Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-2-318 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 12-03/94-33
Karar Tarihi : 26.01.2012
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER : Onur Yelda YÜKSEL, Necla SÜMER
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Halim ALANYALI
(T.C. Gümrük ve Ticaret Bakanlığı kanalıyla)
Cumhuriyet Bulvarı No:68 Gümrük 35250 İzmir
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN : - Massey Ferguson Tarım Makinaları Limited Şirketi 20
Perdemsac Plaza Bayar Cad. Gülbahar Sok. No:17 Kat:11/16
34742 Kozyatağı/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Massey Ferguson Tarım Makinaları Ltd. Şti. (Massey
Ferguson)'nin bayilerine yönelik uygulamaları sebebiyle istenen bayiden Massey
Ferguson markalı traktör satın alınamadığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- Başvuru sahibinin Massey Ferguson marka traktör satın almak için Salihli bayisi ile
görüştüğü ve bayi tarafından 15 gün sonra teslim edilmek üzere söz konusu
traktörün kendisine sağlanabileceğinin ifade edildiği,
- Fiyat araştırması yapmak için İzmir bayisi Lidersan ile de görüştüğü, ancak gerek 30
fiyat gerekse diğer koşullara bakarak traktörü Salihli bayisinden almaya karar verdiği,
- Bu amaçla Salihli bayisini tekrar aradığında, bayinin traktörün Kemalpaşa’da
kullanılacağını öğrendikten sonra Massey Ferguson’da bölgecilik olduğunu, bayilerin
kendi bölgelerinin dışına satış yapmasının yasak olduğunu, bu sebeple traktörü
İzmir’den almaları gerektiğini söylediği,
- Salihli bayisinden Massey Ferguson yetkilileri ile görüşerek bu satış için izin
almalarını istediği, ancak Salihli bayisinin Massey Ferguson bölge müdürüyle
görüşmesinden sonra da durumun değişmediği,
- Kendisinin de bölge müdürü ile görüştüğü ve bu görüşmede traktörü istediği yerden
alabileceğinin kendisine söylendiği, ancak buna rağmen İzmir bayisine yönlendirme 40
yapıldığı, ürünü Salihli bayisinden alabilmesi için bir kolaylık sağlanmadığı,
- Bu şekilde müşterinin serbest piyasa koşullarında alışveriş yapmasının kısıtlandığı
ve tek bir satıcıya yönlendirildiği
iddia edilmektedir.
12-03/94-33
2
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 08.07.2011 tarih ve 5030 sayı ile intikal eden
Gümrük ve Ticaret Bakanlığı’nın yazısının ekinde yer alan başvuru üzerine hazırlanan
04.08.2011 tarih ve 2011-2-318/İİ-11-390.NSK sayılı İlk İnceleme Raporu 17.08.2011
tarihli Kurul toplantısında görüşülerek, 11-45/1040-M sayı ile önaraştırma yapılmasına
karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan 17.01.2012 tarih ve 2011-2-50
318/ÖA-12-261.YY sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; dosya konusu iddialara yönelik olarak
soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İncelemeye konu teşebbüs: Massey Ferguson
2008 yılında kurulan teşebbüs, AGCO Corporation'un (AGCO) markalarından biri olan
Massey Ferguson markalı traktörlerin Türkiye’deki satış ve pazarlama faaliyetlerini
yürütmektedir. Genel merkezi İstanbul’da bulunmakta ve Türkiye genelinde satış, servis
ve yedek parça hizmetlerini sağlamak üzere bayilik sistemi ile faaliyet göstermektedir.
Massey Ferguson ortaklarının bağlı olduğu AGCO, 1990 yılında kurulmuş olup traktör, 60
biçerdöver, saman aleti, püskürtücü, hayvan yemi, ziraat ekipmanı ve ilgili yedek
parçalardan oluşan ürün serisini sağlamaktadır. AGCO ürünleri dünyanın çeşitli
yerlerinde, Challenger, Fendt, Massey Ferguson ve Valtra temel markalarıyla
satılmaktadır.
I.2. Yapılan Tespitler ve Değerlendirmeler
Önaraştırma döneminde raportörlerce, Massey Ferguson’da yerinde inceleme yapılmış,
teşebbüsün İstanbul’da bulunan bayisi As Tarım Aletleri A.Ş. (As Tarım), Ankara’da
bulunan bayisi Uğurlu Motorlu Araçlar Tic. ve Sanayi A.Ş. (Uğurlu Motorlu Araçlar) ile
bazı bayilerden bilgi alınmıştır.
I.2.1. Massey Ferguson’un Bayilik Sistemi 70
Massey Ferguson, Türkiye’de bayilik sistemini oluşturmak üzere tip sözleşme niteliğinde
olan “Massey Feguson Tarım Makineleri Bayilik Sözleşmesi (Bayilik Sözleşmesi)”ni
muhtelif bayilerle imzalamaya 2009 yılının Nisan ayından itibaren başlamıştır. Bir yıl
süreli olan, bu sürenin sonunda taraflarca feshedilmemesi halinde birer yıllık dönemler
halinde kendiliğinden uzayan sözleşme, beş yıldan uzun süre geçerli olmamaktadır. Bu
bakımdan rekabet etmeme yükümlülüğü süresinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5(a) bendi ile
izin verilen süreyi aşmadığı anlaşılmıştır.
Halihazırda Massey Ferguson’un Türkiye çapında (…..) bayisi bulunmaktadır. Bu
bayiler Bayilik Sözleşmesi’nin iki numaralı ekinde belirlenen ve muhtelif zamanlarda tadil
edilebilen “bölge”de Massey Ferguson’un sağladığı çeşitli traktör, ekipman ile bunların 80
aksesuar ve yedek parçalarının toptan ve perakende satışını münhasıran
üstlenmektedirler. Bu düzenlemeden de anlaşılacağı üzere, Massey Ferguson’un bayilik
sistemi coğrafi bölgeler temelinde şekillenmektedir. Bu yapılanmaya göre çoğunlukla bir
il ve ilçeleri olmak üzere; kimi zaman birden fazla ilden, kimi zamansa bir ilin bazı
ilçelerinden oluşan bölgeler bayinin bölgesini oluşturmaktadır. Sözleşmenin muhtelif
hükümlerinden1 belli bir bölgenin ilgili bayiye münhasıran tahsis edilmesinin amaçlandığı
anlaşılmaktadır. Massey Ferguson’un mevcut dağıtım yapılanmasında hangi bayinin
1 “ (…..TİCARİ SIR…..)
12-03/94-33
3
hangi bölgede yetkilendirildiğine ilişkin bilgiler incelendiğinde, belirlenmiş her bir bölgeye
yalnızca bir bayinin atandığı görülmektedir.
Diğer yandan tüm Türkiye çapındaki yapılanma incelendiğinde, halihazırda herhangi bir 90
bayinin atanmamış olduğu az sayıda bölgenin varlığı dikkat çekmektedir. Bu durum
çoğunlukla Massey Ferguson ile ilgili bölgeden sorumlu bayi arasındaki bayilik ilişkisinin
yakın bir zaman önce sonlandırılmış olması gibi geçici nitelikteki faktörlerden
kaynaklanmaktadır.
Bununla birlikte Massey Ferguson, bayilerle olan ilişkilerinin organizasyonu bakımından
tüm Türkiye’yi (…..) bölgeye ayırmıştır. Her bir bölgeden sorumlu bir bölge satış müdürü
bulunmakla birlikte, fiziki olarak bölge müdürlüğü tarzında bir yapılanma söz konusu
değildir. Bölge satış müdürleri saha elemanı olarak çalışmaktadır.
Massey Ferguson’un bayilik yapılanmasında bayilerin, müşterilerinin satış, yedek parça
ve servis ihtiyaçlarının hepsini karşılayabiliyor olmaları beklenmektedir. Bu nedenle 100
Bayilik Sözleşmesi sadece alım, satım ve yeniden satıma ilişkin hususları
düzenlememekte, sözleşmede müşterilere kurulum, bedelsiz bakım, garanti hizmetleri
gibi hizmetlerin verilmesinin sağlanmasına yönelik hükümler de bulunmaktadır. Bayi, bu
hükümler2 çerçevesinde üstlendiği satış ve satış sonrası servis sorumluluğunu yerine
getirmek üzere bölgesindeki yeter sayıda teşebbüs ile yetkili servis ilişkisi içine
girmektedir. Bu şekilde oluşan yetkili servis ağında, yetkili servis ile bayi arasındaki
ilişkiye Massey Ferguson müdahil olmamaktadır. Bununla birlikte bayi ile Massey
Ferguson arasında, bayinin üstlendiği servis sorumluluğunun ayrıntılarını düzenleyen bir
“Massey Ferguson Tarım Makineleri Servis Sözleşmesi” (Yetkili Servis Sözleşmesi)
imzalanmaktadır. 110
Massey Ferguson, Tarım İşletmeleri Genel Müdürlüğü (TİGEM) gibi ihale usulü ile ya da
büyük filolarla alım yapan kamu sektörü ya da özel sektör müşterilerine doğrudan satış
yapabilmektedir. Massey Ferguson’un bu tür doğrudan satışları son derece sınırlı
seviyede olup, Türkiye’de anılan traktör satışlarının tamamına yakını bayiler üzerinden
gerçekleşmektedir.
I.2.2. Yeniden Satışa Yönelik Sözleşmesel Kısıtlara İlişkin Değerlendirme
2003/3 ve 2007/2 sayılı Tebliğler ile değişik 2002/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği”nde üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet
gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı
veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar dikey anlaşmalar olarak 120
tanımlanmaktadır. Massey Ferguson ile bayiler arasındaki Bayilik Sözleşmesi 2002/2
sayılı Tebliğ anlamında bir dikey anlaşma niteliği taşımaktadır.
2002/2 sayılı Tebliğ’e 2007/2 sayılı Tebliğ ile eşik getirilmiş ve 2002/2 sayılı Tebliğ ile
sağlanan muafiyetin, sağlayıcının anlaşma konusu mal ve hizmetleri sağladığı ilgili
pazardaki payının %40’ı aşmaması durumunda uygulanacağı düzenlenmiştir. Massey
Ferguson’un traktör pazarında satış miktarı bazında 2010 yılı pazar payı %(…..); 2011
yılı Kasım ayı itibarıyla kümülatif pazar payı ise %(…..)’dir. Dolayısıyla, teşebbüsün
traktör satışına yönelik olarak dikey anlaşmalarında getirdiği kısıtların, ilgili Tebliğ
kapsamında değerlendirilmesi mümkündür.
Dosya konusu iddialar, Massey Ferguson’un bayilerine yönelik uygulamaları nedeniyle 130
istenilen bayiden Massey Ferguson markalı traktör alınamadığı yönündedir. Anılan
sözleşmede bayinin sözleşme konusu traktörleri yeniden satabileceği müşterilere ilişkin
bazı sınırlamalar getirildiği görülmektedir. (…..TİCARİ SIR…..) yer alan düzenleme ile
2 “ (.....TİCARİ SIR…..)
12-03/94-33
4
Massey Ferguson’un, bayilerinin bölgeleri dışında şube veya depo kurmalarına ve
münhasıran bir başka bayiye tahsis edilmiş bölgedeki müşterilere aktif satış yapmalarına
sınırlama getirdiği anlaşılmaktadır.
2002/2 sayılı Tebliğ'in 4(b) maddesinde; alıcının sözleşme konusu mal ve hizmetleri
satacağı bölge ya da müşterilere ilişkin kısıtlamalar getirilmesinin anlaşmayı grup
muafiyetinin kapsamı dışına çıkaracağı genel prensibi yer almaktadır. Bununla birlikte,
anılan genel prensibe dört istisna getirilmiştir. İnceleme konusunu oluşturan sözleşme 140
bakımından ele alınması gereken istisnalardan ilki olan ve sağlayıcının, doğrudan satış
yaptığı alıcının münhasır bir bölgeye ya da münhasır müşteri grubuna aktif satış
yapmasının kısıtlanabileceğine yönelik 4(b)(1) maddesinde yer alan düzenlemedir.
Münhasır bir bölgeden ya da münhasır bir müşteri grubundan bahsedebilmek için, belli
bir bölgede ya da belli bir müşteri grubuna anlaşma konusu ürünleri aktif olarak yeniden
satmak üzere sadece bir alıcının yetkilendirilmiş olması ve sağlayıcı ile diğer tüm
alıcılarının, söz konusu alıcıya tahsis edilmiş bölgeye ya da müşteri grubuna aktif satış
yapmalarının kısıtlanmış olması gerekmektedir. Böylelikle alıcı, sağlayıcının söz konusu
bölgeye ya da müşteri grubuna aktif satış yapmak üzere başka bir alıcıyı
yetkilendirmeyeceği güvencesine ve korumasına sahip olmaktadır. Diğer yandan 150
sağlayıcı belli bir bölgede ya da belli bir müşteri grubuna sadece kendisi aktif olarak
satış yapmayı tercih edebilir. Bu tercih doğrultusunda sağlayıcının kendi bölgesine ya da
müşteri grubuna aktif satış yapılmamasına yönelik olarak alıcılarına getirdiği
kısıtlamanın varlığı ölçüsünde, söz konusu bölgenin ya da müşteri grubunun
münhasırlığından bahsedilebilecektir. Bu yönüyle aktif satış yasağı, münhasırlığın
sağlanabilmesinin bir unsuru olarak ortaya çıkmakta; böylelikle münhasırlıktan kaynaklı
etkinlik artışının elde edilebilmesi için aktif satışların kısıtlanmasından kaynaklı rekabet
sınırlamasına izin verilebilmektedir.
2002/2 sayılı Tebliğ bakımından, belli bir bölgenin ya da müşteri grubunun herhangi bir
ayrıma gidilmeksizin bütününe dağıtım yapmak üzere birden fazla alıcının 160
yetkilendirilmiş olması ya da sağlayıcının kendisine ya da bir alıcısına tahsis ettiği bölge
ya da müşteri grubuna kendisinin ya da bazı alıcılarının aktif olarak satış yapabilmesi
hallerinde münhasırlık ortadan kalkmakta ve bu tür “serbest” bölgelere ya da müşteri
gruplarına yapılacak aktif satışların kısıtlanması, kısıtlamanın ilgili olduğu anlaşmayı
2002/2 sayılı Tebliğ'in kapsamı dışına çıkarmaktadır.
Bayilik Sözleşmesi’nin (…..) maddesinin, bayilere satış yapabilecekleri coğrafi alan
bakımından bir sınırlama getirdiği ve maddenin lafzından bu sınırlamanın aktif satışlara
yönelik olduğu anlaşılmaktadır. Massey Ferguson’un dağıtım sistemi temel olarak, tüm
Türkiye’nin iller ve/veya ilçeler temel alınarak çeşitli coğrafi bölgelere ayrılması ve bu
bölgelerden her birinde aktif satış yapmak üzere sadece bir bayinin yetkilendirilmiş 170
olması prensibine dayalıdır. Bu çerçevede anılan madde ile bayilerin münhasıran başka
bir bayinin bölgesinde bulunan müşterilere aktif satış yapmalarının kısıtlanması, hem
münhasırlığın bir unsuru, hem de bunun sağlanmasıyla bağlantılı olarak, 2002/2 sayılı
Tebliğ’in izin verdiği bir kısıtlama olarak ortaya çıkmaktadır.
Diğer yandan, alıcılara münhasır bir bölge ya da müşteri grubu tahsis etmek suretiyle
tanınan koruma mutlak olmayıp, alıcılar kendi bölge ya da müşteri grupları bakımından
diğer alıcıların ancak aktif rekabetinden korunabileceklerdir. Başka bir bayinin
bölgesindeki müşterilerden gelen ve bayinin bunlara yönelik reklam, promosyon gibi
çabalarından kaynaklanmayan taleplerin, teslimatın bayi tarafından gerçekleştirilmesi
durumu da dahil karşılanması şeklinde ana hatlarıyla özetlenebilecek pasif satışların 180
kısıtlandığına yönelik herhangi bir düzenleme Bayilik Sözleşmesi’nde bulunmamaktadır.
12-03/94-33
5
I.2.3. Belge ve Bilgilerin Değerlendirilmesi
Raportörlerce yerinde incelemede örnekleri alınan belgelerden dosya konusu iddialar
bakımından önemli görülenlerin içeriklerine aşağıda yer verilmektedir:
- (…..TİCARİ SIR…..)
Yukarıda yer verilen belgelerin içeriklerinden, genel olarak bölge dışına yapılan
satışların, satışın yapıldığı bölge bayisi tarafından çoğunlukla ilgili bölge satış müdürü
aracılığıyla Massey Ferguson’un gündemine getirildiği anlaşılmaktadır. Anılan
belgelerden, Massey Ferguson’un bu tür şikayetlere kayıtsız kalmadığı, bölge dışına 190
satışların, teşebbüs yetkilileri arasında ya da teşebbüs yetkilileri ile bayi arasında,
konunun incelenmesi, ilgili bayiden bilgi alınması ya da gereğinin yapılması gibi
içeriklerde iletişime neden olduğu görülmektedir. Bu durum, Massey Ferguson’un
bayilerinin kendi bölgelerinin dışındaki müşterilere pasif satış yapmalarını engellemeye
dönük bir tutum içinde olabileceği şüphesi yaratmaktadır.
Bununla birlikte, Massey Ferguson’un konuya ilişkin açıklaması, bayilerin bölgelerinin
dışına aktif satış yapmalarının sözleşme gereği yasak olduğu, ancak bayilerin pasif satış
yapmalarını hiçbir şekilde engellemedikleri yönündedir. Massey Ferguson Genel
Müdürü; bayilerden gelen bölgelere ilişkin şikayetler karşısında konu hakkında bilgi
topladıklarını, eldeki bilgilerle birlikte aktif satış yasağının ihlal edilip edilmediğini kontrol 200
ettiklerini, belgelerde geçen konunun incelenmesi, ilgili bayiden bilgi alınması ya da
gereğinin yapılması gibi ifadelerin bu amaçla kullanıldığını belirtmektedir. Dosya
mevcudu bilgilere göre bayilerin, sıfır ya da ikinci el traktör satışı yapan ve Massey
Ferguson’un bayiyi yetkilendirdiği bölge dışında bulunan satış yerleri ya da galerilerle
sahiplik, ortaklık, akrabalık vb. türü ilişkileri olabilmektedir. Bayilerin kendilerine Massey
Ferguson tarafından tedarik edilen sözleşme konusu ürünleri ilişkili oldukları bu satış
yerleri ya da galeriler üstünden ya da ilişkili olmasalar bile galeriye belli bir miktar
komisyon mukabilinde başka bayinin bölgesinde teşhir ettirerek satışa sunmaları
karşılaşılan uygulamalardan biridir. Dolayısıyla Massey Ferguson, bayilerden gelen
bölge dışına satış şikayetleri üzerine konuyu inceleyip aktif satış yasağının ihlal edilip 210
edilmediğini belirlemek ihtiyacı duyduğunu ileri sürmektedir.
Massey Ferguson’da yapılan yerinde incelemede alınan belgeler arasında teşebbüsün
bu iddialarını destekler nitelikte belgeler de bulunmaktadır. Bunlardan ilki,(…..) bayisi
(…..TİCARİ SIR…..) yetkilisinden Massey Ferguson Satış Müdürü’ne gönderilen (…..)
tarihli e-postadır. Bu e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“(…..TİCARİ SIR…..)…”
Bu e-posta üzerine (…..) yetkilisine Massey Ferguson Satış Müdürü tarafından verilen
yanıtta konunun incelenip kendisine bilgi verileceği belirtilmektedir.
(…..) bayisinin yukarıdaki şikayetinin konusu, (…..TİCARİ SIR…..) aktif satış
faaliyetleridir. Bu yönüyle söz konusu e-posta, Massey Ferguson’un bayilerin başka 220
satış yerleri ya da galeriler üzerinden aktif satış faaliyetine girişebildikleri yönündeki
savını destekler niteliktedir. Diğer yandan e-postada geçen, “traktör alıcısının tabii ki
istediği bayiye giderek traktör alabilme lüksü vardır” ifadesi dikkat çekicidir. (…..) e-
postadaki ifadeleri, aktif satış ile pasif satış arasındaki ayrımın farkında olduğuna, pasif
satışları doğal karşıladığına, asıl sıkıntısının (…..) yaptığı aktif satışlar olduğuna işaret
etmektedir. Dolayısıyla bu e-posta, hem Massey Ferguson’un bayilerin başka iş yerleri
ya da galeriler üzerinden bölgeleri dışında aktif satış faaliyetlerine girişebildikleri
yönündeki ifadelerini desteklemesi, hem de bayilerin pasif satışlarının kısıtlanmadığını
göstermesi bakımından önemlidir.
12-03/94-33
6
Bu çerçevede değerlendirilebilecek bir başka belge ise, Massey Ferguson 2. Bölge Satış 230
Müdürü’nden, dönemin 1. Bölge Satış Müdürü ile Satış Müdürü’ne gönderilen “Bölge
İhlali” konulu (…..) tarihli e-posta ve bununla başlayan yazışmalar dizisidir. Anılan e-
postada, dönemin (…..) bayisi (…..) 3 bir traktörünün (…..) galericiler sitesinde yer alan
bir galerinin teşhirinde bulunduğu, bu traktörün (…..) bayisi (…..TİCARİ SIR…..) .’nin
faaliyetleri bakımından rahatsızlık yarattığı belirtilmekte ve gereğinin yapılması
istenmektedir. İzleyen yazışmalarda söz konusu traktörün ilgili galerinin teşhirinden
kaldırılmasına yönelik olarak Massey Ferguson yetkilileri tarafından girişimlerde
bulunulduğu, ancak bu sefer de traktörün galericinin başka bir galerisinde teşhir
edilmeye başlandığı anlaşılmaktadır. Bunun üzerine Massey Ferguson Satış
Müdürü’nün bayiye bir uyarı mektubu gönderilmesine karar verdiği ve (…..) tarihinde 1. 240
Bölge Satış Müdürü’ne (ve Genel Müdür ile 2. Bölge Satış Müdürü’nün bilgisine)
gönderdiği e-postada bu mektubun içeriğine yönelik olarak belirlemelerde bulunduğu
görülmektedir. İlgili e-postada aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“….Senden ricam,
Şu şu seri nolu şu şu zaman satılmış traktörü bölgeniz dışında şurada sergilediğinizi
tespit etmiş bulunmaktayız. Sizinle şu şu tarihlerde yaptığımız tel/karşılıklı görüşmelerde
defalarca uyarıldığınız halde traktörü sergilenen yerden kaldırmadığınız tespit edilmiştir.
Kendi faaliyet alanızın dışında, diğer bayilerimizin faaliyet alanlarında traktör teşhir
etmeniz aktif satış yapmanız manasına gelmektedir.
Traktörü derhal sergilendiği yerden kaldırmanızı rica ederiz, aksi takdirde firmanızın 250
bayilik sözleşmesi gözden geçirilecektir. Vs.. tarzında bir şey kaleme alırmısın lütfen..”
Yukarıda özetlenen belgelere konu olay, bayinin diğer bir bayinin bölgesinde yer alan bir
galeri üstünden sözleşme konusu ürünleri teşhire sunarak, aktif satış faaliyetlerine
girişmesinin bir başka örneğini oluşturmaktadır. Massey Ferguson Satış Müdürü’nün
bayiye gönderilecek uyarı mektubunda aktif satışa vurgu yapması ve teşebbüse sadece
aktif satış faaliyeti bakımından uyarıda bulunulması, şirketin aktif/pasif satış ayrımı
konusunda duyarlı davrandığı kanaatini oluşturmaktadır.
İnceleme kapsamında raportörlerce, Massey Ferguson’un bazı bayileri ile görüşmeler
yapılmıştır. Bu bayilerden (…..) beyanı, hem yerinde incelemede elde edilen belgelerde
görüldüğü üzere, teşebbüsün bölgesi dışına yaptığı satışlarla Massey Ferguson’un 260
gündemine gelmesi, hem de bu bayi ile Massey Ferguson arasındaki bayilik ilişkisinin
sonlandırılmış olması bakımından önemlidir. (…..) ile Massey Ferguson arasındaki
bayilik ilişkisi (…..) tarihinde karşılıklı imzalanan fesih protokolü ile sonlanmıştır. (…..),
bu dönemde Massey Ferguson’un (…..) bayisi olarak faaliyet göstermiştir. (…..) yetkilisi
ile yapılan görüşmede, Massey Ferguson bayiliği süresince farklı bölgelerden gelen
müşteri taleplerini de karşıladıkları, Massey Ferguson’un, (…..) bölge dışından gelen
müşterilere satış yapmaması konusunda herhangi bir telkini, uyarısı ya da yaptırımının
olmadığı, Massey Ferguson ile aralarındaki bayilik ilişkisinin rakip markalı traktör satışı
yapmayı istemeleri nedeniyle sonlandığı bilgileri edinilmiştir. Benzer şekilde, bölge
dışına yaptığı satışlarla Massey Ferguson’un gündemine gelmiş olduğu anlaşılan diğer 270
bayiler (…..TİCARİ SIR…..) alınan bilgiler de, bölge dışından gelen müşterilere satış
yapmamaları yönünde Massey Ferguson’un herhangi bir telkin, uyarı ya da yaptırımının
olmadığı yönündedir.
Yerinde incelemede elde edilen belgeler çerçevesinde, bölge dışına yaptığı satışlarla
Massey Ferguson’un gündemine gelmiş olduğu görülen bayilerin, kendilerine Massey
3 (…..TİCARİ SIR…..)
12-03/94-33
7
Ferguson tarafından bu konuda herhangi bir uyarıda ya da telkinde bulunulmadığı
yönündeki beyanları, söz konusu belgelerin oluşturduğu şüpheyi desteklememektedir.
Diğer yandan yapılan yerinde incelemede, Massey Ferguson’un bayilerinin pasif
satışlarını doğrudan ya da dolaylı olarak engellemeye yönelik bir tutum içinde olduğunu,
bu amaçla herhangi bir izleme, teşvik ya da yaptırım mekanizması uyguladığını ifade 280
eden başkaca herhangi bir belgeye ulaşılamadığı anlaşılmıştır.
(…..TİCARİ SIR…..) dışında, başvuruda adı geçen bayiler de dahil olmak üzere başka
bayilerle de görüşme yapılmıştır. Bayilerden alınan bilgilere göre, Massey Ferguson’un
bölgeleri dışından gelen müşterilere satış yapmamaları konusunda herhangi bir telkini ya
da uyarısı bulunmamakta, bayiler kendilerine gelen müşterilere, nereden geldiğinden ya
da traktörü nerede kullanacağından bağımsız olarak satış yapabilmektedirler. Satış
sonrası garanti ve servis hizmetleri bakımından ise bayiler, kendi bölgeleri dışındaki bir
bayiden alınmış traktöre de garanti kapsamında olsun ya da olmasın kendi sattıkları
traktör gibi servis hizmeti verdiklerini, aksinin de geçerli olduğunu belirtmektedirler.
Yerinde incelemede elde edilen belgelerden birinde, bölge dışına satış konusunda 290
Massey Ferguson yetkililerinden önlem almalarını istediği görülen (…..) bayisi (…..)
yetkilisi ile yapılan görüşmede, Massey Ferguson’un, bu tür talepleri bayilerin yaptıkları
pasif satışlara karışamayacağını ifade ederek geri çevirdiği beyan edilmiştir. Bayilerden
bu beyanlarını desteklemek üzere, bölge dışına yaptıkları satışlara yönelik fatura
örnekleri raportörlerce alınmıştır. Ayrıca bayilerin bölgelerinin dışına satış yaptıklarını
gösterir nitelikte bir kısım fatura örneği de Massey Ferguson’dan elde edilmiştir.
Dosya mevcudunda yer alan faturalara göre, bayiler, başka bayilerin münhasır
bölgesindeki müşterilere pasif satış yapmaktadır. Ayrıca başvuruda adı geçen İzmir
bayisi Lidersan Motorlu Araçlar ile Manisa ilinin Turgutlu, Ahmetli ve Salihli ilçeleri bayisi
Ay Gün Motorlu Araçlar’ın bölgeleri dışına yaptıkları satışların varlığı dikkat çekmekte, 300
Ay Gün Motorlu Araçlar’ın yaptığı satışın Lidersan Motorlu Araçlar’ın bölgesi olan (…..)
’na yapıldığı da görülmektedir.
Massey Ferguson’dan son iki yıl içinde bayiliğine son verilen teşebbüslere ve bayilik
ilişkisinin sonlandırılmasının gerekçelerine ilişkin açıklamalar talep edilmiştir.
Teşebbüsün fesih nedenlerine ilişkin açıklamaları ve bu açıklamaları delillendirmek
üzere sunduğu belgeler incelendiğinde, son iki yıl içinde Massey Ferguson ile bayilik
ilişkisi sonlanan (…..) teşebbüsün bulunduğu, bu teşebbüslerden (…..TİCARİ SIR…..)
Başvuruda adı geçen bayiler ya da yerinde incelemede elde edilen belgelerden, bölge
dışına yaptıkları satışlarla Massey Ferguson’un gündemine geldikleri anlaşılan bayiler
arasında bayiliği sonlandırılmış olan tek bayi (…..) dır. Ancak, bu teşebbüsten alınan 310
bilgiler, bayiliği döneminde Massey Ferguson’un pasif satışları engellemeye yönelik
herhangi bir teşvik ya da baskısının olmadığı ve bayilik sözleşmesinin rakip bir markanın
bayiliğini almak istemesinden dolayı karşılıklı bir protokolle feshedildiği yönündedir.
Massey Ferguson ile bayileri arasında imzalanan diğer bir sözleşme “Yetkili Servis
Sözleşmesi”dir. Bu sözleşmenin konusunu (…..TİCARİ SIR…..) oluşturmaktadır.
Taraflarının, 4077 sayılı “Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun” ve bu Kanun’a
dayanılarak çıkarılan “Sanayi Mallarının Satış Sonrası Hizmetleri Hakkında
Yönetmelik”ten doğan sorumluluk ve yükümlülükleri aynen yerine getirmeyi ve bunlarla
ilgili olarak tüketicilere karşı müştereken ve müteselsilen sorumlu olmayı kabul ettikleri
sözleşme, temel olarak anılan Yönetmelik’te geçen düzenlemeleri içermekte, 320
sözleşmede doğrudan ya da dolaylı bir şekilde bayilerin pasif satışlarının engellenmesi
ya da zorlaştırılması sonucunu doğuracak herhangi bir hüküm bulunmamaktadır.
Bu bilgiler çerçevesinde, Massey Ferguson’un “Bayilik Sözleşmesi”nde ve “Yetkili Servis
Sözleşmesi”nde pasif satışları doğrudan ya da dolaylı olarak engelleyen herhangi bir
12-03/94-33
8
hükmün bulunmadığı, anılan şirketin bayilerinin pasif satışlarını engellemeye yönelik bir
tutum içinde olmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddiaya yönelik
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek 330
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy