Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2018-3-16 (Muafiyet/Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 18-33/547-270
Karar Tarihi : 19.09.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Mehmet AYAN, Ahmet ALGAN,
Hasan Hüseyin ÜNLÜ
B. RAPORTÖRLER: İsmail Yücel ARDIÇ, Cansu TOPAK KORKMAZ,
Ömer Volkan YAZAR
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Mey İçki Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcileri: Av. Gönenç GÜRKAYNAK, Av. K. Korhan YILDIRIM
Çitlenbik Sokak No: 12 Yıldız Mahallesi, Beşiktaş 34349/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Mey İçki Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Gram Gıda ve Tekel
Maddeleri A.Ş. arasında akdedilen ve tip sözleşme niteliğindeki Distribütörlük
Sözleşmesi’ne muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu (Kurum) kayıtlarına 13.02.2018 tarih ve 1312
sayı ile giren ve en son 18.05.2018 tarih ve 3992 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim
üzerine düzenlenen 11.09.2018 tarih ve 2018-3-16/MM sayılı Menfi Tespit/Muafiyet
Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle;
- Mey İçki Sanayi ve Ticaret A.Ş. (MEY İÇKİ) ile Gram Gıda ve Tekel Maddeleri
A.Ş. (GRAM GIDA) arasında akdedilen Distribütörlük Sözleşmesi’nin (Sözleşme)
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 4.
maddesi kapsamında olduğu,
- Sözleşme’nin, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin
(2002/2 sayılı Tebliğ) 2. maddesinin ikinci fıkrasında öngörülen %40 pazar payı
eşiğinin aşılmadığı viski, şarap, likör, tekila, rom ürünleri bakımından grup
muafiyetinden faydalandığı,
- 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin ikinci fıkrasında belirlenen pazar payı eşiğinin
aşıldığı rakı, votka, cin ürünleri bakımından ise Sözleşme’nin grup muafiyetinden
faydalanamayacağı; bununla birlikte 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci
fıkrasında sayılan şartların tamamının karşılanması nedeniyle ilgili ürünler
bakımından Sözleşme’ye bireysel muafiyet tanınabileceği,
- Ayrıca söz konusu sözleşmenin bölgelere özgü özel hükümler içermediği
anlaşıldığından değerlendirmelerin diğer tip distribütörlük sözleşmeleri için de
geçerli olabileceği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(4) MEY İÇKİ tarafından yapılan başvuruda özetle; MEY İÇKİ’ye ait ürünlerin sözleşme
kapsamında belirlenen bölgede yer alan satış noktalarına dağıtımı için münhasıran yetki
18-33/547-270
2/10
verilmesi, bu kapsamda ürünlerin MEY İÇKİ’den alınması ve belirlenen bölgelerde
dağıtımının sağlanması amacını taşıyan tip Sözleşme’ye 4054 sayılı Kanun kapsamında
muafiyet tanınması talep edilmiş ve bu iş modelinin diğer distribütörleriyle de
uygulanacağı ifade edilmiştir.
G.1. Taraflar
G.1.1. MEY İÇKİ1
(5) MEY İÇKİ, 2004 yılında TEKEL’in alkollü içkiler bölümünü özelleştirme yoluyla devralarak
kurulmuştur. Kurulduğunda Nurol/Limak/Özaltın/TÜTSAB ortak kontrolünde olan MEY
İÇKİ, Nisan 2006’da bir özel yatırım fonu olan Texas Pacific Group (TPG) tarafından
kontrol edilen Texas Pacific Group Mey S.A.R.L (TPG LUX) tarafından devralınmıştır.
MEY İÇKİ, 2009 yılında Tasarruf Mevduatı Sigorta Fonu (TMSF) tarafından yönetimine
el konulması sonrası yapılan ihalede Burgaz Alkollü İçecekler San. Tic. ve A.Ş.’yi
(BURGAZ), Kurul’un 08.07.2010 tarih ve 10-49/900-314 sayılı kararı bazı koşul ve
yükümlülükler çerçevesinde devralmış, daha sonra kararda öngörülen kapsamda
BURGAZ’ın İstanblue Votka markası hariç tüm varlıkları ve MEY İÇKİ’ye ait Votka 1967
markası Kurul’un 06.07.2011 tarih ve 11-41/865-M sayılı kararı ile ANTALYA A.Ş.’ye
devredilmiştir.
(6) Kurul’un 17.08.2011 tarih ve 11-45/1043-356 sayılı kararıyla ise Diageo Plc’nin
(DIAGEO), TPG LUX ve Eurasia Beverages S.a.r.l’den (EURASIA) MEY İÇKİ’nin
hisselerini devralmasına bazı koşul ve yükümlülükler çerçevesinde izin verilmiştir. Bu
kapsamda cin pazarında “Maestro Varlıkları”nın ve likör pazarında “Hare Varlıkları”nın
ANTALYA A.Ş.’ye devrine 06.04.2012 tarih ve 12-17/458-M sayılı kararla izin verilmiştir.
(7) MEY İÇKİ’nin ürün portföyünde; rakı ile birlikte, votka ve cinin yanı sıra viski, likör gibi
diğer yüksek alkollü içkiler de bulunmaktadır. Özellikle DIAGEO’nun MEY İÇKİ’yi
devralması sonrasında uluslararası bilinirliğe sahip alkollü içki markaları da MEY İÇKİ
portföyüne dâhil olmuştur.
G.1.2. GRAM GIDA
(8) GRAM GIDA; Türkiye’de hızlı tüketim sektöründe faaldir. Bunun yanı sıra, Atasu Su ve
Su Ürünleri San. Tic. A.Ş., Meysu Gıda San. Tic. A.Ş. ve Beypazarı İç. Paz. Dağ. Amb.
San. Tic. A.Ş. aracılığıyla su, meyve suyu ve soda dağıtımı alanlarında da faaliyetlerini
sürdürmektedir. Ayrıca, Sayınlar Gıda A.Ş. ve Oruçoğlu Yağ. San. Tic. A.Ş. aracılığıyla
yağ satışı, Dikey Gıda Tarım Paz. San. Tic. A.Ş. aracılığıyla salça ve konserve satışı,
Europap Tezol Kağ. San. Tic. A.Ş. aracılığıyla kağıt satışı, Nuhun Ankara Makarnası A.Ş.
aracılığıyla makarna satışı, Prima Gıda A.Ş. aracılığıyla poşet satışı, S.S. Marmara Zeytin
Tarım Sat. Koop. aracılığıyla zeytin satışı ve Santek Tek. Ür. İth. İhr. Paz. San. Tic. A.Ş.
aracılığıyla pil dağıtımı alanlarında faaliyet göstermektedir.
G.2. İlgili Pazar
G.2.1. İlgili Ürün ve Coğrafi Pazar
(9) İncelenen sözleşme, MEY İÇKİ’nin ürün portföyünü konu edinmektedir. Yüksek alkollü
içkiler olarak da nitelenebilecek distile içkiler grubunda yer alan her bir içki türünün bir
ilgili ürün pazarı olarak değerlendirilmesi önceki Kurul kararlarında görülen bir
yaklaşımdır2. Ayrıca Kurul’un 08.07.2010 tarih 10-49/900-314 sayılı kararında alkollü içki
1 25.10.2017 tarih ve 17-34/537-228 sayılı Kurul kararından yararlanılmıştır.
2 Kurul’un 10.09.2007 tarih ve 07-70/863-326 sayılı, 11.06.2009 tarih ve 09-27/575-135 sayılı, 08.07.2010
tarih ve 10-49/900-314 sayılı, 03.03.2011 tarih ve 11-12/215-69 sayılı, 06.07.2011 tarih ve 11-41/865-M
sayılı kararları.
18-33/547-270
3/10
üreticilerinin votka, cin, likör ve viskinin her birinin ayrı pazarlar olduğuna ilişkin
değerlendirmelere değinilmiştir. Bu husus ilgili kararda talep değişimleri ve fiyat
hareketlerinin incelenmesi suretiyle yapılan iktisadi analizler ile de desteklenmiştir.
Nitekim kararda ilgili ürün pazarları “rakı pazarı”, “votka pazarı”, “cin pazarı” ve “likör
pazarı” olarak belirlenmiştir. Bu çerçevede incelenen Sözleşme MEY İÇKİ’nin ürün
portföyünün dağıtımını konu edindiğinden teşebbüsün portföyünde yer alan ürünler
dikkate alınarak ilgili ürün pazarları; “rakı pazarı”, “votka pazarı”, “cin pazarı”, “likör
pazarı”, “viski pazarı” “şarap pazarı”, “rom pazarı” ve “tekila pazarı” olarak belirlenmiştir.
(10) Rekabet koşullarında bölgesel farklılıklar olmadığı dikkate alınarak, coğrafi pazar ise
“Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
G.3.1. Bildirime Konu Sözleşme ve Niteliği
(11) MEY İÇKİ ile GRAM GIDA, MEY İÇKİ’ye ait ürünlerin sözleşme kapsamında belirlenen
bölgede yer alan satış noktalarına dağıtımı için münhasıran yetki verilmesi, bu kapsamda
ürünlerin MEY İÇKİ’den alınması ve belirlenen bölgelerde etkin dağıtımının sağlanması
amacı taşıyan bildirime konu Sözleşme’yi akdetmişlerdir. Bu kapsamda GRAM GIDA,
Sözleşme’nin 3. maddesi kapsamında doğrudan veya dolaylı olarak kendisine tahsis
edilen bölge dışında MEY İÇKİ’den aldığı ürünlerin aktif satışını gerçekleştirmeyeceğini
taahhüt etmiştir. Yine, Sözleşme kapsamında GRAM GIDA, kendi faaliyet bölgesinde
veya Türkiye dâhilinde veya yurt dışında başka bir bölgede, başka bir alkollü içecek
şirketinin distribütörlüğünü ya da benzeri faaliyetlerini ancak MEY İÇKİ’nin onayı ile
yapabilecektir.
(12) MEY İÇKİ, tip Sözleşme kapsamında her bir distribütörün atanmasının planlandığı il
ve/veya ilçe sınırlarını Distribütörün Dağıtım/Faaliyet Bölgesi olarak tanımlamış,
Distribütör sayısının ise bildirim tarihi itibarıyla (…..) olduğunu belirtmiştir.
(13) Sözleşme’nin 3. maddesi uyarınca; ayrıca, MEY İÇKİ, distribütörün faaliyet bölgesinde
yer alan ve MEY İÇKİ ürünlerine distribütöre nazaran farklı düzeyde odaklanmış nihai
satış noktalarına (zincir mağazalar ve hotel, restoran ve kafeterya gibi) doğrudan satış
yapabilecek veya yaptırabilecektir.
(14) Sözleşme’nin 5. maddesi uyarınca; distribütör, faaliyetin ifası için gerekli olan ve
Sözleşme kapsamında MEY İÇKİ tarafından nitelikleri ve kullanım şartları belirlenen ilgili
araç, donanım, bilgisayar yazılımı ve diğer ekipmanı bizzat tedarik, muhafaza ve
kullanmakla yükümlüdür. Bu kapsamda, distribütör ve elemanları Sözleşme konusu işin
yapılması esnasında MEY İÇKİ’nin talimatlarını yerine getireceklerdir.
(15) Sözleşme’nin 8. maddesi kapsamında hedef stok miktarına ilişkin koşullar düzenlenmiştir.
Bu çerçevede, MEY İÇKİ tarafından belirlenecek olan hedef stok miktarı, distribütörün
faaliyet bölgesindeki satış potansiyeline ve sevkiyat sıklığına göre belirlenmektedir.
(16) Sözleşme’nin 9. maddesi uyarınca distribütör stok, satış ve piyasa ile ilgili diğer bilgileri
düzenli aralıklarla MEY İÇKİ’ye bildirecektir.
(17) Sözleşme’nin 13. maddesi, Sözleşme’nin yürürlüğe girmesi ve sona ermesine ilişkindir.
Taraflardan herhangi birisince bir bildirim yapılmadığı takdirde ise, Sözleşme aynı şartlar
ile bir yıllık süre için uzayacaktır. Bununla birlikte, Sözleşme’nin süresi her hâlükârda beş
yılı aşmayacaktır.
(18) Sözleşme’nin 21. maddesi ürünler, stok miktarı ve sipariş verme, teminat mektubu, vade,
ödeme koşulları ile cezai şartı düzenlemektedir. 21. maddenin (b) fıkrası MEY İÇKİ
tarafından satış yoğunluğu ve merkezlere olan mesafe dikkate alınarak distribütör için
18-33/547-270
4/10
tanımlanacak hedef stok miktarını, MEY İÇKİ’ye siparişlerin eksilen malların tekrar hedef
stok seviyesine tamamlanması prensibi ile verileceğini ve hedef stok seviyesinin altına
düşen her marka ve cins için her hafta otomatik olarak sipariş yazılacağını
düzenlemektedir.
(19) Sözleşme’nin 22. maddesi, fiyat ve hizmet bedelinin hesaplanmasına ilişkindir. MEY İÇKİ
tavsiye edilen satış fiyatı üzerinden perakendeci payı ve distribütör hizmet bedeli
indirimleri yapmak suretiyle distribütör adına fatura düzenleyecek olup söz konusu indirim
oranlarını ürün bazında belirleyecek, gerekli gördüğü takdirde indirim oranlarını
değiştirebilecek ve belirli ürünler bakımından farklı indirim oranları uygulayabilecektir.
MEY İÇKİ, distribütörün uygulayacağı satış fiyatına yönelik ancak tavsiyede
bulunabilecektir.
(20) MEY İÇKİ ile GRAM GIDA arasında akdedilen ve tip sözleşme niteliğindeki Sözleşme’nin
özellikle bölge münhasırlığına, bu çerçevede aktif satış kısıtlamasına ilişkin
düzenlemeleri ve rekabet etmeme yükümlülüğü olarak değerlendirilebilecek sınırlamaları
ile 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğu anlaşılmaktadır.
G.3.2. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
(21) 2002/2 sayılı Tebliğ’de dikey anlaşmalar “üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmet alımı,
satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar” şeklinde tanımlanmaktadır.
Buna göre, MEY İÇKİ ile GRAM GIDA arasında akdedilen Sözleşme de dikey bir
anlaşmadır.
(22) 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin ikinci fıkrasında; “Tebliğ ile sağlanan muafiyet
sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar
payının %40’ı aşmaması durumunda uygulanır.” hükmüne yer verilmiştir. Dikey
Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un 46. paragrafında ise, “Bir sağlayıcı aynı dağıtım
anlaşmasını pek çok ürünün/hizmetin dağıtımında kullanıyorsa, pazar payı eşiği
nedeniyle bu ürünlerden bazıları grup muafiyetinden yararlanırken diğerleri yararlanmıyor
olabilir. Bu durumda, grup muafiyetinden, sadece pazar payı eşiği altında kalan ürünler
veya hizmetler yararlanabilir.” açıklaması yapılmıştır. Sözleşme’ye konu ürünlerin 2017
yılı ciro bazında pazar payları rakı için %(…..), votka için %(…..), cin için %(…..), viski için
%(…..), şarap için %(…..), likör için %(…..), tekila için %(…..) ve rom için %(…..)’dır. Viski,
şarap, likör, tekila ve rom ürünlerinde MEY İÇKİ’nin pazar payı %40’ın altındadır.
(23) Bildirim konusu Sözleşme ile münhasır bölge belirlenmesi hususunun 2002/2 sayılı Tebliğ
ile uyumlu olduğu değerlendirilmiştir. Sözleşmeyi grup muafiyeti kapsamı dışına
çıkarabilecek başka herhangi bir sınırlama olmadığından, pazar payı %40’ın altında olan
viski, şarap, likör, tekila, rom ürünleri bakımından, Sözleşme’nin 2002/2 sayılı grup
muafiyetinden yararlandığı sonucuna varılmıştır. Pazar payı %40’ın üzerinde olan rakı,
votka, cin ürünleri için ise aşağıda bireysel muafiyet değerlendirilmesi yapılmıştır.
G.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
G.3.3.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme
ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(24) Dosyaya konu Sözleşme ile MEY İÇKİ’nin, kendisine ait ürünlerin sözleşme kapsamında
belirlenen bölgede yer alan satış noktalarına dağıtımı için münhasıran yetki vereceği
hükme bağlanmıştır.
(25) Bildirime konu Sözleşme dağıtımda iyileşmelere yol açabilecektir. Dağıtımda ölçek
ekonomilerinin sağlanabilmesi için sınırlı sayıda dağıtıcı atamak, münhasır bölgeler
18-33/547-270
5/10
belirlemek gibi düzenlemelere başvurulabilmektedir3. Bildirim Formunda, belirlenen
bölgelerde yer alan satış noktalarına ayrı ayrı dağıtım yapılmasındansa, tek bir distribütör
üzerinden dağıtım yapılması sonucunda dağıtım, lojistik ve stok maliyetlerinin önemli
ölçüde azalmasının beklendiği belirtilmiştir.
(26) MEY İÇKİ’nin distribütörlerini tüm portföyün dağıtımında görevlendirmesiyle, benzer
ürünlerin tek seferde satış noktasına ulaştırılabilmesi sağlanacaktır. Böylelikle dağıtım
maliyetlerinin azalması ve ürünlerin satış noktalarına düzenli bir şekilde tedarik edilmesi
beklenmektedir. Bildirim Formunda da Sözleşme ile normal şartlarda kârsız olması
nedeniyle etkin bir şekilde dağıtımın yapılamayacağı noktalara alkollü içecek ürününün
ulaşmasının temin edilerek, sevkiyatta devamlılığın sağlanacağı ifade edilmiştir. Sonuç
olarak, Sözleşme ile distribütörün etkinliği artırılacak ve arzda süreklilik sağlanacaktır.
(27) Söz konusu sistem aracılığıyla MEY İÇKİ’nin Türkiye çapında stokları kontrol edebilme,
ne kadar satış yapılabileceğini görebilme ve üretimini planlayabilme imkânı da olacaktır.
MEY İÇKİ, sözleşmelerin belirli bir süre için akdedilmesinden ötürü, distribütörlerin depo,
stok, dağıtım ağı ve araç yatırımları yapabileceğini ve böylece satış noktalarına daha
etkin, hızlı ve kaliteli hizmet sağlayabileceğini belirtmiştir. Yine distribütörler, tüm
satışlarını el bilgisayarları ile kayda alabileceğinden hangi ürünlerin satılıp satılmadığını,
satış noktalarının taleplerinin karşılanıp karşılanmadığını, gelirlerini, stok durumlarını
yakından takip edebileceklerdir.
(28) Distribütörler düzenli alım yapan müşterilerini bileceklerinden kendi nakit akışlarını ve
bütçelerini yönetebilecek, müşterilerini yakından tanıma imkânı bulacak ve güvenilir olan
müşterilere satış vadesi konusunda destek olabileceklerdir. Nitekim, bölgesel münhasırlık
hükümleri içeren sözleşmeler, distribütörün tüm faaliyet ve çabasını kendi bölgesine
yöneltmesine imkân tanıyacağından, bu şekilde daha yoğun pazarlamaya olanak
verebileceğinden, dağıtımda ölçek ekonomilerinin ortaya çıkabileceği ve dağıtımın
rasyonelleşebileceği kabul edilmektedir4. Bu nedenle, söz konusu sistem, ürünlerin
dağıtımında hem distribütörlere hem de satış noktalarına fayda sağlayacaktır.
(29) Bölgesel münhasırlığa dayalı dağıtım sistemleri, etkin dağıtım kanalları ile özellikle yeni
ürünlerin uç noktalara daha hızlı biçimde ulaştırılmasını, lojistik ve stok maliyetlerinin
azaltılmasını sağlayabilmektedirler. Üretim veya dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi, mal
arzının devamlılığının sağlanması, kalitenin artırılması gibi haller başlıca ekonomik
faydalar olarak ortaya çıkmaktadır.
(30) Yukarıda yapılan açıklamalar çerçevesinde, Sözleşme’nin 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen koşulu karşıladığı kanaatine
varılmıştır.
G.3.3.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
(31) Muafiyetin Genel Esaslarına İlişkin Kılavuz’un (Kılavuz) 44. paragrafına göre, rekabeti
kısıtlayıcı bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde muafiyetten
yararlanabilmesi için, anlaşma sonucunda ortaya çıkan etkinlik kazanımlarının,
anlaşmanın rekabet veya tüketiciler üzerindeki fiili veya potansiyel negatif etkisini
tüketiciler bakımından telafi etmesi gerekmektedir. Bu durumda genel prensip olarak
anlaşmanın tüketiciler üzerindeki net etkisinin en azından nötr olması beklenmektedir.
(32) Ürün arzında devamlılığın sağlanması, belirli gelişme ve iyileşmelerin meydana
gelmesinin yanı sıra tüketicilerin bundan yarar sağlaması sonucunu da doğurmaktadır.
3 07.03.2013 tarih ve 13-12/180-94 sayılı Kurul kararı.
4 09.07.2015 tarih ve 15-29/431-126 sayılı Kurul kararı.
18-33/547-270
6/10
MEY İÇKİ ile distribütörler arasında akdedilen Sözleşme ile mal arzında devamlılığın
sağlanması, nihai olarak tüketicinin yararına olacaktır.
(33) Özellikle kırsal bölgelerde ürünün bulunma problemi, sevkiyat konusunda yaşanan
sıkıntılar, son kullanıcıların ürünü hiç bulamamasına veya sahte/ruhsatsız/kaçak ürün
sorunlarına yol açabilmektedir. Bildirim Formunda bu hususun çözümü için Sözleşme
kapsamında distribütörün kendisine tahsis edilen ilgili dağıtım/faaliyet bölgesine ve enerji
ve kaynaklarını bölmeksizin yalnızca MEY İÇKİ’nin faaliyetlerine odaklanabileceği ve ilgili
bölgedeki tüm son kullanıcıların ürünlere erişimini sağlayabileceği ifade edilmiştir.
(34) Sevkiyat ve stok yönetimi performansındaki artışa bağlı olarak dağıtım maliyetlerinde
yaşanan düşüşler, satış noktalarına ve dolayısıyla nihai kullanıcı durumundaki tüketicilere
fiyat düşüşü olarak yansıtılabilecektir. Bildirim Formunda; düşük dağıtım maliyetlerinden
kaynaklanan düşük perakende fiyatlarının, düşük nihai fiyatlar olarak tüketicilere
yansıyacağı ifade edilmiştir. Bölge tahsisi veya el terminali uygulamasının olmadığı
durumda ek gönderimler yapılması veya tam kapasite ile çalışmayan nakliye araçlarının
sevkiyat yapması gündeme gelecektir. Dolayısıyla, maliyet artabilecek, bu maliyet artışı
ürünlerin nihai fiyatını olumsuz etkileyebilecektir.
(35) Yine MEY İÇKİ, satış noktaları ile distribütörler arasındaki doğrudan ilişki sebebiyle, satış
noktalarının vade ve iskonto gibi desteklerden faydalandırılabileceğini ifade etmiştir. Satış
noktalarına yansıtılan vade ve iskonto imkânlarının tüketicilere yansıyacağı ve bu sayede
tüketicilerin daha uygun fiyatlardan ürün temin edebileceği MEY İÇKİ tarafından ileri
sürülmüştür.
(36) Münhasır dağıtım sisteminde satış noktaları MEY İÇKİ’nin belirlediği distribütörlerden
belirli bir sisteme kayıtlı bir şekilde ürün aldıklarından, yasa dışı ve sahte alkolle ilgili
risklerin azalacağı söylenebilecektir. Bildirim Formunda bu hususla ilişkin olarak, ilgili
ticari ilişki kapsamında satış noktalarının güvenli ve sağlıklı ürün aldıklarının garanti altına
alınmaya çalışıldığı ifade edilmiştir.
(37) Yukarıdaki hususlara ek olarak Sözleşme ile getirilen sınırlamaların distribütör için geçerli
olduğunu, diğer bir deyişle üretim ve dağıtım zincirinin perakende seviyesiyle değil; toptan
seviyesiyle ilgili olduğunu, bu bakımdan sınırlamaların tüketici tercihlerini azaltıcı bir etki
doğurmasının beklenmediğini belirtmek gerekmektedir.
(38) Özetle, Sözleşme ile 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (b) bendinde
ifade edilen tüketici faydası koşulunun karşılandığı kanaatine varılmıştır.
G.3.3.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(39) Kılavuz’un 54. paragrafında, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasındaki
üçüncü koşulun sağlanması bakımından esas olanın ilgili pazardaki rekabetçi sürecin
devamı olduğu belirtilmektedir. İlgili pazardaki rekabetin tamamen ortadan kalkması
halinde kısa vadeli etkinlik kazanımları gerçekleşse dahi bu etkinlik kazanımları,
inovasyonun azalması, fiyatların artması ve kaynakların etkin kullanılmaması gibi uzun
vadeli negatif etkileri telafi edemeyecektir.
(40) Bildirime konu Sözleşme nihai satış noktasına satış yapacak olan bayiler/distribütörler ile
MEY İÇKİ arasındadır. Sağlayıcının pazardaki konumunu incelediğimizde, ilk ele alınacak
unsur sağlayıcının ilgili pazardaki pazar payı olacaktır. MEY İÇKİ’nin ciro bazında pazar
payları 2017 itibarıyla rakı için %(…..); votka için %(…..); cin için %(…..)’dir. MEY İÇKİ’nin
gücünün önemli bir diğer unsuru portföy gücüdür. Alkollü içecek sektörünün en güçlü
oyuncularından biri olan MEY İÇKİ’nin, neredeyse tüm alkollü içecek sektörünü kapsayan
portföyü bulunmaktadır. Nitekim MEY İÇKİ; rakı, votka, cin, likör, viski, rom, tekila ve
şarabın hemen hemen bütün segmentlerinde belirli bir marka bilinirliği ile Türkiye’deki en
18-33/547-270
7/10
geniş alkollü içecek portföyüne sahip firmadır. Alkollü içecek piyasasında faaliyet
gösteren teşebbüslerin hiçbiri MEY İÇKİ kadar geniş bir ürün portföyüne sahip değildir5.
(41) Alkollü içki dağıtımı işi genel olarak çok önemli bir know how gerektirmeyen, yatırım ve
batık maliyetleri, dolayısıyla giriş engelleri yüksek olmayan faaliyetlerdir. Yanı sıra
pazarda çok sayıda distribütör bulunduğu dikkate alındığında bu pazarın toptan dağıtım
seviyesinin kapanacağını söylemek mümkün değildir. Nitekim alkollü içkiler alanında
toptan ticaret ruhsatına sahip (…..) adet teşebbüs vardır. Bildirim tarihi itibarıyla ise MEY
İÇKİ’nin (…..) münhasır distribütörü bulunmaktadır. MEY İÇKİ tarafından hızlı tüketim
malları sektöründe bu sayının çok daha yüksek olduğu ve toptancı olarak faaliyet
gösteren teşebbüslerin alkollü içkiler alanında da toptancılık ruhsatı almalarının önünde
bir engel olmadığı ifade edilmiştir. MEY İÇKİ’nin rakiplerinin gücüne bakıldığında ise aynı
şekilde distribütör bulmanın çok zor olmaması ve bir toptancıyla çalışma imkanlarının
olmasından dolayı, MEY İÇKİ’nin Sözleşmeleri nedeniyle, rakı, votka ve cin ürünlerine
ilişkin dağıtım pazarlarının rakiplere kapanması olası görünmemektedir.
(42) Yine nihai satış noktalarının MEY İÇKİ ürünlerini satın alabileceği başka seçenekler de
mevcuttur. MEY İÇKİ tarafından, satış noktalarının, istedikleri tedarikçiden (toptan satış
yapan mağazalar, zincir mağazalar, spot satıcılar) ürün alımı yapabilecekleri de ifade
edilmiştir. Bu nedenle, ilgili ürün pazarlarında rekabetin ortadan kalktığı
söylenemeyecektir.
(43) MEY İÇKİ tarafından ilgili pazarlarda rakiplerin de benzer münhasır dağıtım anlaşmaları
yoluyla faaliyet gösterdiği belirtilmiş; Anadolu Efes6, Tuborg, Pernord Ricard, Kavaklıdere
gibi rakiplerin alkollü içecekler pazarında bölgesel münhasırlık uygulamalarında
bulunduğu ifade edilmiştir. MEY İÇKİ’nin rakiplerle benzer şartlarda dağıtım ağına sahip
olmasının, MEY İÇKİ’nin etkin bir şekilde rekabet edebilmesine ve bu rekabeti
sürdürmesine katkı sağlayacağı kanaatine ulaşılmıştır7.
(44) Pazar gücüne sahip teşebbüslerin, özellikle perakende seviyesindeki satış noktalarıyla
yaptığı rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey anlaşmaların pazarın rakip
teşebbüslere kapatılması gibi sonuçlar doğurabileceği, anlaşmaya taraf teşebbüsün
pazar payını katılaştırabileceği ve markalar arası rekabeti olumsuz yönde etkileyebileceği
bilinmektedir. Toptancı seviyesindeki rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey
anlaşmaların ise distribütörlerin, satışını yaptığı ürünlere daha fazla yoğunlaşmasını
sağlayarak etkinlik doğurabileceği, mal arzının sürekliliğini sağlayabileceği ve tüketicinin
yaratılan bu ekonomik etkinliklerden faydalanabileceği değerlendirilmektedir8. Pazarın
toptancı seviyesini ilgilendiren ve 13. maddesi gereği süresi her halükarda 5 yılla sınırlı
olan ilgili Sözleşme’nin rakı, votka ve cin pazarlarının rakip teşebbüslere kapanmasına
yol açmayacağı kanaatine varılmıştır.
(45) Sözleşme ile distribütörün münhasır dağıtım yapacağı bölgenin sınırları çizilmiş ve
belirlenen bölge dışına yapacağı yalnızca aktif satışlar kısıtlanmıştır. Sözleşme ile bayinin
pasif satışlarını kısıtlayabilecek bir hüküm getirilmemiştir. MEY İÇKİ de distribütörlerin
pasif satışlarının kısıtlanması amacıyla herhangi yazılı veya fiili bir düzenleme
öngörülmeyeceğini açıkça belirtmiştir.
5 25.10.2017 tarih ve 17-34/537-228 sayısı Kurul kararı.
6 03.07.2017 tarih ve 17-20/320-142 sayılı Kurul kararında “Dağıtım zincirinde münhasırlığın uygulandığı
tek seviye, EFPA bayi ve distribütörlerinin oluşturduğu toptan satış seviyesidir.” ifadesi yer almaktadır.
7 25.08.2016 tarih ve 16-29/487-219 sayılı Kurul kararı.
8 07.03.2013 tarih ve 13-12/180-94 sayılı Kurul kararı.
18-33/547-270
8/10
(46) Bu çerçevede, ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı
sonucuna ulaşılmıştır.
G.3.3.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlanmaması
(47) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin son şartı anlaşmanın, anlaşma ile hedeflenen etkinlik
kazanımlarına erişmek için zorunlu olandan daha fazla sınırlayıcı olmamasıdır.
Kılavuz’un 65. paragrafında bu şartın iki aşamalı analiz gerektirdiği belirtilmektedir. Birinci
aşama, anlaşmanın bir bütün olarak kendisinin etkinlik kazanımlarının gerçekleşmesi için
gerekli ve zorunlu olup olmadığına ilişkindir. İkinci aşamada ise anlaşmada yer alan tekil
rekabet sınırlamalarının ayrı ayrı gerekli olup olmadığı değerlendirilir.
(48) MEY İÇKİ tarafından Sözleşme çerçevesinde yapılacak yatırımların münhasırlığın
gerekliliğinin temelini oluşturduğu ifade edilmiştir. Bildirime konu Sözleşme azami beş yıl
sürelidir. MEY İÇKİ, toplamda beş yılı geçmeyecek münhasırlık sürecinin karşılıklı
belirsizlikleri ve diğer riskleri gidermek ve karşılıklı güvene dayalı olarak yatırım
yapabilmek için uygun bir süre olduğunu belirtmiştir.
(49) Bölge münhasırlığının olmadığı durumda, distribütörler en kârlı bölgelere satış yapmaya
gayret gösterecek, Türkiye’nin ücra noktalarındaki tüketiciler talep ettikleri ürünlerden
mahrum kalabilecek, ürünlerin dağıtımındaki homojenlik ortadan kalkabilecek, nüfusun
yoğun olmadığı ve/veya coğrafi açıdan zorlu bölgelerde ürün temininde sıkıntılar
olabilecek, fiyat artarken hizmet kalitesinde düşüş yaşanabilecektir. Dolayısıyla yukarıda
ifade edilen etkinlik kazanımlarının elde edilmesi için Sözleşme ile bölge münhasırlığı
getirilmesinin gerekenden fazla bir sınırlama olmadığı değerlendirilmektedir.
(50) Sözleşme’nin 3. maddesinde yer alan, MEY İÇKİ’nin bazı müşteri gruplarına satış
yapabileceğine ilişkin hükmün gerekçesinin ise müşteri talep ve tercihlerine ve maliyetlere
dayandığı ifade edilmiştir. Nitekim zincir mağazalar ve zincir otellerin tek merkezden alım
yapmak, tek merkeze ödemek ve tek firma ile muhatap olmak istemeleri nedeniyle toplu
alım yapmayı tercih ettikleri belirtilmiştir. Zincir mağazalar ve büyük zincir oteller Türkiye
geneline yayıldığından, distribütörler tarafından bu noktalara dağıtım yapılması yüksek
maliyetler yaratabilecektir. Bu maliyetlerin birkaç distribütörün ayrı kollardan sevkiyat
yapması ile aşılması mümkün ise de zincir mağaza ve zincir otellerin yönetimi, birden çok
muhatabın olması nedeniyle bu yolu tercih etmeyebilecektir.
(51) Sözleşmede pasif satışların yasaklanmamış olmasının bir sonucu olarak, satış
noktalarının diğer bölgelerden alım yapma imkânı bulunmaktadır. Bu durum, ilgili
distribütörün diğer bölgelerdeki MEY İÇKİ distribütörlerinin pasif satışlarının yarattığı
rekabetçi baskı altında olması anlamına gelmektedir.
(52) Sözleşme ile getirilen rekabet etmeme yükümlüğünün de, yukarıda ifade edilen faydaların
sağlanması açısından gerekli olduğu ve bu nedenle rekabeti zorunlu olandan fazla
sınırlamadığı kanaatine varılmıştır.
(53) MEY İÇKİ, distribütörlerin sahadaki işlemlerini kolaylaştırmak ve satış noktalarına en
verimli, hızlı ve etkin hizmetin sağlanmasını temin etmek amacıyla distribütörlere el
terminalleri, bilgisayarlar ve yazıcılar verdiğini belirtmiştir. Nitekim sektördeki büyük hızlı
tüketim ürünleri sağlayıcısı firmaların da satışlarını bu şekilde takip ettiği ifade edilmiştir.
(54) El bilgisayarları distribütörün tüm satışlarını kayda alabilmesini sağlamaktadır. Bu itibarla
distribütör; hangi ürünlerin satılıp satılmadığını, satış noktalarının taleplerinin karşılanıp
karşılanmadığını, gelirlerini, stok durumunu yakından takip edebilmektedir. Ayrıca,
dağıtıcı ziyaret edemediği satış noktalarını bu sistem aracılığıyla tespit edebilecektir.
18-33/547-270
9/10
(55) MEY İÇKİ'den bahse konu bilgisayar yazılımı ve el terminalinin çalışma prensibi ve
çalışma esaslarına yönelik bilgi talebine istinaden gelen cevabi yazıdan ulaşılan
sonuçlara aşağıda yer verilmiştir:
(56) Yeniden satış fiyatının tespitine yönelik olarak: MEY İÇKİ'nin yalnızca tavsiye niteliğinde
olan fiyat listesinin satış otomasyonuna yüklendiği, bu fiyatın kolaylıkla değiştirilebildiği
ifade edilmiştir. MEY İÇKİ’nin yılda iki kez fiyat değişim dönemlerinde distribütörlere
fiyatları belirleyebilecekleri ve değiştirebilecekleri konusunda hatırlatmada bulunduğu ve
fiyat değişikliklerin nasıl tanımlanacağı konusunda tekrar bilgi aktarımı yaptığı
belirtilmiştir.
(57) İskonto, promosyon ve vade belirlenmesine yönelik olarak: MEY İÇKİ sadece Kurul
kararlarında yer verilen tespitler çerçevesinde yürürlüğe koyduğu, indirimlerin rakipleri
dışlayıcı etki doğurmamasını temin eden azami iskonto oranlarının aşılmamasını
sağlamak amacıyla, sisteme iskonto oranlarını tanıttığını belirtmiştir. Dolayısıyla bu
iskontoların azami fiyat işlevi gördüğü, distribütörlerin iskontoları hangi fiyat üzerinden
uygulayacaklarını ve iskonto uygulayıp uygulamayacaklarını belirlemekte serbest olduğu
ifade edilmiştir.
(58) Bunun yanı sıra, distribütörlerin kendi bağımsız muhasebe sistemi olduğundan,
distribütörlerin herhangi bir kısıtlama olmaksızın satış noktalarına tamamen serbest ticari
iradeleri ile kampanya (promosyon) uygulayabildiği ifade edilmiştir. Yine, distribütörlerin
herhangi bir kısıtlama olmaksızın satış noktalarına vade seçenekleri sunabileceği
belirtilmiştir.
(59) Yeni müşteri tanımlanmasına yönelik olarak ise; distribütörlerin söz konusu sistem
üzerinden müşteri eklemekte ve müşterilere fatura kesmekte tamamen serbest olduğu,
satış otomasyon sisteminde distribütörler tarafından müşteri eklenmesi veya fatura
düzenlenmesi konusunda herhangi bir kısıtlama veya engel bulunmadığı belirtilmiştir.
(60) Bu bağlamda söz konusu sistemin distribütörlerin kendi satış fiyatlarını belirlemelerine,
kendi piyasa uygulamalarını yapabilmelerine imkan sağladığı, sistem üzerinde
distribütörlerin fiyat değiştirebilme, promosyon yapabilme, iskonto uygulama, yeni müşteri
tanımlama gibi yetkilerinin ve bu yetkilerin kullanımına yönelik bilgilendirmelerin yapıldığı,
distribütörlerin bağımsız birer teşebbüs olduğu ve bu nedenle programın içeriğini kendi
ihtiyaçları doğrultusunda istedikleri gibi kullanabilecekleri anlaşılmıştır.
(61) Sonuç olarak, rekabetin Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerindeki
amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlanmaması koşulunun da
sağlandığı kanaatine varılmıştır.
18-33/547-270
10/10
H. SONUÇ
(62) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
- Mey İçki Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Gram Gıda ve Tekel Maddeleri A.Ş. arasında
akdedilen ve tip sözleşme niteliğindeki Distribütörlük Sözleşmesi’nin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında olduğuna,
- Sözleşme’nin, Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 2. maddesinin
ikinci fıkrasında öngörülen %40 pazar payı eşiğinin aşılmadığı viski, şarap, likör,
tekila, rom ürünleri bakımından grup muafiyetinden yararlandığına,
- 2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin ikinci fıkrasında belirlenen pazar payı eşiğinin
aşıldığı rakı, votka, cin ürünleri bakımından ise Sözleşme’nin grup muafiyetinden
faydalanamayacağı; bununla birlikte 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci
fıkrasında sayılan şartların tamamının karşılanması nedeniyle anılan ürünler
bakımından Distribütörlük Sözleşmesi’ne bireysel muafiyet tanınmasına,
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı
yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy