Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-89 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-45/1082-376
Karar Tarihi : 17.08.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER: Mehmet Selim ÜNAL, Şamil PİŞMAF, Mehmet Mete BAŞBUĞ 10
C. ŞİKAYET EDEN : - Faruk ÇAKIR
Temsilcisi: Av. Narin Sevinç ARSLAN
Karadeniz Mah. Cumhuriyet Cad No:106/3 Samsun
- Re’sen
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş.
Şişhane Yokuşu Demirören Han No:2 Azapkapı/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş. (Milangaz)’nin
Samsun bayisi Çakır Ticaret’e uyguladığı tip sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ’e
aykırı olduğu iddiası. 20
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.05.2011 tarih ve 3634 sayı ile intikal
eden şikâyet üzerine hazırlanan 10.06.2011 tarih ve 2011-1-103/İİ-11-389.MSÜ sayılı
İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulunun 09.06.2011 tarihli toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi
uyarınca ilgili şirket hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun
üzerine, 4054 sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
22.07.2011 tarih ve 2011-1-89/ÖA-11-356.MSÜ sayılı Önaraştırma Raporu,
16.08.2011 tarih ve 2011-1-89/BN-11-356.MSÜ sayılı Bilgi Notu, 29.07.2011 tarih ve 30
REK.0.05.00.00-110/213 sayılı, 16.08.2011 tarih ve REK.0.05.00.00-110/249 sayılı
Başkanlık Önergeleri 11-45 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet başvurusunda özetle;
Milangaz ile Samsun’da ikamet eden Faruk Çakır arasında 27.11.2006 tarihinde
tüplü LPG bayilik sözleşmesi imzalandığı,
Sözleşmenin 3.maddesinin (b) bendinde yer verilen “Bayi sözleşme süresince,
muvazaa oluşturacak biçimde eşi ile 3.dereceye kadar kan ve sıhri ve hısımları sair
LPG şirketlerinin bayiliğini, tali bayiliğini, veya tali satıcılığını deruhte edemez, aracı
ve temsilci acenteliğini, komisyonculuğunu ve nakliyeciliğini yapamaz. Bayi hükmi
şahıs ise bu hüküm ortakları için geçerlidir.” hükmünün 2002/2 sayılı Tebliğ’e aykırı 40
olduğu,
ifade edilmiştir. Bu çerçevede Milangaz hakkında önaraştırma yapılarak, bayilik
sözleşmesinde yer alan rekabet yasağına ilişkin hükmün 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi kapsamında ihlal niteliğinde olduğuna ve 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında
muafiyetten yararlanamayacağına; bu nedenlerle Milangaz hakkında idari yaptırım
uygulanmasına karar verilmesi talep edilmiştir.
11-45/1082-376
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; Milangaz’ın bayileri ile imzaladığı tip
sözleşmelerin şikayete konu 3/b maddesinin 2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen
muafiyet kapsamında olduğu; buna karşın 3/d maddesinde yer alan hükmün anılan 50
Tebliğ kapsamında olmadığı; İlgili Bilgi Notu’nda ise;
- Şikayete konu 3/b maddesi hükmünün, lâfzen üçüncü kişiler üzerine rekabet
etmeme yükümlülüğü öngörmekle birlikte, gerçekte bizzat sözleşme tarafı olan
bayiye getirilen ve bu haliyle taraflar arasındaki özel hukuk ilişkisinden kaynaklanan
bir yükümlülük olduğu,
- Bununla birlikte dağıtım şirketlerince sözleşmede bu tür bir düzenlemeye yer
verilmesinin, bayinin üçüncü kişiler aracılığıyla gerçekleştireceği muvazaalı işlemler
yoluyla daha önce imzalamış olduğu bayilik sözleşmesi ile üzerine yüklenen rekabet
etmeme yükümlülüğünü ihlal etmesi halinde, dağıtım şirketinin muvazaa iddiasını
ispatlama zorunluluğunu kaldırmadığı, 60
- Bu bakımdan esasen sözleşmede şikâyete konu hükümlere yer verildiği ve
verilmediği durumlar arasında dağıtım şirketinin bayi aleyhine yargı yoluna
başvurma hakkı ve bu tür bir dava halinde yine dağıtım şirketinin muvazaayı ispat
yükü bakımından herhangi bir farklılık arz etmediği,
- Milangaz’ın bayileriyle yapmış olduğu tüplü LPG bayilik sözleşmelerinde yer verilen
şikayete konu benzer sözleşme hükümlerinin, Kurul tarafından daha önce
değerlendirilmiş ve 2002/2 sayılı Tebliğ’e aykırı bulunarak, sözleşmelerden
çıkarılmasına karar verilmiş olması da dikkate alındığında, şikayete konu sözleşme
hükümleriyle ilgili olarak, mezkur kararlarda ulaşılan sonuçlardan bir farklılığa
gidilmesine ihtiyaç bulunmadığı, 70
görüşü ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Dosya kapsamında Milangaz’ın bayileriyle imzaladığı sözleşmelerde iki maddenin
değerlendirilmesi gerekmektedir. Birincisi, sözleşmenin rekabet yasağı hükmünü
düzenleyen 3/b maddesi, diğeri ise anlaşmadan sonra bayiye getirilen rekabet
yasağına ilişkin 3/d maddesidir.
I.1. Üçüncü Kişilere Getirilen Rekabet Yasağına İlişkin Değerlendirme
Şikayet dilekçesinde, Milangaz’ın bayisi Çakır Ticaret ile imzaladığı sözleşme ile bayi
dışında üçüncü kişilere rekabet yasağı getirildiği; bayi dışındaki üçüncü kişilerin diğer
tüplü gaz şirketlerinin bayiliğini almasının ve genel olarak sözleşme yapma hürriyetinin 80
önüne geçildiği iddia edilmiştir. Anılan sözleşmenin şikayete konu olan 3/b maddesi şu
şekildedir:
“Bayi sözleşme süresince, muvazaa oluşturacak biçimde eşi ile 3.dereceye kadar kan
ve sıhri ve hısımları sair LPG şirketlerinin bayiliğini, tali bayiliğini, veya tali satıcılığını
deruhte edemez, aracı ve temsilci acenteliğini, komisyonculuğunu ve nakliyeciliğini
yapamaz. Bayi hükmi şahıs ise bu hüküm ortakları için geçerlidir.”
Rekabet Kurulu daha önce önüne gelen benzer konudaki dosyalara ilişkin
kararlarında1, söz konusu düzenlemeleri üçüncü kişiler aleyhine getirilen rekabet
yasağı şeklinde yorumlamış ve anılan düzenlemelerin 2002/2 sayılı Tebliğ’e aykırı
olduğundan bahisle, inceleme konusu maddelerin tadil edilerek sözleşmelerin Tebliğ’e 90
uygun hale getirilmesi gerektiği sonucuna varmıştır.
Kurulun yukarıda yer verilen kararlarının ve işbu dosyanın birlikte
değerlendirilmesinden, tüplü LPG pazarında faaliyet gösteren dağıtım şirketlerinin
1 Rekabet Kurulunun 31.07.2008 tarih, 08-49/702-27 sayılı ve 14.07.2011 tarih, 11-43/953-307 sayılı kararları.
11-45/1082-376
3
önemli bir kısmının, bayileriyle yapmış oldukları sözleşmelerde üçüncü kişiler üzerine
rekabet etmememe yükümlülükleri getiren düzenlemelere yer verdikleri görülmektedir.
Dağıtım şirketlerinin bu tür hükümlerle ulaşmak istedikleri amaç, sözleşmenin karşı
tarafını oluşturan bayilerin, eşleri, çocukları, kardeşleri ve sair yakın hısımları adına
başka tüplü LPG dağıtım şirketlerinin bayiliğini alarak, bir başka deyişle, muvazaalı
işlemler yoluyla sözleşmeyle yüklendiği rekabet yasağını ihlal etmesinin önüne
geçilmek istenilmesidir. 100
Bununla birlikte şikâyete konu sözleşme maddesinin incelenmesinden; bu madde
doğrultusunda bayi aleyhine dava açılabilmesi için önemli olan muvazaanın tespitidir.
Diğer yandan, Borçlar Hukukunun genel ilkeleri uyarınca, muvazaalı bir işlemin
sözleşmede hükme bağlanmasa dahi hukuka aykırı olduğu açıktır. Kaldı ki, muvazaalı
bir işlem iddiasında bulunan kişi, iddiasını ispatlamakla mükelleftir. Bu ispat ise ancak
mahkemeler önünde yapılabilecektir. Bu çerçevede bayinin sözleşme ile üzerine
getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünü, üçüncü kişiler aracılığıyla gerçekleştireceği
muvazaalı işlemler yoluyla ihlal etmesi halinde, sözleşmede üçüncü kişileri içerecek
nitelikte herhangi bir hüküm zikredilmemiş olsa dahi, dağıtım şirketi tarafından bayi
aleyhine yargı yoluna gidilebileceği değerlendirilmektedir. Bu tür bir davada, taraflar 110
arasındaki sözleşmede yalnızca bayiye veya bayi ile birlikte üçüncü kişiler üzerine
rekabet etmeme yükümlülüğü getiren düzenlemelere yer verilmiş olması, dağıtım
şirketinin bayinin muvazaasını ispat yükünü değiştirmeyecektir.
Bu nedenle, sözleşmede şikâyete konu hükümlere yer verildiği ve verilmediği durumlar
arasında dağıtım şirketinin bayi aleyhine yargı yoluna başvurma hakkı ve bu tür bir
dava halinde yine dağıtım şirketinin muvazaayı ispat yükü bakımından herhangi bir
farklılık arz etmediği dikkate alınarak, şikayete konu sözleşmede yer alan ve üçüncü
kişiler üzerine rekabet yasağı getiren düzenlemelerin, bu sözleşmeleri 2002/2 sayılı
Tebliğ ile düzenlenen muafiyet kapsamı dışına çıkardığı kanaatine varılmıştır.
I.2. Sözleşmenin Sona Ermesinden İtibaren Geçerli Olan Rekabet Etmeme 120
Yükümlülüğüne İlişkin Değerlendirme
Milangaz tarafından gönderilen mevcut tip sözleşmelerinin 3/d maddesinde; “d) Bayi
sözleşme sona ermeden kendi kusurlu davranışları ile sözleşmenin feshine sebebiyet
verirse sözleşme ile belirlenen süre sonuna kadar aynı yerde kendisi ve/veya muvazaa
oluşturacak biçimde eşi ile 3.dereceye kadar kan ve sıhri ve hısımları başka bir dağıtıcı
firmanın bayiliğini, tali bayiliğini yapamaz ya da LPG ile ilgili sair bir faaliyette
bulunamaz.” hükmü yer almaktadır.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinin (b) bendi uyarınca anlaşmanın sona ermesinden
sonraki dönem için bayiye rekabet etmeme yükümlülüğü getirmek mümkün değildir.
Ancak, belirli koşulların yerine getirilmesi durumunda anlaşmanın sona ermesinden 130
itibaren bir yılı aşmamak kaydıyla bayiye rekabet etmeme yükümlülüğü getirilebilir.
Buna göre yasaklamanın,
- anlaşma konusu mal ya da hizmetlerle rekabet eden mal ve hizmetlere ilişkin
olması,
- anlaşma süresince bayinin faaliyette bulunduğu tesis ya da arazi ile sınırlı olması,
- sağlayıcı tarafından bayiye devredilen know-how’ı korumak için zorunlu olması,
koşullarını birlikte sağlaması durumunda, anlaşmanın sona ermesinden itibaren bir
yıllık rekabet yasağına izin verilmektedir.
Söz konusu sözleşme maddesinde anlaşmanın sona ermesinden sonra yukarıda
sayılan koşulların oluştuğu varsayılsa dahi; süre olarak sözleşme ile belirlenen süre 140
sonuna atıf yapılmıştır. Oysa Tebliğ’de anlaşmanın sona ermesinden sonra getirilecek
rekabet yasağının azami bir yıl olduğu hükme bağlanmış olup sözleşmenin 3/d
11-45/1082-376
4
maddesinin Tebliğ’e uyarlılığı bulunmamaktadır. Bu nedenle söz konusu madde
hükmünün 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun hale getirilmesi gerekmektedir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
- Milangaz LPG Dağıtım Ticaret ve Sanayi A.Ş.’nin bayileri ile imzaladığı tip
sözleşmelerin şikayete konu rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin 3/b maddesi ile
sözleşmenin sona ermesinden itibaren getirilen rekabet etmeme yükümlülüğüne
ilişkin 3/d maddesinin 2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen muafiyet kapsamında 150
olmadığına,
- Söz konusu maddelere ilişkin gerekli düzeltmelerin ivedilikle yapılarak Rekabet
Kurumuna tevsik edilmesi hususunda ilgili teşebbüse görüş bildirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy