Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-78 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-61/1498-394
Karar Tarihi : 30.12.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Mehmet Selim ÜNAL, Burak SAĞLAM
C. ŞİKAYET EDEN : Fikret BİRCAN
Bayraktar Mah. Suna Sk. No:4/7 B.Esat/Ankara
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş.
Şişhane Yokuşu Demirören Han. No:2 34420 Azapkapı/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Milangaz LPG Dağıtım Tic. ve San. A.Ş.’nin Ankara’daki bazı
otogaz istasyonları aracılığıyla maliyet altı fiyatlardan satış yaptığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde özetle;
- LPG dağıtım şirketlerinin Tüpraş’tan tedarik ettikleri otogazın maliyetinin 1,25 TL/litre
olduğu, ancak aynı otogazın Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş (Milangaz) 30
tarafından Ankara’daki iki istasyonunda 1,10 TL/litreden, Ankara’daki diğer
istasyonlarında ise 1,18 TL/litreden satıldığı,
- Milangaz’ın bir dağıtım şirketi olmasına rağmen tüplügaz ve otogazda parekende
satış gerçekleştirdiği,
- Milangaz’ın (……….TİCARİ SIR……….) temin ettiği ve uyguladığı düşük fiyatları
(……….TİCARİ SIR……….) karşıladığı
iddia edilerek, bu konular hakkında Rekabet Kurumu tarafından gereğinin yapılması
talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.7.2009 tarih ve 4751 sayı ile giren ve en 40
son 1.12.2009 tarih ve 8503 sayı ile ek bilgi ve belgelerin iletildiği şikâyet üzerine
hazırlanan 12.11.2009 tarih, 2009-1-78/İİ-09-MSÜ sayılı ilk inceleme raporu Rekabet
Kurulunun 18.11.2009 tarih ve 09-56 sayılı toplantısında görüşülmüş ve anılan
iddialara ilişkin olarak önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine yapılan
incelemeler sonucunda düzenlenen 23.12.2009 tarih ve 2009-1-78/ÖA-09-MSÜ sayılı
Önaraştırma Raporu, 24.12.2009, REK.0.05.00.00-110/298 sayılı Başkanlık Önergesi
ile 09-61 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
09-61/1498-394
2
50
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Milangaz’ın Türkiye genelinde ve Ankara ili kapsamında otogaz pazarlarında
hakim durumda bulunmadığı, ve dolayısıyla yıkıcı fiyat yoluyla 4054 sayılı
Kanun’u ihlal ettiğinin ileri sürülemeyeceği,
- Şikayet başvurusunda yer verilen diğer iddiaların ise 4054 sayılı Kanun
kapsamında değerlendirilemeyeceği,
- Milangaz hakkında 4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasına
gerek olmadığı ve şikâyetin reddedilmesi gerektiği
ifade edilmiştir.
60
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüs (Milangaz)
Demirören Grubu içinde yer alan Milangaz’ın esas faaliyet konusu sıvılaştırılmış petrol
gazının (LPG) yurtiçi ve yurtdışı piyasalardan temini, stoklanması, dolumu, tüplügaz,
dökmegaz ve otogaz olarak dağıtımı ve tüketiciye ulaştırılmasıdır. Şirketin 28 dolum
tesisi, 77.000 tonluk stok kapasitesi, 3.000’i aşkın ana ve 10.000’i aşkın tali bayisi
bulunmaktadır.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
LPG'nin, dökmegaz, tüpgaz ve otogaz olmak üzere üç ayrı kulanım şekli 70
bulunmaktadır. Söz konusu ürünler, aynı kaynaktan temin edilen homojen ürünler
olmakla birlikte, kullanım alanları, satış yöntemleri ve müşteri talepleri itibarıyla
tamamen farklı pazarlar oluşturmaktadır. Şikayet konusu iddiaların özellikle otogaz
konusunda yoğunlaştığı dikkate alınarak ve aşağıda da açıklanacağı üzere tüplü
LPG’ye ilişkin iddiaların kanun kapsamında ele alınamayacağı değerlendirmesinden
hareketle, ilgili ürün pazarı “otogaz pazarı”' olarak tespit edilmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikayete konu otogazın ülke genelinde dağıtımının yapıldığı dikkate alınarak ilgili
coğrafi pazar işbu dosya özelinde “Türkiye” olarak belirlenmiştir. Bununla beraber,
daha dar bir tanım altında, coğrafi pazarın bölgesel olarak Ankara ili ile 80
sınırlandırılması halinde de yapılan değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir.
I.3. Değerlendirme
Şikayet konusu iddiaların üç başlık altında incelenmesi mümkündür. Bunlardan ilki,
LPG dağıtım şirketlerinin Tüpraş’tan litresini 1,25 TL’den tedarik ettikleri otogazın
Milangaz tarafından Ankara’daki iki istasyonunda 1,10 TL/litreden, Ankara’daki diğer
istasyonlarında ise 1,18 TL/litreden satıldığı iddiasıdır. Söz konusu iddia, rekabet
hukuku yönünden yıkıcı fiyatlama kavramında temelini bulmaktadır.
İkinci iddia, Milangaz’ın bir dağıtım şirketi olmasına rağmen tüplügaz ve otogazda
parekende satış gerçekleştirdiğidir.
Şikayet konusu son iddia ise Milangaz’ın (……….TİCARİ SIR……….) ve uyguladığı 90
düşük fiyatları, (……….TİCARİ SIR……….) karşıladığı iddiasıdır.
Hemen belirtmek gerekir ki, bu iddialardan Milangaz’ın tüplügaz ve otogazda
parekende satış gerçekleştirmesi, 4054 sayılı Kanun’da yer verilen ihlaller kapsamında
09-61/1498-394
3
yer almamaktadır. Aynı şekilde, Milangaz’ın (……….TİCARİ SIR……….) 4054 sayılı
Kanun’un kapsamı dışında kalmaktadır.
Bu itibarla, şikayete konu iddialardan rekabet hukuku açısından değerlendirilmesi
gereken tek husus Milangaz’ın yıkıcı fiyat uyguladığı iddiasıdır.
I.3.1. Yıkıcı Fiyat Uygulaması
Yıkıcı fiyat uygulaması, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında hakim durumun
kötüye kullanılması olarak değerlendirilmektedir. Yıkıcı fiyat uygulaması “iktisadi 100
üstünlüğe dayanan bir teşebbüsün, hasat yapma niyetiyle maliyet altında satış yaparak
rakiplerini etkisizleştirme girişimi” olarak tanımlanmaktadır. Yıkıcı fiyat uygulamasının
dört unsuru bulunmaktadır:
a) İktisadi Üstünlük
b) Olağandışı Düşük Fiyat
c) Niyet
d) Hasat
İktisadi Üstünlük: Genel olarak bir teşebbüsün rekabeti kısıtlayabilmesi veya
bozabilmesi için rakiplerine oranla sahip olduğu bir üstünlüğün veya avantajın olması
gerektiği kabul edilmektedir. Bu durum ABD hukukunda “tekel gücü”, AB’de ise “hakim 110
durum” veya daha genel olarak “pazar gücü” kavramlarıyla ifade edilmektedir.
Olağan dışı düşük fiyat: Bu ifade ile maliyet altında satış kastedilmektedir. Eğer fiyat
indirimi firmanın ilgili ürün pazarındaki karlılığını sürdürmesine engel oluşturmayacaksa
yıkıcı fiyat söz konusu değildir.
Niyet: Yıkıcı fiyat tespitinde, fiyatın maliyetin altında olması yeterli görülmemekte, bu
fiyat politikasının rakibi piyasa dışında bırakma amacıyla uygulanıp uygulanmadığı
önem kazanmaktadır.
Hasat: Yıkıcı fiyat uygulamasının nihai amacı, fiyat kırarak rakipleri etkisizleştirdikten
sonra fiyatları tekrar yükseltmektir. ABD uygulamalarında yıkıcı fiyat tespiti için hasatın
olabilirliğinin gösterilmesi gereklidir. Brooke Kararında (509 U.S. 223) Yüksek 120
Mahkeme “Hasatın olabilmesi için düşük fiyat uygulamasının rakipler üzerinde istenen
etkiyi göstermesiyle, bir başka deyişle pazar dışına itilmesiyle yıkıcı fiyat uygulayan
firmanın fiyatı uygulama öncesindeki seviyenin çok üzerine çıkartabilmesi gerekir”
yorumunda bulunmuştur. Böylece yıkıcı fiyat için maliyetin altında satış yetmemekte;
yıkıcının, yıkıcı fiyat uyguladığı dönemdeki kayıplarının telafi edilebilmesi şartı da
aranmaktadır.
I.3.2. Hakim Durum Değerlendirmesi
Yıkıcı fiyat uygulamasının oluştuğunun kabul edilebilmesi için yukarıda sayılan dört
unsur bir arada gerçekleşmelidir. Diğer bir ifadeyle, eğer yukarıda sayılan dört
unsurdan herhangi birinin varlığı gösterilemiyorsa yıkıcı fiyat yoluyla hakim durumun 130
kötüye kullanıldığı savının reddedilmesi gerekmekte, ayrıca tek tek her bir unsurun
değerlendirilmesine ihtiyaç bulunmamaktadır. Dolayısıyla dosya özelinde de, öncelikli
olarak, Milangaz’ın ilgili ürün pazarı olan otogaz pazarında hakim durumda bulunup
bulunmadığının tespit edilmesi gerekmektedir. Bu tespitin olumsuz olması halinde,
başka bir değerlendirme yapmaya ihtiyaç bulunmamaktadır.
Dosyadaki bilgilerde yer alan EPDK’nın, 2009 yılının ilk 9 ayı ve 2008 yılı için Türkiye
genelinde bazı dağıtıcıların ürün bazındaki pazar payı verileri incelendiğinde,
Milangaz’ın 2009 yılının ilk dokuz ayında otogaz pazarındaki pazar payı %4,62, 2008
09-61/1498-394
4
yılında ise %14,59 seviyesindedir. Milangaz’ın otogaz pazarındaki payının 2009 yılının
ilk dokuz ayında 2008 yılına kıyasla düştüğü gözlenmektedir. Ayrıca gerek LPG 140
pazarındaki toplam pazar payı, gerekse tüplü LPG ve otogaz pazarlarındaki pazar
payları açısından Aygaz ilk sırada yer almaktadır. Milangaz’ın yer verilen pazar payları
ve rakip teşebbüslerin payları bir arada değerlendirildiğinde, Milangaz’ın Türkiye
otaogaz pazarında hakim durumda olmadığı anlaşılmaktadır.
Diğer taraftan ilgili coğrafi pazarın “Ankara merkez” olarak dar tanımlanması
durumunda bile, yine dosyadaki bilgilerde yer alan EPDK’nın, 2009 yılının ilk 6 ayı ve
2008 yılı için bu defa Ankara ilinde bazı dağıtıcıların ürün bazındaki pazar payı verileri
incelendiğinde, Milangaz’ın 2009 yılının ilk altı ayı itibarıyla otogazdaki pazar payının
%9,39’da kaldığı görülmektedir. Öte yandan 2008 yılı verilerinden de izlenebileceği
üzere Milangaz 2008 yılında toplam LPG pazarında ve otogaz pazarında birinci 150
sıradadır. Bununla birlikte Milangaz’ın 2008 yılında tüm LPG pazarındaki %20,6’lık,
otogazda ise %24,4’lük pazar paylarının, Aygaz, Shell, İpragaz, BP ve Total gibi
rakiplerin bulunduğu bu pazarlar açısından hakim durum tespiti için yeterli
görülmemektedir. Üstelik 2009 yılının ilk altı ayı itibarıyla Milangaz tüm LPG
pazarındaki liderliğini Aygaz’a, otogazdaki liderliğini ise Shell’e bırakmış durumdadır.
Bu bilgiler ışığında Milangaz’ın Ankara merkezde de hakim durumda bulunmadığı
anlaşılmaktadır.
Bir teşebbüsün yıkıcı fiyatlama yoluyla Kanun’un 6. madesini ihlal ettiğini ileri
sürebilmek için teşebbüsün hakim durumda bulunduğunun gösterilmesi gerekmektedir.
Ancak yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler çerçevesinde, Milangaz’ın gerek 160
Türkiye genelinde gerekse Ankara ilinde hakim durumda bulunmadığı sonucuna
ulaşılmaktadır. Bu itibarla, Milangaz’ın yıkıcı fiyatlama yaptığına yönelik iddianın
reddedilmesi gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara ilişkin olarak
4054 sayılı Kanun'un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy