Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-14 (Devralma)
Karar Sayısı : 05-22/260-71
Karar Tarihi : 7.4.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, Prof. Dr. Zühtü
AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN.
B. RAPORTÖRLER : Ali İhsan ÇAĞLAYAN, Kürşat ÜNLÜSOY, Alper
KARAKURT.
C.BİLDİRİMDE
BULUNAN
: Monsanto Company
Temsilcisi: Av. Şefika PEKİN
Beybi Giz Plaza
Meydan Sok.No.28 K.14 34398 Maslak –İstanbul.
D. TARAFLAR : Monsanto Company
800 North Lindbergh Boulevard
Saint Louis, Missouri 63167 ABD.
Seminis Inc.
2700 Camino del Sol, Oxnard
California 93030-7967 ABD.
E. DOSYA KONUSU: Monsanto Company’nin, çeşitli sebze ve meyve
tohumculuğu alanında faaliyet gösteren Seminis Inc.’in hisselerinin tümünü
devralması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 10.2.2005 tarih, 923 sayı ile giren ve 10
en son 24.3.2005 tarih, 1910 sayı ile eksikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı
Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
31.3.2005 tarih, 2005-3-14/Öİ-05-AİÇ sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu
4.4.2005 tarih, REK.0.07.00.00/42 sayılı Başkanlık önergesi ile 05-22 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Monsanto Company’nin
Seminis Inc.’i devralmasının 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir işlem olduğu; 20
05-22/260-71
2
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve 1997/1 sayılı Tebliğ hükümleri çerçevesinde,
devralma işleminin gerçekleşmesi halinde ilgili ürün pazarlarında, 4054 sayılı
Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim durum yaratılmasının veya mevcut bir
hakim durumun daha da güçlendirilmesinin ve bunun sonucunda ülkenin bütünü
yahut bir kısmında ilgili piyasalardaki rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz
konusu olmaması nedeniyle bildirim konusu işleme izin verilmesi gerektiği, ifade
edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
30
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Devralan Monsanto Company'nin (Monsanto) faaliyetleri “tarımsal verim” ve
“tohum ve genetik çalışma” bölümleri olmak üzere iki ana bölümden
oluşmaktadır. “Tarımsal verim” bölümü esas olarak mahsul koruma ürünleri, tarla
ve bahçe bitki öldürücü ilaç ürünlerini, “tohum ve genetik çalışma” bölümü ise
tohum ve tohum teknolojilerini içermektedir.
40
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, devralan taraf Monsanto’nun faaliyetleri ile
kıyaslandığında Seminis Inc.’in (Seminis) tarımsal verim ya da daha açık tanımı
ile tarla ve bahçe bitki öldürücü ilaç pazarında faaliyet göstermediği anlaşılmıştır.
Bu yönüyle her iki tarafın da faaliyet gösterdikleri pazarın tohum pazarı olduğu
görülmektedir. Tohum pazarında Monsanto tarla mısırı tohumları, pamuk
tohumları ve soya fasülyesi ve kolza gibi tohumların tohum yağlarını
yetiştirmekte, üretmekte ve pazarlamaktadır. Monsanto ayrıca biyoteknolojik katkı
içeren geliştirilmiş tohumların da ticaretini yapmaktadır.
Bu noktada üzerinde durulması gereken bir konu, farklı sebze ve meyvelerin 50
tohumlarının arz ve talep ikamesi yönünden aynı ilgili ürün pazarının kapsamında
değerlendirilip değerlendirilemeyeceğidir. Talep ikamesi yönünden
incelendiğinde; çiftçiler tarafından talep edilen geleneksel tohumların yetiştirilmek
istenen ürünün türüne göre farklılaştığı açıktır. Yüksek mahsul içeren, kuraklığa
ya da yabani ot veya haşarata karşı dayanıklı olma gibi çok farklı yönleri olan
biyoteknolojik tohumlar da her biri kendi içinde farklılık göstermektedir. Nitekim
bu tür biyoteknolojik tohumların her biri, bitki yetiştiricinin bir araya getirmek
istediği özellikleri haiz belirli mahsul çeşitlerinin çapraz-aşılanması suretiyle
geliştirilmektedir. Bu yönüyle tamamen kullanıcının talepleri doğrultusunda
hazırlanan biyoteknolojik tohumlar hem geleneksel tohumlardan hem de 60
birbirlerinden nitelikleri yönünden ayrışmaktadır.
Monsanto’nun tohum üretimi dışında bazı tür sebze ve meyve üretimi de
bulunmaktadır. Bu bağlamda Monsanto dünya çapında yonca, kolza, tarla mısırı,
pamuk, süpürge darısı, soya fasulyesi ve ayçiçeği üretmektedir. Türkiye
pazarında ise söz konusu teşebbüs sadece kolza, tarla mısırı ve ayçiçeği
05-22/260-71
3
üretmektedir. Seminis Inc. ise sadece belirli meyve ve sebzelerin tohumunu
üretmekte ve tedarik etmektedir. Bunun dışında tarla mısırı, yağ tohumu veya
pamuk gibi mahsullerin üretimi ile uğraşmamaktadır.
70
Görüldüğü üzere, devralma işleminden doğrudan etkilenen ortak bir pazar
bulunmamaktadır. Bu açıklamalar ışığında, devralınan şirketin faaliyet alanını
oluşturan sebze ve meyve tohumlarının her biri ayrı ayrı ilgili ürün pazarı olarak
belirlenmiştir.
H.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Tarafların Türkiye’de faaliyette bulundukları pazar bakımından işlemden
Türkiye’nin tamamı etkilenecektir. Bu anlamda ilgili coğrafi pazar “Türkiye
Cumhuriyeti sınırları dahili” olarak belirlenmiştir. 80
H.2. Taraflar
H.2.1. Monsanto Company (Monsanto)
Monsanto, Amerika Birleşik Devletleri kanunları uyarınca kurulan ve hisseleri
New York Menkul Kıymetler Borsası’nda işlem görmekte olan halka açık bir
şirkettir. Monsanto'nun faaliyetleri “tarımsal verim” ve “tohum ve genetik çalışma”
olmak üzere iki ana bölümden oluşmaktadır.
90
Monsanto, tohum ticareti kapsamında tarla mısırı tohumları, pamuk tohumları ve
soya fasulyesi ve kolza gibi tohumların tohum yağlarını yetiştirmekte, üretmekte
ve pazarlamaktadır. Bu tohumlar, Monsanto’nun markalı tohum ticareti aracılığı
ile satılmaktadır. Monsanto ayrıca biyoteknolojik katkı özellikleri içeren
geliştirilmiş tohumların da ticaretini yapmakta ve tohum özü ve özelliklerini diğer
tohum şirketlerine lisanslama faaliyetinde bulunmaktadır.
Dosya mevcudu bigi ve belgeden Monsanto’nun hisselerinin % 5’inden fazlasına
sahip olan tek ortağın % 5.76 oranındaki payı ile Lord, Abbett & Co. olduğu
anlaşılmaktadır. Monsanto’nun Yönetim Kurulu üyeleri; Frank V. AtLee III, John 100
Bachmann, Hugh Grant, Gwendolyn S. King, Sharon R. Long, C. Steven
McMillan, George Poste, William U. Parfet, Robert J. Stevens’dan oluşmaktadır.
Monsanto’nun Türkiye’de hisselerinin % 100’ü Monsanto Grubu’na ait olan
Monsanto Gıda ve Tarım Ltd. Şti. (Monsanto Ltd. Şti.) unvanlı bir iştiraki
bulunmaktadır. Bildirim Formu’nda Monsanto Ltd. Şti.’nin faaliyetlerinin tohumlar
ve kimyasallar olarak iki bölüme ayrıldığı, tohum işi bölümüne ilişkin olarak tarla
mısırı, ayçiçeği ve kolza üretilerek bunların Avrupa ve Orta Doğu’ya ihraç edildiği;
kimyasallar işi bölümü ile ilgili olarak ise tarımsal kimyevi ürünler ithal edilerek
bunların Türkiye pazarına sunulduğu belirtilmektedir. 110
05-22/260-71
4
H.2.2. Seminis Inc. (Seminis)
Seminis Amerika Birleşik Devletleri kanunları uyarınca kurulan, meyve ve sebze
endüstrisinde dünya çapında faaliyet gösteren bir teşebbüstür. Seminis temel
olarak meyve ve sebze tohumları geliştirmekte, büyütmekte, pazarlamakta ve bu
alanda tanınmış markaları elinde bulundurmaktadır. Seminis ticari sebze ve
meyve üreticilerine, bayilerine, dağıtıcılarına ve toptan satıcılarına dünyada 150
ülkeden fazla yerde 3.500’ün üzerinde tohum çeşidi tedarik etmektedir. 120
Seminis’in ortaklık yapısı Tablo-1.’de sunulmaktadır.
Tablo 1: Seminis’in Ortaklık Yapısı
Hisse Sahibinin Adı/Unvanı Hisse Oranı (%)
Fox & Paine Company, LLC 74.62
Kayyım sıfatı ile Banca Afirme, S.A., Institución de Banca Múltiple, Afirme
Grupo Financiero ve diğer kurumsal ortaklar 21.31
Bazı gerçek kişiler (genellikle halihazırdaki veya eski şirket çalışanları) 3.94
Diğer 0.13
Toplam 100.0
Kaynak: Bildirim Formu
Seminis’in Yönetim Kurulu üyeleri; Alfonso Romo, W. Dexter Paine, Saul A. Fox,
Eugenio Garza, Kevin Schwartz, Dr. Bruno Ferrari ve Bernardo Jimenez’den
oluşmaktadır.
Seminis,Türkiye’de Seminis Sebze Tohumları A.Ş (Seminis A.Ş.) unvanlı tohum
sektöründeki Türk iştiraki aracılığıyla faaliyet göstermektedir. 130
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1 İşlem
Dosya konusu işlem, Türkiye de dahil olmak üzere global ölçekte Monsanto’nun
Seminis şirketini devralmasına ilişkindir. Taraf teşebbüslerin Türkiye’de faaliyet
gösteren bağlantılı teşebbüsleri de bu kapsamda devralmaya dahil edilecek ve
işlem dolayısıyla Türkiye pazarı etkilenecektir. Bu bağlamda dosya konusu işlem
1997/1 sayılı Tebliğ bağlamında bir devralmadır. 140
1997/1 sayılı Tebliğ’in, 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesi devralmayı
gerçekleştiren bağımsız teşebbüslerin toplam pazar paylarının %25’i ya da
toplam cirolarının 25 trilyon TL’yi (25 milyon YTL) aşması halinde izne tabi
kılmaktadır.
Monsanto ve Seminis’in Türkiye’de elde ettikleri yaklaşık ciro ve %25 pazar payı
eşiğini aşan alt pazarlara ilişkin bilgiler Tablo-2’de verilmektedir.
150
05-22/260-71
5
Tablo-2 Monsanto ve Seminis’in Türkiye’deki Ciro ve Pazar Payı %25’i Aşan
Alt Pazarlara İlişkin Bilgiler
2004 Yılı (YTL) Alt Pazarlar ve Pazar Payları
Monsanto (…………) Tarla Mısırı (%….), Kolza (%….)
Seminis (…………) Kabak (%….), Sanayi Tipi Domates (%….)
Kaynak:Bildirim Formu. YTL değerleri 31.12.2004 tarihi itibarıyla hesaplanmıştır.
Tablo-2’den görüldüğü üzere, birleşme işlemi gerek ciro gerekse pazar payı
yönüyle Tebliğ ile belirlenen eşiklerin üzerinde ve izne tabidir.
160
H.3.2. Hukuki Değerlendirme
Bildirim konusu işlem, tarımsal verimi artırmaya yönelik ilaç ve daha çok genetik
olarak değiştirilmiş yağ tohumları üreten Monsanto’nun, sebze ve meyve tohumu
üretiminde dünya üretiminde lider olan Seminis’i devralmasına ilişkindir.
Devralma tamamlandıktan sonra Seminis Monsanto’nun tümüyle sahip olduğu bir
iştiraki haline gelecektir. Her iki tarafın aynı tohum alt pazarında faaliyetinin
bulunmaması nedeniyle, işlem sonrası tanımlanan ilgili ürün pazarlarında
yoğunlaşma olmayacaktır.
170
Yatay birleşme ve devralmalar sonrası koordine edilmiş ve tek taraflı etkilerin
yanı sıra, özellikle rakipler tarafından dile getirilen dışlayıcı etkilerin de görülmesi
muhtemeldir. Koordine edilmiş ve tek taraflı etkiler, tarafların ürünlerinin
birbirlerini ikame edebildiği, pazardaki diğer teşebbüslerle ya da tek taraflı olarak
ürünlerin fiyatlarını artırmaya yönelik girişimler sonucu ortaya çıkabilmektedir.
Birleşme/devralma sonrası tarafların ürünleri arasında rekabet ortadan kalkacağı
için fiyatları yükseltmek mümkün olabilecektir. Rakipler doğal olarak fiyatların
yükselmesine neden olabilecek etkilerden ziyade, kendilerinin zayıflamasına,
pazara giriş engellerinin oluşturulmasına neden olabilecek dışlayıcı etkilerden
kaygılanmaktadırlar. Çünkü fiyatların artırılması rakiplerin yararına olurken, 180
güçlenen teşebbüsün, yıkıcı fiyat veya ayrımcı fiyat uygulaması, üretim için
önemli hammaddelerin temininde rakiplerin aleyhine olacak eylemler içine
girmesi, pazarın önemli bir bölümünde rekabetin kısıtlanmasına neden olacak
bağlı satışlar yapması rakiplerin pazardan dışlanmasına neden olabilecektir .
Bu bağlamda Monsanto’nun bitki öldürücü ilaçlar, bazı tarla bitkileri ile yağ
tohumları ve Seminis’i devralması sonrası sebze ve meyve tohumları
pazarlarında faaliyet göstermesinin, rakiplerini dışlayıcı, pazardaki rekabeti
bozucu sonuçları olup olmayacağına ilişkin, Raportörler tarafından sektördeki
bazı yetkililerin görüşlerine başvurulmuştur. Görüşülen yetkililer özetle pazarın 190
genelde rekabetçi bir yapıya sahip olduğunu, müşteri odaklı çalışan firmaların
pazardan daha fazla pay aldığını, pazarda bitki öldürücü ilaçların jenerik
alternatiflerinin bulunabildiğini, devralmanın pazara fazla bir etkisinin
olmayacağını, sektördeki esas sorunun “merdiven-altı” olarak tabir edilen kaçak
üretim yapan teşebbüsler olduğunu, söz konusu devralmanın pazara katkısı
05-22/260-71
6
olabileceğini çünkü hibrit tohum üretiminin güçlü finansman desteği gerektirdiğini
belirterek, devralmaya ilişkin bir çekince dile getirmemişlerdir.
4054 sayılı Kanun'un 7. maddesinin birinci fıkrasında, bir veya birden fazla
teşebbüsün hakim durum yaratmaya ya da hakim durumlarını güçlendirmeye 200
yönelik olarak piyasadaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu
doğuracak şekilde birleşmeleri veya bu sonucu doğuracak şekilde bir teşebbüsün
başka bir teşebbüsü devralması hukuka aykırı bulunmuş ve yasaklanmıştır.
Devralma sonrası ilgili pazarlarda herhangi bir yoğunlaşma olmaması ve mevcut
rekabet yapısında önemli bir değişiklik beklenmemesi nedeniyle, bildirim
kapsamındaki devralma işlemi sonrasında pazarın olumsuz etkilenmeyeceği
kanaatine varılmıştır.
H.3.2.1. Rekabet Yasakları
210
Monsanto ile Seminis’in hissedarları arasında olan Gaspar Álvarez, Franco
Campana, Bruno Ferrari, Charles Edward Green, Bernardo Jiménez, José
Manuel Madero, Mateo Mazal, Jean Pierre Posa and Alfonso Romo Garza ile
bireysel olarak “Rekabete Girmeme ve İhalelere Girmeme Sözleşmesi”
imzalanmıştır. Sözleşmenin 1. maddesine göre söz konusu kişiler, Seminis’teki
görevlerinden dolayı iş hakkında önemli uzmanlık oluşturduklarını ve ticari sırlar
ile diğer gizli bilgilere büyük çapta erişmiş olduklarını kabul etmişler ve
birleşmenin, yapılan önemli yatırımların ve iktisap edilen peştemaliyenin
faydalarını daha fazla garanti altına alınabilmesi için sözleşmeyi imzalamışlardır.
220
Rekabet ile ilgili sınırlamaların düzenlendiği 2. maddede, rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresi işlemin tamamlanmasından itibaren 24 ay ve coğrafi
olarak rekabet etmeme yükümlülüğünün Seminis’in veya bağlı şirketlerinin
işlemin tamamlanma tarihi itibarıyla faaliyet gösterdiği tüm bölgelere ilişkin olduğu
ifade edilmektedir. 3. maddede ise her bir hissedarın, (a) Seminis’in veya bağlı
şirketlerinin müşterilerini şirketlerin hizmetlerini kullanmamaya, ürünlerini satın
almamaya teşvik etmekten, veya muhtemel müşterileri veya işleri Seminis’in
rakiplerine yönlendirmekten, birleşmenin tamamlanmasını takip eden 24 ay
boyunca kaçınmayı; ve (b) Seminis’in veya bağlı şirketlerinin danışman veya
çalışanlarını işe almaktan veya işe alınmasına yardımcı olmaktan istihdamlarının 230
sona erdiği tarih itibarıyla 6 ay boyunca kaçınmayı kabul ettikleri belirtilmektedir.
Genel olarak alıcılar tarafından satıcılara getirilen rekabet yasakları, uygulamada
alıcıların devraldıkları maddi ve maddi olmayan varlıkların değerinden tam olarak
yararlanmalarının, dolayısıyla alıcı tarafından yapılan yatırımın karşılığının tam
olarak alınmasının bir aracı olarak değerlendirilmektedir. Ancak rekabet
yasaklarının yan sınırlama olarak kabul edilmesi ve bu çerçevede işlemle birlikte
değerlendirilmesi için söz konusu yasakların “yoğunlaşma ile doğrudan ilgili ve
gerekli olma”, “sadece taraflar açısından kısıtlayıcı olma” ve “orantılılık” kriterlerini
sağlaması gerekmektedir. 240
05-22/260-71
7
Söz konusu sözleşme uyarınca getirilen rekabet yasaklarının, Seminis şirketinin
faaliyet alanı dışındaki sektörleri içermemesi, sözleşmenin tarafları açısından
kısıtlayıcı olması, devralma işlemi ile doğrudan ilgili ve gerekli olması,
hissedarların Seminis’teki görevlerinden dolayı, Seminis’in ticari faaliyetleri
hakkında önemli uzmanlığa sahip oldukları ve ticari sırlar ile diğer bazı gizli
bilgilere erişmiş olacakları düşünüldüğünde, süre yönüyle iki yıl ile
sınırlandırılması nedeniyle devralma işleminin yürütülmesi için gerekli yan
sınırlama niteliklerini taşır yükümlülükler olduğu anlaşılmış ve devralma işlemiyle
birlikte izin verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır. 250
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; Monsanto Company
tarafından Seminis Inc.’in hisselerinin tümünün devralınması işleminin 1997/1
sayılı Tebliğ kapsamında izin alınması gereken bir işlem olduğuna, ancak bu
işlem sonucunda, ilgili pazarlarda 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesinde belirtildiği
üzere hakim durum yaratılmasının yahut mevcut hakim durumun daha da
güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu
olmayacağına, dolayısıyla bildirim konusu işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile 260
karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy