Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-3-150 (Devralma)
Karar Sayısı : 08-52/797-325
Karar Tarihi : 11.9.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet
Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: Şahin YAVUZ, Hüseyin COŞGUN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Yıldız Holding A.Ş.
Temsilcisi: Av. Ayşegül ÖZFINDIK
Kısıklı Mah. Ferah Cad. No:1 Çamlıca Üsküdar / İstanbul 20
D. TARAFLAR : Yıldız Holding A.Ş.
Kısıklı Mah. Ferah Cad. No:1 Çamlıca Üsküdar / İstanbul
Merzeci Holding A.Ş.
Halaskargazi Caddesi No:367 Şişli / İstanbul
Mersu Su Ürünleri San. ve Tic. A.Ş.
Halaskargazi Caddesi No:367 Şişli / İstanbul
30
Ancoker Su Ürünleri San. ve Tic. A.Ş.
Halaskargazi Caddesi No:367 Şişli/İstanbul
Südzucker AG
Maximiliansrae 10, 68165 Mannheim ALMANYA
Sachsisch – Thüringische Zucker Fabriken GmbH
Maximiliansrae 10, 68165 Mannheim ALMANYA
E. DOSYA KONUSU: Merzeci Ailesi ve Südzucker Grubu’nun Kerevitaş Gıda 40
San. ve Tic. A.Ş.’de sahip oldukları toplam %51 oranında hissenin Yıldız
Holding A.Ş. tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 26.7.2008 tarih, 4624 sayı ile giren ve en
son 15.8.2008 tarih ve 5384 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 22.8.2008 tarih ve 2008-3-
150/Öİ-08-Ş.YA sayılı Birleşme/Devralma Raporu, 27.8.2008 tarih ve
08-52/797-325
2
REK.0.07.00.00-120/167 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-52 sayılı Kurul 50
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Kerevitaş Gıda San. ve Tic.
A.Ş.’nin %51 oranında hissesinin Yıldız Holding A.Ş. tarafından devralınmasının
1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi olmakla birlikte, 4054 sayılı Kanun’un 7.
maddesi kapsamında bir hâkim durum yaratan veya mevcut bir hâkim durumu
güçlendiren ve bunun sonucunda ülkenin bütünü yahut bir kısmında ilgili piyasadaki
rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran nitelikte olmadığı, dolayısıyla
bildirim konusu işleme izin verilmesinin uygun olacağı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı
ifade edilmektedir.
60
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Yıldız Holding A.Ş. (Yıldız)
Devralan Yıldız, Ülker Grubu’nun holding şirketi olup farklı sektörlerde faaliyet
gösteren birçok grup şirketinde iştiraki bulunmakta ve bu grup şirketlerine hukuki,
ticari, finansal ve yönetim desteği sağlamaktadır. 2007 yılı cirosu (……………..)
(………………………………………….) YTL olan şirketin hissedarlık yapısına
aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
70
Tablo 1. Yıldız Holding A.Ş Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı ( %)
Murat Ülker 53
Orhan Özokur 5
Ahsen Özokur 25
Fatma Betül Ülker 5
Ali Ülker 5
Ömer Özokur 3,5
Ahmet Özokur 3,5
TOPLAM 100
Ülker grubu, dondurulmuş gıda ürünleri pazarında grup şirketi olan Fresh Cake Gıda
San. ve Tic. A.Ş (Fresh Cake) aracılığıyla ortağı olduğu Unmaş Unlu Mamuller San.
ve Tic. A.Ş (Unmaş) vasıtasıyla faaliyet göstermektedir. Esasen paketlenmiş ve
dilimlenmiş ekmek, hamburger ve sandviç ekmeği üreten şirket, dondurulmuş unlu
mamullerden kruvasan, çörek pizza hamuru ve milföy üretimi de gerçekleştirmektedir.
2007 yılı cirosu (……………..) (………………………………………….)YTL olan
Unmaş’ın ortaklık yapısına aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 2. Unmaş Ortaklık Yapısı 80
Hissedar Hisse Oranı (%)
Dralion Holding B.V 49,99
Doruk Una Değer Katma Gıda San. Tic. A.Ş. 0,00033
Hasip Gencer 0,00033
Günal İnce 0,00033
08-52/797-325
3
Fresh Cake Gıda San. ve Tic. A.Ş 50,00
TOPLAM 100
Ülker Grubu’nun bunun dışında bisküvi, çikolata, kek, margarin, sıvı ve endüstriyel
yağlar, süt ve süt ürünleri, dondurma, gazlı ve gazsız içecekler, meyve suları, çay,
kahve, sakız, şekerleme, satış ve lojistik, finans ve ambalaj alanlarında da faaliyeti
bulunmaktadır.
H.1.2. Merzeci Grubu
Merzeci Holding A.Ş., Mersu Su Ürünleri San. ve Tic. A.Ş. (Mersu), Ancoker Su
Ürünleri San. ve Tic. A.Ş.’den (Ancoker) oluşan Merzeci Grubu, Merzeci Ailesi
tarafında kontrol edilmektedir. Grubun holding şirketinin herhangi bir üretimi ve 90
dolayısıyla cirosu bulunmazken; Mersu’nun faaliyet alanı dondurulmuş sebze, meyve
ve su ürünleri imalatı, pazarlama ve satışı, Ancoker faaliyet alanı ise deniz ürünleri
imalatı pazarlama ve satışıdır. Ancak, Mersu 1996 yılından itibaren, Ancoker ise
2001 yılından itibaren Bursa’daki fabrika ve tesislerini devre konu şirket Kerevitaş
Gıda San. ve Tic. A.Ş.’ye kiraladıkları için bu şirketlerin ifade edilen tarihlerden bu
yana herhangi bir üretimleri bulunmamaktadır. Bununla birlikte, Ancoker’in sınırlı
düzeyde kalan bir deniz ürünleri ithalatı söz konusudur. Grup şirketlerinin ortaklık
yapılarına aşağıdaki tablolarda yer verilmiştir:
Tablo 3. Merzeci Holding A.Ş. Ortaklık Yapısı 100
Hissedar Hisse Oranı (%)
Hasan Kamuran Merzeci 25,07
Mehmet Cemil Merzeci 19,27
Osman Merzeci 20,01
Remzi Merzeci 20,01
Cankız Merzeci 9,00
Gülin Merzeci 4,21
S. Nevin Merzeci 1,00
Vehbi Merzeci 0,72
Tuğba Kaleoğlu 0,72
TOPLAM 100
Tablo 4. Mersu Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Merzeci Holding A.Ş 85,17
Cankız Merzeci 11,33
Gülin Merzeci 1,82
S. Nevin Merzeci 0,84
Müfit Çulcuoğlu 0,84
M. Cemil Merzeci 0
Osman Merzeci 0
H. Kamuran Merzeci 0
08-52/797-325
4
Remzi Merzeci 0
TOPLAM 100
Tablo 5. Ancoker Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Merzeci Holding A.Ş 50,00
Kerevitaş Gıda San. ve Tic. A.Ş. 45,00
Mersu 5,00
H. Kamuran Merzeci 0
Osman Merzeci 0
Remzi Merzeci 0
Ergün Akkaya 0
Şirzat Güngör 0
TOPLAM 100
Bu şirketler dışında, Mehmet Cemil Merzeci ve Hasan Kamuran Merzeci’nin sırasıyla
%60 ve %40 oranında hissedar oldukları Doruk Gıda Pazarlama Satış ve Dağıtım
Ltd. Şti. unvanlı bir şirket de bulunmaktadır.
H.1.3. Südzucker Grubu
110
Südzucker AG Avrupa’nın lider şeker üreticilerindendir. Şirketin faaliyet konuları,
şeker üretimi yanında, nişasta, soğutulmuş/dondurulmuş yiyecekler, bioethanol,
porsiyon paketleri gibi özel ürünlerin üretimi ile meyve preperasyonları ve konsantre
meyve üretimidir.
Sachsisch–Thüringische Zucker Fabriken GmbH şirketi Südzucker’in üretimi olmayan
bir yatırım şirketidir. Südzucker çeşitli ülkelerdeki iştiraklerine bu şirket vasıtasıyla
ortak olmaktadır. Söz konusu şirketin devir işlemine konu şirkette de hissedarlığı
bulunmaktadır.
120
Tablo 6. Südzucker AG Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Svzg Süddeutche
Zuckerrübenverwertungsgenossenschaft EG 55
Zucker Invest GmbH 11
Halka Açık 34
TOPLAM 100
H.1.4. Kerevitaş Gıda San. ve Tic. A.Ş. (Kerevitaş)
1969 yılında kooperatif ortaklığı şeklinde faaliyetine başlamış olan devredilen
Kerevitaş dondurulmuş ve konserve gıda alanlarında üretim yaparak yurtiçi ve
yurtdışı pazarlarda bu ürünlerin satış, dağıtım ve pazarlamasını gerçekleştirmektedir.
Dondurulmuş gıda kategorisinde yer alan ürünler sebze ve meyve ürünleri, unlu
mamuller, pizza, patates, kroket kaplamalı ürünler, et ve su ürünlerinden oluşurken;
08-52/797-325
5
konserve gıda kategorisinde ton balığı, sebze ve meyve konserveleri ile hazır yemek 130
konserveleri yer almaktadır. Haziran 1994’te halka açılan teşebbüs üretimini
Bursa’daki fabrikalarında gerçekleştirmekle birlikte, İstanbul, İzmir ve Antalya’da da
soğuk hava depolarına sahiptir.
2007 yılı cirosu (……………..) (………………………………………….) YTL olan
Kerevitaş’ın incelemeye konu devir işlemi öncesi ve sonrasındaki ortaklık yapısına
aşağıdaki tablolarda yer verilmiştir.
Tablo 7. Kerevitaş'ın İşlem Öncesi Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Merzeci Holding A.Ş 39,25
M. Cemil Merzeci 8,44
H. Kamuran Merzeci 3,16
Mersu A.Ş 0,73
Ancoker A.Ş 0,74
S. Nevin Merzeci 0,13
Tuba Kaleoğlu 0,09
Vehbi Merzeci 0,09
Ergün Akkaya 0,01
Osman Merzeci 0,00
Remzi Merzeci 0,00
Sachsisch-Thüringische 25,00
Südzucker AG 0,00
Halka Açık Hisseler 22,36
TOPLAM 100,00
140
Tablo 8. Kerevitaş'ın İşlem Sonrası Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Yıldız Holding A.Ş 51,00
Merzeci Holding A.Ş 14,31
M. Cemil Merzeci 8,44
H. Kamuran Merzeci 3,16
Mersu A.Ş 0,42
S. Nevin Merzeci 0,13
Tuba Kaleoğlu 0,09
Vehbi Merzeci 0,09
Ergün Akkaya 0,01
Osman Merzeci 0,00
Remzi Merzeci 0,00
Halka Açık Hisseler 22,36
TOPLAM 100
08-52/797-325
6
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinin son fıkrasında İlgili ürün pazarının
belirlenmesinde birleşme veya devralma konusu olan mal veya hizmetlerle,
tüketicinin gözünde fiyatı ve kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan
mal veya hizmetlerden oluşan pazarın dikkate alınacağı belirtilmiştir. Rekabet 150
Kurulu’nun 10.01.2008 tarih ve 08-04/56-M sayılı Kararı’yla kabul edilen “İlgili
Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz”da talep ve arz ikamesi ile potansiyel
rekabetin göz önünde bulundurulacağı ifade edilmektedir. Bu çerçevede, öncelikle
devre konu teşebbüsün faaliyet alanlarının ortaya konulması, ardından devralan
teşebbüsün bu alanlarla kesişen faaliyet alanları belirlenerek yoğunlaşmanın
meydana gelebileceği pazar(lar)ın tespit edilmesi gereklidir.
Bildirim Formu’nda yer verilen ve taraf yetkilileri ile yapılan görüşmelerden edinilen
bilgilere göre, devre konu Kerevitaş’ın iki ana faaliyet alanı bulunmaktadır. Bunlardan
ilki dondurulmuş ürünler, diğeri ise konserve ürünleridir. 160
Devralan Yıldız kendisi doğrudan bu alanlardan herhangi birinde faaliyet
yürütmemekle beraber, bağlı bulunduğu Ülker Grubu’nun iştiraki olan Fresh Cake
dondurulmuş unlu mamuller üretimi de olan Unmaş’ta %50 oranında ortaklığa
sahiptir.
Bu ilk tespite göre, devir işleminin konserve üretimi pazarı açısından herhangi bir
yoğunlaşma doğurucu etkisinin (kesişen pazarların) bulunmadığı, yoğunlaşmadan
bahsedilebilecek alanın, prima facie, devralan grubun da faaliyeti bulunan
dondurulmuş gıda pazarı olduğu söylenebilecektir. 170
Dondurulmuş gıda pazarına geçmeden önce, dondurulmuş olarak tüketime sunulan
ürünler ile böyle bir süreçten geçmeksizin aynı ürünlerin taze olarak tüketime
sunulmasının, birbirinden, ürünlerin kullanım şekilleri, tüketici beklentileri, fiyat
farklılıkları nedeniyle pazar tanımı açsından ayrıldığını ifade etmek gerekmektedir.
Dondurulmuş gıda; unlu mamuller, et ürünleri, sebze ve meyve, deniz ürünleri,
patates ve tatlı1 üretimini kapsayan bir (üst) pazar niteliğindedir. Bu noktada, anılan
alt grupların her birinin ayrı bir ilgili ürün pazarı oluşturup oluşturmadığı üzerinde
durulmalıdır. 180
Konuya talep ikamesi açısından bakıldığında, söz konusu alt birimlerin birbirlerinden
tamamen farklı ihtiyaçlara cevap veren ürünleri içerdiği, bir ürünün fiyatında meydana
gelecek (küçük ve fakat önemli bir) artış nedeniyle tüketicilerin diğer ürüne yönelmesi
sonucunu doğuran bir ilişkiden bahsedilemeyeceği, bu nedenle talep yönlü olarak bu
ürünlerin her birinin ayrı bir ilgili ürün pazarı oluşturduğu söylenebilecektir. Konunun
arz ikamesi açısından da değerlendirilmesi gerekmektedir.
1 Devre konu teşebbüsün dondurulmuş tatlı üretimi bulunmamakla birlikte rakip teşebbüs (Harika Gıda) yetkilisi
ile 06.08.2008 tarihinde yapılan görüşmede kendilerinin dondurulmuş tatlı üretimi yaptığı bilgisi alınmıştır.
08-52/797-325
7
6.8.2008 tarihinde Raportörlerce taraf temsilcileri ile yapılan görüşmelerden,
dondurulmuş gıdanın alt segmentlerinde üretim için bir ekipman özdeşliğinin söz 190
konusu olmadığı, her bir alt segment için diğer alan(lar)da kullanılamayacak çekirdek
çıkarma, hamur roller, mısır soyma makinesi gibi makinelerin kullanıldığı, üretim
süreçlerinde önemli farklılıkların olduğu, örneğin dondurulmuş patates için üç
haşlama, bir kurutma, bir kızartma ve IQF teknolojisi2 ile tek tek dondurma yapılırken,
dondurulmuş unlu mamul olan milföyde yağlama işleminin söz konusu olduğu ve
dondurma işleminin yaklaşık 40 dakikalık bir sürede ve blok halinde yapıldığı,
dondurulmuş deniz ürünü olarak satılan kum midyesinde ise “plakalı dondurma”
olarak ifade edilebilecek bir tekniğin kullanıldığı, dondurulmuş et ürünlerinde ise önce
kıyma haline getirme, daha sonra katkı maddesi ekleme ve kalıplama aşamalarının
söz konusu olduğu bilgisi edinilmiştir. Bu bilgilerden hareketle, dondurulmuş gıda 200
ürün grupları (unlu mamuller, et ürünleri, sebze ve meyve, deniz ürünleri, patates,
tatlı) açısından arz ikamesinin de söz konusu olmadığı ve her birinin ayrı ilgili ürün
pazarı olarak ele alınması gerektiği kanaatine varılmıştır.
İncelemeye konu işlem açısından bakıldığında, devralan grubun (bağlantılı
teşebbüsü Fresh Cake üzerinden ortak kontrole sahip olduğu) Unmaş aracılığıyla
yukarıda belirtilen pazarlardan dondurulmuş unlu mamuller pazarında faaliyette
bulunması dolayısıyla dosya açısından “dondurulmuş unlu mamuller pazarı“nın
dikkate alınması gerekmektedir.
210
Ürünlerin tüketiciye ulaşımı perakende veya toplu tüketim kanalları üzerinden
gerçekleşmektedir. Söz konusu kanallarda uygulanan pazarlama ve satış stratejileri
birbirinden farklı olduğundan ilgili pazar bu açıdan da ayrıştırılabilecektir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Tebliğ’in 4. maddesinde ilgili coğrafi pazarın tespitinde, özellikle ilgili mal ve
hizmetlerin özellikleri ile tüketici tercihleri bakımından giriş engellerinin, ilgili bölge ve
komşu bölgeler arasında teşebbüslerin pazar payları veya mal veya hizmetlerin
fiyatları bakımından hissedilir bir farklılığın varlığı gibi unsurların dikkate alınacağı 220
ifade olunmuştur.
Bu düzenleme ve anılan Kılavuz hükümleri ışığında, incelemeye konu işlem
açısından ilgili ürünlerin dağıtımı ve satışında Türkiye genelinde önemli farklılıklar
olmaması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak belirlenmiştir.
H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. İlgili Pazarın Yapısı
230
Dondurulmuş gıda pazarı Türkiye’de 70’li yıllardan itibaren gelişmeye başlamıştır.
Gelişmiş ülkelerdeki tüketim miktarları ile karşılaştırıldığında her ne kadar düşük bir
seviyede kalsa da Türkiye’deki dondurulmuş gıda tüketiminde özellikle sanayileşme
sürecinin gelişmesi, çalışan kadınların mutfağa ayırabildiği zamanın daralması, tek
2 Bu teknik ile özellikle sebze ve meyvelerin hücre zarlarının dondurma işlemi esnasında çatlaması önlenmekte ve
her bir ürün yaklaşık 15 dakikalık bir süreçte tek tek dondurulmaktadır.
08-52/797-325
8
başına yaşayan birey sayısındaki artış gibi nedenlerle tüketim miktarında bir artıştan
bahsetmek mümkündür.
Dondurulmuş unlu mamuller pazarı dondurulmuş gıda pazarının hacim bazında
yaklaşık %65’ini oluşturmaktadır. Değer bazında ise bu oran %50 civarındadır. AC
Nielsen verilerine göre Haziran 2006-Temmuz 2007 arasındaki dönemde 240
dondurulmuş gıdanın perakende pazar hacmi yaklaşık 17.000 ton, değeri ise 110
milyon YTL’dir. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, 2008 başı itibarıyla toplu tüketim
ve perakende kanalları toplamında dondurulmuş gıda pazarının 200.000 ton hacme
ve 600.000.000 YTL değere kadar ulaştığı anlaşılmaktadır.
Dondurulmuş unlu mamuller pazarında devre konu Kerevitaş’ın yanı sıra, Harika
Gıda, Pınar, Dr. Oetker gibi kurumsal firmalar bulunmakla birlikte, merdiven altı
olarak tabir edilen çok sayıda küçük teşebbüs faaliyet göstermektedir. Aşağıdaki
tablolarda dondurulmuş unlu mamuller pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerin
sırasıyla perakende ve toplu tüketimdeki 2007 yılı paylarına ilişkin rakamlara yer 250
verilmektedir.
Tablo 9. Dondurulmuş Unlu Mamuller 2007 Perakende Pazar Payları
Teşebbüs Adı Miktar Payı (%) Değer Payı (%)
Kerevitaş (…) (…)
Harika (…) (…)
Pınar (…) (…)
Uno (…) (…)
Dr. Oetker (…) (…)
Er Gıda (…) (…)
Mançi Gıda (…) (…)
Diğer (…) (…)
Tablo 10. Dondurulmuş Unlu Mamuller 2007 Toplu Tüketim Pazar Payları
Teşebbüs Adı Miktar Payı (%) Değer Payı (%)
Kerevitaş (…) (…)
Harika (…) (…)
Pınar (…) (…)
Uno (…) (…)
Feast (…) (…)
Er Gıda (…) (…)
Mançi Gıda (…) (…)
Diğer (…) (…)
2007 yılı verilerinden hareketle, Kerevitaş’ın ilgili ürün pazarında lider durumda
bulunduğu, kendisini (perakende veya toptan olmasına göre değişmekle birlikte)
Pınar, Dr. Oetker ve Unmaş’ın izlediği, pazarın kalan kısmının küçük ölçekli ve yerel 260
firmalar tarafından paylaşıldığı söylenebilecektir.
08-52/797-325
9
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, ilgili ürün pazarına girişte herhangi bir hukuki
engelin bulunmadığı, taraf temsilcileri ve rakip teşebbüs yetkilileri ile Raportörlerce
yapılan görüşmelerden pazarın henüz doyma noktasına ulaşmadığı ve sürekli yeni
girişlerle hacim ve ciro bazında gelişmekte olduğu anlaşılmaktadır.
H.3.2. İşlemin Değerlendirilmesi
1997/1 sayılı Tebliğ’in “Birleşme veya Devralma Sayılan Haller” başlıklı 2. 270
maddesinin (b) bendinde “Herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün
mal varlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine
yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması veya kontrol etmesi “
ifadesine yer verilmiştir. İncelenen devralma işleminde Yıldız‘ın Merzeci Ailesi
tarafından kontrol edilen hisselerin bir kısmını ve Südzucker’e ait hisselerin tamamını
devralması söz konusudur. Dolayısıyla yukarıda işaret edilen anlamda bir ortaklık
payı devri gerçekleşmektedir. Bu pay devri sonrasında teşebbüs üzerinde Tebliğ’de
aranan kontrol değişikliğinin meydana gelip gelmediği araştırılmalıdır. Kerevitaş’ın
ana sözleşmesinde yer alan yönetim kurulu ve genel kurula dair hükümler
incelendiğinde, herhangi bir imtiyazlı hisse düzenlemesine yer verilmeksizin Türk 280
Ticaret Kanunu (TTK) hükümlerine atıfta bulunulmakla yetinildiği anlaşılmaktadır. Bu
düzenlemelerden hareketle, Yıldız’ın devir sonrasında sahip olacağı %51’lik hisse
oranıyla şirketin (mutlak) kontrolünü elde edeceği anlaşılmıştır. Dolayısıyla şirketin
kontrolünde bir değişiklik söz konusu olacaktır.
1997/1 sayılı Tebliğ’in “İzne Tabi Birleşme ve Devralmalar” başlıklı 4. maddesinde
izin gerektiren eşik olarak, birleşme veya devralmayı gerçekleştirecek teşebbüslerin
herhangi birinin veya bunların toplamlarının ilgili piyasalarda %25 pazar payını
aşması veya bu oran aşılmasa bile teşebbüslerin toplam cirolarının 25 milyon YTL’yi
aşması halleri öngörülmüştür. 290
Yukarıda da yer verildiği üzere, devre konu teşebbüsün ilgili ürün pazarındaki payı
yaklaşık %(…)’dur. Devralan teşebbüsün kendisinin ilgili ürün pazarında doğrudan
herhangi bir faaliyeti ve dolayısıyla pazar payı bulunmamakla birlikte, içinde yer aldığı
Ülker Grubu (bağlantılı teşebbüs Fresh Cake vasıtasıyla %50 oranda ortak olduğu)
ilgili ürün pazarında faaliyet gösteren bir ortak girişim3 şirketinin (Unmaş) ana
teşebbüslerindedir (parent company). Bu noktada Unmaş’ın ilgili ürün pazarında
sahip olduğu yaklaşık %(…)’lik pazar payının Ülker Grubu’na atfedilip
atfedilemeyeceği tartışılmalıdır. Tebliğ’in 4. maddesinin 2. fıkrasının (a)-(e)
bentlerinde yer verilen düzenlemelerden pazar payı ve cironun atfedilebilirliği için 300
sermeyenin veya ticari malvarlığının doğrudan veya dolaylı olarak %50’sinden
fazlasına sahip olma, oy haklarının yarısından fazlasını kullanma yetkisine sahip
olma, yönetim kurulu ya da şirketi temsile yetkili organların üyelerinin yarıdan
fazlasını atama yetkisine sahip olma ya da işlerini idare etme hakkına sahip olma
kriterlerine yer verilmektedir.
3 Unmaş’ın ana sözleşme hükümleri incelendiğinde ise diğer ana teşebbüs Dralion ile Ülker’in eşit sayıda yönetim
kurulu üyesi atadığı (2 kişi), yönetim kurulunun iki gruptan birinin en az bir temsilcisi olmadan toplanamadığı,
önemli olarak nitelenen işlemler için yine her iki gruptan en az bir üyenin olumlu oyu gerektiği, genel kurul
kararları için, TTK’da öngörülenden daha geniş olmak üzere, bazı kararlar için oy birliği şartı arandığı
anlaşılmaktadır. Bu düzenlemelerden çıkan sonuç Unmaş’ın Ülker Grubu ve Dralion’un ortak kontrolü altında
olduğudur.
08-52/797-325
10
Düzenleme, son bağlaçtan sonraki kısmı hariç olmak üzere, değerlendirildiğinde,
matematiksel olarak %50’yi aşan bir oranda hissedarlık ve aynı oranda ilgili organlara
üye seçimi yetkisinin varlığının pazar payı ve ciro atfedilebilirliği için gerekli olduğu
anlaşılmaktadır. Norm, somut olaya uygulandığında istenen oranda bir hissedarlığın 310
mevcut olmadığı görülmektedir.
Aynı fıkrada geçen “…ya da işlerini idare etme hakkına sahip olma” ifadesi ise esas
itibarıyla sahiplik dışında bir araçla (örneğin sözleşme veya sair bir hakka dayanarak)
ilgili teşebbüslerin kararlarının belirlenebilmesine ilişkindir. Bununla birlikte 1997/1
sayılı Tebliğ 2(c) maddesi kapsamındaki ortak girişimlerin her ne kadar (yine aynı
maddesi çerçevesinde) bağımsız birer teşebbüs oldukları kabulü varsa da ortak
girişim iradesinin ana teşebbüslerin iradesinden tamamen bağımsız olmadığı (ya da
olamayacağı) dolayısıyla bunların da bir şekilde yoğunlaşma analizine tabi
tutulmaları gerektiği de açıktır. Bu nedenle “işlerini idare etme hakkına sahip 320
olma”nın “işlerini idare etmede söz sahibi olma”yı da içerecek şekilde yorumlanması
ve kullanılması, sermayenin veya malvarlığının yarıdan fazlasına veya ilgili organların
üyelerinin yarıdan fazlasını atama yetkisine sahip olunmayan ancak, en azından
ortak kontrolün mevcut olduğu durumlarda ilgili teşebbüsün ciro ve pazar payının da
değerlendirmeye alınabilmesine olanak sağlayacaktır.
Sonuç olarak, Ülker Grubu’nun dondurulmuş unlu mamuller pazarındaki payının
perakende ve toplu tüketim için sırasıyla %(…) ve %(…), Kerevitaş’ın ise aynı
pazarlar için %(…) ve %(…) olduğu dikkate alındığında tarafların toplamda sahip
olacağı yine sırasıyla %(…) ve %(…)’lik pazar payı nedeniyle Tebliğ’de öngörülen 330
pazar payı eşiğinin, ciro eşiğinden bağımsız olarak, aşıldığı ve bu nedenle işlemin
Rekabet Kurulu’nun iznine tabi olduğu görülmektedir.
Kerevitaş ilgili ürün pazarında lider konumdadır. Devralma işlemiyle birlikte Ülker
Grubu perakende kanalda %(…), toplu tüketim kanalında ise %(…)’lik bir payla pazar
liderliğine ve önemli bir pazar gücüne ulaşacaktır. En yakın rakibin pazar payı ise söz
konusu pazarlarda %(…–…) oranındadır. Bunun yanında AC Nielsen tarafından
2005 yılında yapılan bir araştırmaya göre dondurulmuş gıdanın yaklaşık %90’ının
ulusal marketlerde satıldığı göz önüne alındığında, üretici sayısı fazlalığına rağmen
bu teşebbüslerin çoğunluğunun yerel olması ve ulusal zincir marketlere girişin 340
zorluğu nedeniyle ciddi bir rekabet baskısının oluşmayacağı kanaatine varılmıştır.
Özellikle perakende kanalda Kerevitaş’ın yüksek marka imajı, Ülker Grubu’nun gıda
ürünleri geneline yaygın portföy gücü ile birleştiğinde bu durumun daha da hissedilir
olacağı beklenmektedir.
Diğer yandan bildirim konusu işleme izin verilmesi halinde Ülker Grubu’nun ulaşması
beklenen önemli pazar gücünün, pazarın henüz doygunluğa ulaşmamış olması,
büyüme eğiliminin devam edeceği beklentisi ve pazara giriş önünde –ulusal zincir
marketlere ilişkin yukarıda belirtilen durum dışarıda bırakılırsa- hukuki veya fiili önemli
bir engelin bulunmaması ile dengeleneceği kanaatine varılmıştır. Ayrıca, yakın 350
geçmişte yaşanan ekonomik krizlerin de etkisiyle Kerevitaş’ın mali yapısının
sürdürülemez bir noktaya geldiği, ağır borç yükü ve yapılması gereken yatırımların
yapılamaması nedeniyle fabrika ve tesislerin bakım-onarımının, modernizasyonunun,
kalite ve verimlilik artışının gerçekleştirilemediği, bu koşullarda şirketin devamlılığının
ciddi tehdit altında olduğu dosya mevcudu bilgi ve belgeden anlaşılmıştır. Bu unsurlar
dikkate alındığında işlemin, ilgili ürün pazar(lar)ından kısa veya orta vadede çıkması
08-52/797-325
11
beklenen bir teşebbüsün ticari faaliyetlerine devam etmesine olanak sağlaması
açısından rekabetçi etkilere de sahip olabilecektir. Öte yandan, Raportörlerce rakip
teşebbüs Harika Gıda yetkilileri ile yapılan görüşmeden Ülker Grubu’nun sahip
olduğu yaygın dağıtım ağı sayesinde pazarın büyümesini bekledikleri, bunun da 360
kendileri açısından arzu edilen bir durum olacağının ifade edildiği anlaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak
çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı
Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hâkim durum yaratılmasının veya mevcut hâkim 370
durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz
konusu olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin verilmesine
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
08-52/797-325
12
Rekabet Kurulu’nun 11.097.2008 tarih ve 08-52/797-325 sayılı Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
Merzeci Ailesi ve Südzucker Grubu’nun Kerevitaş Gıda San. ve Tic.
A.Ş.’de sahip oldukları toplam %51 oranında hissenin Yıldız Holding A.Ş.
tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi üzerine yapılan inceleme
sonucu alınan karara katılmamaktayım. Şöyle ki,
Kerevitaş ilgili ürün pazarında lider konumdadır. Devralma işlemiyle
birlikte Ülker Grubu perakende kanalda % 48, toplu tüketim kanalında ise
%41’lik bir payla pazar liderliğine ve önemli bir pazar gücüne ulaşacaktır. En
yakın rakibin pazar payı ise söz konusu pazarlarda % 14-15 civarındadır.
Dondurulmuş gıdanın yaklaşık % 90’ının ulusal marketlerde satıldığı gözönüne
alındığında, üretici sayısı fazlalığına rağmen bu teşebbüslerin çoğunun yerel
olması ve ulusal zincir marketlere girişin zorluğu nedeniyle ciddi bir rekabet
sıkıntısı söz konusu olacaktır. Perakende kanalda Kerevitaş’ın yüksek marka
imajı, Ülker Grubu’nun gıda ürünleri geneline yaygın portföy gücü ile
birleştiğinde bu durumun daha da dikkat çekici olacağı gözardı edilmemelidir.
Açıkladığım nedenle, işleme izin verilmemesi gerektiğini
düşünmekteyim.
M.Sıraç ASLAN
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy