Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-3-22 (Devralma)
Karar Sayısı : 10-29/429-158
Karar Tarihi : 8.4.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Zeynep MADAN, Çağlar Deniz ATA
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Bunge Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcileri: Tolga İŞMEN ve Eda DURU 20
Büyükdere Caddesi Maya Akar Center No:100-102, Kat:18
Esentepe / İstanbul
D. TARAFLAR : Bunge Gıda San. ve Tic. A.Ş.
Centrum İş Merkezi Aydınevler Sanayi Caddesi No: 3/301
34854 Küçükyalı / İstanbul
Mega Yağ Sanayi A.Ş.
Yeni Foça Kavşağı Kılıçlar Yanı Aliağa / İzmir
30
E. DOSYA KONUSU: Mega Yağ Sanayi A.Ş.’ye ait malvarlıklarının Bunge Gıda
Sanayi ve Ticaret A.Ş. tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.1.2010 tarih ve 772 sayı ile giren ve en
son 15.3.2010 tarih ve 2262 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 30.3.2010 tarih ve 2010-3-
22/Öİ-10-AÇ sayılı Birleşme/Devralma Ön İnceleme Raporu, 2.4.2010 tarih ve
REK.0.07.00.00-120/141 sayılı Başkanlık Önergesi ile 10-29 sayılı Kurul 40
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;
- Mega Yağ Sanayi A.Ş.’ye ait yağlı tohum işleme tesisini Bunge Gıda Sanayi
ve Ticaret A.Ş. tarafından devralınması işleminin, 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında
bir işlem olmakla birlikte, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hâkim durum
yaratan veya mevcut bir hâkim durumu güçlendiren ve bunun sonucunda ülkenin
bütünü yahut bir kısmında ilgili ürün piyasalarındaki rekabetin önemli ölçüde
10-29/429-158
2
azaltılması sonucunu doğuran bir işlem olmadığı, bu nedenle bildirime konu devralma 50
işlemine izin verilmesi gerektiği;
- Bunge Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Mega Yağ Sanayi A.Ş. arasında
akdedilen Yağlı Tohum İşleme Sözleşmesi’nin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
sayılan koşulları sağladığı ve bu sözleşmeye muafiyet tanınabileceği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1.Taraflar 60
H.1.1. Bunge Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Bunge)
Bildirimin devralan tarafı olan Bunge, Bermuda kanunlarına göre kurulmuş ve merkezi
White Plains, New York'ta olan Bunge Limited'in Türkiye’deki iştirakidir. Bunge
Limited, dünya çapında entegre tarım ticareti ve gıda sektöründe faaliyet göstermekte
olup, özellikle zirai ürünlerin etkin ve güvenli şekilde işlenmesi ve bu ürünlerin
lojistiğinin sağlanması gibi işlerle iştigal etmektedir. 30’dan fazla ülkede faaliyeti
bulunan Bunge’nin, 25.000’den fazla çalışanı bulunmaktadır.
70
Bunge Limited’in Türkiye’deki iştiraki olan Bunge ise 18.7.2000 tarihinde İstanbul’da
kurulmuştur. Bunge’nin başlıca faaliyet alanları, gıda hammaddeleri, tüm tahıl ve
tarım ürünleri, yağlı tohumlar, tüm ham ve rafine yağlar başta olmak üzere her türlü
tam ve yarı mamul tarım ve gıda ürününün hammaddelerinin veya bu
hammaddelerden elde edilen ürünlerin, hazır gıda maddelerinin üretimini, ithalatını,
ihracatını, pazarlamasını ve ticaretini yapmaktır. Ayrıca Bunge, İzmit Körfezi’nde
(Derince) bir liman işletmektedir. Liman, doğal bir ticari merkez olarak hizmet
vermekte olup Doğu Akdeniz’deki, Karadeniz’deki ve Kafkaslardaki pazarlara erişim
imkânı sağlamaktadır. Bunlara ek olarak Bunge’nin istikrarlı bir servis yapılmasını
kolaylaştırmak için taneler, yağ tohumları ve gıda ürünleri için inşa ettiği depolama 80
tesisleri de bulunmaktadır.
Bunge’nin hissedarlık yapısı Tablo 1’de sunulmuştur.
Tablo-1: Bunge’nin Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Pay Miktarı (TL) Pay Oranı (%)
Koninklijke Bunge B.V.1
Murat Reka
Rıza Selami Çağatay
Sinan Tüylü
Gülben Gökçe Sarılı
Toplam
Kaynak: Bildirim Formu
H.1.2. Mega Yağ Sanayi A.Ş. (Mega Yağ)
Devreden Mega Yağ 11.1.2005 tarihinde kurulmuş olup, merkezi İstanbul’dadır. 90
Şirket ana sözleşmesine göre, Mega’nın başlıca faaliyet konusu yağlı tohumlardan
1 Koninklijke Bunge B.V’nin tamamı doğrudan Bunge Limited tarafından kontrol edilmektedir.
10-29/429-158
3
bitkisel yağ ve yan mamullerinin üretimini, alımını, satımını, ithalini, ihracını,
pazarlamasını ve dağıtımını yapmaktır.
Mega Yağ, anılan faaliyetlerden yağlı tohumlardan bitkisel yağ ve yan mamullerinin
üretimi faaliyetlerini, Bunge ile imzalanmış olduğu “Yağlı Tohum İşleme Sözleşmesi”
kapsamında gerçekleştirmektedir. Mega Yağ’ın “Yağlı Tohum İşleme Sözleşmesi”
çerçevesinde Bunge için yaptığı üretim faaliyetleri haricinde başka bir faaliyeti yoktur.
Tablo- 2: Mega Yağ Ortaklık Yapısı 100
Pay Sahibi Pay Miktarı (TL) Pay Oranı (%)
Mehmet Edip Ağaoğulları
Oktay Yayalar
Ahmet Edip Ağaoğulları
Mehmet Ali Ağaoğulları
Mehmet Nejat Tunca
Toplam
Kaynak: Bildirim Formu
H.2. İlgili Pazar
Yağlar, karbonhidratlar ve proteinler gibi insan vücudu için yaşamsal değeri olan ve
insanların beslenmesinde önemli yer tutan temel ihtiyaç maddelerinden biridir.
Yağları hammaddelerine göre bitkisel yağlar ve hayvansal yağlar olarak iki gruba
ayırmak mümkündür. Bitkisel yağlar; ayçiçeği yağı, mısırözü yağı, zeytinyağı, pamuk
yağı, fındık yağı, soya yağı ve kolza yağı iken tereyağı, hayvansal yağ olarak
sınıflandırılmaktadır. 110
Bitkisel yağlar temel olarak yağlı tohum adı verilen çeşitli bitki türlerinin farklı
seviyelerde işlenmesi ile elde edilmektedir. İlk olarak “kırma” işleminden geçirilen
yağlı tohumdan bu süreç sonunda ham yağ ve küspe elde edilmektedir. Küspe
hayvan yemi, gübre katkı maddesi ve kimi yörelerde yakacak olarak kullanılırken
işlemin asıl çıktısı olarak görülebilecek olan ham yağ ise bitkisel sıvı ve katı bitkisel
yağların üretiminde kullanılmaktadır. Hayvansal yem olarak kullanılan küspeler, elde
edildikleri tohumun yağlılık oranına göre kanatlı ya da büyükbaş hayvanların besinleri
olarak kullanılabilmektedir. Genellikle soya yağı küspesi kanatlı hayvan besini olarak
kullanılmakta iken, pamuk yağı küspesi gibi soya yağı küspesine göre daha yağlı 120
olan yemler ise büyükbaş hayvan besiciliğinde kullanılmaktadır.
Dünya genelinde ekonomik değeri olan başlıca yağlı tohumlu bitkiler, ayçiçeği, soya,
kolza (kanola), susam, pamuk çiğidi, yerfıstığı, mısır, aspir, zeytin, palmiye tohumu,
yağ keteni ve hint yağıdır.
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
“İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz”da atıf yapılan 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4.
maddesine göre, belirli bir ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer 130
ürünlerden oluşan pazarlar ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır. Dolayısıyla belirli bir
ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazar ilgili
ürün pazarının tanımında temel alınmaktadır.
Dosya konusu işlem özelinde incelendiğinde, devralan taraf Bunge ile devreden taraf
Mega’nın çakışan faaliyetleri yağlı tohum, ham yağ ve küspe üretimidir. Bu üç ürünün
10-29/429-158
4
özellikleri dikkate alındığında, özellikle talep ikamesi yönünden daha özel alt pazar
ayrımına gidilmesine yer olmadığı görülmektedir.
Dolayısıyla bildirim konusu işlem bakımından ilgili ürün pazarları “yağlı tohum pazarı”, 140
“ham yağ pazarı” ve “küspe pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Devralma işleminin konusunu oluşturan ürünler bakımından pazara giriş, üretim,
dağıtım, pazarlama ve satış gibi rekabet şartlarının bölgesel bir farklılık göstermediği
göz önüne alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
150
H.3.1. Bildirime Konu İşlem
Bunge, Mega Yağ’ın sahibi olduğu tüm taşınır malvarlıkları ile İzmir’de bulunan
taşınmaz malvarlıklarını ve bu taşınmaz malvarlıklarının alt yapı tesisleri, yerüstü
yapıları, bütünleyici parçaları, mütemmim cüzleri ile maliki olduğu ve işle ilgili
konularda kullanılan tüm fikri mülkiyet haklarını satın almak üzere, Mega Yağ ile
15.1.2010 tarihinde “Malvarlığı Satım Sözleşmesi” imzalamıştır.
Bildirim formunda ayrıca devralma İşlemi öncesinde, 8.3.2005 tarihinde, mevcut
satışa konu malvarlığının önemli kısmını oluşturan fabrikanın işletilmesi amacıyla 160
taraflar arasında “Yağlı Tohum İşleme Sözleşmesi” imzalandığı belirtilmiştir.
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin 1. fıkrasında birleşme veya devralma sayılan
hallere yer verilmiştir. Söz konusu fıkranın (b) bendinde ise “Herhangi bir teşebbüsün
ya da kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya
bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları
devralması ya da kontrol etmesi” birleşme/devralma sayılan hallerden kabul
edilmiştir. Bu bağlamda, bir teşebbüse ait malvarlıklarının kısmen ya da tamamen
devredilmesi 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında devralma sayılmaktadır.
170
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinin birinci fıkrasında, “birleşmeyi veya devralmayı
gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün
piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın %25’ini aşması halinde veya bu
oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmibeş milyon Türk lirasını aşması halinde”
Rekabet Kurulundan izin almasının zorunlu olduğu eşikler belirlenmiştir.
Tarafların ilgili ürün pazarlarındaki toplam pazar payı bilgilerine Tablo 3’te yer
verilmiştir:
Tablo 4: Tarafların İlgili Ürün Pazarlarındaki Toplam Pazar Payları 180
Ürün Bazında Yıllara Göre Pazar Payları (%)
2005 2006 2007 2008
Yağlı Tohum(Ayçiçek, Kanola,
Soya, Pamuk Tohumu)
Ham Yağ(Ayçiçek, Kanola, Mısır,
Soya, Pamuk Yağı)
Küspe(Ayçiçek, Kanola, Soya
Küspesi)
10-29/429-158
5
Kaynak: Bildirim Formu
Tablo 3’ten, devir işlemi taraflarının ilgili pazarlardaki toplam pazar paylarının 1997/1
sayılı Tebliğ’de öngörülen %25 pazar payı eşiğinin altında kaldığı anlaşılmaktadır.
Ancak Bunge ve Mega yağ’ın 2008 yılı toplam cirolarının sırasıyla …………………..
TL ve ………………….. TL olarak gerçekleştiği dikkate alındığında, söz konusu işlem
ilgili Tebliğ kapsamında izne tabidir.
H.3.2. Hukuki Değerlendirme
190
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde “hâkim durum yaratmaya veya hâkim
durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak ülkenin bütünü ya da bir kısmında
herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması
sonucunu” doğuracak birleşme ve devralmalar rekabet hukukuna aykırı kabul
edilerek yasaklanmıştır.
Öncelikle belirtilmelidir ki, inceleme konusu devralma işleminin herhangi bir pazarda
yoğunlaşma doğurucu etkisi bulunmamaktadır. Zira tarafların faaliyette bulundukları
pazarlar olan “yağlı tohum pazarı”, “ham yağ pazarı” ve “küspe pazarı” yoğunlaşmış
bir yapı sergilememektedir. 200
Bitkisel yağ sektörünün 2010 yılında, 5 milyon ton yağlı tohum işleme ve 1,5 milyon
ton rafine üretim kapasitesine sahip olduğu ve parasal hacminin yaklaşık 4 milyar
dolar civarında olduğu dosya mevcudundan anlaşılmaktadır. Türkiye’de 2009 yılında
toplam 1,8 milyon ton yağlı tohum üretilmiş ve bu tohumların işlenmesinden 510 bin
ton ham yağ elde edilmiştir. Bu üretimle Türkiye’nin bitkisel yağ ihtiyacının yüzde 30’u
karşılanmıştır. Geriye kalan bitkisel yağ ihtiyacı, yağlı tohum veya ham yağ ithalatıyla
temin edilmiştir2. Türkiye’de bitkisel yağ sanayii kırıcı, rafine ve margarin tesisleri
olarak dünyanın en modern teknolojilerine sahip olup ürünler Avrupa standartları
seviyesindedir. Böyle modern teknolojiye sahip sanayimizi gelecekte sıkıntıya 210
sokacak en büyük tehdit unsuru, hammadde bakımından dışa bağımlı olunmasıdır.
Türkiye’de değişik kapasitelerde toplam 150 civarında bitkisel yağ üretimi yapan tesis
bulunmaktadır. Bu tesislerin bir kısmı sadece ayçiçeği, çiğit ve soya fasulyesi
işleyerek ham yağ imal etmekte ve bu ham yağı margarin ve rafine sanayine
vermektedirler. Büyük tesislerin hemen hemen tümü rafine tesislerine sahiptir. Küçük
tesisler bölgesel olup ancak sezonluk çalışmaktadır. 2009 yılında yerli üretim ve
ithalat yoluyla getirilen hammaddelerin işlenmesi sonucunda sektörün tohum işleme
(kırma) kapasite kullanımının % 58, rafineri kapasite kullanımının ise % 78 civarında
gerçekleştiği bilinmektedir. 220
Pazara ilişkin olarak yer verilen tüm bu bilgiler ışığında, tarafların ilgili ürün
pazarındaki toplam pazar payları da dikkate alındığında işlemin herhangi bir
yoğunlaşma doğurucu etkisinin bulunmadığı anlaşılmıştır.
2 Türkiye’nin yemeklik yağ ihtiyacını ve ihracatı karşılamak üzere 2009 yılında, 1,7 milyon ton yağlı tohum ithalatı
gerçekleştirilmiştir. Ayrıca 2009 yılında 940 bin ton ham yağ ithalatı yapılmış ve tüm yağlı tohum, ham yağ ve
türevleri ithalatı karşılığında 2009 yılında 2,2 milyar dolar döviz ödenmiştir.
10-29/429-158
6
H.3.2.1. Bunge ile Mega Arasında İmzalanmış Olan Yağlı Tohum İşleme
Sözleşmesi
Mega Yağ ana hatları itibarı ile satışa konu malvarlığının önemli kısmını oluşturan 230
İzmir’de bulunan fabrikanın, “Yağlı Tohum İşleme Sözleşmesi” çerçevesinde
işletilmesi amacıyla kurulmuştur. Mega Yağ’ın kontrol yapısında Bunge’nin herhangi
bir söz hakkı bulunmamasına rağmen, Mega’nın fabrikasının işletilmesi Bunge ile
ortaklaşa yapılmaktadır. Yukarıda anılan işlemle Bunge ve Mega Yağ’ın görevleri ve
rolleri belirlenmiştir. Buna göre Bunge, tohum tedarikini sağlayacak, kırım işleminin
kalitesini kontrol edecek ve üretilen ham yağ ve küspeyi üçüncü kişilere satmak
üzere, Mega Yağ’dan satın alacaktır. Mega yağ ise fabrikanın mülkiyetini elinde
bulunduracak, fabrika inşaatını sonuçlandıracak, buna ilişkin gerekli finansmanı
sağlayacak ve fabrikanın gündelik işleyişini üstlenecektir. Bu ilişki 2005 yılında “Yağlı
Tohum İşleme Sözleşmesi” ile kurulmuş olmakla birlikte fabrikanın faaliyete geçtiği 240
Mart 2007 tarihinden itibaren tam anlamıyla aktif hale gelmiştir.
Bu tip ticari işlemler rekabet hukukunda genel olarak stratejik işbirliği anlaşmaları
olarak tanımlanmaktadır. Stratejik işbirliği basit ticari ilişkilerden veya sözleşmelerden
daha ileri, fakat bir birleşme işleminden daha önceki bir safhadır. Stratejik işbirliği
birleşmeden farklı olarak tarafların bağımsızlıklarını ve ayrı ayrı kimliklerini
korumalarına, kendi kişisel çıkarlarını gözetmelerine imkân vermektedir. Bu özellik
sebebiyle şirket birleşmeleri bir “evliliğe” benzetilirken, stratejik işbirliği anlaşmaları
“nişanlanmaya” benzetilmektedir. Rekabet hukuku kapsamında önem arz eden bir
stratejik işbirliği “Iki veya daha fazla bağımsız şirketin kendi otonomilerini koruyarak, 250
birbirlerine göre rekabet avantajına sahip oldukları teknoloji, uzmanlık, üretim vb. belli
spesifik faaliyetleri birlikte gerçekleştirmek veya ortak hedeflere ulaşmak amacıyla
yaptıkları, basit ticari sözleşmelerle birleşme işlemleri arasında yer alan, kısa vadeli,
esnek yapılı yeni bir hukuki varlığın kurulmasını gerektirmeyen (kontrolün el
değiştirmesini gerektirmeyen), sözleşme bazlı anlaşmalar” şeklinde
tanımlanmaktadır. Stratejik işbirliğinin ömürlerinin genellikle kısa olmakla birlikte
ittifakın bitiminde ilgili faaliyetin ortaklardan biri tarafından devralınması ile yukarıda
nişanlanmaya benzetilen ittifak, şirketlerin birleşmesi ile sonlanmaktadır.
Stratejik işbirliğinde ortakların sadece belli alanlarda işbirliği yapma imkânları vardır. 260
İşbirliğinin kapsamı, zaman içinde genişletilebilir veya değersizleşen faaliyetler
bırakılarak daraltılabilir. Bu imkân, stratejik işbirliklerine birleşme ve devralmalara
göre çok büyük bir avantaj sağlamaktadır. Stratejik işbirlikleri çeşitli hukuki yapılarda
ve karmaşık ilişkiler ağı şeklinde ortaya çıkabildiğinden rekabet otoritelerince temkinli
karşılanmaktadır. En çok şüpheyle yaklaşılan stratejik işbirliği, rakip firmalar arasında
yapılanlardır. Bu bakımdan, fiyat tespiti, arz kısıtı veya pazar paylaşımı içeren
stratejik işbirlikleri yasaklanmaktadır. Yapılan stratejik işbirliği tanımlarının kapsamına
giren işlemler, 4054 sayılı Kanun’da 4. madde ve bu Kanun’a bağlı olarak çıkartılan
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2(c) maddesinde açıklanan ortak girişimler çerçevesinde
düzenlenmektedir. Nitekim işbirliği doğurucu stratejik işbirliği ve ayrı bir tüzel kişilik 270
kurulmadan rakipler arasındaki üretim, dağıtım ve benzeri nitelikteki işbirliklerine
yönelik anlaşmalar yoluyla gerçekleştirilen stratejik işbirliği de 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi çerçevesinde incelenmektedir.
10-29/429-158
7
H.3.2.1.1. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
8.3.2005 tarihinde Mega Yağ ile Bunge arasında imzalanan “Yağlı Tohum İşleme 280
Sözleşmesi” çerçevesinde Mega Yağ, senelik minimum ………… metrik ton yağlı
tohumu işleyerek yağ, küspe ve yan ürünlerinin imalini yapmak ve bu ürünleri
Bunge’ye teslim etmekle yükümlü kılınmıştır.
Yağlı Tohum İşleme Sözleşmesi’nin 3. maddesi uyarınca Mega Yağ, devralma
işleminin konusunu oluşturan fabrikada sadece Bunge’ye ait yağlı tohumları
işlemekte olup, başka bir şahıs ya da firmanın ürününü ancak Bunge’nin yazılı onayı
ile işleyebilmektedir.
Yağlı Tohum İşleme Sözleşmesi’nin 7. maddesi uyarınca, sözleşmenin süresi üç yıl 290
olup, üçüncü yılın sonunda Bunge, bu sözleşmeyi aynı şartlarla 3 yıl süre ile uzatma
ya da fabrikayı ve fabrikanın kurulu olduğu araziyi satın alma hakkına sahiptir.
Yağlı Tohum İşleme Sözleşmesi’nin 9. maddesine göre Bunge’nin, sözleşme
süresince Mega Yağ’a ait tesislerde üretimin analiz dâhil her aşamasını denetlemek
üzere temsilci bulundurma hakkı mevcuttur. İşletmedeki her türlü ürünün giriş çıkışı
Bunge’nin temsilcisinin gözetim ve onayı ile yapılmaktadır. Gerekli görülmesi halinde
Bunge işletmenin idari, finans ve diğer her türlü bölümünde temsilci bulundurma
hakkına sahiptir.
300
Birbirlerine rakip konumda bulunan Mega Yağ ile Bunge arasında imzalanan Yağlı
Tohum İşleme Sözleşmesi’nde Mega Yağ’a getirilen Bunge dışında başka bir şahıs
ya da firmanın ürününü işlememe yükümlülüğü 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamındadır. Bu nedenle söz konusu sözleşme için 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi kapsamında muafiyet değerlendirmesi yapılmıştır. Bildirim formunda,
bildirime konu devralma işleminin kapanış tarihi ile birlikte tesisi işletmeye devam
edecek olan Mega Yağ’a benzer bir rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesinin
planlandığı ifade edilmektedir. Burada yapılacak muafiyet değerlendirmesi devralma
ile birlikte taraflar arasında imzalanacak sözleşmede yer alacak benzer mahiyetteki
hüküm için de geçerlidir. 310
4054 sayılı Kanun’un muafiyet verilmesinin koşullarını düzenleyen 5. maddesinde iki
olumlu ve iki olumsuz koşul sayılarak, muafiyet verilecek olan anlaşma, uyumlu
eylem ve teşebbüs birliği kararlarının bu dört koşulu birden sağlaması gerektiği
hükme bağlanmıştır.
H.3.2.1.1.1. Malların Üretim Veya Dağıtımı İle Hizmetlerin Sunulmasında Yeni
Gelişme Ve İyileşmelerin Ya Da Ekonomik Veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; Mega Yağ’a ait fabrikanın Bunge ile imzalanan 320
“Yağlı Tohum İşleme Sözleşmesi” hükümlerine uygun olarak inşa edildiği ve Mega
Yağ’ın soya kırım tesisi olarak 2005 yılında faaliyetlerine başladığı anlaşılmaktadır.
Ayrıca, toplam yatırım maliyeti ……….. ABD Doları olan Mega Yağ fabrikasının
inşaat ve diğer masraflarının …………. ABD Dolarlık kısmının Bunge tarafından
sağlanan avans ödemeleri ile karşılandığı, kalan miktarın ise banka kredisi alınmak
suretiyle temin edildiği taraflarca ifade edilmiştir.
10-29/429-158
8
Mega Yağ’ın fabrikasında kırımını gerçekleştirdiği soya tohumu esasen yağ elde
edilmek için değil küspe elde edilmek için üretilen bir tohum türüdür. Soya tohumunun
kırımı aşamasında yalnızca %18 oranında yağ elde edilmekte iken %72 oranında 330
küspe elde edilmektedir. Soyadan elde edilen küspe daha çok kanatlı hayvan yem
sanayinde kullanılmaktadır. Türkiye’de üretilen ortalama soya miktarı - 40,000 mton -
yurtiçi yağ ve küspe ihtiyacını karşılamadığından, soya tohumu -1,200,000 mton -ithal
edilmektedir. Tohum olarak ithal edilen soyanın yanı sıra soya küspesi -350,000
mton- ve 2008/2009 gibi yurtiçi kırım desteklediği için ithalatın hiç olmadığı yıllar
dışında soya yağı - 30,000 mton- ithal edilmektedir. Bunge, Mega ile kurmuş olduğu
ticari ilişki dolayısıyla 2005 yılı itibariyle soya küspesi ithalatını azaltmış; 2008
itibarıyla tamamen sona erdirmiş ve küspe tedarikini Mega Yağ aracılığıyla
sağlamaya başlamıştır.
340
Dolayısıyla, Bunge ile Mega Yağ arasında gerçekleştirilen “Yağlı Tohum İşleme
Sözleşmesi” ile kurulan ticari ilişkinin ekonomiye ve her iki tarafa da fayda sağladığı
görülmektedir.
H.3.2.1.1.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
Türkiye’deki ayçiçeği ve soya tohumu üretimi yurtiçi ayçiçek yağı, soya yağı ve küspe
taleplerini karşılamakta yetersiz kalmaktadır. Türkiye’nin soya üretimi yılda 40.000 –
50.000 ton civarında iken ayçiçeği üretimi yaklaşık 800.000 ton, kanola üretimi ise
50.000 ton civarındadır. Soya tohumu Dünya’daki dört ana soya üreticisi olan Kuzey 350
Amerika, Arjantin, Brezilya ve Paraguay’dan ithal edilmektedir. Ayçiçeği Rusya,
Ukrayna, Bulgaristan ve Romanya’dan ithal edilmekte iken kanola ise, Kanada,
Almanya ve Fransa’dan ithal edilmektedir.
Türkiye’deki ayçiçek yağı, soya yağı ve küspe talebinde bulunan alıcıların
çoğunluğunda bu ürünlerin üretim faaliyetlerini gerçekleştirebilecek finansal güç ve
mal teminini uygun koşullar ile sağlayabilecek tedarik zinciri olmadığı için Bunge’nin
kurmuş olduğu alternatif temin yolundan menfaat sağlamaktadırlar. Böyle bir pazarda
Bunge ile Mega Yağ’ın faaliyet göstermeye başlamasının doğrudan ekonomiye ve
tüketicilere fayda sağlayacağına şüphe bulunmamaktadır. 360
H.3.2.1.1.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan
Kalkmaması
Muafiyetin üçüncü koşulu, anlaşmanın veya kararın teşebbüslere ilgili piyasanın
önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırma imkânı tanımamasıdır.
Mega Yağ’a ait fabrikada Bunge yararına sağlanan münhasırlığın ilgili piyasada
rekabetin sınırlandırılmasına sebep olabilecek bir etkisinin bulunmadığı kanaatine
varılmıştır. Zira Türkiye’de Mega Yağ’a ait fabrika haricinde çok sayıda soya,
ayçiçeği ve kanola kırım tesisi bulunmakta olup, bu tesisler önemli tonajlarda kırım 370
faaliyeti gerçekleştirebilmektedir.
H.3.2.1.1.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin
Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması
Muafiyetin son şartı, muafiyet değerlendirmesi yapılan bir anlaşmada yer alan tüm
rekabet kısıtlamalarının, üretimin, dağıtımın gelişmesi ya da ekonomik veya teknik
10-29/429-158
9
gelişmenin sağlanması ve bu iyileşmeden tüketicilerin yararlanabilmeleri için zorunlu
olmasıdır.
Sözleşmenin ilgili maddelerinde yer alan münhasırlık şartının Bunge tarafından Mega 380
Yağ’a sağlanan know-how ve işletme bilgisinin korunması için gerekli olduğu
sonucuna ulaşılmıştır.
Mega Yağ’a ait fabrikada münhasıran Bunge müşterilerine yağ tedarik edilmesi,
Mega Yağ’ın kurulmasını garantiye alabilmek için zorunludur. Bu durum Mega Yağ’ın
rekabet gücünü kısıtlamamakta, aksine bu fabrikayı üretime kazandırmak suretiyle
rekabeti geliştirmektedir.
I. SONUÇ
390
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Mega Yağ Sanayi A.Ş.’ye ait tohum işleme tesisinin Bunge Gıda Sanayi ve
Ticaret A.Ş. tarafından devralınması işleminin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve
bu maddeye dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin
Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne
tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hâkim
durum yaratılmasının veya mevcut hâkim durumun güçlendirilmesinin ve böylece
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme
izin verilmesine 400
2- Bunge Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Mega Yağ Sanayi A.Ş. arasında akdedilen
Yağlı Tohum İşleme Sözleşmesi’ne 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi
çerçevesinde bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy