Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2016-5-42 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 17-08/93-40
Karar Tarihi : 23.02.2017
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Fevzi ÖZKAN,
Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Murat AYBER, Mehmet TOKGÖZ, Ali OZAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Marshall Boya ve Vernik Sanayi A.Ş.
Dilovası Organize Sanayi Bolgesi 1. Kısım
Tuna Cad. No: 1 Kocaeli
(1) E. DOSYA KONUSU: Marshall Boya ve Vernik San. A.Ş.’nin toptancı bayileri
arasında müşteri ve bölge kısıtlamasına gittiği, ayrımcılık yaptığı, bir bilgisayar
programı aracılığıyla pasif satışları kısıtladığı iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kurum kayıtlarına 04.11.2016 tarihinde giren başvuruda
Marshall Boya ve Vernik San. A.Ş.’nin (MARSHALL) toptancı bayileri arasında müşteri
ve bölge paylaştırdığı, bazı toptancı bayiler aleyhine ayrımcılık yaptığı, bir yazılım
aracılığıyla pasif satışları kısıtladığı iddia edilmektedir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 04.11.2016 tarihinde intikal eden başvuru
üzerine hazırlanan 19.12.2016 tarihli ve 2016-5-42/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu,
Kurul’un 28.12.2016 tarihli toplantısında görüşülmüş ve başvuru konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesinin birinci fıkrası uyarınca önaraştırma
yapılmasına 16-45/728-M sayı ile karar verilmiştir. Kurul’un ilgili kararı uyarınca
düzenlenen 15.02.2017 tarihli ve 2016-5-42/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek
karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; MARSHALL’ın toptancı bayileri ile olan
sözleşmelerinin ve eylemlerinin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliğ’i (2002/2 sayılı Tebliğ) kapsamında olduğu ve MARSHALL hakkında 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 40. maddesi birinci
fıkrası uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı ifade edilmektedir.
I. İNCELEME, GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
(5) Önaraştırma kapsamında MARSHALL’da 24.01.2017 tarihinde yerinde inceleme
yapılmıştır. Ayrıca MARSHALL’dan ve toptancı bayilerinden bilgi ve belge talebinde
bulunulmuştur. Talep edilen bilgi ve belgeler muhtelif tarihlerde Kurum kayıtlarına
intikal etmiştir.
17-08-93-40
2/7
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüs- MARSHALL
(6) 1954 yılında İstanbul Topkapı’da kurulan MARSHALL, 1967 yılından bu yana
Gebze’de bulunan yerleşkesinde faaliyetlerine devam etmektedir. 1990 yılında halka
arz edilmiş olan şirket 1991 yılında otomotiv boyaları üretimine başlamıştır. 1994
yılından itibaren ise genel sanayi boyaları üretimine başlamıştır.
(7) MARSHALL, 1998 yılından bu yana Akzo Nobel N.V. (AKZONOBEL) çatısı altında
faaliyet göstermektedir. AKZONOBEL, sağlık bakım, boya-kaplama ve kimyasallar
alanında faaliyet gösteren uluslararası bir firmadır. Portföyünde, Dulux, Sikkens,
International ve Eka gibi markalar bulunan AKZONOBEL, Türkiye’de de Marshall
markası ile faaliyet göstermektedir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(8) Boya sektörü, boya-vernik diye adlandırılan satıh örtme boyaları sanayi ile deri ve
tekstil boyaları sanayi olmak üzere iki alt sektörden oluşmaktadır. MARSHALL bu
sektörlerden ilki olan satıh örtme boyaları, diğer bir deyişle, boya-vernik sanayisinde
faaliyet göstermektedir. Şikâyete konu işlem ve Kurul’un önceki uygulaması1 da göz
önünde bulundurulduğunda, ilgili ürün pazarı “dekoratif inşaat boyaları pazarı” olarak
tespit edilmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(9) Dekoratif boyaların bozulma riski bulunmamaktadır. Nitekim MARSHALL ürünlerini yurt
çapındaki toptancı ve perakendeci bayileri aracılığıyla tüm ülke genelinde
pazarlamaktadır. Bu sebeple ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.3. Yerinde İncelemede Elde Edilen Bilgiler
(10) MARSHALL, toptancı bayilerinin satış verilerini “EnRoute Panorama” adlı yazılım ile
kayıt altına almaktadır. Yazılım, geliştirici firmanın web sitesinden elde edilen bilgilere
göre, perakende satış noktalarındaki satış koşullarının, ana firmanın üst yönetimince
denetlenebilmesi, tüm satış noktaları verilerine hakim olunabilmesi, mevcut verilerden
gerekli analizler ve değerlendirmelerin yapılarak sağlıklı yönetsel kararlara
ulaşılabilmesi amacıyla geliştirilmiştir. Yazılımın özellikleri arasında ise şunlar
belirtilmiştir:
Satış koşullarının tek merkezden karara bağlanması ve yönetilebilmesi,
Toplanan veriler ışığında daha objektif satış aktivite kararlarını alabilme,
Ülke bazında yapılan satış-dağıtım uygulamaları sonuçlarının hızla
değerlendirilebilmesi,
Oluşan veri alt yapısı ile yeni satış koşulları saptama ve pazar üzerinde
gerçekçi tahminlerde bulunabilme.
1 20.07.2006 tarih ve 06-53/709-201 sayılı Kurul kararı.
17-08-93-40
3/7
(11) Yazılım herhangi bir web tarayıcıdan (browser) kullanılabilmektedir. MARSHALL’daki
ilgili kişilere yazılım şirketi tarafından tanımlanmış yönetici hesabı/hesapları
bulunmaktadır. Yönetici hesabı kullanıcıları bu yönetici hesabı ile yöneticiye bağlı alt
hesaplar oluşturabilmekte ve bu alt hesapları toptancı bayilerinin kullanımına
sunmaktadır. Toptancı bayiler çeşitli muhasebe yazılımları kullanabilmektedir. EnRoute
Panorama yazılımının muhasebe yazılımlarından veri çekme gibi özellikleri de
bulunmaktadır. Bayilerce kullanılan muhasebe yazılımına kaydedilen fatura bilgileri
Panorama yazılımınca otomatik çekilebildiği gibi kullanıcı tarafından da veri girişi
yapılabilmektedir.
(12) MARSHALL’da yapılan yerinde incelemede yönetici hesabı ile sisteme giriş yapılmıştır.
Toptancı bayilerin kullandığı alt hesapların, sadece belirli bölgeler için kesilmiş
faturaları sisteme bildirebilmesini zorunlu kılan bir yapıya rastlanmamıştır. Diğer bir
ifadeyle; söz konusu yazılımda, yönetici hesabına bağlı alt hesaplar için bölge tanımı
yapılamamaktadır. Toptancı bayiler, kendilerine tanımlı hesaplar aracılığıyla, kestiği
fatura bilgilerini sisteme girerek MARSHALL’a iletmektedir. Bayiler veri girişi sırasında
bir kısıtlamaya maruz kalmamaktadır.
(13) Nitekim yine yerinde incelemede elde edilen elektronik fatura ve sevk irsaliyesi
eşleştirmesinden Manavgat/Antalya’da yerleşik toptancının Ardahan’da ki müşteriye;
Ankara’da yerleşik toptancının da Karaman’daki müşteriye ürün tedarik ettiği tespit
edilmiştir. Yanı sıra özellikle İstanbul Anadolu yakasında yoğunlaşmak üzere aynı
perakendeciye her iki toptancının da ürün tedarik ettiği tespit edilmiştir.
I.4. MARSHALL’ın Bayi Protokollerinin 4054 sayılı Kanun Çerçevesinde
Değerlendirilmesi
(14) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde, “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya
bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar,
uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve
yasaktır. ...” hükmüne yer verilerek amacı veya etkisi rekabeti engelleme, sınırlama
veya bozma olan teşebbüsler arası anlaşmalara, uyumlu eylemlere ve teşebbüs
birliklerinin kararlarına karşı genel bir yasaklama getirilmiştir. Aynı Kanun’un 5.
maddesi ile anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararlarının 4. madde ile
getirilen yasaklamalardan muaf tutulabilmesinin koşulları belirlenmiştir. Söz konusu
maddenin son fıkrasına göre Kurul belli konulardaki anlaşma türlerine grup olarak
muafiyet tanınmasını sağlayan ve bunların şartlarını gösteren tebliğler çıkarabilmekte
olup dikey anlaşmalara ilişkin 2002/2 sayılı Tebliğ bu çerçevede yayımlanmıştır.
(15) 2002/2 sayılı Tebliğ’e göre, sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri
sağladığı ilgili pazardaki payının % 40’ı aşmaması durumunda, ilgili Tebliğ’de yer alan
şartları sağlayan dikey anlaşmalar, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki
yasaklamadan muaf olmaktadır. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinin (b) bendi
uyarınca alıcının müşterilerince yapılacak satışları kapsamaması kaydıyla sağlayıcı
tarafından kendisine veya bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya da
münhasır müşteri grubuna yapılacak aktif satışların kısıtlanmasına 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında izin verilirken; pasif satışların kısıtlandığı durumlarda anlaşma grup
muafiyeti kapsamı dışına çıkmaktadır.
17-08-93-40
4/7
(16) MARSHALL’ın toptancıları ile yaptığı sözleşmeler 2002/2 sayılı Tebliğ anlamında bir
dikey anlaşma niteliğindedir. Bu nedenle bu sözleşmelerin ilgili Tebliğ kapsamında
değerlendirilebilmesi için ilk olarak MARSHALL’ın pazar payının hesaplanması
gerekmektedir. MARSHALL’ın pazar payını tespit edebilmek amacıyla Boya
Sanayicileri Derneği’nden (BOSAD) bilgi talep edilmiştir. İlgili pazarda yaklaşık 565
kadar büyüklü küçüklü teşebbüs faaldir2. Toplam üretimin takribi olarak % 75’ini
gerçekleştiren teşebbüsler BOSAD üyesidir. Kurul’un 26.06.2012 tarih ve 12-35/984-
301 sayılı kararına istinaden BOSAD, tarafların kümülatif “Türkiye” satış hacimleri
bilgisine sahip olabilmektedir. 2016 senesi ilk dokuz aylık döneme ilişkin dernek üyesi
teşebbüslerin toplam üretimi esas alındığında MARSHALL’ın pazar payı (…..)
düzeylerindedir. Dolayısıyla BOSAD üyesi olmayan teşebbüslerin üretiminin de dâhil
edilmesi halinde MARSHALL’ın pazar payının belirtilenden daha da düşük olacağı
anlaşılmaktadır. Bu nedenle MARSHALL’ın pazar payının 2002/2 sayılı Tebliğ ile
belirlenen % 40 eşiğinin altında kaldığı değerlendirilmektedir.
(17) MARSHALL’ın toptancıları ile olan sözleşmelerinde toptancılar için münhasır bölgeler
tanımlaması ve bölgeler arasındaki aktif satışı kısıtlaması şeklinde bir hüküm olması bu
sözleşmeleri 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamı dışına çıkarmamaktadır. Ancak dosya
konusu başvuruda MARSHALL tarafından kullanılan bir yazılım aracılığıyla bayilerin
pasif satışlarının kısıtlandığı iddia edilmektedir.
(18) Bu kapsamda öncelikle MARSHALL tarafından kullanılan yazılım programı
incelenmiştir. İncelemede toptancı bayilerin sadece belirli bir bölge ya da müşteri için
fatura kesebilmesini zorunlu kılan bir yapıya rastlanmamıştır. Bir başka ifadeyle
MARSHALL toptancı bayilerinin gerek bölge içinden gerekse bölge dışından gelen
müşteri taleplerine cevap verebildiği ve satış yapabildiği anlaşılmıştır. Nitekim yerinde
incelemede MARSHALL tarafından sunulan fatura ve sevk irsaliyeleri de bu hususu
desteklemektedir. Fatura ve sevk irsaliyesi örnekleri incelendiğinde Antalya’daki
bayinin Ardahan’daki bir müşteriye; Ankara’daki bir bayinin de Karaman’daki bir
müşteriye satış yapabildiği anlaşılmaktadır. Yine aynı müşterinin iki farklı bayi
sistemine de kayıtlı olabildiği ve iki farklı bayi tarafından da satış yapılabildiği
anlaşılmaktadır.
(19) Pasif satışların yasaklanması hususu ile ilgili olarak bazı MARSHALL toptancı bayileri
tarafından da değerlendirmeler yapılmıştır. (…..) tarafından yapılan değerlendirmede
Kocaeli, Sakarya, Yalova illeri ve ilçeleri ile Orhangazi ve İznik ilçelerine hizmet
verdikleri, bu iller dışından gelen teklifleri ve yapılan tekliflere olumlu dönüşleri
fabrikadan direkt sevkli olarak gönderdikleri, bulundukları bölge itibarıyla maliyetleri göz
önüne alarak satışlarını gerçekleştirdikleri ifade edilmektedir. (…..) tarafından yapılan
değerlendirmede ise, uzun yıllardır MARSHALL bayiliği yaptıkları, kendi isteği ile
şirketlerini tercih eden müşterilere satış yaptıkları, müşterilerin herhangi bir bayiden
MARSHALL ürünü satın almaya mecbur bırakılmasının söz konusu olmadığı,
hizmetlerden memnun olmayan müşterilerin bayi değiştirebildikleri dile getirilmektedir.
(20) Yapılan incelemeler doğrultusunda, gerek yazılımın teknik özellikleri ile fatura ve sevk
irsaliyesi eşleşmelerinden, gerek bayilerden gelen bilgilerden görüldüğü üzere, bir
toptancı bayinin bölgesi dışına pasif satış yapmasının önünde engel bulunmadığı, bu
durumda MARSHALL tarafından ürünün nakliyesinin sağlandığı ve hiçbir yaptırımın
söz konusu olmadığı tespit edilmiştir. Bu çerçevede pasif satışların kısıtlandığı
iddialarının gerçeği yansıtmadığı değerlendirilmektedir.
2 26.06.2012 tarih ve 12-35/984-301 sayılı Kurul kararı.
17-08-93-40
5/7
(21) Başvuruda ifade edilen hususlardan bir diğeri de MARSHALL’ın bazı bayileri arasında
ayrımcılık yapıldığıdır. Başvuru konusu iddianın, hâkim durumun kötüye kullanılması ile
anlaşma, uyumlu eylem ve kararlar başlıkları altında yer alan ayrımcılık uygulamaları
kapsamına girebilecek bir ihlal niteliğinde olup olmadığı değerlendirilmelidir.
(22) İlk olarak 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde, “Bir veya birden fazla teşebbüsün
ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim
durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar
ile kötüye kullanması” yasaklanmaktadır. Maddenin lafzından da açıkça anlaşıldığı
üzere, bir eylemin 4054 sayılı Kanunun 6. maddesi kapsamında ihlal olarak
nitelendirilebilmesi için “teşebbüsün hâkim durumda bulunması” ve “eylemin kötüye
kullanma niteliğinde olması” şeklindeki iki unsurun bir arada bulunması gerekmektedir.
(23) Rekabet hukukunda hâkim durumun tespitinde öncelikli unsur teşebbüsün pazar
payıdır. Yukarıda yer verildiği üzere MARSHALL’ın 2016 yılına ilişkin pazar payı (…..)
seviyelerindedir. Bilindiği üzere rekabet hukuku literatüründe, hâkim duruma işaret
edebilecek bir pazar gücünün varlığı için ilgili teşebbüsün % 40 ve üzerinde pazar
payına sahip olması gerektiği genel kabulü bulunmaktadır. Pazarda yaklaşık (…..)
civarında paya sahip MARSHALL’ın sahip olduğu bu payın, teşebbüsün hâkim
durumda bulunduğuna emare teşkil etmeyeceği açıktır.
(24) Ayrıca hem 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi hem de 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
bakımından ayrımcılık iddialarına ilişkin yapılacak değerlendirmede, somut olay
bakımından bayilerin eşit konumda olup olmadıklarının incelenmesi gerekmektedir. Bu
kapsamda MARSHALL tarafından 2016 yılında bayilere yapılan satışların miktarları
litre bazında Tablo 1’de sunulmaktadır.
17-08-93-40
6/7
Tablo 1: MARSHALL'ın 2016 Yılında Toptancı Bayilerine Yapmış Olduğu Satışlar
Bayi Adı Satış Hacmi
(Litre)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(25) Tablodan görüldüğü üzere her bayinin alım miktarı farklılık göstermektedir. Yapılan
incelemelerde MARSHALL tarafından bayileri arasında ayrımcılık yapıldığına ilişkin bir
belge bulunmamıştır. Ayrıca Kurul’un 01.11.2012 tarih ve 12-53/1483-512 sayılı
kararında da belirtildiği üzere alım miktarları bakımından farklılık bulunan teşebbüsler
arasında alım ve satış koşulları bakımından farklı dinamiklerin işleyeceği de
belirtilmelidir. Nitekim MARSHALL bayilerinin 2016 yılı satış hacimleri birbirinden
farklıdır. MARSHALL tarafından toptancı bayilere uygulanan iskonto oranları
incelendiğinde, iskonto oranlarının % 40 ila % 44 arasında değiştiği görülmektedir. Alım
miktarlarına göre değişen bu oranların bayiler arasında ayrımcılık oluşturmayacağı
değerlendirilmektedir.
17-08-93-40
7/7
(26) Yukarıdaki değerlendirmelerden hareketle; MARSHALL hakkında 4054 sayılı Kanun
kapsamında soruşturma açılmasına gerek bulunmamaktadır.
J. SONUÇ
(27) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına gerekçeli kararın
tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak
üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy