Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-1-125 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 05-11/114-44
Karar Tarihi : 24.2.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
İkinci Başkan : Tuncay SONGÖR
Üyeler : A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN.
B. RAPORTÖRLER : Hasan Hüseyin ÜNLÜ, Mert KARAMUSTAFAOĞLU
C. ŞİKAYET EDEN : - Resen 20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:
- Ege Maden İhracatçıları Birliği
1375. Sokak No:25 K:3 Alsancak İzmir
- Muğla Mermerciler Derneği
Recai Gürel Caddesi Tekelioğlu Apartmanı
No: 14 Muğla
- Elazığ Mermerciler Derneği 30
Organize Sanayi Bölgesi 23280 Yazıkonak-Elazığ
E. DOSYA KONUSU: Mermercilerin mermer fiyatlarını aralarında yapmış
oldukları anlaşmayla belirledikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Dünya Gazetesi’nde 11.11.2004 tarihinde yayımlanan
"Mermer, traverten ve granit ihracatçısının kabusu olan fiyat düşüşlerinin
önüne geçildi" üst başlık, "Mermerciler fiyat yükseltti" başlıklı habere göre
mermer üreticilerinin aralarında yaptıkları anlaşmalar ile 4054 sayılı Kanun'u
ihlal ettikleri iddiası. 40
G. DOSYA EVRELERİ: Dünya Gazetesi’nde 11.11.2004 tarihinde yayımlanan
"Mermer, traverten ve granit ihracatçısının kabusu olan fiyat düşüşlerinin
önüne geçildi" üst başlık, "Mermerciler fiyat yükseltti" başlıklı haber üzerine
hazırlanan 12.11.2004 tarih, 2004-1-125/İİ-04-HHÜ sayılı İlk İnceleme
Raporu, 19.11.2004 tarih, 04-72/1062-M sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen
18.1.2005 tarih, 2004-1-127/ÖA-04-HHÜ sayılı Önaraştırma Raporu
28.1.2005 tarih, REK.0.05.00.00/18 sayılı Başkanlık Önergesi ile 24.2.2005
tarih 05-11 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 50
05-11/114-44
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; inceleme konusuna ilişkin
olarak, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ihlal edildiği
iddiasını ispatlayacak herhangi bir bilgi veya belge bulunamaması nedeniyle
soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
60
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Türkiye’de çeşitli renk ve desenlerde olmak üzere mermer olarak
değerlendirilebilecek niteliklerde kristalin kalker (mermer), kalker, traverten,
traverten oluşumlu kalker (oniks mermeri), konglomera, breş ve magmatik
kökenli kayaçlar (granit, syenit, diyabaz, diyorit, serpentin vs.) bulunmaktadır.
Ülkemizde 400’e varan renk ve kaliteye sahip mermer çeşidi mevcuttur.
Mermerler sahip oldukları fiziksel özelliklere göre farklılık gösterebildiği gibi,
renk ve desen olarak da oldukça çeşitlere ayrılmaktadır. Mermerin, ocağının
bulunduğu bölgeye göre farklılık göstermesi bir yana aynı ocak içinde dahi 70
çok çeşitli kalite, renk ve desende mermer çıkabilmektedir. Estetik tercihlerin
ön planda olduğu bu ürünlerin her birinin farklı talep ve müşterisi
olabilmektedir. Ancak bu dosya kapsamında ayrıntılı bir pazar tanımlaması
gerekli olmayıp, ilgili ürün pazarının “mermer ve traverten” olarak
tanımlanması yeterli görülmüştür.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Mermer, niteliği itibariyle kiloda ağır, pahada hafif bir üründür. Ancak söz
konusu olan estetik kaygılar ve kişisel tercihler olunca, ülkemizdeki birçok 80
mermer ülkenin her yerinden müşteri bulabilmektedir. Örneğin Elazığ vişnesi
olarak bilinen mermer sadece Elazığ’da çıktığından, özel bir mermer çeşididir
ve ülkenin her tarafına pazarlanabilmektedir. Muğla mermeri ise Muğla beyazı
olarak anılmakta, renk, desen ve kalitesiyle yine ülkenin birçok yerinde
satılabilmektedir.
Bu nedenle her ne kadar bölgesel unsurlar içerse de, bu dosya bazında
değerlendirmeyi etkilemeyeceğinden, bölgesel pazar ayrımı yapılmayarak,
ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” olarak kabul edilmiştir.
90
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.2.1. Yapılan Tespitler
Önaraştırma kapsamında Muğla Mermerciler Derneği'nde ve Özyaman
Mermer Sanayi Tic. Ltd Şti (Özyaman Mermer)'nde yerinde inceleme
yapılmış, ayrıca Muğla Mermerciler Derneği Yönetim Kurulu Başkanı ve
Özyaman Genel Müdürü, Ege Maden İhracatçıları Birliği (İhracatçılar Birliği)
Yönetim Kurulu Başkanı ve Alimoğlu Mermer Granit Sanayi ve Ticaret A.Ş.
(Alimoğlu Mermer) Yönetim Kurulu Başkanı, Alacakaya Mermer A.Ş. 100
05-11/114-44
3
yöneticisi ve ilgili haberi yapan Dünya Gazetesi İzmir Bölge Temsilciliği
Muhabiri ile görüşülmüştür. Söz konusu görüşmelerde düzenlenen
tutanakların ilgili bölümlerine aşağıda yer verilmiştir.
– 28.12.2004 günü Özyaman Mermer Genel Müdürü ile yapılan görüşmede
aşağıda yer verilen hususlar ifade edilmiştir:
"Muğla Mermerciler Derneği (Dernek) Yönetim Kurulu Başkanlığı
yapmaktayım. Birisi Afyon’da, diğeri Muğla’da olmak üzere iki tane mermer
fabrikamız bulunmaktadır. Ocağımız ise Muğla’da bulunmaktadır. Derneğin 110
65-70 kadar üyesi bulunmaktadır. Bölgede bulunan tüm mermer üreticileri
derneğin üyesi değildir. Bazı üreticiler yeni kurulduğundan, bazıları da
derneğin faydasına inanmadığından üye değildirler. Derneğin Yönetim
Kurulunda mermer üreticileri bulunmaktadır. Muğla’da mermerciler üç bölgede
toplanmış durumdadırlar: Bayır, Yatağan ve Kavaklıdere’nin Çayboyu
Beldesi’dir. Bir üretici de Ula’da bulunmaktadır.
Yönetim Kurulu toplantılarını çoğu zaman telefon görüşmeleriyle
gerçekleştirmekteyiz. Bölgedeki mermercilerin çoğu ihracata yönelik faaliyet
göstermekte olup yurt içine satışları azdır. Bizim satışlarımızın da büyük 120
çoğunluğu yurt dışınadır…
Dernek olarak fiyat politikaları konusunda üyelerimizle toplantılar yaptık. Bu
toplantılarda bazı sözlü istişari kararlar alarak uygulamaya çalıştık. Bunların
hepsi yurt dışı piyasalarla ilgiliydi. Bu toplantılarda taban fiyat, tavan fiyat şu
olsun, ucuza vermeyelim dedik. Bunların hepsi dış piyasalarla ilgilidir. İç
piyasalarda herhangi bir fiyat görüşmesi veya uzlaşması olmamıştır.
Amacımız ülke menfaatlerini düşünerek, malımızı dışarıya mümkün
olduğunca iyi fiyatlardan satmaktı. Ancak bunda başarılı olamadık. Çünkü her
üreticinin kendisine göre hesabı ve finansal koşulları bulunmaktadır. Buna 130
göre de zararına bile mal satılabilmektedir. Örneğin kredilerin, faizlerin,
elektrik faturalarının, işçi ücretlerinin ödenmesinde sıkıntısı olan mermer
üreticileri zararına da mal satmaktadır ki, bu durum çok yaşanmaktadır."
– 31.12.2004 günü İhracatçılar Birliği Yönetim Kurulu Başkanı ve Alimoğlu
Mermer Genel Müdürü ile yapılan görüşmede aşağıda yer verilen hususlar
ifade edilmiştir.
"Türkiye Mermer Doğal Taş ve Makinaları Üreticileri Birliği (TÜMMER) ve Ege
Maden İhracatçıları Birliği (İhracatçılar Birliği) Yönetim Kurulu Başkanıyım. 140
Aynı zamanda Alimoğlu Mermer Granit Sanayi ve Ticaret A.Ş. Yönetim Kurulu
Başkanıyım. Özellikle son yıllarda ülkemizin mermer ihracatı artmıştır. Ancak
bu miktar artışı ihraç fiyatlarının düşmesi nedeniyle ihracat gelirlerine
yeterince yansımamaktadır. Örneğin bizim ABD’ye ihracatımız İtalya’dan
miktar olarak daha fazla olmasına rağmen, İtalya’nın hasılası bizden %40
kadar fazla olmuştur. Bunun nedeni bizim sürekli fiyat düşürmemizdir. Bu
gerekçelerle özellikle 2001 ve 2002 yıllarında ihracat fiyatlarının düşüklüğü ile
ilgili çeşitli bölgedeki mermer üreticileri ile ilgili görüşmeler yaptık ve ihracat
fiyatlarının düşürülmemesini istedik. İlgili tarihli gazete haber, telefon
görüşmeleri neticesinde hazırlamıştır. Haberin muhabiri olan Ahmet Umsan 150
05-11/114-44
4
beni telefonla arayarak ilgili gazete haberinde yer alan bilgileri almıştır. Ben de
diğer bölgelerdeki duyumlarımı kendisine aktardım. Ancak hiçbir zaman söz
konusu konuda yazılı bir anlaşma yapılmadığı gibi, konuşulan konular da
uygulamaya geçememiş, ihracat fiyatlarının yükselmesi sağlanamamıştır.
Gazete haberinde yer alan rakamlar tahminidir. Söz konusu gazete haberinde
belirtilen centilmenlik anlaşmasını ise Muğla ve Elazığ’daki üretici dernekleri
başkalarından duydum, her iki dernek başkanının ihracat fiyatlarının çok
düşük olduğundan şikayet ederek kendilerinin birliktelik içerisinde olduklarını
ve artık ucuza mal vermeyeceklerini ifade ettiler, ancak ben böyle bir yazılı
anlaşmayı görmedim. Ancak 2004 yılındaki ihracat fiyatlarına baktığımda ise 160
bir miktar yükselme görülmektedir. Ancak bunun nedeninin ne olduğunu, yani
görüşmelerin bir sonucu olup olmadığını bilemiyorum. Hiçbir şekilde yurt içi
fiyatları ile ilgili bir görüşme olmadığı gibi ihracat fiyatlarının yükselmesinin
yurt içi piyasalara da etkisi bulunmamaktadır. Ben ihracat birliğinin başkanı
olduğumdan, görüşmeler ve sağlanmaya çalışılan centilmenlik tamamen
ihracata yönelikti. Söylediğim gibi bunda da başarılı olamadık.
İhracatçılar Birliği olarak Türkiye’deki mermercilik sektörünün yeni kurulmuş
bir sektör olması nedeniyle iyi bir teknolojiye sahip olmasına rağmen,
piyasaya yeni giren çok sayıdaki üreticinin fiyat düşürmeleri nedeniyle 170
ihracattaki birim fiyatları düşmektedir."
– 29.12.2004 günü Dünya Gazetesi İzmir Bölge Temsilciliği Muhabiri ile
yapılan görüşmede aşağıda yer verilen hususlar ifade edilmiştir:
"Ege Mermer İhracatçıları Birliği Yönetim Kurulu Üyesi olan İsmail Alimoğlu ile
Dünya Gazetesi’nin eklerine ilişkin olarak yaptığım görüşme esnasında,
11.11.2004 tarihli Dünya Gazetesi’nde yer alan habere konu hususlarla ilgili
İsmail Bey bazı hususlar ifade etmiştir. İlgili tarihli gazete haberinde yer aldığı
üzere İsmail Bey, Mermer ihracat fiyatlarının düşüklüğünden şikayet ederek, 180
bu konuda mermerciler arasında görüşme yaptıklarını ve ihracat fiyatlarını bir
miktar yükselttiklerini ifade etmiş, örnek olarak da Muğla ve Elazığ’ı vermiştir.
İsmail Bey’in kendisi bir ihracat birliği başkanı olduğundan iç piyasayla ilgili
herhangi bir konu gündeme gelmemiştir. Görüşülen konu tamamen dış
piyasalara ilişkindir. Bunun üzerine İsmail Bey’in ifadesinde yer alan Muğla ve
Elazığ’daki mermerciler derneğinin başkanlarını telefonla arayarak, konu
hakkında gazete haberinde yer alan görüşleri alınmış ve haber yapılmıştır.
Görüşmelerle ilgili olarak gazete haberinde yar alan ifadeler dışında, başka bir
ayrıntı görüşülmemiştir. Söz konusu görüşmelerin ses kayıtları ve/veya notları
da bulunmamaktadır." 190
– 4.1.2005 günü Alacakaya Mermer A.Ş. yöneticisi ile yapılan telefon
görüşmesinde, 11.11.2004 tarihli Dünya Gazetesi'nde yer alan haberle ilgili
olarak, aşağıda yer alan hususlar ifade edilmiştir:
"Alacakaya Mermer A.Ş.'nin yöneticisi ve sahiplerindenim. Elazığ Mermerciler
Derneği henüz kurulma aşamasında olup kuruluşu tamamlanmamıştır. Bunu
gazeteciye ifade etmiştik, ama yazmamışlar. Elazığ vişne mermerinin üretim
miktarı son yıllarda sürekli artmaktadır. Buna karşılık fiyatlar artmadığı veya
düştüğü için artan miktar oranında hasıla elde edilememekteydi. Bu nedenle 200
05-11/114-44
5
bölgedeki beş üretici yurt dışı satışları ile ilgili olarak üretimi kısma ve fiyatları
yükseltme kararı aldık ve 2004 yılının başından itibaren uygulamaya başladık.
Amacımız yurtdışına satış fiyat politikasında düşük fiyatlara satışların önüne
geçilmesi, belirli bir kalite üzerinden belli fiyatlarla ürünümüzü yurt dışına
satmaktadır. Buna göre de bu beş mermer üreticisi bir araya gelerek, bir
centilmenlik anlaşması imzaladık. Söz konusu anlaşma Elazığ vişne
mermerinin yurt dışı satışlarına ilişkindir.
Elazığ vişne mermerinin %95'i ihraç edilmektedir. Çok prestijli bir ürün olduğu
için özel yerlerde kullanılır (Örneğin Beyaz Saray'da, Avrupa 210
Parlamentosunda, birçok ünlü otelde kullanılmıştır). Dünyadaki tek yatak
Elazığ'dadır. En büyük ithalatçısı Çin'dir.“
I.2.2. Hukuki Değerlendirme
Yapılan inceleme ve görüşmelerde; çeşitli bölgelerdeki mermer üreticilerinin
yurt dışı pazarlara yönelik olarak bazı görüşmelerde bulundukları, ancak yurt
içi pazarlara ilişkin herhangi bir karar, eylem veya anlaşma içerisinde
bulunmadıkları ifade edilmiştir.
220
Bilindiği üzere, 4054 sayılı Kanun’un Kapsam başlıklı 2. maddesinde; “Türkiye
Cumhuriyeti sınırları içinde mal ve hizmet piyasalarında faaliyet gösteren ya
da bu piyasaları etkileyen her türlü teşebbüsün aralarında yaptığı rekabeti
engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve kararlar ... bu Kanun
kapsamına girer” hükmü yer almaktadır. Dolayısıyla, Kanun'un uygulama
alanı Türkiye Cumhuriyeti içinde yer alan mal ve hizmet piyasalarındaki
rekabet ihlallerine müdahale ile sınırlıdır. Ancak yurt dışı pazarlara yönelik
olarak yapılan herhangi bir rekabet ihlalinin ülke içindeki piyasaları etkilemesi
halinde de 4054 sayılı Kanun uygulanabilecektir. Her nekadar ihracat
kartellerinin kurulduğu ülkeye zarar vermeyeceği, döviz girdisi sağlayacağı 230
düşünülse de, diğer ülkelerin uygulamalarından da görüleceği üzere iç
pazarları etkileyen uluslararası kartellere karşı soruşturma açılabilmektedir.
Bu çerçevede, yapılan incelemede mermer üreticilerinin 4054 sayılı Kanun'a
aykırı olarak yurt içi pazarlardaki rekabeti bozan veya etkileyen bir anlaşma
veya uyumlu eylem içerisinde olduklarına dair herhangi bir bilgi veya belgenin
bulunamadığı anlaşılmıştır.
J. SONUÇ
240
Düzenlenen rapora, toplanan delillere ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dünya Gazetesi’nde 11.11.2004 tarihinde yayımlanan “Mermer, traverten ve
granit ihracatçısının kabusu olan fiyat düşüşlerinin önüne geçildi” üst başlık,
“Mermerciler fiyat yükseltti” başlıklı habere göre mermer üreticilerinin
aralarında yaptıkları anlaşmalar ile 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’u ihlal ettikleri iddiasını ispatlayacak herhangi bir bilgi ve
belge bulunamaması nedeniyle soruşturma açılmasına gerek olmadığına
250
05-11/114-44
6
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy