Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-2-38
Karar Sayısı : 07-27/249-84 (İlk İnceleme)
Karar Tarihi : 22.3.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖR : Ümit Nevruz ÖZDEMİR
C. ŞİKÂYET EDEN : T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı
Tüketicinin ve Rekabetin Korunması Genel Müdürlüğü
Eskişehir Yolu 7. Km, ODTÜ Karşısı, No:154, Ankara
D. HAKKINDA İLK
İNCELEMEYAPILAN : -Merkez Dağıtım Pazarlama San. ve Tic. A.Ş.
Fatih Mah. Hasan Basri Cad. 34885 Samandıra/İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Merkez Dağıtım Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin
gazete bayilerini kontör satmaya zorladıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ : T.C. Sanayi ve Ticaret Bakanlığı Tüketici ve Rekabetin
Korunması Genel Müdürlüğü (Bakanlık) tarafından gönderilen yazıda, Merkez
Dağıtım Pazarlama San. ve Tic. A.Ş. (Merkez Dağıtım) tarafından sayıları 20.000’in
üzerinde olan gazete bayilerinin satın aldıkları gazetelerle birlikte fatura karşılığında
belirli miktarda telefon kontörü almaya zorlandığı ve kontör almayan veya üç gün
içinde bedelini ödemeyen bayilere gazete verilmeyeceği baskısının yapıldığı
iddialarına yer verilerek; konunun incelenerek gereğinin yapılması ve sonucu
hakkında Bakanlık’a bilgi verilmesi talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 19.1.2007 tarih 484 sayı ile giren
başvuru üzerine Merkez Dağıtım ve Doğan Dağıtım Pazarlama Satış ve Pazarlama
A.Ş. ’den (Doğan Dağıtım) 8.2.2007 tarih ve 487 ile 488 sayılı yazılar ile bilgi talep
edilmiştir. Doğan Dağıtımın cevap yazıları 22.2.2007 tarih ve 1309 sayı ve 7.3.2007
tarih ve 1725 sayı ile Merkez Dağıtım’ın cevap yazısı ise 6.3.2007 tarih ve 1646 sayı
ile Kurum kayıtlarına girmiştir. Bunun üzerine yapılan inceleme neticesinde
hazırlanan 13.3.2007 tarih ve 2007-2-38/İİ-07-ÜNÖ sayılı İlk İnceleme Raporu,
19.3.2007 tarih ve REK.0.06.00.00-110/96 sayılı Başkanlık önergesi ile 07-27 sayılı
Rekabet Kurulu toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuruya ilişkin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun kapsamında herhangi bir işlem tesis edilmesine gerek
olmadığı ifade edilmiştir.
07-27/249-84
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Yapılan İnceleme
Bir Ciner Medya Grubu kuruluşu olarak 2.9.2002 tarihinde kurulan Merkez Dağıtım,
Dinç Bilgin Grubuna ait Birleşik Basın Dağıtım A.Ş.’yi devralması nedeniyle
Türkiye'deki en büyük iki dağıtım şirketinden biridir. Merkez Dağıtım, gazete dağıtımı,
dergi dağıtımı, medya dışı ürünlerin dağıtımının yanı sıra dağıtımı yapılan ürünlerin
pazarlanması alanlarında faaliyet göstermektedir.
Merkez Dağıtım, Ciner Medya Grubu yayınlarının, Çukurova Yayın Grubu gazete ve
dergilerinin, Cumhuriyet, Star, Yeni Şafak gazetelerinin, Leman Yayın Grubu ve
Doğuş Grubu dergilerinin ve bunların dışında kalan birçok yayının dağıtımını
yürütmektedir.
I.2. Değerlendirme
Bakanlık’tan gelen yazıda; Merkez Dağıtım’ın gazete bayilerini kontör almaya
zorladığı, kontör almayan bayilere gazete tedarikinin durdurulacağının söylendiğini ve
bu anlamda gazete-dergi satışlarına kontör satışlarının bağlandığı iddiaları yer
almaktadır.
“Bağlama” anlaşmaları 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerinde ele alınan bir
konudur. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (f) bendinde “Anlaşmanın niteliği ve
ticari teamüllere aykırı olarak, bir mal veya hizmet ile birlikte diğer mal veya hizmetin
satın alınmasının zorunlu kılınması…” hukuka aykırı ve yasak olarak belirlenmiştir.
Öte yandan, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (c) bendiyle de 4. maddeye benzer
şekilde, bir mal veya hizmetle birlikte diğer mal veya hizmetin satın alınmasının
zorunlu kılınması hukuka aykırı ve yasak olarak ifade edilmiştir. Dolayısıyla, dosya
konusu eylem hem 4. hem de 6. madde çerçevesinde değerlendirilmiştir.
I.2.1. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Bakımından Yapılan Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (f) bendi açısından ihlal, anlaşmanın niteliği ve
ticari teamüllere aykırı olarak iki taraf arasında yer alan bir anlaşma (yatay/dikey) ile
üçüncü taraflar açısından rekabetin kısıtlanması veya sınırlanmasıdır.
Dosya konusu işlemde bu unsurların varlığı araştırılacaktır. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2.
maddesinde “Üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki
ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya
yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar” dikey anlaşmalar olarak tanımlanmıştır.
Bu tanımdan hareketle, Merkez Dağıtım ile gazete satış noktaları arasında dikey bir
ilişkinin var olduğu anlaşılmaktadır.
Öte yandan, Merkez Dağıtım’ın anlaşma içinde bulunduğu kontör satışı ve dağıtımı
alanında faaliyet gösteren üçüncü bir firmanın varlığı ve/veya böyle bir firmayla
yapılan anlaşmanın varlığı ile ilgili herhangi bir bilgi mevcut değildir. Dolayısıyla,
Merkez Dağıtım’ın dikey ilişki içinde bulunduğu satış noktalarını böyle bir firmayla
çalışmaya zorlaması unsuru da oluşmamıştır. Dosya konusu olayda, Merkez
Dağıtım’ın dikey ilişki içinde bulunduğu gazete-dergi dağıtım ağının en alt
seviyesinde bulunan satış noktalarına karşı tek taraflı bir eylemi mevcuttur. Tek yanlı
uygulamalar için prensip olarak hâkim durum koşulu aranmaktadır. Ayrıca, eylemin
etkisi, Merkez Dağıtım’ın dikey ilişki içinde bulunduğu gazete ve dergi satış
noktalarının içinde bulunduğu pazarda oluşmaktadır.
Yukarıda verilen açıklamalardan hareketle Merkez Dağıtım tarafından gerçekleştirilen
eylemin 4. madde kapsamında değerlendirilebilecek bir eylem olmadığına kanaat
getirilmiştir.
07-27/249-84
3
I.2.2. 4054 sayılı Kanun’un 6. Maddesi Bakımından Yapılan Değerlendirme
Bir eylemin hâkim durumun kötüye kullanılması kapsamında değerlendirilmesi için
ilgili pazarda hâkim durumunda bulunan bir veya birden fazla teşebbüs bulunması ve
gerçekleştirilen eylemin kötüye kullanma olarak değerlendirilebilmesi gerekmektedir.
Dolayısıyla, eylemin hangi piyasaları etkilediği önem taşımaktadır. Dosya konusu
eylem gazete ve dergi satışlarına kontör dağıtım faaliyetlerinin bağlanmasını
içermektedir. Bakanlık tarafından gönderilen yazıdan da anlaşılacağı gibi, Türkiye’de
yaklaşık 20.000 gazete ve dergi satış noktası faaliyet göstermektedir. Bu satış
noktaları, genellikle sadece gazete ve dergi dağıtım ağının bir parçası olarak faaliyet
göstermekle kalmamakta aynı zamanda hızlı tüketim malları alanında da faaliyet
göstermektedir. Bu nedenle etkilenen pazar hipotetik olarak gazete ve dergi satışını
da yapan satış noktalarını ve bunların bütün faaliyetlerini içine alan bir pazar olarak
varsayılabilir. Merkez Dağıtım tarafından gerçekleştirildiği iddia edilen eylemin varlığı
kabul edilse bile, böyle bir pazarda gazete ve dergi satışı faaliyetlerinin tek başına
rekabet koşullarını belirleme gücünden yoksun olduğu ve eylemin satış noktaları
arasındaki rekabeti kısıtlamayacağı değerlendirilmektedir. Kaldı ki, Merkez Dağıtım’ın
satış noktalarına karşı gücü olduğu varsayılabilecek pazar “gazete ve dergi dağıtım
pazarı”dır. Dolayısıyla Merkez Dağıtım’ın bu pazardaki gücü ortaya konmalıdır.
Gazete ve dergi dağıtımı; yayınevi tarafından dağıtım şirketine teslim edilen
mevkutenin son satış noktalarında okuyucuya ulaştırılmasına kadar olan hizmeti
kapsar. Dolayısıyla, gazete ve dergi dağıtımı pazarı, dağıtım şirketlerini, ana bayileri
ve son satış noktalarını da içine alır.
Merkez Dağıtım’ın gazete ve dergi dağıtımını yurt çapında gerçekleştirdiği ve karşı
karşıya olduğu rekabet koşullarının yurt çapında homojen olduğu dikkate alınarak
coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak kabul edilmiştir.
4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde hâkim durum “Belirli bir piyasadaki bir veya
birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat,
arz, üretim, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme
gücü” olarak tanımlanmıştır. Şüphesiz, Kanun’da bahsedilen pazar gücünün önemli
bir göstergesi, tek başına yeterli olmamakla birlikte, teşebbüsün ilgili pazardaki pazar
payıdır. Pazar payının belirlenmesinde hem satış miktarı (adet) hem de satış tutarları
(ciro) kullanılabilmektedir.
Dosyadaki bilgilere göre, tarafların sundukları bilgilere göre gazete ve dergiler için
oluşan ortalama satış rakamları ve bu rakamların yüzdesel dağılımı aşağıdaki gibi
oluşmuştur:
Tablo 1: Ortalama Günlük Net Gazete Satışları (Adet)
2004 2005 2006
Merkez Dağıtım (………..) (………..) (………..)
Doğan Dağıtım (………..) (………..) (………..)
Tablo 2: Ortalama Günlük Net Gazete Satışları (%)
2004 2005 2006
Merkez Dağıtım (…..)% (…..)% (…..)%
Doğan Dağıtım (…..)% (…..)% (…..)%
Tablo 3: Ortalama Aylık Net Dergi Satışları (Adet)
2004 2005 2006
Merkez Dağıtım (………..) (………..) (………..)
Doğan Dağıtım (………..) (………..) (………..)
07-27/249-84
4
Tablo 4: Ortalama Aylık Net Dergi Satışları(%)
2004 2005 2006
Merkez Dağıtım (…..)% (…..)% (…..)%
Doğan Dağıtım (…..)% (…..)% (…..)%
Yukarıdaki tablolardan da görüldüğü üzere gerek gazete dağıtımında gerekse dergi
dağıtımında Doğan Dağıtım’ın Merkez Dağıtım’a karşı bir üstünlüğü söz konusudur.
Bu bakımdan, Merkez Dağıtım’ın ilgili pazarda tek başına hâkim durumda olduğuna
kanaat getirmek olanaklı değildir. Dolayısıyla, hem Merkez Dağıtım’ın ilgili pazarda
hâkim durumda bulunmaması hem de eylemin rekabeti kısıtlayıcı bir etkiye sahip
olmaması nedeniyle, şikâyet konusu uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi
kapsamında hâkim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilemeyeceğine
kanaat getirilmiştir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; şikâyet konusu iddialara
yönelik olarak, 4054 sayılı Kanun çerçevesinde önaraştırma yapılmasına ya da
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYÇOKLUĞU ile karar
verilmiştir.
07-27/249-84
5
22.03.2007 tarih ve 07–27/ 249–84 sayılı Kurul Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
1. Dosya, “Merkez Dağıtım’ın gazete bayilerini kontör almaya zorladığı, kontör
almayan bayilere, gazete tedarikinin durdurulacağının söylendiği ve bu anlamda
gazete ve dergi satışlarına kontör satışlarının bağlandığı” iddiası ile ilgilidir.
2. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin (f) bendinde, “Anlaşmanın niteliği ve ticari
teâmüllere aykırı olarak, bir mal veya hizmet ile birlikte, diğer mal veya hizmetin
satın alınmasının zorunlu kılınması…”, hukuka aykırı ve yasak olarak
nitelendirilmiştir. Aynı şekilde, 6. maddenin (c) bendinde de, “Bir mal veya
hizmetle birlikte, diğer mal veya hizmetlerin satın alınması…” nın hakim
durumdaki teşebbüs tarafından alım satım şartı haline getirilmesinin, yine hukuka
aykırı ve yasak olduğu belirtilmiştir.
3. Kurul Kararı’na esas teşkil eden İlk İnceleme Raporu’nda, şikayet konusu
“eylem”, 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddesi bakımından ele alınmış ve
Merkez Medya tarafından gerçekleştirilen eylemin her iki madde kapsamında
değerlendirilebilecek bir yönünün bulunmadığı kanaatine varılmıştır.
4. Dosya bilgilerine göre, ilgili pazardaki iki dağıtım firmasından biri Doğan
Dağıtım, diğeri ise Merkez Dağıtımdır. Gazete ve dergiler, iki dağıtıcıdan birini
tercih etmek durumundadırlar. Doğan Dağıtımın genel olarak, hem gazete, hem
de dergi satışları itibariyle daha önde olduğu kabul edilse de, Merkez Dağıtım da,
kendi dağıttığı birtakım gazete ve dergiler bakımından ilgili pazarda tek
dağıtıcıdır. Dolayısıyla, bayilerin, gazete ve dergilerin birbirlerini ikame edip
etmedikleri bilinmeden; herhangi bir gazete veya dergi tüketicisinin, istediği
gazete veya dergiyi bulamadığında, kolaylıkla bir başka gazete ve dergiyi satın
alıp almadığı hususu göz ardı edilerek, bir dağıtım şirketinin gazete bayilerini
(satış noktaları) zorlaması gibi bir “eylem”, rekabet açısından ilgisiz kalınacak bir
konu olmasa gerekir.
5. Yapılan şikayette, Merkez Dağıtım’ın, nihâi satış noktalarına, gazeteyle birlikte,
belli bir miktar kontör de satmaları hususunda baskı yaptığı iddia edilmektedir.
Mevcut bilgilere göre, dağıtıcı teşebbüs, gazete bayilerinden gazete ve dergi ile
birlikte, belli miktarda kontör almalarını, kontör bedellerinin de, üç gün içinde
ödenmesini istemektedir. Yapılan Ön İnceleme’den hareketle, ilgili pazar, ilgili
ürün, dağıtıcılar ve satış noktaları hakkında yeterli bilgi toplandığını söylemek
zordur. Mevcut uygulamanın, ilgili pazarda ne ölçüde yaygın olduğu hususu
üzerinde de yeterince durulmamıştır. Ayrıca, dağıtıcı teşebbüs ile gazete bayileri
veya satış noktaları arasındaki anlaşmaların niteliği veya özellikleri üzerinde
herhangi bir inceleme yapılmamıştır. Dolayısıyla, yapılan dikey anlaşmaların, ilgili
ürünün, ilgili pazarın ve bu pazarda faaliyet gösteren teşebbüslerin özellikleri,
07-27/249-84
6
rekabetçi açıdan, yeterince bilinmeden, bu özellikleri bilmek için yeterince
araştırma yapıp bilgi toplanmadan varılacak sonuç veya alınacak karar eksik
olacaktır.
6. Hal böyle iken, Kurul, şikâyet konusu iddialara yönelik olarak 4054 Sayılı
Kanun çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmamasına ve dolayısıyla şikâyetin
reddine karar vermiştir. Halbuki, yapılacak bir ön araştırma ile, konu vuzûha
kavuşturulabilirdi.
Sözünü ettiğim gerekçelerle, alınan Karar’a katılamıyorum.
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy