.2004 tarih, 04-46 sayılı toplantısında 2002/2
sayılı Tebliğ’de belirtilen 5 yıllık azami uygulama sürenin aşılması durumunda
grup muafiyetinden yararlanamayacağını karara bağlamıştır1. Yine 25.3.2004 430
tarih, 04-22 sayılı toplantısında rekabet yasağını belirsiz süreli kılan bir
anlaşmaya ilişkin olarak, anlaşmadaki belirsiz süreli rekabet etmeme
yükümlülüğünün, anlaşmanın imzalanmasından sonra 5 yıllık azami süre
dolana kadar 2002/2 sayılı Tebliğ’in öngördüğü koşulları sağladığına karar
1 8.7.2004 tarih 04-46/587-142 sayılı Alfa Laval Dış Ticaret Ltd. Şti.’nin bayileri ile imzaladığı
Ekipman Satış Bölümü Bayilik Sözleşmelerinin 4054 sayılı Kanun Kapsamında
İncelenmesi’ne ilişkin karar.
06-46/602-173
10
vermiştir2. Bu doğrultuda, Marshall’ın Bayilik Protokolü’nün başlangıç tarihinin
1.1.2002 olduğu göz önünde bulundurulduğunda, söz konusu protokolün
anılan Kurul Kararları doğrultusunda grup muafiyetinden yararlanmakta
olduğu anlaşılmaktadır. Ancak yine de Bayilik Protokolü’nün, rekabet etmeme
yükümlülüğünü belirsiz süreli kılan “Taraflar-Amaç-Süre” başlıklı 1.
maddesinde yer alan süreye ilişkin hükmün, Tebliğ’in izin verdiği 5 yıllık azami 440
uygulama süresinin aşılması durumunda, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(a) maddesi
uyarınca grup muafiyetinden yararlanamayacağının Marshall’a bildirilmesi
gerektiği kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Marshall Boya ve Vernik Sanayii A.Ş.’nin dikey uygulamaları ile 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiğine ilişkin
iddialarla ilgili olarak yapılan önaraştırma sonucunda, dosya konusu 450
iddiaları doğrulayacak veya güçlendirecek bir veriye rastlanmadığından
herhangi bir rekabet ihlalinin oluşmadığına ve bu nedenle de anılan
iddiaya ilişkin soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına, şikayetin
reddine,
2. Marshall Boya ve Vernik Sanayii A.Ş. ile bayileri arasında imzalanan
“Bayi Protokolü”nde yer alan rekabet etmeme yükümlülüklerinin 2002/2
sayılı Rekabet Kurulu Tebliği bakımından 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi hükümlerinin uygulanmasından muaf olduğuna,
3. Marshall Boya ve Vernik Sanayii A.Ş.’nin bayileri ile imzaladığı “Bayilik
Protokolü”nün rekabet etmeme yükümlülüğünü belirsiz süreli kılan 460
“Taraflar-amaç-Süre” başlıklı 1. maddesinde yer alan hükmün, 2002/2
sayılı Tebliğ’in izin verdiği 5 yıllık azami uygulama süresinin aşılması
durumunda, aynı Tebliğ’in 5(a) maddesi uyarınca grup muafiyetinden
yararlanamayacağının Marshall Boya ve Vernik Sanayii A.Ş.’ye
bildirilmesi gerektiğine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
2 25.3.2004 tarih ve 04-22/231-48 sayılı Yemek Sepeti Elektronik İletişim Tanıtım Pazarlama
Gıda Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Yemek Sepeti) tarafından üye restoranlarıyla yaptığı
anlaşmalar ile bu restoranlara başka firmalarla çalışmama yükümlülüğü getirerek 4054 sayılı
Kanun’un ihlal edildiği idiasına yönelik verilen karar.
Full & Egal Universal Law Academy