Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-3-36 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 06-59/775-M(1)
Karar Tarihi : 24.8.2006
A.TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç
ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B.RAPORTÖRLER : Şahin YAVUZ, Orçun SENYÜCEL, Ussal ŞAHBAZ,
Nazlı UĞURLU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Elda Pazarlama Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Av. Sabit LİMONCUOĞLU
1378 Sok. No: 4/1 K: 3(308 Alsancak İzmir 20
Hakan URAL
İstasyon Mah. Saadet Cad. No: 87 Samsun
Metin ESNAF
kentreklam61@
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
Mey İçki Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Büyükdere Cad. Nurol Plaza No: 71 Kat: 2 34398 30
Maslak İSTANBUL
E. DOSYA KONUSU: Mey İçki Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin nihai satış
noktalarındaki münhasırlık uygulamalarının 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerini ihlal ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçelerinde özetle; Mey İçki Sanayi ve Ticaret
A.Ş.’nin rakı pazarında hakim durumda olduğu ve tüm içkilere yayılan geniş bir
portföye sahip bulunduğu, nihai satış noktalarıyla yaptığı münhasır satış
anlaşmalarının pazara giriş engelleri yarattığı ve Kanun’un 5. maddesinde 40
düzenlenen şartlarla bağdaşmadığı ve bu bağlamda söz konusu anlaşmalara
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile tanınan grup
muafiyetinin geri alınması için aynı Tebliğ’in 13. maddesi çerçevesinde bir
inceleme başlatılması gerektiği iddia edilerek, Mey İçki Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin
münhasırlığa yol açan uygulamalarından şikayetçi olunmuştur.
06-59/775-M(1)
2
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.3.2006 tarih, 1894 sayı; 4.4.2006
tarih, 2039 sayı; 14.6.2006 tarih, 3834 sayı ile giren başvurular üzerine
hazırlanan 4.5.2006 tarih ve 2006-3-36/İİ-06-AK sayılı İlk İnceleme Raporu,
Rekabet Kurulu’nun 11.5.2006 tarih ve 06-33 sayılı toplantısında görüşülmüş ve 50
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca
yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 9.8.2006 tarih ve 2006-3-36/ÖA-06-
Ş.YA. sayılı Önaraştırma Raporu 18.8.2006 tarih, REK.0.07.00.00-110/237 sayılı
Başkanlık önergesi ile 06-59 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
60
a) Mey İçki Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin ev ve yerinde tüketim kanalında satılan
rakı pazarında hakim durumda olduğu,
b) Söz konusu teşebbüsün münhasırlığa bağlı (sadakat) indirim sistemi
uygulamak suretiyle hakim durumunu kötüye kullandığı ve 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği, bu nedenle aynı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılması gerektiği,
c) Mey İçki Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin nihai satış noktalarıyla yaptığı ve rakip
ürünleri satmama yükümlülüğü öngören mal alım sözleşmelerinin 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulları taşımadığı yönündeki kanaatimiz
nedeniyle, 2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği ile tanınan muafiyetin aynı 70
Kanun’un 13/c maddesi uyarınca geri alınması gerektiği; muafiyetin geri
alınmasına yönelik değerlendirmenin,
i. açılacak bu soruşturma kapsamında yapılmasının uygun olacağı,
ii. ancak Kurul’un (b) maddesine iştirak etmemesi halinde, söz konusu
teşebbüs hakkında soruşturma açılmaksızın ayrı bir inceleme
çerçevesinde yapılabileceği,
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
80
I.1. Taraf: Mey İçki Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Mey İçki)
Mey İçki, 2004 yılında TEKEL’in alkollü içkiler bölümünü özelleştirme yoluyla
devralmak suretiyle kurulmuştur1. Kurulduğunda Nurol / Limak / Özaltın /
TÜTSAB ortak kontrolünde olan Mey İçki, 13 Nisan 2006’daki Martini Pazarlama
ve Ticaret A.Ş.’ye (Martini) devredilmiştir2. Teşebbüsün halihazırdaki ortaklık
yapısına Tablo 1’de yer verilmiştir. Mey İçki, ortaklık yapısı Tablo 2’de sunulan
Mey Alkollü İçkiler Sanayi ve Ticaret A.Ş.’yi (Mey Alkollü İçkiler) de kontrol
1 Rekabet Kurulu özelleştirme işlemine 15.12.2003 tarihli, 03-79/965-396 sayılı kararıyla izin
vermiştir.
2 4.5.2006 tarihli, 06-32/393-103 sayılı Rekabet Kurulu kararı
06-59/775-M(1)
3
etmekte, iki şirket rekabet hukuku bağlamında tek bir teşebbüs olarak
değerlendirilmektedir. 90
Tablo 1. Mey İçki Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Martini Paz. ve Tic. A.Ş. 99,992
Stephen Peel 0,002
Ramzi Gedeon 0,002
David Spuria 0,002
John Viola 0,002
TOPLAM 100,00
Tablo 2. Mey Alkollü İçkiler Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Oranı (%)
Mey İçki Sanayi ve Ticaret AŞ 99,006
Nurol Holding AŞ 0,001
Limak İnş. San. Ve Tic. AŞ 0,001
Özaltın İnş. Tic. San. AŞ 0,001
Tekel Ürünleri Toptan Satıcılar Birliği Tic. A.Ş. 0,001
TOPLAM 100,00
Mey İçki’nin tek faaliyet alanı alkol ve alkollü içki üretim ve pazarlamasıdır. Ürün
portföyü neredeyse tüm alkollü içkilere yayılan Mey İçki’nin faaliyetlerinde rakının
önemli bir ağırlığı bulunmaktadır. (………………TİCARİ SIR……………….).
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 100
Önaraştırma konusu uygulamalara esas teşkil eden Mey İçki, nihai satış noktaları
ile yapmış olduğu standart nitelikteki anlaşmalar, anlaşmalara taraf olan nihai
satış noktalarının Mey İçki’nin ürünleriyle aynı kategorilerde olan rakip ürünleri
satmasını ve bunların reklamını yapmasını yasaklamaktadır. Anlaşmanın özel
hükümler bölümünde ise, değişik kategorilerdeki ürünler için ayrı kotalar
belirlenmekte, sözleşme şartlarına bağlı kalınması ve belirlenen kotaların
sözleşme süresi içinde doldurulması şartına bağlı olarak satış noktasına ıskonto,
bedelsiz ürün, vb. çeşitli avantajlar sağlanmaktadır.
110
Mey İçki, önaraştırma konusu anlaşmaları 2004 yılında Kurul’a bildirmiş ve bu
başvuru sonucunda Rekabet Kurulu 19.11.2004 tarih, 04-72/1052-263 sayı ile
ilgili anlaşmaların 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında olduğuna karar vermiştir3.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir ihlal oluşturmakla beraber, grup
muafiyetinden faydalandığı anlaşılan Mey Içki’nin nihai satış noktaları ile
akdetmiş olduğu mal alım sözleşmelerinin pazarın bugünkü koşulları içerisinde
3 19.11.2004 tarihli, 04-72/1051-263 sayılı Rekabet Kurulu kararı. Kurul aynı tarihte 04-72/1051-262 sayı ile
Mey İçki’nin distribütörleriyle yaptığı anlaşmaların da grup muafiyet kapsamında olduğuna karar vermiştir.
06-59/775-M(1)
4
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen muafiyet koşullarını taşıyıp taşımadığının ve
dolayısıyla bu sözleşmelerden grup muafiyetinin geri alınıp alınmamasının
belirlenmesi amacıyla bir inceleme yapılması gerektiği kanaatine varılmıştır. 120
Aynı sözleşmelerin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir ihlal
oluşturup oluşturmadığına ilişkin olarak ise, Mey İçki’yle münhasır sözleşme
imzalayan nokta sayısının henüz düşük olması ve pazarın dinamikleri içinde 6.
madde kapsamında bir ihlalin varlığının tespitiyle rekabetin tesisi bakımından
ulaşılacak sonuçlara grup muafiyetinin geri alınması incelemesi yoluyla da
varılabileceğinden hareketle soruşturma açılmasına bu aşamada gerek
bulunmamaktadır.
J. SONUÇ 130
Düzenlenen rapor ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un ihlal edilip
edilmediğinin tespiti amacıyla Mey İçki Sanayi ve Ticaret A.Ş. hakkında aynı
Kanun’un 41. maddesine göre soruşturma açılmasına bu aşamada gerek
olmadığına OYÇOKLUĞU ile
karar verilmiştir.
06-59/775-M(1)
5
Rekabet Kurulu’nun 24.08.2006 tarih ve 06-59/775-M sayılı Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi bir veya birden fazla teşebbüsün
hakim durumunu tek başına ya da başkaları ile birlikte davranışlar ile kötüye
kullanmalarını yasaklamaktadır. Aynı maddede yer verilen kötüye kullanma
sayılan davranış örneklerinden biri olarak “ticari faaliyet alanına başka bir
teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel olunması” ya da
“rakiplerin piyasadaki faaliyetlerinin zorlaştırılmasını amaçlayan eylemler”
sayılmaktadır. Buna göre; dışlama etkisinin oluşması yanında “amaçlayan”
ifadesi ile niyetin varlığı da başlı başına kötüye kullanma için yeterli
sayılmıştır.
Avrupa Topluluğu içtihatlarına göre önaraştırma konusuyla
ilişkilendirilebilecek indirim uygulamalarının kötüye kullanma sayıldığı üç
temel alan bulunmaktadır;
1) Tek elden satın almaya bağlı indirimler,
2) Bağlılık indirimleri ve
3) Hedef indirimleri.
Buna göre, alıcının satın almalarının tamamını ya da çok büyük
kısmını münhasıran hakim durumda bulunan teşebbüsten yapması kaydıyla
indirim yapılmasını öngören fiili ya da anlaşmaya dayalı uygulamalar
(sadakat/bağlılık indirimi) kötüye kullanma olarak kabul edilmekte ve
yasaklanmaktadır. Tek elden satın almaya bağlanan bu tür indirim
uygulamalarında, niyetin (haklı gerekçeler yokluğunda) açıkça giriş engeli
yaratmak olduğu ve yasaklanması gerektiği düşünülmektedir. Nitekim,
06-59/775-M(1)
6
hakim durumdaki bir teşebbüsçe yapılan doğrudan ya da dolaylı
münhasırlığa bağlı indirim uygulamaları, hakim durumdaki teşebbüs ile eş
ya da daha etkin bir rakibin piyasa dışına itilmesi sonucunu
doğurabilmektedir. Bu ise rekabet sürecinden beklenen (istenen) bir durum
değildir.
Dosya konusu olayda da ilgili ürün pazarında hakim durumda olduğu
ortaya konulan Mey İçki nihai satış noktaları ile yaptığı tek elden satın alma
anlaşmaları yoluyla ürün bazında kotalar öngörmekte ve münhasırlığa
dayalı indirim uygulamaktadır. Diğer bir deyişle örneğin rakıda indirim
(ıskonto) alabilmek için Mey İçki ile münhasır çalışmak gerekmektedir.
2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği pazar güçlerinden bağımsız
olarak tüm teşebbüslere münhasırlık hükmü içeren anlaşma yapmalarına izin
vermekle birlikte, aynı Tebliğ’in 8. maddesi “Bu Tebliğ hükümlerine göre
tanınmış muafiyet, Kanunun 6 ncı maddesinin uygulanmasını
engellemez” hükmündedir. Öncelikle vurgulanması gereken nokta; Tebliğ’in
münhasırlığın kendisine muafiyet tanıdığı ancak, buna ulaşma yollarını ve
araçlarını kapsamadığıdır. Diğer bir ifadeyle, hakim durumdaki
teşebbüslerin örneğin alıcıları yalnız kendisiyle iş yapmaya teşvik eden
ya da zorlayan uygulamaları muafiyet kapsamında değildir. Bu türden
uygulamalar, diğer şartlar yanında eğer objektif haklı nedenlerle
gerekçelendirilemiyorsa, 6. maddenin ihlaline yol açabilmektedir.
Yukarıda açıklanan nedenlerle, uygulanan indirim sisteminin
Kanun’un 6. maddesini ihlal eder nitelikte olduğunu ve konuya ilişkin
soruşturma açılması gerektiğini düşünmekteyiz.
M.Sıraç ASLAN Süreyya ÇAKIN
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy