Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-5-26 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-55/761-320
Karar Tarihi : 27.09.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER : Makbule Nazlı AKSOY, M. Mete BAŞBUĞ, Mehmet TOKGÖZ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - İhbar
- Resen
D. HAKKINDA İNCELEME
(1) E. DOSYA KONUSU: Muğla ili Fethiye ilçesinde faaliyet gösteren hazır beton
üreticilerinin aralarında anlaşarak yüksek fiyat uyguladıkları iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle, Muğla ili Fethiye ilçesinde hazır beton
sektöründe faaliyet gösteren As Ado Hazır Beton San. Nak. ve Tic. A.Ş. (AS ADO), Batı
Beton A.Ş.(BATI BETON), Modern Beton San. ve Tic. A.Ş.(MODERN) teşebbüslerinin
aralarında anlaşarak ürün fiyatlarını ülke genelindeki fiyatlardan %25 daha yüksek
belirledikleri, aynı sınıf hazır beton ürünlerine aynı birim fiyatı verdikleri ifade edilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 05.07.2013 tarih 4120 sayı ve 09.07.2013
tarih 4178 sayı ile giren gizlilik talepli ihbarlar üzerine hazırlanan 10.07.2013 tarih ve
2013-5-26/İİ sayılı ilk inceleme raporu Rekabet Kurulunun 18.07.2013 tarihli
toplantısında görüşülmüş ve 13-46/611-M sayılı Rekabet Kurulu kararıyla şikâyete konu
teşebbüsler hakkında önaraştırma yapılması kararlaştırılmıştır. Bunun sonucunda
düzenlenen 10.09.2013 tarih ve 2013-5-26/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek
karara bağlanmıştır.
YAPILANLAR : - Urantaş İnş. San. Tic. A.Ş.
Erenbeleni Mevkii 1418. Sok. No: 78 Fethiye/Muğla
- Muslular San. Tic. ve Tur. Ltd. Şti.
Karagedik Mah. 1491. Sokak Fethiye/Muğla
- As-Ado Hazır Beton San. Nak. ve Tic. A.Ş.
Deliktaş Mevkii No: 7 Çaltıözü Köyü Eşen Fethiye/Muğla
- Modern Beton San. ve Tic. A.Ş.
Temsilcisi: Av.Gönenç GÜRKAYNAK
Yıldız Mah. Çitlenbik Sok. No:12 Beşiktaş 34349 Beşiktaş/İstanbul
- Tekeli Hazır Beton İnş. Tur. San. Tic. Ltd. Şti.
Çamurköy Köyü Hafızlar Mah. No: 166 Seydikemer Fethiye/Muğla
- Batı Beton A.Ş.
Adnan Menderes Bulvarı Günlükbaşı Fethiye/Muğla
- Yiğit Beton Hafriyat Oto. İnş. Nak. Tur. Tic. ve San Ltd. Şti.
Karagedik Mah. . No:6 Fethiye/Muğla
13-55/761-320
2/6
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, 4054 sayılı Kanun kapsamında soruşturma
açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I.İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İnceleme
(5) Önaraştırma çerçevesinde Denizli merkezli MODERN’in Fethiye Tesisinde, Fethiye
merkezli Yiğit Beton Hafriyat Oto. İnş. Nak. Tur. Tic. ve San. Ltd. Şti. (YİĞİT)’in tesisinde,
Dalaman merkezli Muslular San. Tic. ve Tur. Ltd. Şti. (MUSLULAR)’ın Fethiye tesisinde,
Fethiye merkezli Urantaş İnş. San. Tic. A.Ş. (URANTAŞ)’ın tesisinde, Antalya merkezli
AS-ADO’nun Fethiye tesisinde ve Fethiye merkezli Tekeli Hazır Beton İnş. Tur. San. Tic.
Ltd. Şti. (TEKELİ)’nin tesisinde yerinde incelemelerde bulunulmuştur. Şikâyete konu olan
teşebbüslerden İzmir merkezli BATI BETON’un ise 2009 yılından itibaren Fethiye
tesisindeki üretimi durdurduğu tespit edilmiş olup söz konusu teşebbüste yerinde
inceleme yapılmamıştır. URANTAŞ’ın 2012 yılı başına kadar Fethiye’de hazır beton
sektöründe faaliyet gösterdiği ancak bu tarihten sonra tesisini MODERN’e kiraladığı ve
hazır beton pazarından çıktığı tespit edilmiş olup söz konusu teşebbüs hakkında da
başkaca bir inceleme yapılmamıştır.
(6) İlgili teşebbüslerden Ocak 2013’den Ağustos 2013’e kadar geçen sürede ürünlerine
uyguladıkları fiyatlar, maliyetler ve fiyat artışlarının nedenlerine ilişkin birtakım bilgi ve
belge istenmiştir.
(7) İlgili ürün pazarı “hazır beton pazarı” olarak belirlenirken, ilgili coğrafi pazar söz konusu
teşebbüslerin Muğla ilinin Fethiye ilçesi çevresinde faaliyet göstermeleri nedeniyle
“Fethiye” pazarı olarak belirlenmiştir.
I.2. Değerlendirme
(8) Dosya konusu temelde, Fethiye Bölgesinde faaliyet gösteren teşebbüslerin aralarında
anlaşarak hazır beton fiyatlarını birlikte belirledikleri iddiası ile Kanun’un 4. maddesinin 2.
fıkrasının (a) bendinin ihlal edilip edilmediğine ilişkindir. Önaraştırma sürecinde şikâyet
konusu ilgili teşebbüslerde yapılan yerinde incelemelerde söz konusu iddiaları destekler
nitelikte herhangi bir bilgi veya belgeye ulaşılamamış ancak teşebbüslerin birbirlerinden
beton alış verişi yaptıklarına dair çeşitli belgeler tespit edilmiştir. Bununla beraber, ilgili
teşebbüslerden talep edilen bilgilere dayanılarak Ocak–Ağustos 2013 dönemine ait hazır
beton satış fiyatları, maliyet analizi ve çimento alım fiyatları incelenmiştir. Yapılan
inceleme ve analizlerden teşebbüslerin fiyatlarını birlikte artırmasının 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinde kapsamında rekabeti kısıtlayıcı bir anlaşmadan
kaynaklandığına işaret eder nitelikte herhangi bir delil bulunamamıştır. Teşebbüslerin
maliyetlerinin dolayısıyla da satış fiyatlarının artışının genel olarak çimento fiyatlarındaki
artışa paralel seyrettiği gözlenmiştir.
(9) 4054 sayılı Kanun, rekabet hukuku anlamında bir anlaşmanın varlığının ispatlanamadığı
durumlarda, muhtemel bir ihlalin varlığının tespiti bakımından uyumlu eylem
kavramından bahsetmiştir. Rekabet Kurulunun 25.08.2011 tarih ve 11-46/1132-397 sayılı
kararında uyumlu eyleme ilişkin olarak “…gerçekte anlaşma ile uyumlu eylem arasında
yapay bir ayrım bulunduğu, her iki kavramın da özünde aynı olmakla beraber, ispat
standardı bakımından farklılaştığı, 4054 sayılı Kanun 4. maddesi kapsamındaki
uzlaşmalar ile paralel davranışlar arasındaki ayrımın, ilave çeşitli delillerle ortaya
konulması gerektiği…” ifade edilmiştir.
(10) Yine Kurulun uyumlu eylemin tespitinde kullanılması gereken araçları saydığı 26.07.2007
tarih ve 07-62/742-269 sayılı kararında “… Uyumlu Eylem halinin tespitinde üç temel
bulgunun ortaya çıkartılması yeterlidir. Bu bulgular şunlardır:
13-55/761-320
3/6
i- Rakip teşebbüsler arasında bir ilişkinin varlığı,
ii- Rakip teşebbüsler arasında ortak tavır sonucunu doğuran ve diğer rakip
teşebbüslerin hareketlerini etkileyen davranışların varlığı,
iii- Rakip teşebbüsler arasında bağımsız hareket etme durumunun ortadan kalktığı
durumların varlığı…” ifade edilmiştir.
(11) Gerçekten de rakipler arasındaki iletişimin varlığına emare olabilecek olan teşebbüslerin
birbirlerinden beton alım satımı yaptıkları tespit edilmiş olsa da bu durumun ticari hayatın
olağan akışı nedeniyle olduğu ve yukarıda belirtilen anlamda uyumlu eylemin varlığını
ispatlamak için yeterli bir bulgu olmayacağı kanısına varılmıştır.
(12) Dosya konusu iddia kapsamında yapılan incelemeler ve analizlerde teşebbüsler arasında
bir ilişki, iletişim veya davranışı ortaya koyabilecek bir delil bulunamamış olup
teşebbüslerin hazır beton fiyatlarının artışının çimento fiyatlarının artışı ile paralel bir
seyir izlediği tespit edildiğinden söz konusu teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’u ihlal eder
nitelikte bir uyumlu eylem içerisinde olmadıkları sonucuna ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
(13) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca şikayetin reddi ile soruşturma açılmamasına OYÇOKLUĞU ile karar
verilmiştir.
KARŞI OY GEREKÇESİ
( 27.09.2013 tarihli ve 13-55/761-320 sayılı Kurul Kararı)
Kurulun 27.09.2013 tarihli ve 13-55 sayılı toplantısında görüşülen Muğla ili Fethiye
ilçesinde faaliyet gösteren hazır beton üreticilerinin aralarında anlaşarak yüksek fiyat
uyguladıkları iddiası ile ilgili olarak hazırlanan ön araştırma raporu ile dosyasının
değerlendirilmesinden; Kurulca alınan; ön araştırma yapılan teşebbüsler hakkında 4054
sayılı Kanun’un 41. Maddesi uyarınca şikayetin reddine ve soruşturma açılmaması
kararına aşağıda yazılı gerekçeler nedeniyle karşıyım;
1. Konu ile ilgili olarak Kuruma ulaşan 5.7.2013 ve 9.7.2013 tarihli ihbarlarda; anılan
bölgede faaliyet gösteren AS-ADO, BATI BETON, MODERN, ünvanlı hazır beton
teşebbüslerinin aralarında anlaşarak ülke genelindeki fiyatlardan %25 daha yüksek fiyat
belirledikleri, aynı sınıf hazır beton ürününe aynı birim fiyatı verdikleri iddia edilmektedir.
2. Raportörlerce adı geçen teşebbüsler nezdinde yapılan yerinde incelemelerde
teşebbüslerce ortak hareket edildiğine dair belge bulunamadığı, şikayet konusu
teşebbüslerden alınan bilgilerden Ocak-Ağustos 2013 aylarında C25-30 beton türünde
fiyatların YİĞİT’de (…..), MUSLULAR’da (…..) , MODERN’de (…..), AS-ADO’da (…..),
TEKELİ’de (…..) yükseldiği, yine aynı dönem maliyetlerin ise; YİĞİT’te (…..),
MUSLULAR’da (…..), MODERN’de (…..), AS-ADO’da (…..), TEKELİ‘de (…..) yükseldiği,
yine aynı dönemde maliyet artışlarına gerekçe gösterilen çimentonun teşebbüsler
bazında (…..) yükseldiği ve hazır betondaki fiyat artışının büyük ölçüde çimento
fiyatlarındaki artıştan kaynaklandığı belirtilmiş, teşebbüsler arasında birlikte harekete
ilişkin delil tespiti yapılamadığından ve ayrıca kurulun uyumlu eyleme yönelik aldığı
26.07.2007 tarih ve 07-62/742-269 sayılı karara atıfta bulunularak uyumlu eylemin de
gerçekleşmediği belirtilmiştir.
13-55/761-320
4/6
3. Raporda yer alan hazır beton fiyatlarının incelenmesinden 2013 yılı içerisinde fiyatların
70’ler bandından 100’ler bandına yükseldiği görülmekte, keza 2013 başlarında fiyatlarla
maliyetlerin neredeyse örtüşmekteyken Ağustos’ta fiyatların maliyetlere göre daha
yüksek kaldığı açık olarak görülmektedir.
4. Bilindiği üzere, doktrinde;1
uyumlu eyleme vücut veren davranışların rekabeti sınırlandırmaya yönelik
teşebbüslerin aralarında giriştikleri paralel uygulamalar olduğu paralel
davranışların uyumlu eylemin varlığını güçlendiren delil başlangıcı olarak
değerlendirilebileceği,
rekabetin sınırlandıran davranışların piyasa şartlarından kaynaklandığı veya
tarafların serbest iradelerine dayandığı iddiasına, ekonomik gerekçeler dışında
sağlam bir zemine oturtabilmenin hayli güç olacağı;
Uyumlu eyleme taraf teşebbüslerin paralele davranışların sebeplerini makul
gerekçelerle ispat edemedikleri takdirde bu davranışların neticelerine mahkum
olacakları,
Kanunun 59/1 hükmüne göre Kanunun 59/1 hükmüne göre taraflar arasında
ki temas (tarafların toplantı tertip etmeleri, uyumlu hareketlere yön veren
plan, belge, tutanak düzenlemeleri) doğrudan ispat edilemiyor fakat
piyasada rekabetin bozulduğu izlenimi veren emarelere (eş zamanlı ve
aynı miktarlarda fiyat artışı, belirli satıcıların boykot edilmesi gibi)
dayanılarak uyumlu eylemin varlığı iddia ediliyor ve bu olguları
destekleyen deliller ibraz edilebiliyorsa, ilgili teşebbüsler paralel
davranışların uyumlu eylem olarak nitelendirilemeyeceğini ispat etmekle
yükümlü oldukları,
Uyumlu eylemin ispatında, iddia edilen olayla ilgili olarak en azından şu
iki hususun olmasının zaruri olduğu, bunlardan ilkinin, taraf
teşebbüslerin birbirine uyumlu hareket etmeleri ve uyumlu hareketin
ekonomik koşullardan veya piyasa yapısından kaynaklanmamış olması
gerektiği, diğerinin ise, taraflar arasında vaki olan benzer veya aynı olan
davranışların bu kimseler arasındaki işbirliği veya yakın temastan
kaynaklandığı inancının sabit olması gerektiği, bu çerçevede ilgililer (başta
uyumlu eylemden zarar gören kimseler, Rekabet Kurumu ve diğerleri),
Rekabetin bozulduğu izlenimi veren emareleri, paralel davranışları
göstermekle yetinecekleri, bu kimselerin uyumlu davranışların teşebbüslerin
aralarındaki işbirliğine dayandığını ayrıca söz konusu işbirliğinin Rekabet
Kanununa aykırı olduğunu ispat etmek yükümlülüklerinin bulunmadığı,
Anlaşma ve sözleşme gibi irade uyuşmasının şart olduğu hallerde bilinçli
paralellik gibi hallerinde uyumlu eylem ve 4. Madde kapsamında
değerlendirilmesinin mümkün olacağı,
2Teşebbüsler arasındaki böyle bir temasın ispatlanmasının güçlüğü karşısında
tarafların içinde bulunduğu hal ve şartlar içerisinde özellikle ekonomik
koşulların gösterdiği özellikler uyumlu eylemin varlığı yönünde güçlü bir delil
1 Yrd. Doç. Dr. Metin TOPÇUOĞLU Rekabeti Kısıtlayan Teşebbüsler Arası İşbirliği Davranışları ve Hukuki
Sonuçları, Rekabet Kurumu Lisansüstü Tez Serisi No:7, sayfa 190-211
2 Yrd. Doç. Dr. Kerem Cem SANLI, Rekabetin Korunması Hakkındaki Kanunda Öngörülen Yasaklayıcı
Hükümler ve Bu Hükümlere Aykırı Sözleşme ve Teşebbüs Birliği Kararlarının Geçersizliği, sayfa 78-83
13-55/761-320
5/6
olarak da kabul edilmekte ve sadece somut olay çerçevesinde ekonomik
koşulların analizine dayanarak ispat yükümlülüğünün yerine getirildiğinin
(sınırlı da olsa) kabul edilmekte olduğu,
3İster oligopolistik pazarlarda pazarın koşulu icabı olsun, isterse rekabetçi
piyasalarda işletmeler arası bağlantılarla olsun rakip işletmelerin davranışları
bilinçli olarak paralel ve uygun hale geliyorsa orada uyumlu bir davranış var
olduğu,
Oligopol teorisi açısından bakıldığında oligopolislerden birisinin fiyat arttırması
halinde diğerlerinin de fiyat arttırması gibi bir zorunluluğun bulunmadığı,
kabul edilmektedir.
5. Kurulun Uyumlu eylemle ilgili olarak verdiği Maya kararlarının (27.06.2000 tarih 00-
24/255-18 sayılı 23.09.2005 tarih ve 05-60/896-241 sayılı) yargı sürecinden de
geçerek kesinleştiği hususunun bilinmesinde yarar bulunmaktadır.
6. Bu dosyada göz önünde tutulması gereken diğer bir hususunda, Danıştay’ın ön
araştırma sürecinde elde edilen bilgi ve delillerin hiçbir kuşkuya yer bırakmayacak
şekilde soruşturma açılmamasını gerektiriyorsa soruşturma açılmayacağı, ancak
bu sonuca ulaşmaya engel olacak bir kuşku varsa soruşturma açılması
gerektiği yolunda aldığı çok sayıda kararın dikkate alınması gerekliliğidir.
7. Kanunun 40.maddesinde geçen “Kurul resen veya kendisine intikal eden
başvurular üzerine doğrudan soruşturma açılmasına ya da soruşturma çoğu
kere açılmasına gerek olup olmadığının tespiti için ön araştırma yapılmasına
karar verir” hükmü ile 41. maddesinde geçen” ön araştırma raporunun Kurula
teslimini takip eden 10 gün içinde, Kurul elde edilmiş olan bilgileri değerlendirerek
karar vermek üzere toplanır ve soruşturma açılmasına veya açılmamasına karar
verir” hükmünün Danıştay kararları çerçevesinde değerlendirilmesi neticesinde
aslolanın rekabet ihlali şüphesi olduğu, bu varsa ön araştırmaya bile gerek
olmadan doğrudan soruşturma açılabileceği gerçeğidir.
8. Polonya’da yapılan 12. ICN Konferansının 23-26/5/2013 tarihlerinde İkinci günü
Otorite Etkinliği Çalışma Grubunun inceleme süreçleri başlıklı ana oturumunda
konuşan Alman Rekabet Otoritesi Başkanı Andreas MUNDT; otoritelerin kimi
durumlarda pro-aktif olmaları gerektiğini belirtirken kendi ülkelerinden bir örnek
vermiştir. MUNDT; net olarak ihlal ortaya koyamadıkları bir dosyada, pazardaki
verilerin de kartele işaret etmesi nedeniyle, son anda ek bir inceleme
yaptıklarını bu incelemenin teşebbüslerde ellerinde bilgi var izlenimi yarattığını
ve o gün yedi pişmanlık başvurusu aldıklarını anlatarak deneyimlerini
paylaşmıştır.4Mundt’un söylediklerini bize uygularsak; eğer açık ihlal şüphesi varsa
soruşturma açılması gerektiği, soruşturma sürecinde de çok sayıda pişmanlık
başvurusu alınabileceğidir.
3 Prof. Dr. Yılmaz Aslan, Rekabet Hukuku Teori-Uygulama-Mevzuat, sayfa 155-176
4 ICN tarafından 23 Nisan 2013 tarihinde düzenlenen “Uluslararası Rekabet Ağı Yıllık Konferansı Öncesi Forum
(Pre-ICN Forum) ve Polonya Rekabet ve Tüketicinin Korunması Komisyonu tarafından 24-26 Nisan 2013 tarihleri
arasında düzenlenen “Uluslararası Rekabet Ağı’nın (ICN) 12. Yıllık Konferansı”na ilişkin hazırlanan bilgi notu.
13-55/761-320
6/6
Sonuç olarak, Muğla’nın Fethiye ilçesinde faaliyet gösteren hazır beton firmalarının
2013 yılında uyguladıkları paralel fiyat artışlarının yukarıda yer verilen görüşler ve
açıklamalar çerçevesinde uyumlu eylem olarak takibi gerektiği ve soruşturma
açılması gerektiği görüşüyle anılan karara katılmam mümkün olmamıştır.
Fevzi ÖZKAN
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy