Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-1-3 (Menfi Tespit)
Karar Sayısı : 04-34/386-99
Karar Tarihi : 13.5.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, Murat GENCER,
Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: Salim AYDEMİR, M. Oğuzcan BÜLBÜL
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Mobil Oil Türk A.Ş.
Temsilcisi: Av. Reyhan TEKCAN
Bahariye Caddesi Sabiha Esen Apt. No:73/2 81300
Kadıköy İstanbul
D. TARAFLAR : - Mobil Oil Türk A.Ş.
Bahariye Caddesi Sabiha Esen Apt. No:73/2 81300
Kadıköy İstanbul
- Speedy Otomotiv Servisleri Ticaret A.Ş.
Darülaceze Cad. No: 40/6 Okmeydanı İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Mobil Oil Türk A.Ş. ve Speedy Otomotiv Servisleri
Ticaret A.Ş. arasında akdedilen sözleşmeye menfi tespit belgesi verilmesi
talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.1.2003 tarih, 82 sayı ile giren ve
en son 15.4.2004 tarih, 1893 sayı ile bilgileri tamamlanan başvuru üzerine,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4, 5 ve 8. maddeleri
uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 13.5.2004 tarih, 2003-1-
3/MM-04-SA sayılı Menfi Tespit Raporu, 7.5.2004 tarih ve REK.0.05.00.00/74
sayılı Başkanlık önergesi ile, 04-34 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, Mobil Oil Türk A.Ş. ile Speedy
Otomotiv Servisleri Ticaret A.Ş. arasında imzalanan “Bayilik Anlaşması”nın;
1- 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi
kapsamında yer alması nedeniyle menfi tespit belgesi alamayacağı,
04-34/386-99
2
2- 2002/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” kapsamında
olduğu
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Mobil Oil Türk A.Ş. (Mobil)
Mobil, ExxonMobil Mediterranea SRL üzerinden, merkezi ABD’de bulunan
ExxonMobil Corporation’ın sahip olduğu bir şirkettir. ExxonMobil, tüm dünyada
petrol ve petrokimya ile ilgili hemen hemen tüm alanlarda faaliyet göstermekte
olan bir teşebbüstür. Mobil ise Türkiye’de, sadece madeni yağ üretim ve
pazarlaması ile havacılık ve denizcilik sektörlerine yakıt ikmali faaliyetlerinde
bulunmaktadır.
H.1.2. Speedy Otomotiv Servisleri Ticaret A.Ş. (Speedy)
Speedy, 20.8.2002 tarihinde kurulmuş olan, her tür marka ve model kara taşıt
araçlarının satış sonrası servis hizmetlerini vermeyi amaçlayan bir
teşebbüstür.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarı, “otomotiv sektöründe kullanılan madeni yağlar1” pazarı
olarak tespit edilmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Mobil tarafından üretilen ya da satılan madeni yağlar, sahip olunan yaygın
dağıtım kanalları ve servisleri aracılığı ile tüm Türkiye’ye satılmaktadır.
Dolayısıyla ilgili coğrafi pazar, “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak
belirlenmiştir.
H.3. Menfi Tespit Değerlendirmesi
Anlaşma konusu başlıklı 1. maddede; Bayi (Speedy)’nin Türkiye çapında
açacağı bütün servis istasyonlarında ve alt bayilik sistemiyle kuracağı tüm alt
bayilerde, Mobil’in bu sözleşme ve eki “Servis Borç Sözleşmesi” hükümlerine
göre borç verdiği alt bayilerin tümünde münhasıran Mobil ürünlerinin
kullanılmasına ve yeniden satış amacıyla bu ürünlerin Mobil’den satın
alınmasına ilişkin olduğu belirtilmektedir. Yine Anlaşma’nın 3. maddesinde;
“...Bayi açacağı bütün servislerde münhasıran Mobil ürünleri kullanacak ve
1 MOBİL, “Otomotiv Sektöründe Kullanılan Madeni Yağlar” pazarında yaklaşık %….’lık bir pazar
payına sahip olup, 2001 yılı rakamlarına göre şirketin toplam cirosu 163.963.852.277.000.- TL’dir.
04-34/386-99
3
müşterilerine satacaktır.” ifadesi yer almaktadır. Aynı doğrultuda, Anlaşma’nın
5. maddesinin 1. ve 4. bendlerinde Speedy’ye, Mobil ürünlerinin dışında ürün
satın almama, satmama, kullanmama, bulundurmama ve üretmeme
yükümlülüğü getirilmektedir.
Speedy’nin, Anlaşma süresince rakip ürünleri almasını, kullanmasını,
üretmesini ve satmasını yasaklar nitelikteki bu düzenlemenin, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olması
nedeniyle Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilemeyeceği
kanaatine varılmıştır.
H.4. Muafiyet Değerlendirmesi
Kanun’un 4. maddesini ihlal eder nitelikteki hükümleri nedeniyle menfi tespit
belgesi verilemeyecek olan söz konusu Anlaşma’nın, tarafların talebi
doğrultusunda muafiyet açısından değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu
doğrultuda öncelikle 2002/2 sayılı Tebliğ bakımından bir değerlendirme
yapılmıştır.
Bildirime konu Anlaşma, Speedy’nin açacağı otomotiv servislerinde
kullanılmak ve yeniden satmak amacıyla Mobil’in ürettiği tüm ürünleri (Mobil
Türkiye’de sadece madeni yağ üretimi yapmaktadır) bu teşebbüsten almasına
ilişkindir. Bu iki teşebbüs arasında yatay bir rekabet ilişkisi olmadığı gibi, söz
konusu Anlaşma bakımından üretim ve dağıtımın farklı aşamalarında faaliyet
göstermeleri nedeniyle esas itibarıyla aralarında dikey bir ilişki mevcuttur.
Dolayısıyla, bildirime konu Anlaşma 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında bir dikey
anlaşmadır.
Dosya mevcudu bilgilerden, Anlaşma’yı grup muafiyeti kapsamından
çıkaracak bir sınırlama getirilmediği anlaşılmıştır.
Ancak, Anlaşma’nın, 1. ve 3. maddeleri ile 5. maddesinin 1. ve 4.
paragraflarında, Speedy’nin, münhasıran Mobil ürünleri kullanması
öngörülmekte ve rakip ürünleri alması, kullanması, üretmesi ve satması
yasaklanmaktadır.
Bahse konu maddelerde özel bir süre sınırlaması bulunmadığından,
Speedy’ye doğrudan getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün, anlaşma
süresince geçerli olduğu anlaşılmaktadır.
Tebliğ’in 5. maddesine göre, alıcıya 5 yılı aşan ya da belirsiz süreli rekabet
etmeme yükümlülüğü getirilmesi halinde söz konusu düzenleme, Tebliğ
kapsamında tanınan muafiyetten yararlanamayacaktır.
Bildirime konu Anlaşma’nın süresi 6. maddede düzenlenmiş olup, 9.12.2002 –
9.12.2007 tarihleri arasında geçerli olmak üzere 5 yılla sınırlandırılmış ve 5.
yılın sonunda anlaşmanın kendiliğinden sona ereceği hükme bağlanmıştır.
Ancak, Speedy’nin aynı koşullarda yeni bir anlaşma yapmak istemesi halinde
Mobil, tek taraflı olarak bunu kabul edeceği taahhüdünde bulunmuştur. Söz
konusu düzenleme ile esasen, 5. yılın sonunda iki tarafın da hür iradeleri ile,
04-34/386-99
4
serbest olarak ve aktif bir şekilde yeniden bir anlaşma imkanı ortadan
kaldırılmış, serbesti sadece alıcı (bayi) konumundaki Speedy’ye tek taraflı
olarak verilmiştir. Rekabet etmeme yükümlülüğü getirilen taraf alıcı
olduğundan, satıcı (Mobil) için getirilen yeniden anlaşma yapma
zorunluluğunun, alıcıyı 5 yılı aşan bir rekabet etmeme yükümlülüğü altına
sokmadığı anlaşılmaktadır. Burada önemli olan husus, alıcının en azından 5.
yıl sonunda aktif olarak ve hür iradesiyle yeni bir sözleşme yapabilmesine
imkan tanınmasıdır.
Rekabet etmeme yükümlülüğü doğrudan sözleşmeye hüküm konularak
getirilebileceği gibi, çeşitli şekillerde dolaylı olarak da düzenlenebilmektedir.
Dolayısıyla, rekabet etmeme yükümlülüğünün 2002/2 sayılı Tebliğ ile
sağlanan muafiyetten yararlanabilmesi için, alıcıyı 5 yıldan fazla bir süre
rekabet etmemeye zorlayacak fiili bir durumun da olmaması gerekmektedir.
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, Mobil’in servisler için Speedy’ye
finansman yardımı adı altında verdiği borç ve bu borcun geri ödenme şekline
ilişkin olarak Anlaşma’nın 4.1, 5.11 ve 10. maddeleri incelendiğinde; Mobil’in
açılacak her servis için Speedy’e belirlenen satış hedefine göre ABD Doları
karşılığı borç verdiği; bu finansman desteğinin bir nevi kredi fonksiyonu
gördüğü, dolayısıyla anılan yardımın 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesini
işlevsiz kılacak nitelikte olmadığı anlaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Mobil Oil Tük A.Ş.
ve Speedy Otomotiv Servisleri A.Ş. arasında akdedilmiş olan Bayilik
Anlaşması’nın 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4.
maddesi kapsamında hükümler içermesi nedeniyle, anlaşmaya menfi tespit
belgesi verilemeyeceğine; bununla beraber, anlaşmanın, 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlandığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy