Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2005-3-115 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 06-36/462-124
Karar Tarihi : 26.5.2006
A.TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof .Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL, Prof.
Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
B.RAPORTÖRLER : Orçun SENYÜCEL, Alper KARAKURT, Ali Fuat KOÇ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Baymak Mak. San. ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi Av. Nihan ALPAN
Tepeören Mevki Orta Mahalle Akdeniz Cad.
Orhanlı Tuzla İstanbul
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
MTS Isıtma ve Soğ. Sist. İth. Dağ. Ltd. Şti.
Hüsrev Gerede Cad. Saray Apt. No:134 K:6 Teşvikiye İstanbul
E. DOSYA KONUSU: MTS Isıtma ve Soğ. Sist. İth. Dağ. Ltd. Şti.’nin yedek
parça teminini geciktirme ve aşırı fiyatlandırma yapmak suretiyle 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’u ihlal ettiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde; ısıtma ve soğutma ile ilgili Wolf
marka ürünlerin Türkiye’ye ithalatını yapan tek firma olan MTS Isıtma ve Soğ. Sist.
İth. Dağ. Ltd. Şti. (MTS) firmasının, yedek parça teminini geciktirdiği ve yedek
parça fiyatlarında aşırı fiyatlandırma yaptığı, bu nedenle Baymak Mak. San. ve Tic.
A.Ş. (Baymak) firmasının mağdur olduğu ifade edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 6.10.2005 tarih, 7027 sayı ve
29.11.2005 tarih, 8483 sayı ile giren başvuru üzerine hazırlanan 16.12.2005 tarih
ve 2005-3-115/İİ-05-OS sayılı İlk İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun
22.12.2005 tarih ve 05-87 sayılı toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma açılmasına gerek olup
olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda
düzenlenen 17.5.2006 tarih ve 2003-3-115/ÖA-06-OS sayılı Önaraştırma Raporu
22.5.2006 tarih, REK.0.07.00.00-110/106 sayılı Başkanlık önergesi ile 06-36 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
06-36/462-124
2
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; gerek nihai ürün olan kombi
pazarında tüketici açısından çeşitli alternatiflerin olması, gerekse benzer
ürünlerdeki fiyatların Baymak’ın alım fiyatına göre çok yüksek olmaması sebebiyle
şikâyete konu eylemin aşırı fiyatlandırma olarak değerlendirilemeyeceği, ayrıca eşit
konumdaki alıcıların bulunmaması nedeniyle fiyat ayrımcılığının olmadığı,
dolayısıyla dosya konusu iddialara yönelik olarak soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığı ve şikayetin reddinin gerektiği sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler
Baymak’ın içinde bulunduğu ısıtma-soğutma sektörü, konutsal ve endüstriyel
bazda merkezi ve bireysel ısıtma-soğutma ihtiyaçlarını karşılayacak ürün ve
hizmetlerin pazarlandığı bir sektördür. Kazanlar, kombiler, radyatörler, brülörler,
klimalar, termosifonlar başlıca sektör ürünleridir. Kombi pazarındaki ve sektördeki
firmaların sayıları oldukça fazladır. Kombi pazarındaki firmaların pek çoğu diğer
ürünlerde de faaldir. Demirdöküm, Vaillant, ECA, Alarko, Buderus, Viesmann,
Bosch, Ariston (MTS), İmmergas, Airfel, Baykan, Etna, Termodinamik, Arçelik,
Beko, Lamborghini, As Royal, Süsler, Fellini sektördeki firmalardandır.
Şikayet konusuna sebep olan ürün Wolf-Baymak (Chaffoteaux-Maury(C&M) marka
kombileri Baymak, “Wolf” markasıyla satmıştır) marka kombilere ait yedek
parçalardır. 2002 yılına kadar Wolf marka ürünlerin ithalatını yapan Baymak, bu
tarihten sonra yeni bir oluşum içine girerek İngiliz Baxi marka ürünlerin ithalatına
başlamıştır. Şu an itibarıyla C&M marka ürünlerin yedek parçalarının ithalatı, üretici
firmanın Türkiye’deki bağlı şirketi olan MTS firması tarafından yapılmakta, dağıtım
ise Egemen Isıtma ve Soğutma Servis Hizmetleri İth. İhr. Gıda Tesisat İnş. San.
Tic Ltd. Şti. (Egemen) tarafından gerçekleştirilmektedir. Baymak ise daha önceden
satış yaptığı Wolf marka ürünlerin yedek parça teminini MTS firmasından veya
dağıtıcısından sağlamaktadır. Ayrıca Sanko Holding bünyesindeki Akfel Pazarlama
İthalat İhracat A.Ş. de (Akfel) 3 yıl önce MTS firmasının C&M marka kombileri ile
pazarda faaliyet göstermeye başlamıştır, bu çerçevede doğrudan yurt dışındaki
üretici firmadan kombi ve yedek parçalarını temin etmektedir.
Belirtilmesi gereken diğer bir husus, MTS Grup tarafından piyasaya sürülen
markalar veya Akfel tarafından ithal edilen C&M marka kombilerin önceden
Baymak tarafından ithal edilen kombilerden farklı modeller olduğu ve yedek
parçalarının da farklılık gösterebileceğidir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikayet konusu ürünler 2002 yılına kadar Baymak tarafından Türkiye’de piyasaya
sürülen Wolf-Baymak (veya C&M-Baymak) marka kombilere ait yedek parçalardır.
İlgili ürün pazarı tanımlaması söz konusu dosya bazında belirleyici bir rol
06-36/462-124
3
oynamamakla birlikte, ilgili ürün pazarı en geniş şekliyle “kombi pazarı” olarak
tanımlanabileceği gibi, en dar haliyle Baymak tarafından Türkiye’de piyasaya
sürülen “Wolf-Baymak marka kombilere ait yedek parçalar” olarak da
tanımlanabilecektir. Söz konusu pazarın dar anlamda tanımlanabilmesi için,
Baymak tarafından ithal edilen Wolf marka kombilere yönelik yedek parçaların
ikamesinin olup olmadığının teknik açıdan incelenmesi gerekmektedir. Bununla
beraber net bir ilgili pazar tanımı / hakim durum analizi yapılmaksızın, Baymak
firmasının, başka firmalardan yedek parça temin edilmesinin oldukça sınırlı sayıda
parça için söz konusu olduğu yönündeki kendi açıklaması çerçevesinde (ilgili ürün
pazarı “Wolf marka kombilere ait yedek parça pazarı” olarak alınırsa, MTS firması
tek ithalatçı/üretici olduğu için tekel konumunda olacaktır) rekabet ihlalinin olup
olmadığı incelenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya konusu ürünler bakımından pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma, üretim,
dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir farklılık göstermediği göz önüne
alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak tesbit edimişir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Şikayetçi Baymak, 2002 yılına kadar satışını yaptığı Wolf-Baymak marka ürünlerin
yedek parça teminini MTS firmasından veya dağıtıcısından sağlamaktadır. Baymak
şikayetinde, 2002 yılından sonra satışını yapmayı bıraktığı ve bu yönüyle
Baymak’ın asli faaliyet konusu oluşturmayan Wolf-Baymak marka kombilerin yedek
parçalarının, MTS firması tarafından aşırı fiyat uygulanarak kendisine verildiğini
dile getirmektedir. Bu bağlamda iddia konusu eylem, 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6.
maddeleri kapsamında ayrımcılık, aynı Kanun’un 6. maddesi bağlamında aşırı
fiyatlandırma yönleriyle irdelenmelidir1. Önaraştırma kapsamında yapılan yerinde
incelemeler ve taraflardan alınan bilgiler ışığında, her bir iddiaya ilişkin
değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir.
I.3.1. Ayrımcılık Açısından Değerlendirme
Önaraştırma kapsamında incelenen, iddiaya konu eylemin fiyat ayrımcılığı
bağlamında bir ihlal olup olmadığının tespiti açısından öncelikle Wolf marka
ürünlerin ithalatını yapmakta olan ve şikâyetçi tarafından ayrımcılık yaptığı iddia
edilen MTS firmasının, 4054 sayılı Kanun’un 6(b) maddesi ya da 4(e) maddesi
bağlamında eşit durumdaki alıcılara ayrımcılık yapması gerekmektedir.
Yapılan önaraştırma neticesinde MTS firması ile başka bir teşebbüs arasında
Baymak’a ayrımcılık yapmaya yönelik olarak gerçekleştirilen herhangi bir anlaşma
ve uyumlu eyleme işaret edebilecek bir bilgi ya da belgeye rastlanılmamıştır. MTS
ile dağıtıcısı Egemen veya İlk İnceleme raporunda şikayet çerçevesinde yer verilen
1İlgili ürün pazarına ilişkin bölümde belirtildiği üzere, ilgili ürün pazarının “Wolf marka kombilere ait yedek parça
pazarı” olarak kabul edilmesi durumunda, MTS firması hakim duruma geleceğinden, şikayete konu iddialar
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi bağlamında da değerlendirilmiştir.
06-36/462-124
4
Sanko Holding bünyesindeki Akfel arasında, Kanun’un 4. maddesi ile uyumlu
herhangi bir belgeye rastlanılmamıştır.
Sanko Holding bünyesindeki Akfel tarafından ithal edilen MTS firmasının C&M
marka kombilerinin modellerinin, Baymak tarafından ithal edilenlerden farklı olduğu
ve yedek parçalarının da aynı görevi görüp göremeyeceğinin teknik incelemeler
yapılarak belirlenebileceğinin Akfel tarafından ifade edildiği, dosya mevcudu bilgi
ve belgeden anlaşılmaktadır. Kombi modellerinin farklı olması nedeniyle iki
teşebbüs de farklı yedek parçaları almakta, dolayısıyla Akfel ile Baymak yedek
parça ve satış sonrası hizmet pazarında aynı pazarda bulunmamaktadır. Bu
durumda, Kanun’un 6. maddesi kapsamında eşit durumdaki alıcılardan bahsetmek
mümkün olmayacaktır. Buna ilaveten 4. madde açısından MTS ile
gerçekleştirilecek herhangi bir anlaşma ve uyumlu eylem ile Baymak’a ayrımcılık
yapmaktan çıkar sağlayabilecek olan ve rekabette avantajlı konuma geçecek olan
bir teşebbüs bulunmamaktadır.
I.3.2. Aşırı Fiyat Açısından Değerlendirme
Dosya konusu iddialar bakımından “aşırı fiyatlandırma” iddiasının değerlendirilmesi
bağlamında, öncelikle aşağıdaki tespitlerin ortaya konulması gerekmektedir:
Kurul aşırı fiyat iddiası ile ilgili olarak üç önemli karar almıştır. Bunlardan ikisi
Ankara Su ve Kanalizasyon Genel Müdürlüğü (ASKİ)’nün su fiyatını maliyetinin çok
üstünde belirlendiği iddiası2, diğeri ise Belko Ankara Kömür ve Asfalt İşletmeleri
San. ve Tic. Ltd. Şti. (BELKO)’nin ithal parça kömür pazarında aşırı fiyat
uygulaması3 hakkındadır. Yukarıda sözü edilen kararlarda Kurul aşırı fiyata ilişkin
yaklaşımını aşağıda sunulduğu gibi belirlemiştir.
1 .Aşırı fiyatı, AB ile uyumlu olacak şekilde, “sağlanan ürünün ekonomik değeri ile
fiyatı arasında makul olmayan bir farklılığın bulunması” olarak ele almıştır4.
2.Her iki teşebbüs de mutlak tekel konumundadır. İlgili ürün ikame edilemediği gibi,
yasal korumalar nedeniyle rakip bir teşebbüsün pazara girmesi de imkansızdır.
3. Aşırı fiyatlandırmanın rekabet hukuku açısından bir ihlal olup olmadığı ele
alınırrken; aşırı fiyata müdahalenin gereksiz olduğu görüşlerinin, “tekelin yüksek
giriş engelleri ile korunduğu hallerde” geçerli olmadığının altı çizilmiştir5. Bu
bağlamda sadece hakim durumda bulunmak değil, yüksek giriş engellerinin varlığı
da göz önüne alınması gereken bir kriter olmaktadır.
4.Aşırı fiyatın belirlenmesi için; “ürün maliyetinin net ve kesin olarak
hesaplanabildiği durumlarda” tüm üretim maliyetleri toplamı ile fiyatın
2 01-12/114-29 sayı, 13.3.2001 tarihli karar (ASKİ-1) ile 36/484-155 sayı ve 26.5.2005 tarihli karar (ASKİ-2).
3 01-17/150-39 sayı, 06.04.2001 tarihli karar (BELKO).
4 ASKİ-1 kararı.
5 BELKO kararı, s: 56
06-36/462-124
5
karşılaştırılması, ilgili pazardaki/komşu pazarlardaki aynı veya benzer ürünlerin
fiyatlarının karşılaştırılması6 ve pazara giriş engellerinin derecesi7 ele alınmaktadır.
5. “Tekelci fiyatlama uygulamaları, ilgili piyasadaki rekabet ortamına doğrudan zarar
vermemekle birlikte, özellikle tüketici boyutunda sömürücü olma niteliğiyle rekabet
hukukunun kapsamına girmektedir.” ifadesiyle, aşırı fiyatta esasen tüketicinin
mağduriyetinin ele alınması gerektiğinin altı çizilmiştir8.
Danıştay, aşırı fiyat kavramını ele alırken, söz konusu uygulamanın 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi kapsamında ele alınabileceğine hükmetmiş, “rekabet
koşullarının bulunmadığı, piyasanın kendi kendini düzeltemediği, aşırı
fiyatlandırmanın yeni girişleri teşvik etmediği, giriş engellerinin bulunduğu, bilgi
akışının tam ve homojen olmadığı bir ekonomide… [aşırı fiyat] gibi istismar edici
eylemlere rekabet kuralları aracılığıyla müdahale edilebileceğini” ifade etmiştir9.
Danıştay aşırı fiyat için, Kurul’un da altını çizdiği iki ana ölçütü kabul etmiştir:
Benzer nitelikte mal veya hizmet ile karşılaştırmak veya maliyet analizi yapmak.
Burada Danıştay’ın konuya yaklaşımında ufak bir fark görülmektedir. Danıştay,
emsal mal veya hizmetle fiyatların karşılaştırılmasının maliyet analizinden daha
öncelikli olması gerektiğini, ancak bunun mümkün olmadığı hallerde maliyet
analizine başvurulabileceğini, bazı hallerde ise her iki ölçütün de incelenmesinin
zorunlu olabileceğini hükme bağlamıştır10.
Yukarıda ele alınan, aşırı fiyat kavramına ilişkin Danıştay ve Kurulun daha önceki
kararlarında benimsediği yaklaşımları kapsamında MTS’nin aşırı fiyat uygulayıp
uygulamadığına yönelik değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir:
1. Öncelikle aşırı fiyatın varlığı, Baymak açısından değil, tüketici açısından ele
alınmalıdır. Nitekim Baymak, fiyat artışlarının zorunlu olarak tüketiciye yansıtıldığını
ifade ederek, söz konusu olayda tüketicinin mağdur olabileceğini kabul etmiştir.
2. Bu bağlamda nihai ürün olan kombi pazarında tüketicinin durumunun da göz
önüne alınması gerekmektedir. Kombi pazarında firmaların tahmini pazar payları şu
şekildedir: Demir Döküm %(….), Vailant %(….), Baymak %(….) ECA %(….), Ferroli
%(….), Buderus %(….), Viesman %(….), Bosch %(….), Baykan %(….) ve diğerleri
%(….). Dolayısıyla kombi pazarı oldukça rekabetçi bir dağılım göstermekte, bu ise
tüketicilere nihai ürün açısından pek çok alternatif sunmaktadır. Yukarıda
açıklandığı üzere, gerek ASKİ gerekse BELKO kararlarında tüketici açısından bir
alternatif bulunmamaktadır. Kombilerin yedek parça fiyatlarında aşırı bir artış
olması durumunda tüketicilerin başka marka kombi alabilme imkanları mevcuttur.
3. Bu noktada, yedek parçaların olası aşırı fiyatlanmasından mağdur olacak tüketici
kesimi, yedek parçaları önemli ölçüde zam gören kombiyi önceden satın almış ve
6 ASKİ-1 kararı., BELKO kararı, s: 57
7 BELKO kararı, s: 16
8 BELKO kararı, s: 56
9 2001/4817 E., 2003/4770 K. sayı, 5.12.2003 tarihli karar, s: 8
10 2001/4817 E., 2003/4770 K. sayı, 5.12.2003 tarihli karar, s: 9
06-36/462-124
6
halihazırda söz konusu kombiyi kullanan kimselerdir. Bu kapsamda, Baymak
tarafından verilen 75 ayrı yedek parça fiyatlarını kıyaslayabilmek için, MTS’den
C&M marka kombiler için yedek parça satın alan Akfel firmasından benzer ürünlerin
fiyatları alınmıştır. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden; 2006 yılı için Baymak’ın
Akfel’den %30 daha yüksek ödeme yaptığı, 2005 yılında ise bunun %25’te kaldığı
anlaşılmaktadır. Danıştay’ın BELKO kararı incelendiğinde, BELKO’nun satış
fiyatlarının diğer pazarlarda oluşan fiyatlara oranla %50-60 oranında yüksek
olmasının aşırı fiyat kapsamında ele alındığı görülmektedir11. Bu bağlamda %25-30
oranında daha yüksek fiyatın aşırı fiyat olarak değerlendirilemeyeceği kanaatine
varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapor ve incelenen dosya kapsamına göre; gerek nihai ürün olan
kombi pazarında tüketici açısından çeşitli alternatiflerin olması, gerekse benzer
ürünlerdeki fiyatların Baymak’ın alım fiyatına göre çok yüksek olmaması sebebiyle
şikâyete konu eylemin aşırı fiyatlandırma olarak değerlendirilemeyeceği, ayrıca eşit
konumdaki alıcıların bulunmaması nedeniyle fiyat ayrımcılığının olmadığı,
dolayısıyla dosya konusu iddialara yönelik olarak soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir
11 2001/4817 E., 2003/4770 K. sayı, 5.12.2003 tarihli karar, s: 12
Full & Egal Universal Law Academy