Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2014-5-22 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 14-28/562-243
Karar Tarihi : 13.08.2014
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR,
Fevzi ÖZKAN, Dr. Metin ARSLAN, Doç. Dr. Tahir SARAÇ
B. RAPORTÖRLER: Murat AYBER, Mustafa SOYDAN, Hasan ADIYAMAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Gizlilik talebi bulunmaktadır.
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Bin-Durmaz Hazır Beton İnş. Harf. Taah. Tic. Ltd. Şti.
Erzurum Yolu Şehir Stad. Karşısı Lale-2 Koop. Altı No:27/C Blok Muş
- Şakir Yiğit Yiğit Maden İşletmeciliği
Erzurum Yolu Üzeri Şehir Stadyumu Karşısı F Blok No:21 Muş
- Aykutlar Beton İnş. Nak. Pet. Ürün. San. Tic. Ltd. Şti.
Bitlis Yolu Üzeri 5. km Şeker Fabrikası Yanı Muş
- Muş Beton İnş. Haf. Nak. Tar. Hay. San. Dış Tic. Ltd. Şti.
Bitlis Yolu Üzeri 7. km Muş
- Güleroğlu Gıda Tekstil Nak. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Erzurum Yolu Şehir Stadyum Karşısı Lale2 Koop. Altı No:51 Muş
- Cengizler Beton İnşaat Nakliyat San. Tic. Ltd. Şti.
Erzurum Yolu Şener Apt. No:77/2 Muş
(1) E. DOSYA KONUSU: Muş ilinde hazır beton alanında faaliyet gösteren
teşebbüslerin kendi aralarında beton fiyatlarını tek fiyat olarak belirledikleri
iddiası.
(2) F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.04.2014 tarihinde giren başvuru üzerine
hazırlanan 14.05.2014 tarih ve 2014-5-22/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 29.05.2014
tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 14-19/372-M sayı ile önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca düzenlenen 15.07.2014 tarih ve
2014-5-22/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) G. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; Muş ilinde bulunan beton santrallerinin
kendi aralarında beton fiyatlarını tek fiyat olarak belirlemelerinden dolayı inşaat
firmalarının zor durumda bırakıldığı iddia edilmektedir.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Muş ili Merkez ilçesinde faaliyet gösteren ve
önaraştırmaya konu olan hazır beton üreticisi teşebbüsler hakkında, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un (4054 sayılı Kanun) 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı; Muş Beton İnş. Haf. Nak. Tar. Hay. San. Dış
Tic. Ltd. hakkında ise aynı Kanun’un 16. maddesi (c) bendi uyarınca idari para cezası
uygulanmasının gerektiği ifade edilmiştir.
14-28/562-243
2/5
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
(5) Hazır beton; belirli oranlarda çimento, doğal veya yapay agrega, su ve belli katkı
malzemelerinin mikserle karıştırılması yöntemiyle üretilen bir inşaat malzemesidir.
Hazır beton ürünleri, kullanım amaçları bakımından C14, C16, C18, C20, C25 ve
C25+ gibi alt kategorilere ayrılabilse de, alt ürün grupları arasında yüksek arz ikamesi
bulunmaktadır. Rekabet Kurulunun yerleşik içtihadı uyarınca anılan ürünlere ilişkin alt
ürün pazarı tanımlanmasına gerek duyulmamış ve ilgili ürün pazarı “hazır beton
pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
(6) Hazır beton pazarında ilgili coğrafi pazarın belirlenmesinde, hazır betonun en fazla iki
saat içinde tüketilmesinin gerekli olması sebebiyle yaklaşık 50 km mesafeye kadar
taşınabiliyor olması göz önüne alınmaktadır. Önaraştırma konusu teşebbüsler Muş ili
merkezi ve çevresinde faaliyet göstermektedir. Bu çerçevede ilgili coğrafi pazar “Muş
ili” olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Değerlendirme
(7) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde; rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama
amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran ya da doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliği karar ve eylemleri
yasaklanmıştır. Bu kapsamda anlaşma olarak nitelendirilebilecek bir ihlalden söz
edebilmek için teşebbüslerin ortak bir amaç veya sonuca yönelik niyetlerinin
örtüştüğünün ve bu amaca yönelik bağlılığın bilinçli olduğunun ortaya konulması
gerekmektedir.
(8) Dosya kapsamında incelenen iddia, Muş ili Merkez ilçesinde faaliyet gösteren hazır
beton üreticisi teşebbüslerin, aralarında anlaşmak suretiyle hazır beton fiyatını
belirledikleri yönündedir. Bu amaçla raportörlerce, Bin-Durmaz Hazır Beton İnş. Harf.
Taah. Tic. Ltd. Şti. (BİNDURMAZ BETON), Şakir Yiğit Yiğit Maden İşletmeciliği
(YİĞİT BETON), Aykutlar Beton İnş. Nak. Pet. Ürün. San. Tic. Ltd. Şti. (AYKUTLAR
BETON), Muş Beton İnş. Haf. Nak. Tar. Hay. San. Dış Tic. Ltd. Şti. (MUŞ BETON),
Güleroğlu Gıda Tekstil Nak. İnş. San. ve Tic. Ltd. Şti. (GÜLEROĞLU) ve Cengizler
Beton İnşaat Nakliyat San. Tic. Ltd. Şti.(CENGİZLER BETON)’de yerinde inceleme
yapılmıştır.
(9) Dosya kapsamındaki iddiaların değerlendirilebilmesi amacıyla teşebbüslerden 2013
ve 2014 yılı satışları, çimento alımları ve maliyetlerine yönelik birtakım bilgiler talep
edilmiş, AYKUTLAR BETON, BİNDURMAZ BETON, CENGİZLER BETON,
GÜLEROĞLU ve YİĞİT BETON’dan gelen cevabi yazılar muhtelif tarihlerde Kurum
kayıtlarına intikal etmiştir. Ancak, raportörlere elektronik posta ile düzensiz bir takım
bilgiler gönderen MUŞ BETON, birden fazla yapılan telefon görüşmesine rağmen,
bilgi isteme yazısına, usulüne uygun ve tam bir cevap vermemiştir.
(10) Gerçekleştirilen yerinde incelemelerde, teşebbüsler arasında fiyatlar bazında bir
iletişimin varlığını destekler nitelikte herhangi bir bilgi ya da belgeye ulaşılamamıştır.
Bu nedenle, söz konusu iddianın desteklenip desteklenemeyeceğinin ortaya
konulabilmesi bakımından, teşebbüslerin fiyat hareketleri incelenmiştir.
14-28/562-243
3/5
(11) Dosyadaki bilgiler çerçevesinde, Muş ili Merkez ilçesinde faaliyet gösteren altı
teşebbüsten üçünün (BİNDURMAZ BETON, CENGİZLER BETON ve AYKUTLAR
BETON) bir süredir pazarda yer aldığı, diğer üç teşebbüsün ise (YİĞİT BETON,
GÜLEROĞLU ve MUŞ BETON) son iki yıl içerisinde faaliyete başladıkları
anlaşılmıştır. Teşebbüslerden temin edilen satış verilerine bakıldığında, sonradan
kurulan bu üç teşebbüsün satış miktarlarının diğer üç teşebbüse kıyasla oldukça
düşük seviyede olduğu dikkat çekmektedir. Bu bakımdan pazarın, ihtiyaç duyulanın
üzerinde bir üretim kapasitesine sahip olduğu, bu ihtiyacın da büyük oranda eskiden
beri faaliyet göstermekte olan üç adet teşebbüs tarafından karşılandığı
anlaşılmaktadır.
(12) Teşebbüslerden temin edilen bilgiler kullanılarak, satış fiyatlarının ve maliyet
kalemlerinin seyrine yönelik analizler yapılmıştır. Fiyat hareketleri aylık ortalama
fiyatlar bazında en çok tüketilen C25 ve C30 türü hazır beton ürünleri üzerinden ele
alınmış, maliyet artışına ilişkin hesaplamalar ise hazır beton üretiminin en önemli
girdileri olan çimento, yakıt, agrega ve elektrik dikkate alınarak yapılmıştır. Hazır
beton sektörü mevsimsellikten oldukça etkilenen bir piyasa olduğu için, fiyat
hareketlerinin analizinde hazır beton sektörünün en yoğun dönemi olan Nisan-
Ağustos ayları arasında kalan süre üzerine çalışmalar yoğunlaşmıştır.
(13) AYKUTLAR BETON, BİNDURMAZ BETON ve GÜLEROĞLU tarafından gönderilen
veriler aylık bazda yaşanan fiyat hareketlerini gözlemleme şansı sunarken;
CENGİZLER BETON tarafından gönderilen bilgiler bu tür bir değerlendirme
yapılmasına imkân vermemektedir. Zira CENGİZLER BETON tarafından
gerçekleştirilen satışların az sayıda müşteriye yapıldığı ve fiyatların dönem boyunca
sabit tutulduğu anlaşılmıştır. Son olarak YİĞİT BETON tarafından yapılan satışlar çok
düşük seviyede olduğundan; MUŞ BETON tarafından ise bilgi isteme yazısına yanıt
verilmediğinden ötürü bu iki teşebbüse de fiyat karşılaştırma analizinde yer
verilmemiştir.
(14) Dosya mevcudunda yer alan tablolardan; AYKUTLAR BETON, BİNDURMAZ BETON
ve GÜLEROĞLU’nun 2013 yılı Nisan-Ağustos ayları arasında gerçekleştirdiği C25 ve
C30 hazır beton satışlarının aylık ortalama fiyatları ile CENGİZLER BETON’un
satışlarının büyük çoğunluğunu oluşturan birkaç müşteriye yıl boyunca sunduğu
ortalama fiyatların incelendiği görülmüştür.1 Buna göre, 2013 yılında aylık ortalama
hazır beton fiyatlarının teşebbüsler bazında oldukça farklılık gösterdiği anlaşılmıştır.
Raportörlerce, teşebbüslerle yapılan görüşmelerde edinilen bilgiye göre, özellikle
sürekli müşterileri ile yapılan anlaşmalarda fiyatların piyasa fiyatına göre daha
aşağıda gerçekleştiği, sezon boyunca da bu müşterilere aynı fiyatın sunulduğu ifade
edilmiştir.
(15) Dosya mevcudunda ayrıntılarına yer verilen diğer bir analiz, 2014 sezonu yeni
açılmasına karşın, teşebbüslerden temin edilen veriler çerçevesinde sezonun ilk iki
ayı olan Mayıs ve Haziran aylarına dair aylık ortalama hazır beton satış fiyatlarının
karşılaştırılmasına ilişkindir. Bu analizde de AYKUTLAR BETON, BİNDURMAZ
BETON ve GÜLEROĞLU için aylık bazda, CENGİZLER BETON için ise sezonluk
bazda ortalama fiyatlar incelenmiştir. 2014 yılında satış gerçekleştirmemesi sebebiyle
YİĞİT BETON’a yer verilmemiştir. Analize göre, hazır beton fiyatları 2013 yılına
kıyasla artmış olmakla birlikte, teşebbüslerin fiyatlarının birbirlerinden farklılaştığı ve
aylar bazında değişkenlik gösterdiği görülmüştür. CENGİZLER BETON tarafından az
1 Fiyatlar içerisinde tutarlılık oluşturabilmesi ve daha sağlıklı bir gösterge olabilmesi bakımından 50 m3
ve üzerindeki miktarlarda kurumsal müşterilere yapılan satışlar dikkate alınmıştır.
14-28/562-243
4/5
sayıdaki ana müşterilerine sezonluk olarak sunulan hazır betonun fiyatı da diğer
teşebbüslerin aylık ortalama fiyatlarına kıyasla farklılık sergilemektedir.
(16) Dosya mevcudundan, anılan analizleri gösterir grafiklerin de hazırlandığı
anlaşılmıştır. Bu çerçevede, teşebbüsler tarafından sunulan hazır beton fiyatlarının
sezon boyunca farklı bir seyir izlediği ve yer verilen dönemler içerisinde fiyat
seviyelerinde bir yakınsamanın olmadığı görülmüştür. Ancak, analizde dikkat çeken
husus, 2014 sezonunun başlaması ile birlikte fiyatlarda yaşanan artıştır. 2013 yılında
piyasada ortalama 90 TL/m3 civarında seyreden hazır beton fiyatı, yeni sezonun
başlaması ile birlikte 100 TL/m3 bandına çıkmış, yaklaşık olarak %11’lik bir fiyat artışı
gerçekleşmiştir. Bu çerçevede, söz konusu fiyat artışının maliyet artışıyla açıklanıp
açıklanamayacağını tespit etmek amacıyla maliyet kalemlerinde yaşanan değişimler
de incelenmiştir.
(17) Hazır betonun maliyetlerinin yaklaşık %65’ini çimento ve agrega, %20’sini motorin,
taşıma ve pompalama maliyetleri oluşturmaktadır. Bu çerçevede yapılan inceleme
sonucunda, hazır beton fiyatlarının artış gösterdiği 2014 sezonu başından itibaren
çimento fiyatlarında yaklaşık %14’lük bir fiyat artışının gerçekleştiği anlaşılmıştır.
Teşebbüs yetkililerince yapılan açıklamalarda da çimentoda yaşanan fiyat artışının
hazır beton fiyatlarını oldukça etkilediği ifade edilmiştir. Çimento dışında yer alan
maliyet kalemlerinin 2013 sezonu sonundan 2014 sezonu başına dek gösterdiği
değişimlere bakıldığında ise, agregada birim fiyatın artarak 7 TL’den 10 TL’ye
yükseldiği; motorin fiyatlarının ihmal edilebilecek düzeyde artış gösterdiği; çimento
sektörü ÜFE düzeyinin aynı dönemde %19,36 arttığı tespit edilmiştir.
(18) Bu veriler çerçevesinde, teşebbüsler arasında fiyatların sabitlenmesine yönelik bir
anlaşmanın varlığına işaret eden bilgi, belge veya tespitin bulunmadığı, ayrıca hazır
beton fiyatlarında yaşanan artışın maliyet kalemlerinde yaşanan artıştan etkilendiği
sonucuna varılmıştır.
(19) Buna karşılık, yerinde inceleme esnasında raportörlerce tebliğ edilen Bilgi İsteme
Tutanağı’nda belirtilen bilgileri Rekabet Kurumuna sunmayan MUŞ BETON hakkında
4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi (c) bendine istinaden idari para cezası verilmesinin
gerektiği kanaatine varılmıştır. Ancak, adı geçen teşebbüsün cezaya esas teşkil
edecek gayri safi gelirine ilişkin bilgi/belge temin edilemediğinden, bu hususun söz
konusu bilgi/belgenin sağlanmasını takiben değerlendirilmesine karar verilmiştir.
J. SONUÇ
(20) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Muş ili Merkez ilçesinde faaliyet gösteren ve önaraştırmaya konu olan hazır beton
üreticisi teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına;
2. Yerinde inceleme sırasıda talep edilen bilgilerin verilmemesi nedeniyle Muş Beton
İnş. Haf. Nak. Tar. Hay. San. Dış Tic. Ltd. Şti.’ye 4054 sayılı Kanun’un 16.
maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi uyarınca idarî para cezası verilmesi
gerekmekle birlikte, adı geçen teşebbüsün cezaya esas teşkil edecek gayri safi
gelirine ilişkin bilgi/belgenin temin edilmesini takiben bu hususun
değerlendirilmesine
14-28/562-243
5/5
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy