Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-3-169 (Devralma)
Karar Sayısı : 09-43/1097-277
Karar Tarihi : 1.10.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI(Başkan V.)
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Ali Fuat KOÇ, Fethullah GÜLER
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Syngenta Crop Protection AG
Temsilcileri: Av. Seçil ABALI ve Av. Merve ÖRALAY
Barbaros Bulvarı, Murbasan Sok. Cerrahoğlu Binası, 20
Balmumcu, 34349 Beşiktaş/İstanbul
D. TARAFLAR : Syngenta Crop Protection AG
Schwarzwadallee 215 P.O. Box CH-4002 Basel/İSVİÇRE
Monsanto Company
800 North Lindbergh Boulevard, St. Louis, MO 63167, ABD
E. DOSYA KONUSU: Monsanto Company’nin ayçiçeği tohumu işi ile ilgili
varlılarının Syngenta Crop Protection AG tarafından devralınması işlemine izin 30
verilmesi talebi
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 19.8.2009 tarih ve 5856 sayı ile giren ve
en son 4.9.2009 tarih 6399 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 15.9.2009 tarih ve 2009-3-
169/Öİ-09-AFK sayılı Birleşme/Devralma Raporu, 17.9.2009 tarih ve
REK.0.07.00.00-120/279 sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-43 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Bildirim konusu devralma işleminin;
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ
kapsamında izne tabi bir devir işlemi olduğu, bununla birlikte devralma işlemi ile ilgili
pazarda 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi çerçevesinde yeni bir hâkim durumun
yaratılmasının veya mevcut hâkim durumun rekabeti önemli ölçüde azaltacak
düzeyde güçlendirilmesinin söz konusu olmadığı, dolayısıyla bildirim konusu işleme
izin verilmesi gerektiği,
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir.
09-43/1097-277
2
50
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Syngenta Crop Protection AG (Syngenta Crop)
Syngenta Crop İsviçre kanunlarına göre kurulmuş bir şirket olup merkezi Basel,
İsviçre’dedir. Syngenta Crop, tarım alanında dünya çapında faaliyet gösteren çok
uluslu bir şirketler grubunun bir parçasıdır. Tarım ticaretinde faal bir şirketler grubu
olan Syngenta Grup, kimyasal tarım ürünleri alanında (seçici herbisitler (yabani ot
mücadele ilaçları), seçici olmayan herbisitler1, fungisitler (mantar ilaçları), insektisitler 60
(böcek ilaçları), profesyonel ekin koruma ürünleri) ve tohum (mısır, ayçiçeği, soya,
muhtelif tarla mahsulleri, sebze ve çiçek tohumları) geliştirme ve üretim işinde faaliyet
göstermektedir.
Syngenta Grup’un ana şirketi, 2000 yılının Kasım ayında, Novartis AG ve
AstraZeneca plc’nin ekin koruma işinin ve Novartis AG’nin tohum işinin bölünme ve
birleşmesi ile kurulan bir İsviçre şirketi olan Syngenta AG (Syngenta)’dir. Syngenta,
hisseleri İsviçre Borsası ve New York Borsası’nda kayıtlı halka açık bir şirkettir. Ticari
sır Ticari sır
70
Ticari sır . Syngenta’nın 2008 mali yılında dünya
çapındaki cirosu yaklaşık …….. milyon ABD Doları’dır. Ayrıca, Syngenta, 2008
yılında ayçiçeği işinde, dünya çapında ……………….. …….. tutarında satış
yapmıştır, bunun yaklaşık ……………….. AB’de elde edilmiştir.
Syngenta Grup, Türkiye’deki faaliyetlerini Syngenta Tarım Sanayi ve Ticaret Anonim
Şirketi (Syngenta Türkiye) vasıtasıyla yürütmektedir. Syngenta, Syngenta Türkiye’nin
%... dolaylı olarak sahiptir. Syngenta Türkiye, doğrudan Syngenta Participation
AG’nin bir iştiraki olup, hissedarlık yapısına Tablo 1’de yer verilmiştir.
80
Tablo 1: Syngenta Türkiye’nin Hissedarlık Yapısı
Hissedarlar Hisse Oranı (%)
Syngenta Participations AG
Syngenta Agro Services Asia AG
Syngenta Crop Protection AG
Syngenta Agro Services AG
Syngenta Overseas AG
TOPLAM 100
Syngenta Türkiye’nin Yönetim Kurulu üyeleri;…………………………………
……………………’dan oluşmaktadır.
H.1.2. Monsanto Company (Monsanto)
Monsanto, merkezi Delaware’de bulunan, hisseleri New York Borsası’nda kote
edilmiş, halka açık bir ABD şirketidir. Monsanto; kimyasal tarım ürünleri, tohum
1 Seçici olmayan herbisitler, hedefleyebildikleri istenmeyen otları ayırt edemedikleri için, çiftçilere tam bir
istenmeyen bitki kontrolü sağlamaktadırlar. Uygulamada seçici olmayan herbisitler geleneksel olarak, hasattan
önce veya ekimden önce veya bir korumaya yönelik toprak işleme programının bir parçası olarak tarlayı
istenmeyen bitkilerden arındırmak için kullanılmaktadırlar.
09-43/1097-277
3
geliştirme ve üretimi işlerinde faaldir. Monsanto “zirai verimlilik” ve “tohumlar ve 90
genomikler” bölümü olmak üzere iki ana bölümde faaliyet göstermektedir. Zirai
verimlilik bölümü ekin koruma ile çayır ve bahçe herbisit ürünlerini içerirken, tohumlar
ve genomikler bölümü Monsato’nun tohum ve ilişkili işleri ile genetik teknolojisi
lisanslama faaliyetlerini içermektedir. Monsanto, yemlik mısır, pamuk, yağ tohumları
(soya ve kolza tohumları gibi) ile meyve ve sebze tohumlarını üretmekte ve
pazarlamaktadır.
Monsanto, Monsanto grubunun ana şirketidir. Monsanto’nun hisseleri geniş bir
şekilde bir çok hissedar arasında yayılmıştır. Bu nedenle, Monsanto’yu kontrol eden
tek bir şirket veya kişi bulunmamaktadır. Monsanto’nun 2008 mali yılında dünya 100
çapındaki cirosu yaklaşık …………………… Doları olmuştur. Monsanto ayçiçeği
işinde ise, 2008 yılında dünya çapında yaklaşık …………………………… satış
yapmıştır.
Monsanto, Türkiye’deki faaliyetlerini Monsanto Gıda ve Tarım Ltd. Şti. (Monsanto
Türkiye) aracılığıyla yürütmektedir. Monsanto Türkiye’nin hissedarlık yapısına Tablo
2’de yer verilmiştir.
Tablo 2: Monsanto Türkiye’nin Hissedarlık Yapısı
Hissedarlar Hisse Oranı (%)
Monsanto Invest N.V.
Monsanto Colombiana Inc
Monsanto Treasury Services
Monsanto International Sarl
Monsanto Holland B.V.
TOPLAM 100
110
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler
Bildirim konusu Alım Sözleşmesi uyarınca Syngenta Crop, Monsanto’nun global
hibrid ayçiçeği tohumu2 işini satın alacağından, dosya konusu işlem tohum
sektöründe gerçekleşmektedir. Gelişmiş ülkelerde tohumculukla ilgili bilimsel ve
teknik çalışmalar 100-150 yıllık bir geçmişe dayanmaktadır. 1850’li yıllarda başlayan
bu çalışmaların sonucunda, bu ülkeler tohumculuk endüstrisini ve bununla ilgili bitki
ıslahı, araştırma alt yapısı ve tohumculuk sistemini kurmuşlardır. Böylece hastalık ve
zararlılara dayanıklı, sanayinin ve tüketicilerin ihtiyaçlarına cevap veren üstün çeşitler 120
geliştirilmiştir.
Dünyadaki tohumculukla ilgili faaliyetlere paralel olarak 1900’lü yılların başından
itibaren tohum ticareti ve kalitesiyle ilgili uluslar arası organizasyonlar oluşmaya
başlamıştır. Dünyada ve ülkemizde tohumculuk sektöründe yaşanan gelişmelere
paralel olarak 1963 yılında tohumculukla ilgili 308 sayılı tohumlukların tescil, kontrol
ve sertifikasyonuna ilişkin kanun uygulanmaya koyulmuştur. Aynı yıllarda Türkiye’de,
hem çeşit ıslah çalışmaları hem de tohumluk üretim faaliyetleri yoğunlaşmıştır ve
bunu ülkemizin uluslar arası tohumculukla ilgili kuruluşlara üyeliği takip etmiştir.
1980’li yıllara kadar Türkiye’de uygulanan kamu ağırlıklı tohumluk politikaları ülke 130
ihtiyacının yurt içi üretimlerle karşılanması yönünde olmuştur. 1983 yılında tohumluk
2 Hibrid tohum: Özel olarak seçilmiş ana babaların melezlenmesi sonucu elde edilen, diğer tohumlara göre daha
dayanıklı ve verimli olan, tek kullanımlık tohum çeşidi.
09-43/1097-277
4
fiyatlarının, 1984’de ise tohumluk ithalatının serbest bırakılması ve serbest piyasa
ekonomisinin etkin hale gelmesi ile özel sektör tohumculuğu gelişme fırsatı
bulmuştur. Tohumculuk sektöründe, özel sektör yalnızca üretim alanında değil aynı
zamanda teknoloji transferi, çeşit geliştirme, tohum işleme ve pazarlama konularını
da içine alacak şekilde organize olmuş ve bu teşebbüsler meslek kuruluşu
statüsündeki çeşitli dernek, birlik ve altbirlikler3 altında bir araya gelmişlerdir.
Hibrid tohum endüstrisini temel olarak iki aşamada incelemek mümkündür. İlk
aşama, tohum çeşitlerini geliştirmeye yarayan ıslahı ve biyoteknolojik programları 140
kapsamaktadır. Bu hibridlerin geliştirilme know-how’ı, kombinasyon halindeyken
evvelki hibridlerden daha iyi performans gösteren yeni bir hibrid veren, en iyi ana
tohumların (erkek ve dişi soyu) geliştirilmesidir. Islahçılar, arzu edilen düşük üretim
maliyeti, yüksek mahsul, düşük bozukluklar ve hastalıklara karşı dayanıklılık
özelliklerine sahip yeni çeşitleri geliştirmeye çalışmaktadırlar.
İkinci aşama, temizleme ve işleme, kimyasal iyileştirme, pazarlama ve dağıtım dahil
ticari miktarlardaki hibridlerin üretimini kapsamaktadır. Bu faaliyetler, daha az
uzmanlaşmış faaliyetlerdir ve üretici firmalar tarafından lisans sözleşmeleri veya
ıslahçılar ile yapılan sözleşmeler altında daha küçük ölçekte başarıyla 150
gerçekleştirilebilmektedir. Bazı durumlarda, ana soyların lisansı, ıslahçılar tarafından,
orijinal hibridi veya kendi hibridlerini üretebilecek diğer tohum şirketlerine
verilebilmektedir. Dolayısıyla tohum üretimi, ıslahçılar ve tek tip üreticiler gibi çok
çeşitli kategorideki üreticiler tarafından gerçekleştirilmektedir.
Türkiye Tohum Tescil ve Sertifikasyon Merkezi Müdürlüğü4 (TTSM) yetkilileri ile
raportörlerce yapılan görüşmelerden elde edinilen bilgiye göre ayçiçeği tohumu
sektöründe hibrid tohumların kullanılma oranı %100’e yaklaşmıştır. Bu tohumlar birim
alanda daha yüksek oranda mahsul vermekte, hastalıklara karşı daha dayanıklı
olmaktadırlar. Bir yıl kullanılan ıslah edilmiş tohumdan elde edilen üründen yeni 160
tohum elde edilememekte, her yıl bu tohumlardan tekrar satın alınması
gerekmektedir.
Ülkemizde özellikle Trakya bölgesinde ayçiçeği bitkisine büyük zarar veren orobanj
hastalığına karşı dayanıklı tohumlar daha çok talep edilmektedirler. Orobanj hastalığı
zaman içinde mutasyona uğrayarak farklı özellikler geliştirebilmektedir. Bu nedenle
sektördeki firmaların sürekli Ar-Ge çalışmaları yapıp, ürünlerini bu hastalığa ve
mutasyonlarına karşı daha dayanıklı hale getirmeleri gerekmektedir. Dolayısıyla
sektörde yer alan firmalar pazardaki konumlarını koruyabilmek için hastalıklara karşı
daha dayanıklı ve daha yüksek verimli tohumlar geliştirmek zorunluluğu içindedirler. 170
Bu çerçevede teşebbüsler Ar-Ge için önemli harcamalar yapmaktadırlar. Sektör bu
yönüyle dinamik bir görünüm arz etmektedir.
H.2.2. İlgili Ürün Pazarı
3 Bitki Islahatçıları Alt birliği, Fide Üreticileri Alt Birliği, Fidan Üreticileri Alt Birliği, Süs Bitkileri Üreticileri Alt Birliği,
Tohum Dağıtıcıları Alt Birliği, Tohum Yetiştiricileri Alt Birliği ve Tohum Sanayicileri ve Üreticileri Alt Birliği
4 TTSM, 5553 sayılı Tohumluk Yasası ve 5042 sayılı Yeni Bitki Çeşitlerine Ait Islahçı Haklarının Korunmasına
İlişkin Kanun çerçevesinde, yurt içinde veya yurt dışında ıslah edilen yeni bitki çeşitleri ile yurt dışından ithal
edilen çeşitlerin tescilini yapmak ve kütüğe kaydetmek, yeni çeşit adayları ile ilgili tarla ve laboratuar testlerini
yapmak, tescil edilen veya üretim izni verilen ve Milli Çeşit Listesinde yayımlanan çeşitlere ait tohumlukların
kontrol ve sertifikasyonu ile ilgili çalışmaları yürütmek gibi görevleri yerine getirmektedir.
09-43/1097-277
5
Dosya konusu işlem ile Monsanto’nun sadece ayçiçeği işine ilişkin varlıklarının
devrinin amaçlandığı dikkate alınarak ilgili ürün pazarı “ayçiçeği tohumu pazarı”
olarak belirlenmiştir.
H.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
Tarafların ilgili ürün pazarındaki satış ve dağıtımı ülke çapında yapabilmelerinden 180
dolayı söz konusu işlemin etkilerinin dikkate alınacağı coğrafi pazar “Türkiye” olarak
tespit edilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. İşlemin Niteliği
Bildirime konu işlem ile Monsanto’nun dünya çapındaki ayçiçeği tohumu işi ile ilgili
varlıklarının Syngenta Crop’a devredilmesi planlanmaktadır. Söz konusu devir
işleminin koşulları ve detayları taraflarca akdedilen Alım Sözleşmesinde
düzenlenmektedir. Alım Sözleşmesi’nin 2.1 maddesi uyarınca satın alınan varlıklar, 190
diğerlerinin yanında, ayçiçeği işi ile ilgili bütün envanteri (örneğin, tüm ayçiçeği
tohumlarını), germplasmı5, (örneğin, soy içi –“inbreds”- ve hibridler -“hybrids” dâhil
ayçiçeği bitkileri), fikri mülkiyet haklarını, know-how’ı, sözleşmeleri, ticari verileri ve
bazı çalışanları da kapsamaktadır. Alım Sözleşmesi madde 1.138’e göre, Türkiye
pazarını ilgilendiren devre konu varlıklar, Türkiye Sepeti adı altında aşağıda
sunulduğu şekilde belirlenmiştir:
“
Ticari sır
200
.”
Türkiye Sepeti, Monsanto’nun Türkiye’de ticari ayçiçeği işini, yani Monsanto’nun ticari
ayçiçeği tohumu işini Türkiye’de yürütmek için gerekli ve yeterli bütün hakları ile
varlıkları içermektedir. Alım sözleşmesi uyarınca, Monsanto’nun hibrid ayçiçeği
tohumlarını Türkiye’de ekip ve satmak için gerekli olan bütün haklar ile satın alınan
gayri maddi varlıkları kullanma hakkı dahil tüm haklar Kurul’un işleme izin vermesini 210
takiben tamamıyla Syngenta’ya devredilecektir. Eğer işlemin Kapanış’ına kadar
Türkiye’de onay verilmez ise Türkiye Sepeti’ne dâhil olan haklar Syngenta’ya
devredilmeyecektir ve Monsanto Türkiye’deki ticari ayçiçek tohumu işini Kurul işleme
izin verene kadar yürütmeye devam edecektir (Alım Sözleşmesi madde 6.5 (c) (i)).
Bu süre içerisinde Monsanto, Türkiye Sepeti tanımı içinde öngörülen haklara, yani
satın alınan varlıkları kullanmaya devam etme hakkına sahip olacaktır ve ayçiçek
tohumlarını Türkiye’de ekim için Türkiye’deki distribütörlere ve çiftçilere satabilecektir.
Syngenta Crop Türkiye’de ayçiçeği tohumu pazarında lider konumda iken
Monsanto’nun pazarda ciddi bir gücü bulunmamaktadır. Taraflardan ve pazardaki
diğer teşebbüslerden edinilen bilgilere göre Monsanto ayçiçeği tohumu işinde fazla 220
yoğunlaşmamakta, kendi ürünlerini pazarlamak için piyasada ciddi bir faaliyet
5 Germplasm yeni tohum çeşitleri geliştirmek için kullanılmakta olup, aynı soydan veya diğer tohum soylarından
elde edilen gen kaynaklarını ifade etmektedir.
09-43/1097-277
6
göstermemektedir. Tarafların beyanına göre, Monsanto ayçiçeği tohumlarının önde
gelen geliştiricisi ve kalite sağlayıcısı olmasına rağmen ayçiçeği tohumu işini kendisi
için stratejik öneme sahip bir iş olarak görmemektedir. Monsanto’nun bu işlemdeki
amacı ayçiçeği tohumu işini elinden çıkarıp asıl önem verdiği alanlar olan mısır, soya,
pamuk, spesiyalite ekinler ve sebze pazarlarına yoğunlaşmaktır. Syngenta Crop,
Monsanto’nun ayçiçeği işi ile ilgili varlıklarını kendi ayçiçeği işinin tamamlayıcısı
olarak görmektedir. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Syngenta Crop’un, güçlü
bir orta olgunlukta germplasma sahip bulunduğu anlaşılmaktadır. Bu orta olgunluktaki
germplasm6, Orta, Güney ve Doğu Avrupa’ya adapte edilmiş olduğundan Syngenta 230
bu bölgedeki ülkelerde güçlü bir piyasa konumuna sahiptir. Öte yandan Monsanto,
güçlü bir erken ve geç olgunluktaki germplasma sahiptir. Erken olgunluktaki
germplasm Kuzey Avrupa’ya, geç olgunluktaki germplasm özellikle Latin Amerika’ya
adapte edilmiş olduğundan Monsanto buralarda güçlü konumdadır. Bu nedenle, her
iki işin birleştirilmesi ile Syngenta, mevcudiyetini daha önce konumunun zayıf olduğu
ülkelere (Latin Amerika ülkeleri gibi) genişletmek istemektedir. Ayrıca Syngenta’nın
germplasm havuzu daha çok Doğu Avrupa’dan gelirken, Monsanto’nun germplasm
havuzu çoğunlukla ABD’den gelmektedir. Diğer yandan, devralmanın diğer önemli bir
gerekçesi de, Syngenta’nın gelecekte her iki germplasm havuzundan kombinasyon
halinde türetme yapabilmesini mümkün kılmak şeklinde belirtilmiştir. Böylece 240
Syngenta devralma sonrası daha verimli hibrid tohumlar üretebilmeyi
hedeflemektedir.
Dolayısıyla, bildirime konu devralma işlemi ile Syngenta, öncelikle Latin Amerika
ülkelerinde daha güçlü bir konuma gelmeyi ve çiftçilerin birim alandan daha fazla
verim almasını sağlayabilecek yeni hibrid ayçiçeği tohumları üretebilmeyi
amaçlamaktadır.
H.3.2. Hukuki Değerlendirme
250
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin (b) bendine göre; “Herhangi bir teşebbüsün ya
da kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir
kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması
veya kontrol etmesi” 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde teşebbüsler
arası birleşme ve devralma olarak kabul edilmektedir.
Monsanto ile Syngenta Crop arasında imzalanan Alım Sözleşmesinin Satın Alınan
Varlıkların Devri başlıklı 2.1 maddesine göre, devir konusu varlıklar olan
Monsanto’nun ayçiçeği tohumu işine ilişkin varlıklarının kontrol hakkı Syngenta
Crop’a geçmektedir. Bu bakımından söz konusu işlem, Tebliğ’in 2. maddesi 260
anlamında bir devralma işlemi niteliğindedir.
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesine göre bir birleşme/devralmanın Kurul iznine tabi
olabilmesi için işlemin taraflarının ilgili ürün pazarında toplam %25 pazar payı veya
25 milyon TL ciro eşiğini aşmaları gerekmektedir. Taraflardan ve piyasadaki diğer
teşebbüslerden edinilen bilgilere göre hâlihazırda Türkiye’de ayçiçeği tohumu işini
kapsayan bağımsız araştırma raporları bulunmamaktadır. Pazar payları konusundaki
veriler pazardaki teşebbüslerin kendilerinin yapmış olduğu tahminlere
6 Erken, orta ve geç olgunluktaki germplasm, bir tohumun ekildikten sonra büyümek için ihtiyaç duyduğu zamanı
anlatır. Örneğin, İspanya’da, iyi hava koşulları nedeniyle ayçiçeği büyümek için daha az zamana ihtiyaç duyduğu
için, çiftçiler erken veya orta-yıl malzeme tohumları yetiştirirler.
09-43/1097-277
7
dayanmaktadır. Bu çerçevede objektif bir analiz yapılabilmesi için piyasanın büyük
oyuncularının pazar payı tahminlerine Tablo 3’de yer verilmiştir. 270
Tablo 3: Tarafların İlgili Pazardaki 2008 Yılı Tahmini Pazar Payları(%)
Syngenta Crop
Tahminleri
Limagrain
Tahminleri
Pioneer
Tahminleri
Mayagro
Tahminleri
TÜGEM7
Tahminleri
Taraflar Pazar Payı Pazar Payı Pazar Payı Pazar Payı Pazar Payı
Syngenta Crop
Monsanto
Limagrain
Pioneer
Mayagro
Kaynak: Pazardaki teşebbüslerin8 tahminleri.
Ayrıca pazarda çiftçilerin temsilcisi olarak da bilinen Trakya Birlik’ten9 de pazardaki
oyuncuların pazar paylarına ilişkin tahminleri istenmiştir. Trakya Birlik, Syngenta
Crop’un pazar payını %.. ila %.. arasında, Monsanto’nun pazar payını ise %.. ila
%.... arasında tahmin ettiklerini bildirmiştir. Bildirim konusu devralma işlemi
taraflarının cirolarına ise Tablo 4’te yer verilmiştir.
280
Tablo 4: Tarafların İlgili Pazardaki 2008 Yılı Ciroları
Taraflar Ciro (TL)10
Syngenta Crop
Monsanto
TOPLAM
Tablolardan görüldüğü üzere bildirim konusu devralma işlemi taraflarının ilgili
pazarda elde etmiş oldukları ciroları toplamı Tebliğ’de belirtilen eşiği aşmasa da,
tarafların pazar payları toplamı, hangi teşebbüsün tahminleri doğru kabul edilirse
edilsin, 1997/1 sayılı Tebliğ’de belirtilen %25’lik pazar payı eşiğini geçmektedir. Bu
nedenle söz konusu devralma işlemi izne tabi bir işlemidir.
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi hâkim durum doğuran ya da mevcut bir hâkim
durumu güçlendiren ve bunun sonucunda rekabetin önemli ölçüde azalmasına yol 290
açan birleşme ve devralmaları yasaklamaktadır. Bu çerçevede Syngenta Crop’un
ilgili pazarda hâkim durumda bulunup bulunmadığının irdelenmesi ve devralma işlemi
sonrası oluşacak yapının değerlendirilmesi gerekmektedir.
H.3.2.1. Hâkim Durum Değerlendirmesi
H.3.2.1.1. İşleme Taraf Teşebbüslerin Pazardaki Konumu
Hakim durum değerlendirmelerinde, pazar payı önemli bir gösterge olarak kabul
edilmesine rağmen, tek başına belirleyici değildir. Ayrıca hakim durumun göstergesi
olarak genel geçer sabit bir pazar payı oranı tespit edilmemiştir. Örneğin doymuş, 300
dinamik olmayan, reklam yasaklarının olduğu bir pazarda hâkim durum yaratma
7 Tarım ve Köyişleri Bakanlığı Tarımsal Üretim ve Geliştirme Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan 2008 yılı
Ülkesel Tohumluk Tedarik Dağıtım ve Üretim Programı’ndaki verilerden hesaplanmıştır.
8 MayAgro Tohumculuk Sanayi ve Ticaret A.Ş. kısaca MayAgro olarak, Limagrain Tohum Islah ve Üretim San.
Tic. A.Ş. ise kısaca Limagrain olarak ifade edilmiştir.
9 Trakya Birlik aynı zamanda, 2009 yılının Nisan ayında Trakya Birlik Tohum Islah Üretim Sanayi ve Pazarlama
Ltd. Şti.’ni (Birlik Tohum) kurarak ayçiçeği tohumu pazarında faaliyete başlamıştır.
10 Türkiye Cumhuriyeti Merkez Bankasının ABD doları için belirlemiş olduğu 2008 yılı ortalama kuru (1$=1,29291
TL) baz alınarak hesaplanmıştır.
09-43/1097-277
8
ihtimali olan bir pazar payı değeri, tam tersi özellikler sergileyen, her zaman yeniliğe
açık, tüketici tercihlerinin sürekli değiştiği ve büyüyen pazarlar açısından önem arz
etmeyecektir.
Syngenta Crop’un tahminine göre, Syngenta Crop’un ve diğer teşebbüslerin ilgili
pazardaki son 5 yıllık pazar payları Grafik 1’de gösterilmiştir.
Grafik 1: İlgili Pazardaki Teşebbüslerin yıllara Göre Pazar Payı Değişimleri
310
Ticari Sır
320
Pazardaki diğer oyuncuların pazar araştırmalarına göre ise Syngenta Crop’un ilgili
pazardaki pazar payı son 5 yıl içinde %.. seviyelerine ulaşmış ve bu oranda
kemikleşmiş bir pazar payı elde etmiştir. Devir işleminin diğer tarafı Monsanto’nun
pazar payının yıllar içinde düşmüş olmasına rağmen, bugün %.. civarındaki pazar
payı ile pazarda . büyük firma konumundadır.
Grafikten, pazardaki teşebbüslerin pazar paylarının yıllar itibarıyla dalgalanma
eğiliminde olduğu görülmektedir. Tohum sektörüne ilişkin 5.6.2008 tarihli, 08-37/490-
172 sayılı Kurul kararında; 330
“Sebze tohumu pazarıyla ilgili olarak, özel çeşitlerin pazar payı dalgalanma
eğilimindedir. Pazarda mevcut tohum çeşitlerinden daha yüksek verim potansiyeline
sahip yeni ürünler, pazar kontrolünü ele geçirebilir. Zira çiftçiler devamlı surette ürün
verimliliğinin artmasını sağlayacak yeni çeşit arayışındadır. Bir tohum çeşidi, ulusal
tavsiye listesine eklenmesi üzerine popülarite kazanabilmektedir. Nitekim
uygulamada, ulusal tavsiye listesine eklenmesini takiben, bir tohum çeşidi çok çabuk
popülarite kazanabilir ve kısa bir süre sonra yeni ve daha yüksek verimlilik sağlayan
bir tohum çeşidiyle değiştirilebilir.
Tohum çeşitleri, genelde, aralıksız geçen bir zaman sonunda fazla arz edilmezler.
Çünkü yeni hastalıklar ve mutasyonlar, tohumun çeşitlerini zamanla hastalığa daha 340
az dirençli hale getirmektedir. Bundan başka, yeni ve yüksek verimli çeşitler
geliştirildikçe, mevcut çeşitler verimlilikte daha az çekici hale gelmektedirler. Bu
nedenle, çoğu tohum çeşidinin ticari hayatı birkaç yılla sınırlanmaktadır. Bu, tohum
şirketlerinin pazardaki pozisyonlarını sağlamak için devamlı olarak yenilik yapmaları
gerektiği anlamını taşımaktadır. Türkiye’de tarafların faaliyetlerinin örtüştüğü sebze
ve meyve tohum çeşitleri ile ilgili önemli sayıda rakip tohum şirketleri pazarda yer
almaktadır. Bu şirketler, tavsiye listesine girmek için sürekli daha iyi tohumlar
üreterek yenilik yaratmaya devam etmektedirler.” değerlendirmesi yapılmıştır.
Bu değerlendirmelerden de anlaşılacağı üzere pazardaki firmaların pazar payları 350
zaman içerisinde değişkenlik gösterebilecektir. Raportörlerce TTSM yetkilileri ile
09-43/1097-277
9
yapılan görüşmeden; TTSM yetkililerinin özellikle bu noktanın üzerinde durduğu,
herhangi bir teşebbüsün daha verimli daha dayanıklı bir tohum çeşidini piyasaya
sürmesi durumunda pazarda hızla pazar payı kazanabileceğinin belirtildiği
anlaşılmıştır. Bu durumda pazardaki teşebbüslerin pazar paylarını korumak için
yenilikleri takip etmesi zorunlu gözükmektedir. Taraflar bildirim formunda bu durumu
bir örnek ile desteklemiştir. Ayçiçeği tohumu pazarında güçlü bir marka olan ve
Syngenta Crop tarafından üretilen “Sanbro” çeşidi, orobanj hastalığının yeni
mutasyonlarına dayanıklı olmadığı için pazardan çıkma noktasına gelmiştir. 2003
yılında 637 ton olan Sanbro çeşidinin satış hacmi, 2005 yılında 362 tona, 2007 360
yılında 134 tona, 2008 yılında ise 70 tona düşmüştür.
Teşebbüsün pazardaki konumunu belirleyecek diğer önemli kriterler, teşebbüsün
maliyet avantajlarının, pazara ilk giren avantajının, üstün teknoloji avantajının olup
olmadığı ve marka bilinirliğine sahip güçlü ve geniş bir portföye sahip olup
olmadığıdır. Pazardaki teşebbüs birliklerinden11 ve TTSM yetkililerinden elde
edinilen bilgilerden, Syngenta Crop’un rakipleri ile kıyaslandığında maliyet
avantajının bulunmadığı, daha üstün bir teknolojiye sahip olmadığı anlaşılmıştır.
Daha önce ifade edildiği üzere pazardaki tüm teşebbüsler önemli Ar-Ge harcamaları
yapmak durumundadır. Ayrıca pazarın dinamik olması nedeni ile ciddi bir marka 370
bağımlılığından söz etmek güç olacağından Syngenta Crop için marka lideri demek
zor olacaktır. Diğer yandan gerek Limagrain gerek Pioneer uzun yıllardan beri tohum
ıslahı işinde faaliyet göstermekte ve Ar-Ge çalışmalarında ileri teknolojiden
faydalanmaktadır. Nitekim pazarda Ar-Ge çalışması yapmak yani tohumların genleri
üzerinde çalışarak daha nitelikli tohumlar oluşturmak ileri teknoloji kullanmadan
yapılabilecek çalışmalar değildir.
H.3.2.1.2. Rakiplerin Pazardaki Durumu
Syngenta Crop’un ilgili pazardaki en önemli rakipleri Pioneer ve Limagrain’dir. Ayrıca
ulusal bir firma olan MayAgro ayçiçeği tohumu pazarına ciddi anlamda önem 380
vermekte ve pazar payını artırmaktadır. Pioneer Avrupa’da ve Türkiye’de ayçiçeği
tohumunun önemli tedarikçilerindendir. Syngenta Crop’un tahminlerine göre Pioneer
2008 yılında Ar-Ge çalışmaları için ……………… harcamıştır. Limagrain ise
“advanta” markası altında ayçiçeği tohumu işini Avrupa ve Türkiye’de yürütmektedir.
Limagrain’in internet sitesinden elde edinilen verilere göre Ar-Ge’ye ayrılan bütçesi
111 milyon ABD dolarıdır. Her iki teşebbüs de Syngenta Crop için ciddi rakip
konumundadırlar. Öte yandan piyasadaki teşebbüs birliklerinden ve TTSM
yetkililerinden edinilen bilgilere göre Limagrain özellikle son dönemde piyasaya
sürmüş olduğu ürünler ile diğer teşebbüslerle ciddi bir rekabete girmiştir. Limagrain’in
pazar payı son dönemde yükselme eğilimine girmiş ve Limagrain kendi pazar 390
araştırmalarında 2008 yılındaki pazar payını %... olarak tahmin etmiştir.
Pazardaki en büyük yerli teşebbüs ise MayAgro’dur. MayAgro tarafından
Kurumumuza gönderilen yazıda; piyasada tutunabilecek güçlü markalarının olduğu
ve yakın zamanda pazara sürecekleri yeni ürünler ile pazardan pay almak istedikleri
belirtilmiştir. Ayrıca yukarıda belirtildiği üzere Trakya Birlik, Birlik Tohum şirketini
kurarak pazara girmiştir. Trakya Birlik tarafından aylık olarak yayınlanan Trakya Birlik
gazetesinin 2009 yılı Nisan ayı sayısında, ilgili pazarda yılık takriben 2.000 ton hibrid
tohum kullanıldığı, bunun da ………… tonluk kısmının satışının Trakya Birlik
11 Türkiye Tohumculuk Endüstrisi Derneği ve Bitki Islahatçıları Derneği
09-43/1097-277
10
tarafından yapıldığı belirtilmiştir. Trakya Birlik mevcut durumda Syngeta Crop’un 400
Türkiye’deki ana distribütörüdür. Ayrıca Syngenta Crop’un tahminlerine göre Trakya
Birlik %... pazar payı ile en büyük ayçiçeği tohumu dağıtıcısıdır. Dolayısıyla, Trakya
Birlik’in çiftçilerle organize çalışması, güçlü bir marka imajının olması ve yukarıda
bahsedilen hususlar nedeniyle Birlik Tohumun da piyasada güçlü bir teşebbüs
konumuna gelebileceği kanaati oluşmuştur.
Öte yandan, bu noktada rakiplerin ürettiği ayçiçeği tohumu çeşitlerinin devir işlemi
taraflarının ürettiği çeşitler ile ikame edilip edilemeyeceği değerlendirilmelidir.
Ayçiçeği tohum çeşitleri sınıflandırılırken öncelikle; ürünün büyümek için ihtiyaç
duyduğu zaman, hastalıklara dayanıklılık, yabani otlarla mücadele kullanılan ilaçlara 410
dayanıklılık ve içerdiği yağ asidi oranı gibi özellikler dikkate alınmaktadır. Dosya
mevcudu bilgi ve belgelerden, her özellik sınıflandırmasında tarafların çeşitlerine
ikame olabilecek rakip ayçiçek tohumu çeşitlerinin olduğu anlaşılmıştır.
H.3.2.1.3. İlgili Pazarın Yapısı
Yukarıda ayrıntılı olarak değerlendirildiği üzere Ayçiçeği tohumu pazarı, dinamik bir
pazar özelliği göstermektedir. Pazarla ilgili bilinmesi gereken başka önemli bir bilgi de
pazarın büyüme potansiyelidir. Pazardaki teşebbüslerin bu konu hakkındaki
görüşlerine aşağıda yer verilmiştir;
420
Trakya Birlik: “Ülkemizde yıllık ayçiçeği yağı tüketim miktarının yaklaşık yarısı
ülkemizde üretilen ayçiçeği ürününden karşılanmakta olup, açık kalan diğer yarısı ise
yurt dışından ithalat yoluyla karşılanmaktadır. Devlet tarafından 2010 yılından
itibaren uygulanmaya başlanacak olan Havza Bazlı Destekleme Modeli’nde, yağlık
ayçiçeği üretiminin üretimi için uygun ekolojik ve toprak özelliklerine sahip bölgelerde
yapılması durumunda, ekim alanları ve üretimin mevcut rakamın yaklaşık olarak 3
katına çıkması öngörülmektedir”
Syngenta Crop: “Türkiye’deki ayçiçeği tohumu pazarının büyüklüğü yaklaşık
440.000 hektardır. Bu alanın önümüzdeki 5 yıl içerisinde 500.000 hektara çıkmasını
beklenmektedir. Ayrıca Türk hükümeti Türkiye’de ayçiçeği ekimine ilişkin büyüme 430
üzerinde etkisi olacak ayçiçeği tohumu ve yağ tohumu posasına ilişkin
sübvansiyonları onaylamıştır.”
Limagrain: “Ülkemiz ham yağ ihtiyacının takriben %50’sini Türkiye’de ekili olan
ayçiçeklerinden üretmekteyken, kalan kısım yurt dışından ithal edilmektedir. Bu
durum ülkemiz için ciddi döviz kaybına neden olmaktadır. Ülkemiz ekolojik
koşullarının uygun, gerekli olan arazinin mevcut ve bu ihtiyacı karşılayabilecek alt
yapının mevcut (yüzlerce atıl tesisin bulunması) olmasına rağmen günümüz
ekonomik koşulları ve tarım arazilerinin başka amaçlarla kullanılmasının
yaygınlaşması nedeniyle pazarda daralma beklemekteyiz.”
MayAgro: “Türkiye ayçiçeği tohumluk pazarının büyüklüğü yıllara göre değişmekte 440
olup, 1750 ton ile 2000 ton arasındadır. Son 3 yılın değerleri ise 2000 ton civarlarında
gerçekleşmektedir. Fiyata ve verilecek desteklemelere bağlı olarak pazarın 2500 ton
üzerine potansiyeli mevcuttur. Diğer taraftan yağ ihtiyacını karşılamak bakımından
ülkede ayçiçeği ekim sahasını arttırmak için Tarım ve Köyişleri Bakanlığımız
çalışmalar yürütmektedir”
Pioneer: “Pazarın çok büyük ve ani değişimlere uğramadığı kanaatindeyiz. Bu
açıdan ayçiçeği tohum pazarının büyüme potansiyeli yeni bölgelerde ekim alanlarının
açılması ile yakından bağlantılı olacaktır.”
09-43/1097-277
11
Ayrıca bu konu ile ilgili olarak görüşülen teşebbüs birliklerinin yöneticileri raportörlere, 450
Çukurova ve Güney Doğu Anadolu bölgesinin ayçiçeği tohumu için büyük ve uygun
ekim alanları olması ve ayçiçeğinin getirisinin yüksek olması nedenleri ile ilerleyen
tarihlerde bu bölgelerde ayçiçeği ekiminin yaygınlaşabileceği ve pazarın
büyüyebileceğine yönelik tahminlerde bulunduklarını ifade etmişlerdir.
Pazardaki karar verici birimlerin çoğunluğu pazarın büyüyeceğine dair tahminlerde
bulunmakla beraber, bu büyümenin hangi oranda olacağına dair ortak bir görüş
yoktur. Bu veriler ışığında söz konusu pazarın dinamik ve doymamış bir pazar
olduğunu ve hala büyüme potansiyelinin bulunduğunu söylemek mümkündür.
460
H.3.2.1.4. Pazara Giriş Engelleri
Rekabet hukukunda hâkim durum analizlerinde önemli bir aşama da pazarda var
olan giriş engellerinin belirlenmesidir. Her ne kadar pazarda asıl olan fiili rekabetin
varlığı olsa da, giriş engellerinin az olduğu veya hiç olmadığı pazarlarda potansiyel
rekabetin de dikkate alınması gerekmektedir. Bu tür pazarların karlı görünmesi
durumunda pazara giriş yapabilecek potansiyeldeki teşebbüsler hukuki veya iktisadi
ciddi bir engel ile karşılaşmadan piyasaya giriş yapabileceğinden, pazarda faaliyet
gösteren teşebbüsler karar verirken sadece fiili rakiplerini değil, potansiyel rakiplerini
de dikkate almak durumunda kalacaklardır.
470
Her pazar için ayrı ayrı düşünülmesi gerekmekle birlikte başlıca giriş engelleri, ölçek
ve kapsam ekonomileri, kamusal düzenlemeler, zorunlu unsur varlığı, ilk giren
avantajı, dikey sınırlamalar/bütünleşmeler ve batık maliyetler olarak sayılabilecektir.
Giriş engelleri konusunda ilgili pazar incelenmiş ayrıca piyasadaki karar verici
birimlerden bu konudaki görüşleri istenmiştir. Ulaşılan veriler ışığında ilgili pazardaki
en önemli giriş engelinin pazarda tutunabilmek için de ana şart olan yüksek Ar-Ge
maliyetlerinin olduğu görülmüştür. Pazarda faaliyet göstermenin en önemli şartı
yeniliklere ayak uydurmak ve tohum kalitesini sürekli iyileştirmek için Ar-Ge
çalışmalarında bulunmaktır.
480
Öte yandan pazardaki kamusal düzenlemeler de önemli giriş engelleri
oluşturabilmektedir. Nitekim pazarda faaliyete başlamak isteyen teşebbüsler, pazara
sürmek istedikleri tohumları TTSM’ye tescil ettirmek durumundadırlar. TTSM’den
alınan bilgiye göre bir tohumun tescil edilmesi takriben 2 yıl sürmektedir. Fakat bu
tohumlar için tescil deneme sürecinin bitimine kadar 2 yıl süreli geçici tescil
yapılabildiğinden pazara girmek isteyen teşebbüsler bu süreyi pazar dışında
geçirmek durumunda kalmamaktadırlar.
İlgili pazarda giriş engellerinin ne düzeyde olduğunun tespitinde irdelenmesi gereken
bir başka kriter de dikey sınırlamalar ve bütünleşmelerdir. Bu çerçevede taraflara ilgili 490
pazarda ürünün dağıtımı ve pazarlanması amacıyla kurulan dikey ilişkilerde
münhasırlık veya rekabet etmeme yükümlülüklerinin kullanılıp kullanılmadığı
sorulmuş, taraflar Syngenta Crop’un herhangi bir münhasır dağıtım sözleşmesine
sahip olmadığını belirtirken, Monsanto’nun dikey ilişkilerinde münhasırlık veya
rekabet etmeme yükümlülüklerinin çok küçük bir rol oynadığını belirterek,
Monsanto’nun en büyük 5 dağıtıcısının hiçbirinin Mosanto ile münhasırlık içeren bir
dağıtım anlaşmasının olmadığını belirtmişlerdir. Rakip teşebbüsler bu yönde bir
beyanda bulunmamışlardır. Bunun yanında Syngenta’nın en büyük müşterisi
konumunda bulunan Trakya Birlik’in kendi tohum şirketini kurup pazarda faaliyet
09-43/1097-277
12
göstermeye başlamış olması dikey ilişkilerin incelenmesi bakımından dikkate 500
alınmalıdır.
Pazara girişte rakiplere engel teşkil edebilecek bir başka unsur ise pazarda olan
marka bağımlılığıdır. İlgili pazarda çiftçiler için en önemli unsur marka imajından
ziyade tohumun hastalıklara dayanıklılığı ve verimi olduğundan çiftçilerin bir markaya
bağımlı olmasından bahsetmek zor olacaktır. Çiftçilerin hangi tohum çeşidini neden
tercih ettiğine dair bağımsız bir pazar araştırma enstitüsü olan Kleffman Grup’u
tarafından Romanya ayçiçeği tohumu pazarında yapılan araştırmanın ülkemiz
açısından da geçerli olabileceği kanaatine varıldığından12 söz konusu araştırma
sonuçlarına Grafik 2’de yer verilmiştir. 510
Grafik 2: Ayçiçeği Tohumu Ekim Sebepleri (2006 – 2008)
0
5
10
15
20
25
30
35
M
ah
sü
l
K
u
ra
kl
ığ
a
D
ay
an
ık
lıl
ık
H
as
ta
lığ
a
D
ay
an
ık
lıl
ık
T
ec
rü
b
e
A
d
ap
ta
sy
o
n
F
iy
at
T
av
si
ye
K
al
it
e
ü
rü
n
/ç
eş
it
O
lg
u
n
lık
S
af
h
as
ı
Söz konusu araştırma verilerinden de görüldüğü üzere çiftçilerin hangi ayçiçeği
tohumunu ekeceklerine yönelik tercihleri ürünün markasından ziyade ürünün verimi
ve dayanıklılığıdır. Bu nedenle ilgili pazarda yüksek marka bağımlılığından
bahsetmek zordur. 520
H.3.2.1.5. Syngenta Crop’un Müşterilerinden ve Rakiplerinden Bağımsız
Hareket Edebilme Gücü
4054 sayılı Kanun hâkim durumu “belirli bir piyasada bir veya birden fazla
teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve
dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleme gücü” olarak tanımlamaktadır.
Bu çerçevede Syngenta Crop’un müşterilerinden ve rakiplerinden bağımsız hareket
edebilme gücünün irdelenmesi gerekmektedir.
Syngenta Crop gerek pazar payı verileri gerek portföy gücü nedeni ile ilgili pazarda 530
lider konumda olarak nitelendirilebilecek olsa da, henüz müşterilerinden bağımsız
hareket edebilecek konumda değildir. Bu durum sektörün yapısı ile ilişkilidir. Ayçiçeği
tohumu gibi hibrid tohum pazarlarında piyasaya yeni bir ürün sürmek ne kadar önemli
ise, bu ürünü müşterilerin tercih etmesini ve kullanmasını sağlamak da o kadar
önemlidir. Bu noktada teşebbüsler pazarda sürekli çiftçilerle temas halinde bulunmak
zorunda, yeni ürünlerini denemeleri için onları ikna etmek durumundadırlar. Bu
12 Ülkemizde, bağımsız araştırma grupları tarafından ayçiçeği tohumu pazarına yönelik olarak yapılan bir pazar
araştırmasına rastlanılmamıştır
09-43/1097-277
13
durum hem pazardaki oyuncular, hem teşebbüs birlikleri hem de TTSM yetkilileri
tarafından teyit edilmiştir. Ayrıca rakiplerin ikame edilebilecek tohum çeşitlerini
ellerinde bulundurduğu dikkate alındığında, pazar payını korumak için firmalarca
yapılacak müşterilere yönelik tanıtım, pazarlama ve tutundurma faaliyetlerinin önemi 540
daha iyi anlaşılacaktır.
Ayrıca sektörün dinamik yapısı Syngenta Crop’a rakiplerinden bağımsız hareket
edebilme şansını vermemektedir. İlgili pazarda rekabet daha çok yenilik ve ürün
kalitesi seviyesinde gerçekleştiğinden, tüm teşebbüsler sürekli olarak verimlilik ve
hastalıklara dayanıklılık açılarından gelişmiş özelliklere sahip yeni ayçiçeği
tohumlarını piyasaya sürme gayreti içinde olacaklardır. Hastalıklara daha dayanıklı
ve birim alanda daha fazla verim elde edilmesini sağlayacak ürünler piyasada
rahatlıkla tutunabilecek, bu ürünü piyasaya süren teşebbüs piyasa gücünü hızla
arttırabilecektir. Nitekim çiftçilerin tohum tercihleri birim alanda en fazla ürünü 550
sağlayacak olan tohum yönünde değişecektir. Bu çerçevede Syngenta Crop, sürekli
olarak hem fiili hem de potansiyel rekabetin etkisini hissedecek, rakiplerine pazar
payını kaptırmamak için rekabetçi davranış ve stratejilerine ara veremeyecektir. Diğer
bir ifadeyle, şu an için ilgili pazarda güçlü durumda bulunan teşebbüsün,
rakiplerinden ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek Ar-Ge faaliyetlerine
ve/veya müşterilere yönelik pazarlama faaliyetlerine ara verdiği takdirde, pazarın
özellikleri nedeniyle, en azından mevcut rakiplerine karşı önemli pazar payı kayıpları
ile karşılaşacaktır.
Dolayısıyla, Syngenta Crop’un müşterilerinden ve rakiplerinden bağımsız hareket 560
edemeyeceği ve ilgili pazarda hâkim durumda olmadığı kanaatine varılmıştır.
H.3.2.2. Devralma Sonucu Oluşacak Durumun Değerlendirilmesi
Devir işlemi sonrasında %.. civarında pazar payı olan Monsanto ilgili pazardan
çekilecek ve söz konusu pazar payı Syngenta’ya geçecektir. Ancak pazarda güçlü
rakip firmalar faaliyet göstermeye devam edeceklerdir. Özellikle 2. ve 3. büyük
firmaların pazar paylarının %... ile %... civarında olduğu ve ayrıca pazara yeni
girişlerin de olduğu görülmektedir. Dolayısıyla ilgili pazarın özellikleri ve pazardaki
rekabetin devamını sağlayacak önemli rakiplerin pazarda bulunması hususları 570
dikkate alındığında dosya konusu işlem sonrasında herhangi bir hâkim durum
yaratılmayacak veya var olan bir hâkim durum güçlendirilmeyecektir.
Birleşme/devralma işlemlerinde yan sınırlamalar ve bu çerçevede rekabet yasakları,
yoğunlaşmayı meydana getiren sözleşmenin ana amacının yanında sözleşmenin
hukuki getirilerinden yararlanılmasına yönelik düzenlemelerdir. Alıcılar tarafından
satıcılara getirilen rekabet yasakları, uygulamada alıcıların devraldıkları maddi ve
maddi olmayan varlıkların değerinden tam olarak yararlanmalarının, dolayısıyla alıcı
tarafından yapılan yatırımın karşılığının tam olarak alınmasının bir aracı olarak
değerlendirilmektedir. Birleşme/devralma işlemine ilişkin bir rekabet yasağının yan 580
sınırlama olarak kabul edilmesi ve bu çerçevede işlemle birlikte değerlendirilmesi için
söz konusu yasağın “yoğunlaşma ile doğrudan ilgili ve gerekli olma”, “sadece taraflar
açısından kısıtlayıcı olma” ve “orantılılık” kriterlerini sağlaması gerekmektedir.
Bildirime konu işleme esas teşkil eden Alım Sözleşmesi’nin 6.7 maddesi rekabet
etmemeye ilişkindir. Bu madde ile Monsanto, kendisinin veya iştiraklerinin ayçiçeği
09-43/1097-277
14
tohumu pazarında 3 yıl boyunca rakip faaliyetler ile uğraşmayacağını taahhüt
etmektedir. Söz konusu rekabet etmeme yükümlülüğü ayçiçeği tohumu işi ile sınırlı
tutulmuştur. Bu taahhüt neticesinde Monsanto dünyanın hiçbir yerinde ayçiçeği
tohumu satmamayı, devredilen varlıklar arasında bulunan germplasma ait ayçiçeği 590
tohumu yetiştirmemeyi ve bunlara ilişkin lisans vermemeyi alıcı konumunda olan
Syngenta Crop’a taahhüt etmiş bulunmaktadır. İşlemin ana varlıklarının başında
Monsanto’ya ait germplasm havuzu gelmektedir. Bu çerçevede devredilen
germplasm havuzunun değerini koruyabilmesi ve Syngenta Crop’un devrolunan
varlıklardan beklediği getiriyi ve müşteri portföyünü elde edebilmesi için Monsanto’ya
sadece ilgili pazarla sınırlı tutularak 3 yıl boyunca rekabet etmeme yükümlülüğünün
getirilmesinin “yoğunlaşma ile doğrudan ilgili ve gerekli olma”, “sadece taraflar
açısından kısıtlayıcı olma” ve “orantılılık” kriterlerini sağladığından yan sınırlama
olarak kabul edilmiştir.
600
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak
çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı
Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim
durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz
konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 610
Full & Egal Universal Law Academy