1 REKABET
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-3-98 (Devralma)
Karar Sayısı : 03-60/727-339
Karar Tarihi : 11.9.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Rıfkı ÜNAL,
Kublay ATASAYAR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B- RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Bülent GÖKDEMİR
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: Nike Inc.
Temsilcisi: Av. Muharrem KÜÇÜK
Beybi Giz Plaza Meydan Sok. No: 28 K: 14
34398 Maslak/İstanbul
D- TARAFLAR: Nike Inc.
One Bowerman Drive Beaverton Or 97005-6453 ABD
Converse Inc.
One Higt Street NorthAndover Massachusetts
01845 ABD
E- DOSYA KONUSU: Nike Inc.’ın tamamına sahip olduğu iştiraki Linus
Acquisition Inc.’ın Converse Inc.'i devralması işlemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.7.2003 tarih, 3516 sayı; 20.8.2003
tarih, 4037 sayı ve 2.9.2003 tarih 4262 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 4.9.2003 tarih,
2003-3-98/Öİ-03-AÇ sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu 5.9.2003 tarih,
REK.0.07.00.00/117 sayılı Başkanlık önergesi ile 03-60 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Converse Inc.'in Nike Inc.
tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebine ilişkin olarak;
1- İlgili ürün pazarı olarak belirlenen spor ayakkabı, spor giysi ve spor aksesuar ve
malzemeleri pazarlarında söz konusu teşebbüslerin toplam pazar paylarının %25
eşiğinin altında olmasına karşın, toplam ciroları bakımından 4054 sayılı Kanun’un
7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir
devir işlemi olduğu,
2- Bu işlem sonucunda aynı Kanun’un 7. maddesinde belirtilen hakim durumun
yaratılması veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin
2 REKABET
önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı, bu nedenle bildirim konusu
devralma işlemine izin verilmesi gerektiği,
ifade edilmiştir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Nike Inc. (Nike)
Merkezi Oregon ABD’de olan Nike, dünyanın en büyük spor giyim ve
malzemeleri satan teşebbüsüdür. Şirketin 2002 yılında dünya çapındaki cirosu
yaklaşık 10,7 milyar ABD Doları olup, aynı dönemdeki Türkiye cirosu yaklaşık
30 milyon ABD Doları olarak gerçekleşmiştir. Türkiye’de satılan Nike ürünlerinden
ayakkabıların ve malzemelerin tamamı yurtdışından ithal edilirken, spor giysilerinin
bir kısmı Türkiye’de üretilebilmektedir.
Nike Converse Inc.'i devralmak amacıyla Linus Acquisition Inc. (Linus) ’ın adı
altında yeni bir şirket kurmuştur. Devralma sonrasında Linus feshedilecek ve
Converse Inc. Nike’ın kontrolünde faaliyetlerine devam edecektir.
H.1.2. Converse Inc. (Converse)
Devralınan teşebbüs olan Converse’in merkezi Deleware ABD’dedir.
1920-1970 yılları arasında ünlü basketbol ayakkabı markası Chucks ile bu alanda
rakipsiz olan Converse zamanla pazar gücünü kaybetmiş ve Nike pazarda önemli bir
teşebbüs haline gelmiştir. Converse’in 2002 yılında dünya çapındaki cirosu yaklaşık
205 milyon ABD Doları olarak gerçekleşmiştir. Converse’in Türkiye’deki faaliyetleri
oldukça sınırlı düzeydedir. İstanbul’da Con-Teks İç ve Dış Tic. A.Ş. ticaret unvanlı
firmaya lisans hakkını devretmiş olan Converse bu lisansın karşılığı olarak
2002 yılında 188 bin ABD Doları gelir elde etmiştir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. Sektöre İlişkin Bilgiler
Spor ayakkabı pazarında faaliyet gösteren en büyük teşebbüsler Nike ve
Adidas’tır. Marka oluşturamamış çok sayıdaki spor ayakkabı üreticilerinin faaliyet
gösterdiği bu pazarda Nike’ın pazar payı %….’dir. Dosya mevcudu bilgi ve belgeden,
pazarın yaklaşık yarısının markasız ürünlerden oluştuğu, Nike'ın faaliyet
göstermediği markasız ürünler segmenti hariç tutulduğunda markalı ürünler
pazarındaki payının yaklaşık %…. olduğu anlaşılmıştır.
Converse’in Türkiye’deki faaliyetleri oldukça sınırlı düzeydedir. Türkiye’de tek
bir firmaya lisans hakkını devretmek suretiyle faaliyetlerini sürdüren Converse’in
spor ayakkabı pazarındaki payı %…. civarındadır. Spor ayakkabı pazarında faaliyet
gösteren firmaların pazar payları Tablo-1'de sunulmuştur.
3 REKABET
Tablo 1- Spor Ayakkabı Pazarında Faaliyet Gösteren
Teşebbüsler ve Pazar Payları
Firma
Markasız Ürünler
de Dahil Pazar
Payı (%)
Markasız Ürünler Hariç
Pazar Payı (%)
Nike ….. …..
Adidas ….. …..
Puma ….. …..
Kinetix ….. …..
Reebok ….. …..
Jump ….. …..
Diğer ….. …..
Nike’ın faaliyet gösterdiği diğer bir pazar olan spor giyim pazarı spor ayakkabı
pazarına benzer özellikler göstermektedir. Eşofman, tişört ve şort gibi giysilerden
oluşan spor giyim pazarındaki ürünler sportif amaç dışında gündelik aktiviteler için
de kullanılabilmektedir. Spor giyim pazarında yaklaşık 8,5 milyon ABD Doları satış
geliri elde eden Nike’ın bu pazardaki payı %...’dır.
Nike, spor ayakkabı ve giyim ürünlerinin bir tamamlayıcısı olarak spor
aksesuar ve malzemeleri pazarında da faaliyet göstermektedir. Çantalar,
bandanalar, gözlükler, kaykaylar ve spor topu gibi birçok üründen oluşan bu pazarda
Nike yaklaşık ….. milyon ABD Dolarlık cirosu ile %…. pazar payına sahiptir.
H.2.2. İlgili Ürün Pazarı
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi uyarınca ilgili ürün pazarının tespitinde;
tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan
mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, tespit edilen pazarı
etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirilebilmektedir.
Devralan konumundaki Nike sayıları ve çeşitleri oldukça fazla olan sportif
amaçlı ürünlerin satışı ile iştigal etmektedir. Devralınan konumundaki teşebbüs olan
Converse’in ise Türkiye’deki faaliyetleri bir teşebbüse lisans hakkını devretmekten
ibarettir. Yukarıda yapılan açıklamalar ışığında, spor ayakkabı pazarı, spor giyim
pazarı ve spor aksesuar ve malzemeleri pazarı ilgili ürün pazarları olarak
belirlenmiştir. Nike’ın faaliyet gösterdiği markalı ürünler ile faaliyet göstermediği
markasız ürünler arasında önemli fiyat farklılıkları bulunması ve çoğunlukla bu iki
ürün grubunun farklı müşteri segmentlerine hitap etmesi nedeniyle, markasız ürünler
ilgili ürün pazarına dahil edilmemiştir. Ancak, markasız ürünler ile markalı ürünler
arasında sınırlı da olsa bir ikame olduğu gözönünde bulundurulmalıdır. Diğer
yandan, Nike tarafından üretilen spor ayakkabılarının sadece sportif faaliyetler için
değil, aynı zamanda gündelik faaliyetler için de alınıyor olması nedeniyle, tamamen
gündelik faaliyetler için üretilen Timberland, Camper ve Diesel gibi ürün grupları da
ilgili ürün pazarına dahil edilmiştir.
H.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
Teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri alanın, rekabet koşullarının yeterli
derecede homojen ve özellikle rekabet koşullarının komşu bölgelerden hissedilir
4 REKABET
derecede farklı olması; ilgili coğrafi pazarın tespitinde büyük bir önem taşımakta ve
belirleyici olmaktadır.
Nike’ın Türkiye genelinde faaliyet göstermesi ve söz konusu ürünler
bakımından pazara giriş, arz kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve
satış koşullarının bölgesel bir farklılık göstermemesi dikkate alınarak, ilgili coğrafi
pazar Türkiye Cumhuriyeti sınırları olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Dosya konusu devralma işleminin gerçekleşebilmesi için Nike tarafından
Linus adı altında bir şirket kurulmuştur. Linus’un Converse hisselerini devralmasının
ardından Linus’un tüzel kişiliği sona erecek, Converse Nike’ın kontrolünde
faaliyetlerini sürdürmeye devam edecektir.
H.3.1. Kontrol Değişikliği
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ'in birleşme ve devralma sayılan halleri belirten
2. maddesinin (b) bendinde "Herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir
teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da
kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması veya kontrol
etmesi", Tebliğ kapsamında kabul edilmiştir.
Bildirim konusu olan işlem neticesinde Converse’in kontrolünün tamamen
Nike’a geçecek olması nedeniyle, söz konusu işlem 1997/1 sayılı Tebliğ anlamında
bir devralma işlemidir.
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde belirtilen bir birleşme veya devralma
sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin
tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının
%25’i aşması veya toplam cirolarının 25 trilyon Türk Lirasını aşması halinde Rekabet
Kurulu’ndan izin almaları gerekmektedir.
Devralınan teşebbüs olan Converse’in Türkiye’de elde ettiği gelir yaklaşık ….
milyar TL, devralan konumundaki Nike’ın 2002 yılı cirosu …. trilyon TL olarak
gerçekleşmiştir. Dolayısıyla, söz konusu devir işlemi izne tabidir.
H.3.2. Hakim Durum Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun'un 7. maddesinin birinci fıkrasında, bir veya birden fazla
teşebbüsün hakim durum yaratmaya ya da hakim durumlarını güçlendirmeye yönelik
olarak piyasadaki rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde
birleşmeleri veya bu sonucu doğuracak şekilde bir teşebbüsün başka bir teşebbüsü
devralması hukuka aykırı bulunmuş ve yasaklanmıştır.
İlgili pazar olarak belirlenen spor ayakkabı, spor giysi ve spor aksesuar ve
malzemeleri pazarlarında çok sayıda teşebbüs faaliyet göstermektedir. Sektöre
İlişkin Bilgiler bölümünde yer verildiği üzere, Nike’ın bu üç pazarın herhangi birinde
hakim durumda olduğunu ileri sürmek mümkün değildir. Devralınan teşebbüs olan
Converse’in ilgili pazarların hiçbirinde %0.1’den daha fazla bir paya sahip olmadığı
gözönünde bulundurulduğunda, inceleme konusu devralma neticesinde hakim
durum yaratılması söz konusu değildir.
5 REKABET
H.3.3. Birleşme Anlaşmasının 5.7.(b) Maddesi
Bildirim konusu devralma işlemi, hakim durum yaratarak rekabetin önemli
ölçüde azalmasına yol açabilecek mahiyette olmamasına rağmen, birleşme işleminin
tam anlamıyla gerçekleştiği Yürürlük Tarihine kadar, ayakkabı satışıyla iştigal eden
başka bir teşebbüsü Converse’in izni olmadan iktisap girişiminde bulunmayacağı
yönünde Nike’a getirilen yükümlülüğün ele alınması gerekmektedir. Birleşme
anlaşmasının 5.7.(b) maddesine aşağıda yer verilmiştir.
“Yürürlük Zamanından önce, Şirketin (Converse) önceden yazılı rızası olmaksızın,
ki bu rıza makul olmayan şekilde alıkonulmayacak veya geciktirilmeyecek, Ana
Şirket (Nike) (i) gelirlerinin büyük kısmını en son tamamlanmış mali yılda ayakkabı
satışından sağlamış, ve (ii) toplam $100,000,000’u aşan karşılık için herhangi bir
işletmeyi iktisap etmek amacıyla herhangi bir işleme girmemeyi kabul eder. Açıklığa
kavuşturmak için, Şirket, iyi niyetle böyle bir iktisabın Birleşmenin zamanında
Kapanışını veya HSR onayını geciktirebileceği veya tehlikeye atabileceğini
belirlerse, Şirket bu rızayı alıkoyabilir veya geciktirebilir.”
Yukarıda yer verildiği üzere, rakip teşebbüsleri ve değeri "$100,000,000"u
aşan bir şirketi iktisap etmesi durumunda Nike’ın Converse’den izin alması
zorunluluğu getirilmektedir. Ancak, Nike’a getirilen bu yükümlülük sadece "Yürürlük
Tarihine" kadardır. Dolayısıyla, "Yürürlük Tarihini" müteakiben Nike istediği firmayı
iktisap edebilme hakkına sahip olacaktır. Ayrıca, bu tür bir düzenlemenin amacı
anlaşma hükmünde açıkça belirtilmiştir. Buna göre, Converse kendisine bildirilen bu
tür bir iktisap niyetinin,1 özellikle Rekabet Hukuku açısından bazı sakıncaları
beraberinde getirdiğini ve dolayısıyla kendi devir işleminin gerçekleşmesini tehlikeye
sokabileceğini düşünmesi durumunda bu tür bir iktisabı engelleyebilecektir. Sonuç
olarak, Nike’a muvakkaten getirilen bu yükümlülüğün rekabet ihlali niteliğinde bir
hüküm olmadığı kanaatine varılmıştır.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında, Converse’in Nike tarafından
devralınması işleminin; tarafların ilgili ürün pazarındaki toplam ciroları yönüyle,
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1998/2 sayılı Tebliğ ile
değişik 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ'in 4. maddesi kapsamında Rekabet Kurulu’nun iznine
tabi bir işlem olduğuna, ancak hakim durum yaratılmasına veya mevcut bir hakim
durumun güçlendirilerek rekabetin önemli ölçüde azaltılmasına yol açmayacağı
anlaşıldığından söz konusu işleme izin verilmesine
OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
1 Sözleşme hükmünde geçen “HSR onayı”, ABD’de birleşme veya devralma işlemi gerçekleştirecek
olan teşebbüslerin Hart-Scott-Rodino Antitrust Improvements Act uyarınca Federal Ticaret
Komisyonu’ndan almaları gereken onayı ifade etmektedir.
Full & Egal Universal Law Academy