Novartis AG tarafından Nestle SA'nın elinde bulunan yaklaşık %52,15 oranındaki Alcon, Inc. (Alcon) hissesinin devralması işlemine izin verilmesi talebi - Karar Sayı 10-49/929-327

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2010-1-106 (Devralma)
Karar Sayısı : 10-49/929-327
Karar Tarihi : 08.07.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE, 10
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Mustafa Oğuzcan BÜLBÜL, Cemal Ökmen YÜCEL,
Tuğçe KOYUNCU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Novartis AG
Temsilcileri: Tolga İŞMEN, Hakkı Can YILDIZ
Büyükdere Caddesi Maya Akar Center No:100-102,
Kat:18 34394 Esentepe/İstanbu
- Nestle S.A. 20
Temsilcileri: Gönenç GÜRKAYNAK, Murat Hakan ÖZGÖKÇEN
Çitlenbik Sokak, No:12 Yıldız Mah. 34349 Beşiktaş/İstanbul
D. TARAFLAR : - Novartis AG
Lichtstrasse 35, 4056 Basel, İSVİÇRE
- Nestle S.A.
Avenue Nestlé 55 1800 Vevey, İSVİÇRE
E. DOSYA KONUSU: Novartis AG tarafından Nestle SA'nın elinde bulunan yaklaşık
%52,15 oranındaki Alcon, Inc. (Alcon) hissesinin devralması işlemine izin verilmesi
talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 20.04.2010 tarih ve 3263 sayı ile giren ve 30
eksiklikleri 05.07.2010 tarihinde tamamlanan bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin
Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”in ilgili hükümleri uyarınca
düzenlenen 06.07.2010 tarih ve 2010-1-106/Öİ-10-336.MOB sayılı Devralma Ön İnceleme
Raporu 07.07.2010 tarih ve REK.0.05.00.00-120/260 sayılı Başkanlık önergesi ile 10-49
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Bildirim konusu devralma işleminin, 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir işlem
olduğu,
- Söz konusu devir işleminin, tarafların beraberce faaliyet gösterdiği pazarlardan S1E 40
Miyotikler ve Antiglokom İlaçları pazarındaki faaliyetleri sonucunda elde ettikleri ciro
veya pazar paylarının, 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4.
maddesindeki eşikleri aşmaması nedeniyle anılan işlemin söz konusu pazar için izne
tabi olmadığı,
10-49/929-327
2
- Söz konusu devir işleminin, taraflardan Alcon Inc.’in tek başına faaliyet gösterdiği
pazarlardan S1C Oftalmik Antienfektifler ve S1F Midriatik ve Sikloplejikler
pazarlarındaki faaliyetleri sonucunda elde ettikleri ciro veya pazar paylarının, anılan
Tebliğ’in 4. maddesindeki eşikleri aşmaması nedeniyle, işlemin söz konusu pazarlar
için izne tabi olmadığı,
- Söz konusu devralma işleminin, tarafların faaliyetleri sonucunda elde ettikleri toplam 50
ciro veya pazar paylarının, S1A Oftalmolojik Antienfektifler, S1B Oftalmolojik
Kortikosteroidler, S1G Oküler Antialerjikler, Dekonjestanlar ve Antiseptikler, S1H
Oftalmolojik Lokal Anestezikler, S1K Suni Gözyaşı ve Oküler Lübrikantlar, S1L Kontakt
Lens Solüsyonları, S1R Oftalmik Non-Steroid Antiflematuarlar, S1T Oftalmolojik
Diagnostik Ajanlar ile Katarakt ve Vitreoretinal Cerrahi Gereçler pazarlarında anılan
Tebliğ’in 4. maddesindeki eşikleri aşması nedeniyle izne tabi olduğu,
- Söz konusu devralma işlemine, S1A Oftalmolojik Antienfektifler, S1H Oftalmolojik Lokal
Anestezikler, S1K Suni Gözyaşı ve Oküler Lübrikantlar, S1L Kontakt Lens Solüsyonları,
S1R Oftalmik Non-Steroid Antiflematuarlar ve S1T Oftalmolojik Diagnostik Ajanlar ile
Katarakt ve Vitreoretinal Cerrahi Gereçler pazarlarında 4054 sayılı Kanun’un 7. 60
maddesinde belirtilen nitelikte hâkim durum yaratılmasının veya mevcut hâkim
durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz
konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilebileceği,
- Söz konusu devralma işlemine, S1B Oftalmolojik Kortikosteroidler ve S1G Oküler
Antialerjikler, Dekonjestanlar ve Antiseptikler pazarlarında 4054 sayılı Kanun’un 7.
maddesi ile yasaklanan, bir ya da birden fazla teşebbüsün hâkim durum yaratmaya
veya mevcut hâkim durumlarını güçlendirmeye yönelik olması, bu nedenle ülkenin
bütünü yahut bir kısmında sayılan ürün pazarlarındaki rekabeti önemli ölçüde azaltacak
nitelikte olması nedeniyle izin verilemeyeceği,
- Ancak, işlemin alıcı tarafı olan Novartis A.G. tarafından karar tarihinden itibaren bir yıl 70
içinde yerine getirileceği beyan edilen ve sonucunda devralmanın olumsuz etkilerinin
giderilebilmesi ve devralma öncesi duruma dönülebilmesi mümkün olacak;
 S1B grubunda Oftalmolojik Kortikostreoidler pazarında Novartis’e ait olan
Efemoline adlı ilacın, bütün haklarının 3. kişilere uygun hukuki yöntem ile devri
(satış yoluyla tam mülkiyet devri ya da süresiz lisans devri),
 S1G grubunda Oküler Antialerjikler, Dekonjestanlar ve Antiseptikler pazarında
Novartis’e ait olan Zaditen adlı ilacın, bütün haklarının 3. kişilere uygun hukuki
yöntem ile devri (satış yoluyla tam mülkiyet devri ya da süresiz lisans devri)
taahhütleri doğrultusunda, anılan işleme izin verilebileceği görüşü ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 80
H.1. Devralma İşlemi
Novartis A.G. (Novartis), Alcon, Inc. (Alcon) hisselerinin alımına ilişkin olarak 06.04.2008
tarihinde Nestle S.A. (Nestle) ile imzalamış olduğu Alım ve Opsiyon Sözleşmesinde iki
farklı işlem düzenlenmiştir. Buna göre, Novartis öncelikle Nestlé’nin o tarihte elinde
bulunan yaklaşık %77 oranındaki Alcon hissesinden %24,85’ini devralmış; Nestlé’nin
Alcon’da sahip olmaya devam ettiği %52,15 oranındaki hisseye ilişkin olarak da Novartis
adına bir alım hakkı tanınmıştır. 04.07.2010 tarihinde ise Novartis, Nestlé’nin Alcon’da
sahip olmaya devam ettiği yaklaşık %52,15 oranındaki hisseye ilişkin olarak işbu karara
konu olan alım hakkını kullanmıştır. Böylece Novartis, Alcon’un %77 çoğunluk hissesine
sahip olacaktır. Bahse konu devir işlemi aşağıdaki tabloda özetlenmiştir: 90
10-49/929-327
3
Tablo 1- Devralma İşlemi Öncesi ve Sonrası Hissedarlık Yapısı
Mevcut Durum Devir Sonrası Durum
Adı Hissedarlık Oranı (%) Adı Hissedarlık Oranı (%)
Nestle S.A. (….) Novartis (….)
Novartis (….) Halka açık oran (….)
Halka Açık oran (….)
Toplam 100,00
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarı, başvuru konusu işlem kapsamında devre konu olan Alcon’un faaliyette
bulunduğu ATC-3 sınıfları olan “S1A – Oftalmolojik Antienfektifler, S1B – Oftalmolojik
Kortikosteroidler, S1C – Oftalmik Antienfektifler, S1E –Miyotikler ve Antiglokom İlaçları,
S1F – Midriatik ve Sikloplejikler, S1G – Oküler Antialerjikler, Dekonjestanlar ve
Antiseptikler, S1H – Oftalmolojik Lokal Anestezikler, S1K – Suni Gözyaşı ve Oküler
Lübrikantlar, S1L– Kontakt Lens Solüsyonları, S1R Oftalmik Non-Steroid Antiflematuarlar
(NSAID), S1T – Oftalmolojik Diagnostik Ajanlar, Katarakt ve Vitreoretinal Cerrahi 100
Gereçler” olarak tanımlanmıştır. Dosyadaki bilgilere göre bu pazarlardan; S1A, S1B, S1E,
S1G, S1K, S1L ve S1R pazarlarında tarafların faaliyetlerinin çakıştığı anlaşılmaktadır.
İlgili ürün pazarlarının her birisi, ATC-4 seviyesine inilmek suretiyle daha dar alt pazar
tanımları yapılmadan, ATC-3 kategorisinde belirlenmiştir. Bunun nedenlerine işbu karara
konu olan raporda ayrıntılı bir şekilde yer verilerek; söz konusu pazarlarda tarafların
ilaçlarının endikasyonlarına göre daha küçük alt pazarlara ayrılmasının gerekli ve
mümkün olup olmadığının tespiti için raportörlerce; depolar, medikal depolar, rakip ilaç
firmaları, doktorlar, göz hastanelerinin de içinde bulunduğu geniş bir kitle ile görüşmeler
yapılmıştır. Yapılan görüşmeler ve tarafların konuya ilişkin beyanlarının değerlendirilmesi
neticesinde, yukarıda belirtilen kategoriler altında yer alan ilaçların, tarafların ilaçları da 110
dahil olmak üzere, ATC-4 bazında daha küçük alt pazarlara bölünmesine gerek olmadığı;
bu bağlamda, ilgili ürün pazarının anılan pazarlar olarak tanımlanmasının, gerekli
değerlendirmelerin yapılabilmesi için yeterli olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Bildirim konusu işlem kapsamında yapılan değerlendirmeler neticesinde ülke genelinde
rekabet şartlarının bölgesel olarak farklılık göstermemesi nedeniyle ilgili coğrafi pazar
“Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. İlaç Sektörüne İlişkin Bilgiler
H.3.1.1. Genel Bilgiler 120
Avrupa Komisyonu tarafından ilaç sektöründeki devralmalara ilişkin kararlar1
incelendiğinde, birbiriyle rakip iki ilaç üreticisi teşebbüsün birleşmesi durumunda genel
olarak iki çeşit riskten bahsedildiği görülmektedir. Bu risklerden kaynaklanan rekabeti
kısıtlayıcı durumların, özellikle devralınan teşebbüsün eşdeğer ilaç üreticisi, devralan
tarafın ise orijinal ilaç üreticisi olduğu durumlarda ortaya çıkmasının çok daha kolay

1 Comp/M.5253-Sanofi-Aventis/Zentiva; Comp/M.5295-Teva/Barr; Comp/M.3751 Novartis/Hexl; Comp/M.1846 Glaxo
Wellcome/Smithkline Beecham; Comp/M.3544 Bayer Healthcare/Roche (OTC Business); Comp/M.3394
Johnson&Johnson/Johson&Johnson MSD Europe;Comp/M.4402 UCB/Schwarz Pharma;Comp/M.1878 Pfizer/Warner
Lambert;Comp/M.5555 Novartis/EBEWE.
10-49/929-327
4
olduğu vurgulanmakta ve orijinal ilaç üreticisi-eşdeğer ilaç üreticisi taraflı devralmalar
üzerinde hassasiyetle durulduğu görülmektedir.
Bu bağlamda, Avrupa Komisyonu kararlarında bahsedilen riskler şu iki grupta toplanabilir:
 Genel anlamda rekabetin kısıtlanması riski, devralan tarafın orijinal ilaç üreticisi,
devralınan teşebbüsün de eşdeğer ilaç üreticisi olduğu durumda ortaya çıkmaktadır. 130
Rekabetin kısıtlanması ihtimalinin arttığı durum ise devralan tarafın sahip olduğu orijinal
ilaçların yer aldığı ATC-3 ve/veya ATC4 pazarlarında kendisine birebir rakip olacak
eşdeğer ilaçları üretmek için ruhsat başvurusunda bulunmuş olan bir eşdeğer ilaç
üreticisinin, söz konusu eşdeğer ilaçların rakibi orijinal ilaç üreticisi tarafından
devralınmasıdır (Hazırlık Aşamasında Rekabet).
 Rekabetin kısıtlanması ihtimalinin arttığı ikinci durum ise, fiilen eşdeğer ilaç üretmekte
olan bir ilaç üreticisinin, ilgili ürün pazarında rakibi olan bir orijinal ilaç üreticisi
tarafından alınmasının, genel anlamda ilaç sektöründe oluşması teşvik edilen eşdeğer
rekabetini yaratan teşebbüslerin sayısının azalmasına, dolayısıyla eşdeğer rekabetin
zayıflamasına neden olunmasıdır (Eşdeğer Rekabet). 140
Başvuru konusu devralma işleminin taraflarının her ikisi de orijinal ilaç üreticisi
olduğundan, yukarıda yer verilen risklerin doğması söz konusu değildir. Ancak bu durum,
belirli ilgili ürün pazarlarında tarafların olası bir devralma işlemi sonrasında rekabeti
sınırlayıcı durumlar ortaya çıkmayacağı anlamına gelmemektedir. Bu bağlamda, tarafların
ilgili ürün pazarlarındaki durumuna ilişkin detaylı değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir.
H.3.1.2. Hesaplamalarda Kullanılan Veriler
Başvuru konusu devralma işleminin değerlendirilmesinde, Intercontinental Marketing
Services (IMS) Türkiye’den alınan veriler kullanılmıştır. Bu veriler hem ATC-3 hem de
ATC-4 sınıfında alınmış olup, değerlendirmelere esas teşkil etmek üzere kutu bazındaki
pazar payları değil, Rekabet Kurulunun ve Avrupa Komisyonu’nun geçmiş kararlarına 150
uygun olarak ciro bazında pazar payları dikkate alınmıştır.
H.3.1.3. İlaç Endüstrisinin Giriş Engelleri
İlaç endüstrisinin yoğun regülasyon içeren yapısı, bu sektöre girmek isteyen teşebbüsler
için önemli bir giriş engeli oluşturmaktadır. Bu endüstride, fikri mülkiyet haklarından
kaynaklanan yüksek fiyatlar girişi çekici hale getirebileceği gibi; herhangi bir fikri mülkiyet
koruması bulunmaması ya da çok sıkı regülasyon nedeniyle fiyatları düşmüş olması yeni
giriş yapmayı düşünen teşebbüsleri caydırabilecek niteliktedir.
Eşdeğer ilaç üretimi için Türkiye pazarına girmeyi düşünen bir teşebbüsün geçeceği farklı
aşamalar bulunmaktadır ve her aşama farklı maliyet kalemlerinin ortaya çıkmasına neden
olmaktadır. Bu aşamalar kısaca şu şekildedir: 160
H.3.1.3.1. Ruhsatlandırma Sistemi
İlaç endüstrisi devlet tarafından yüksek derecede düzenlenen bir pazardır. Pazara giriş
için tescil sistemi söz konusu olup, bu sistem Sağlık Bakanlığı’nın kontrolündedir. 1262
Sayılı Kanun ve 19.01.2005 tarih ve 25705 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Beşeri
Tıbbi Ürünler Ruhsatlandırma Yönetmeliği uyarınca (Ruhsatlandırma Yönetmeliği), Sağlık
Bakanlığı Türkiye’de üretilen veya diğer ülkelerden ithal edilen tüm beşeri ilaçların
ruhsatlandırma ve tescilini yapmaktadır. Ruhsatlandırma süreci;
 Ruhsat başvuru dosyasının hazırlanması,
 Ruhsat Başvuru dosyasının Sağlık Bakanlığı’na sunulması
10-49/929-327
5
 Sağlık Bakanlığı Ön İnceleme Komisyonu tarafından başvurunun Ruhsatlandırma 170
Yönetmeliği’ne uygunluğunun denetlenmesi,
 İlacın formülasyonu, analiz ve kontrol metotlarının uygunluğu, ürün spesifikasyonu
gibi konuların “Farmasötik Teknoloji Komisyonu”nda değerlendirilmesi,
 Numunelerin Sağlık Bakanlığı Refik Saydam Hıfzıssıhha Enstitüsü İlaç Kontrol
Laboratuarında analiz edilmesi,
 Biyoeşdeğerlik komisyonunda değerlendirme,
 İlacın ambalajındaki ifadeler ve KÜB-KT’nin KÜB-KT İnceleme Komisyonu
tarafından incelenmesi,
 Fiyat belirleme süreci,
 Ruhsat kesimi (fiyat tespitinden sonra ruhsat düzenlenir) 180
aşamalarından meydana gelmektedir. Ruhsatlandırma başvurusunda bulunan her bir
teşebbüs, ruhsatlandırmanın tamamlanması ile birlikte beşeri ilaçların dağıtımı pazarına
girebilmektedir. Sağlık Bakanlığı’nın eşdeğer ilaç üreticisi şirketler için ruhsatlandırma
başvurularını inceleme prosedürü, eşdeğer ilaç üreticisi teşebbüslerin Rekabet Kurumu’na
gönderdiği bilgilerden elde edilen bilgiler ışığında, ortalama olarak 685 gün sürmektedir.
H.3.1.3.2. Sosyal Güvenlik Kurumu ve Geri Ödeme
Bir eşdeğer ürün için ruhsat alınmasından sonra, Ruhsatlandırma Yönetmeliği’nin 26.
maddesi gereği, eşdeğer ürünün pazarlama ve satışından önce satış izni alınması
gerekmektedir. Bu izin, piyasaya ilk defa çıkacak olan ilacın, piyasaya çıkacak son haliyle
ambalajlanmış numunesinin Sağlık Bakanlığı’na gönderilmesiyle verilmektedir. Bu 190
sürecin, eşdeğer ilaç üreticisi teşebbüslerin Rekabet Kurumu’na gönderdiği bilgilerden
elde edilen bilgiler ışığında, ortalama olarak 24 gün sürmekte olduğu görülmektedir.
Pazarlama ve satış işlemi için gerekli işlemlerin tamamlanmasının ardından, Sosyal
Güvenlik Kurumu’nun (SGK) geri ödeme sistemine dahil olmak için başvuru yapılması
gerekmektedir. Türkiye’de satılmakta olan ilaçların büyük çoğunluğu SGK tarafından
yürütülmekte olan geri ödeme sistemi altındadır. Buna göre SGK, bu sistem kapsamındaki
ilaçların bedelini kısmen veya tamamen doğrudan eczaneye ödemektedir. Bir ilacın katkı
payı ödenmeksizin bedelinin tamamen SGK tarafından geri ödeniyor olması halinde ilacı
alan hasta, aldığı ilaç karşılığında hiçbir bedel ödemeyecektir. Bunun yanında
Türkiye’deki hastanelerin çoğunluğunu oluşturan devlet hastaneleri de geri ödeme 200
sisteminde yer alan ilaçları kullanmaktadır. Bu nedenle, bir ürünün geri ödeme sistemine
alınması oldukça önemli bir husustur.
SGK’nin geri ödeme sistemine yapılacak başvurunun ne kadar sürede
sonuçlandırılacağına ilişkin kesin bir süre olmayıp, SGK “Ödeme Komisyonu’nun Çalışma
Usul ve Esasları Hakkında Yönerge” doğrultusunda, belirlenen çalışma dönemleri içinde
yapılan başvuruların diğer bir dönemin başlangıç tarihine kadar sonuçlandırılacağı
belirtilmektedir. Ödeme Komisyonları, söz konusu Yönetmeliğe göre yılda dört defa
toplanmaktadır. Başvuruların yoğunluğu ve SGK’nin iş yükü sebebiyle geri ödeme onay
süreci, Yönetmelikte öngörülen 3’er aylık dönemlerden daha uzun olabilmektedir. Bu
sürecin, eşdeğer ilaç üreticisi teşebbüslerin Rekabet Kurumu’na gönderdiği bilgilerden 210
elde edilen bilgiler ışığında, ortalama olarak 156 gün sürmekte olduğu görülmektedir.



10-49/929-327
6
H.3.1.3.3. Reklam ve Tanıtım
Hâlihazırda, beşeri ilaç dağıtım pazarında reklam faaliyetleri sınırlandırılmıştır. 1262 sayılı
İspençiyari Ve Tıbbi Müstahzarlar Kanunu, reçeteli ilaçların tanıtımının yalnızca tıp
dergilerinde yapılabileceğini belirtmek suretiyle beşeri ilaçların reklamını yasaklamıştır.
Reçetesiz ilaçların ise sadece hangi hastalığı iyileştirdiğine ilişkin ilan verilebilecektir.
Promosyon faaliyetleri doktor odaklı devam etmekte olup, tıbbi mümessiller tarafından 220
yapılan ziyaretler ve diğer eğitim programları kanalıyla gerçekleştirilmektedir. Türk ilaç
piyasasında bugüne kadar yapılan devralma işlemlerinde üzerinde yeterince durulmayan
husus da tam olarak budur. Türk ilaç endüstrisinde bir ilaç firmasının sahip olduğu
molekül ne kadar iyi olursa olsun, bir ilacın Türk ilaç pazarında tutunabilmesi, çok büyük
ölçüde o ilaç için doktor nezdinde yapılan tanıtım ve promosyon faaliyetlerine bağlı
olmaktadır.
Şöyle ki, sıradan bir mal ve hizmet piyasasındaki rekabetin en temel belirleyicisi fiyattır.
Fiyattan sonra gelen kalite, satış sonrası hizmetler vb. unsurlar, genellikle fiyatın ağırlığı
kadar öneme sahip olmamaktadır. Rekabetin fiyat üzerinden yapılmasının, ilaç
piyasasında yansıması bulunmamaktadır. Bu pazarda fiyatlar, geri ödeme sistemine dâhil 230
olmak isteyen ilaç şirketlerinin, SGK’nin belirlediği fiyat aralığında kalabilme çabası
dâhilinde belirlenmektedir. Bu bakımdan devlet, bir mal ve hizmet piyasasındaki en önemli
rekabet aracını, kendi çıkarları ve bütçe kısıtları nedeniyle ortadan kaldırmış ve geriye ilaç
şirketlerinin rekabet edebilmesi için ikincil derecede etkili araçlar bırakmıştır. Ancak böyle
bir durumun varlığına rağmen, bugüne kadar yapılmış rekabet hukuku ve pazar gücü
değerlendirmeleri, IMS’den alınan ciro bazındaki pazar payına dayalı olarak yapılmıştır ki
bu pazar payı, devletin regülasyonu altında oluşmuş fiyatlardan ilaç satmak suretiyle elde
edilmiş olup, üzerinde ilaç üreticileri arasında bir rekabet söz konusu olmayan fiyatlara (ve
bu fiyatlara dayanılarak hesaplanan pazar paylarına) gereğinden fazla önem atfedilmiş ve
özellikle ilaç üreticisi teşebbüslerin pazar gücünün tespiti amacıyla yapılan 240
değerlendirmelerde olması gereken doktorlar nezdinde tanınırlık ve ilgili ilaç üreticisi
teşebbüsün bir bütün olarak tanıtım gücü yeteri kadar irdelenmemiştir.
İlaç üreticisi teşebbüslerin, sıradan mal ve hizmet piyasalarındaki rekabet araçlarından
kullanabileceği satış sonrası hizmetler olarak adlandırılan faaliyetlerin de Türk ilaç
piyasasında depolar ve eczaneler arasında paylaşıldığı düşünüldüğünde, pazarlama ya
da diğer bir ifade ile ilacını tutundurma anlamında geriye ilaç şirketleri için fazlaca bir
alternatif kalmamaktadır.
Nitekim aldığı ürünün parasını kendisi ödemeyen dolayısıyla karar verici konumda
bulunmayan bir tüketici kitlesi ile karşı karşıya olan ilaç üreticileri, bu kitleyi etkileyebilecek
en önemli araç olan reklam yapma imkânından da yoksundurlar. Bu bakımdan, kendi 250
ilacını mümkün olduğunca çok satmak isteyen rasyonel bir tacir olan ilaç üreticilerinin, bu
amaç için pazarlama faaliyeti anlamında kullanabileceği yegane yol, kendisi tüketici
olmayan ancak tüketim sürecindeki karar verici konumu ile tüketici kitlesinin ilaç tüketimi
üzerinde en önemli etkiye sahip olan doktorlara yönelmek olmaktadır. Başka bir deyişle,
bir ilacın Türkiye pazarındaki tutundurma faaliyetinin en önemli muhatabı doktorlar olarak
ortaya çıkmaktadır.
Türkiye’de yaklaşık 100.000’e yakın doktor bulunmakta ve bunların tahminen yarısı
pratisyen hekimlerden oluşmaktadır. Dolayısıyla, bir ilaç üreticisi firmanın Türkiye
pazarına ilk defa sunacağı bir ilacın doktorlar arasındaki hedef kitlesi, pozitif ve negatif
listeler vasıtasıyla belirlenmektedir. Bu şekilde, pazara yeni çıkacak bir ilacın hangi ihtisas 260
alanlarına girdiği ve dolayısıyla kaç adet doktor tarafından yazılabileceği tespit
10-49/929-327
7
edilmektedir. Pazara sürülmesi düşünülen bir ilacı yazabilecek doktor sayısı fazla ise,
diğer bir deyişle hedef kitle büyük ise, bu ilaçların tanıtım masrafları da (tanıtım personeli
sayısı, promosyon maliyetleri gibi) bu büyüklük ile doğru orantılı biçimde artacaktır.
Türkiye şartlarında bugün bir tanıtım temsilcisinin yıllık maliyeti tüm masraflar dahil
ortalama olarak 60.000-80.000 TL arasında değişmektedir. Tanıtım temsilcilerinin,
sorumlu oldukları ilaçlarının promosyonunu yapabilmeleri için belirli bir eğitim almaları
gerektiği de düşünüldüğünde, yukarıda belirtilen maliyetin üzerine eğitim giderlerinin de
ilave edilmesi ile önemli maliyet büyüklülükleri ortaya çıkmaktadır.
Doktorlar bir hastalığın tedavisinde reçete yazarken; 270
 Hastanın klinik özellikleri,
 İlacın etken maddesi ve etki mekanizması,
 İlacın beklenen etkinliği ve olası yan etkileri,
 Hastanın ekonomik durumu
gibi hususlara dikkat etmektedir. Ancak rekabet hukuku bakımından önemli olan nokta, bu
şartları sadece bir ilacın karşıladığı durumlar dışarıda bırakılmak üzere, bütün bu
özellikleri aynı anda ve aynı şekilde karşılayan birden fazla ilaç olması durumunda,
doktorların karar verme sürecinin nasıl geliştiği ve bu süreç üzerinde çok önemli bir etkiye
sahip olan ilaç tutundurma faaliyetinin ve bu faaliyete bağlı olarak her bir teşebbüsün
sahip olduğu tanıtım gücünün ilaç üreticileri arasında nasıl dağıldığıdır. Nitekim 280
raportörlerce, ilaç şirketlerinin tutundurma faaliyetlerinin ne kadar önemli olduğu,
Türkiye’de faaliyet gösteren özel göz hastanelerinden ikisine de sorulmuş ve aşağıdaki
cevaplar alınmıştır:
Dünya Göz Hastanesi: “…Ayrıca Türkiye’de ilaç şirketlerinin tanıtımdaki gücünün de bu
tercihte çok önemli bir etken olduğu düşünülmektedir…”
Kudret Göz Hastanesi: “...Göz hastalıklarının tedavisinde doktorlar tarafından reçete
yazılırken ve benzer/muadil ilaçlar arasında tercih yapılırken; öncelikle aşağıdaki kriterler
esas alınır.
 İlacın tanıtımı,
 Fiyatı, 290
 Kurumun karşılayıp karşılamadığı,
 İlaç firmalarının tanıtımdaki gücü çok etkilidir…”
Bir ilacın yazılması sürecinde doktorlar ile ilaç şirketleri arasındaki ilişkinin bu ölçüde
önemli olması, yukarıda detaylarına yer verilen nedenlerden dolayı ilaç pazarının tabi
olduğu regülasyondan kaynaklandığı sonucuna varılmıştır. Doktorlar ve ilaç şirketleri
arasındaki bu ilişkinin, rekabet hukuku anlamında pazar gücünün, giriş engellerinin ve ilgili
ürün pazarının tespitinde dikkate alınması gereken önemli bir unsur olduğu sonuç ve
kanaatine varılmıştır.
Türk ilaç pazarına eşdeğer ilaç sunmayı planlayan bir eşdeğer ilaç üreticisi teşebbüsün
yukarıda ayrıntılarına yer verilen süreçlerde karşı karşıya olduğu süre ve maliyet 300
kalemleri, Türkiye’de faaliyet gösteren çeşitli eşdeğer ilaç üreticisi firmalara sorulan
sorulara gelen cevaplardan derlenerek aşağıda bir tablo ile özetlenmiştir:



10-49/929-327
8
Tablo 2- Jenerik İlaç Üretimi Pazarına Giriş İçin Gereken Süre ve Maliyetler
Teşebbüs
Şirket
Kurma
(ortalama,
gün)
Ruhsatlandırma
(ortalama, gün)
Ruhsat Sonrası
Piyasaya Çıkış
(ortalama, gün)
Geri Ödeme
Listesine Dahil
Olma (ortalama,
gün)
Toplam
Maliyet (TL)
(……….) 15 912,5 30 60 232.000
(……….) 38 540 21 60/10/6002 21.000
(……….) 15 450 21 180 1.235.000
(……….) 900 135 350.000
(……….) 15 730 21 180 300.000
(……….) 900 15 150 58.000
(……….) 2103 1080 45 120 29.500.000
(……….) 15 450 21 180 1.235.000
(……….) 17,5 210 25 15-1804 45.000.000
ORTALAMA 46,5 685,83 24,88 156 8.659.000
TOPLAM 913 Gün 8.659.000
H.3.1.3.4. Dağıtım Kanalları
Yukarıdaki tabloda yer alan eşdeğer ilaç üreticisi teşebbüslerin hepsi, pazara bir eşdeğer
ilaç sunmak suretiyle yeni giriş yapacak ilaç üreticisi bir teşebbüsün kendi dağıtım ağını
kurmaktan kaçınması gerektiği ve teorik olarak her ilaç üreticisinin kendi dağıtım ağını 310
kurması mümkünse de, bunun çok maliyetli olması nedeniyle dağıtımların ecza depoları
kanalıyla yapılmasının daha rasyonel bir karar olduğu görüşünde birleşmiştir. Bir diğer
ifade ile ecza deposu ve depoculuk faaliyetinin, tamamen farklı işleyişe sahip olan ve
farklı uzmanlıklar gerektiren ayrı iş kolları olduğu için ilaç üreticisi teşebbüslerin bu alana
girmesinin risk ve maliyetin büyük olması nedeniyle doğru olmadığı belirtilmektedir.
Bu bağlamda, dağıtım kanallarına erişim anlamında bir giriş engelinden bahsetmek
mümkün olmamakla birlikte, pazara yeni girmiş bir eşdeğer ilaç üreticisi halen pazarda
faaliyet gösteren bir eşdeğer ilaç üreticisinin tanınırlığı ve kredibilitesi henüz
olmadığından, ecza depolarının ilk etapta diğer firmalardan talep ettiklerinden farklı şartlar
ileri sürmeleri (örneğin daha fazla teminat) söz konusu olabilmektedir. Ancak bu durumun, 320
o ilaç üreticisinin gerekli teminatları vermesine rağmen dağıtım depolarının ortak hareketi
suretiyle dağıtım kanalına kabul edilmemesi haline gelmesi durumunda, 4054 sayılı
Kanun’un ilgili maddelerinin uygulanması her zaman mümkündür.
H.3.1.3.5. Pazara Tamamen Yeni Giriş-Yeni İlaç Sunulması
Türkiye’de faaliyet gösteren eşdeğer ilaç üreticisi teşebbüslere, Türk pazarına ilk defa yeni
bir eşdeğer ilaç ile girmek isteyecek bir teşebbüs ile halen yerleşik olan ancak yeni bir
eşdeğer ilaç pazara sürmek isteyecek eşdeğer ilaç üreticisinin karşı karşıya olduğu süreç
arasında bir fark olup olmadığı sorulmuştur. Gelen cevaplardan, hukuki olarak yeni bir
şirket kurmanın süre anlamında yarattığı fark dışında (ortalama 46 gün) her iki senaryo
arasında bir fark olmadığı anlaşılmıştır. Bu bakımdan, giriş engeli olarak değerlendirilen 330
süre ve maliyet kalemleri, ihmal edilebilir bir fark ile her iki senaryoda da aynıdır.




2 Ödeme Komisyonunun Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Yönerge'ye göre farklı süreler olduğu ifade edilmiştir: 1-
Eşdeğer grubunda bir ilaç ise 1-3 ay; 2- Birim fiyatı en ucuz olan ilacın %5 altında bir fiyat veriliyorsa 7-15 gün; 3-
Muadili olmayan eşdeğer bir ilaç ise 4-5 ay ile birkaç yıl arasında değişir.
3 Bu sürenin hesaplanmasında kurulacak bir üretim tesisi için Sağlık Bakanlığı'ndan alınması gereken üretim yeri izni
için geçecek sürenin de hesaba katıldığı anlaşılmaktadır.
4 Bu sürenin ürünün fiyatına ve aynı gruptaki diğer eşdeğerlerin fiyat durumuna göre değişebildiği ifade edilmiştir.
10-49/929-327
9
H.3.1.3.6. Alcon ve Novartis’in İlaçlarının Patent Koruması
Novartis’in söz konusu ilgili ürün pazarlarında patent koruması altında olan bir ürünü
bulunmamaktadır. Alcon’un ise sadece altı ürünü patent koruması altındadır. Bunlardan
dört tanesi Türkiye pazarında satılmamaktadır. Türkiye’de satılmakta olan Vigamox’un
patent süresi 29.09.2019’da, Tobrex’in patent süresi de 26.06.2021’de sona ermektedir.
Söz konusu S1A kategorisinde Novartis ve Alcon’un her bir ürününün sahip olduğu pay 340
aşağıdaki tabloda sunulmuştur.
Tablo 3-Alcon’un S1A Pazarındaki İlaçları ve Pazar Payları
İlaç Şirketi İlaç İsmi 2009 Cirosu (TL) S1A içindeki Payı
Abdi İbrahim Fucithalmic (……….) (……….)
Bilim Tobrased (……….) (……….)
Abdi İbrahim Exocin (……….) (……….)
Novartis Okacin (……….) (……….)
Teka Netira (……….) (……….)
Alcon Tobrex (……….) (……….)
Alcon Ciloxan (……….) (……….)
Koçak Farma Stafine (……….) (……….)
Pfizer Terramycin (……….) (……….)
Alcon Vigamox (……….) (……….)
Abdi İbrahim Thiocilline (……….) (……….)
Deva Kemicetine (……….) (……….)
Abdi İbrahim Zymar (……….) (……….)
Bausch & Lomb Cebemyxine (……….) (……….)
Alcon Oftalmotrim (……….) (……….)
Bilim Siprogut (……….) (……….)
Alcon Thilomaxine (……….) (……….)
Biofarma Cipro (……….) (……….)
Ulagay Tobsin (……….) (……….)
Her ne kadar Alcon’un Tobrex ve Vigamox’u halen patent koruması altındaysa da;
 Alıcı taraf olan Novartis’in ilgili ürün pazarlarında patent koruması altında ürünü
bulunmaması,
 Alcon’un bu ürünlerin yer aldığı S1A kategorisindeki payının %(….) olması,
 Alcon’un patent koruması altındaki iki ilacının toplam payının %(….) olması
göz önüne alındığında, başvuru konusu işlemin taraflarının fikri mülkiyet haklarından
kaynaklanan bir giriş engeli yaratmasının söz konusu olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
350
Bütün bu bilgiler ışığında, bir eşdeğer ürünün pazara sunulması için gerekli olan ve
yukarıda ayrıntılarına yer verilen unsurların bir bütün olarak önemli pazara giriş engeli
olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. Giriş engelinin maddi boyutundan
ziyade, ortalama 913 gün olarak ortaya konan sürenin, her ne kadar her pazar için farklı
değerlendirilme yapılması gerektiği vurgulansa da, Avrupa Komisyonu’nun “Yatay
Birleşme ve Devralmaların Değerlendirilmesine İlişkin Kılavuz”un5 (Yatay Birleşme
Kılavuzu) 74. maddesinde de belirtilen 720 günlük sürenin oldukça üzerinde olması, Türk
ilaç pazarına girmek isteyen teşebbüslerin aslında potansiyel rakip olarak bile
nitelendirilmesini güçleştirmektedir. Bu durumun, özellikle daha evvel eşdeğer üreticinin

5 Official Journal of The European Union C 31/5, “Guidelines on the assessment of horizontal mergers under the Council
Regulation on the control of concentartions between undertakings”, 5.2.2004.
10-49/929-327
10
giriş yapmamış olduğu ve orijinal ilaç üreticisinin göreceli olarak daha yüksek fiyatla ilaç 360
satmasının mümkün olduğu pazarlar için önemli olduğu düşünülmektedir.
H.3.2. İşlemin 4054 Sayılı Kanun’un 7. Maddesi Açısından Değerlendirilmesi
Dosya konusu işlem Novartis’in, Nestlé’nin elinde bulunan yaklaşık %52,15 oranındaki
Alcon hissesinin devralınmasına ilişkindir.
Dosyadaki bilgilere göre tespit edilen ilgili ürün pazarlarına ilişkin değerlendirmeler,
başvuru konusu işlemin tarafı olan teşebbüslerin faaliyetlerinin çakıştığı ve çakışmadığı
pazarlar ayrımı dikkate alınarak yapılmıştır. Diğer taraftan tarafların faaliyetlerinin
örtüşmediği toplam beş ilgili ürün pazarından, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde
öngörülen eşikler aşılmadığı için izne tabi olmadığı tespit edilen S1C Oftalmik
Antenfektifler ve S1F Midriatik ve Sikloplejikler pazarlarına ilişkin 7. madde 370
değerlendirmesi yapılmamıştır. Bu bağlamda, tarafların faaliyetlerinin çakışmadığı toplam
3 ve faaliyetlerinin çakıştığı toplam 7 ilgili ürün pazarına ilişkin 4054 sayılı Kanun’un 7.
maddesi çerçevesinde yapılan değerlendirmeler aşağıdadır.
H.3.2.1. Tarafların Faaliyetlerinin Örtüşmediği İlgili Ürün Pazarları
Novartis’in Türkiye’de S1H Oftalmolojik Lokal Anestezikler, S1T Oftalmolojik Diagnostik
Ajanlar ile Katarakt ve Vitreoretinal Cerrahi Gereçler pazarlarında herhangi bir faaliyeti
bulunmamaktadır. Diğer taraftan Alcon, söz konusu kategorilerde çeşitli ürünlerle faaliyet
göstermektedir. Alcon Türkiye’de S1H ve S1T kategorilerinde faaliyet gösteren tek
teşebbüstür ve dolayısıyla pazar payı %(….). Diğer taraftan, Katarakt ve Vitreoretinal
Cerrahi Gereçler pazarında ise Alcon’un pazar payı %(….). Alcon’un %(….) pazar payına 380
sahip olduğu S1H ve S1T pazarlarından farklı olarak bu pazarda hem yerli üreticiler hem
de ithalat vasıtasıyla Hintli ve Çinli üreticilerin ürünleri satılmaktadır. Bu bakımdan,
alternatif temin kaynaklarına ulaşmak ve bu anlamda ithalat yapmak her zaman mümkün
gözükmektedir. Bu nedenlerle başvuru konusu devralma işleminin gerçekleşmesi
durumunda, taraflardan sadece birisinin söz konusu ilgili ürün pazarında faaliyeti
olduğundan bir yoğunlaşma yaşanmayacaktır. Bu çerçevede, anılan devralma işleminden
dolayı söz konusu pazarlarda 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde hâkim
durumun yaratılması veya mevcut hâkim durumun güçlendirilmesi ve böylece rekabetin
olumsuz yönde etkilenmesinin söz konusu olmayacağı, bu nedenle tarafların
faaliyetlerinin örtüşmediği pazarlar açısından işleme izin verilmesi gerektiği kanaatine 390
ulaşılmıştır.
H.3.2.2. Tarafların Faaliyetlerinin Örtüştüğü İlgili Ürün Pazarları
H.3.2.2.1. S1A Oftalmolojik Antienfektifler
Dosyadaki bilgilere göre, başvuru konusu işlemin tarafları olan Novartis ve Alcon’un
faaliyetlerinin, S1A ATC-3 sınıfında birbiriyle çakışmakta olduğu ve bu ATC-3 sınıfı altında
Alcon’un sahip olduğu ürünlerin Ciloxan, Tobrex, Oftalmotrim, Vigamox ve Thilomaxine;
Novartis’in sahip olduğu ürünün ise Okacin olduğu tespit edilmiştir. S1A kategorisinin ATC
4 seviyesinde herhangi bir alt sınıflandırması bulunmamaktadır. Bu bağlamda, olası bir
devralma işlemi öncesinde S1A kategorisinde yer alan ilaçların üreticilerinin, ilaç bazında
2009 yılı ciroları ve bu cirolarına istinaden hesaplanan pazar payları aşağıdadır: 400



10-49/929-327
11
Tablo 4- S1A Kategorisinde İlaçlar ve Pazar Payları
İlaç Şirketi İlaç İsmi 2009 Cirosu (TL) S1A içindeki Payı
Abdi İbrahim Fucithalmic (……….) (……….)
Bilim Tobrased (……….) (……….)
Abdi İbrahim Exocin (……….) (……….)
Novartis Okacin (……….) (……….)
Teka Netira (……….) (……….)
Alcon Tobrex (……….) (……….)
Alcon Ciloxan (……….) (……….)
Koçak Farma Stafine (……….) (……….)
Pfizer Terramycin (……….) (……….)
Alcon Vigamox (……….) (……….)
Abdi İbrahim Thiocilline (……….) (……….)
Deva Kemicetine (……….) (……….)
Abdi İbrahim Zymar (……….) (……….)
Bausch & Lomb Cebemyxine (……….) (……….)
Alcon Oftalmotrim (……….) (……….)
Bilim Siprogut (……….) (……….)
Alcon6 Thilomaxine (……….) (……….)
Biofarma Cipro (……….) (……….)
Ulagay Tobsin (……….) (……….)
Koçak Farma Polimisin (……….) (……….)
Toplam (……….) (……….)
Başvuru konusu işlemin tarafı olan Novartis ve Alcon’un, devralma işleminden önceki ve
olası bir devralma işlemi sonrasında 2009 yılı rakamlarına göre S1A pazarında oluşması
muhtemel pazar payları ise aşağıda yer almaktadır:
Tablo 5- Devralma İşlemi Öncesi ve Olası Bir Devralma Durumunda S1A Pazarındaki Pazar Payları
Ciro (TL) Pazar Payı (%)
Abdi İbrahim (……….) (……….)
Alcon7 (……….) (……….)
Bilim (……….) (……….)
Novartis (……….) (……….)
Teka (……….) (……….)
Koçak farma (……….) (……….)
Pfızer (……….) (……….)
Deva (……….) (……….)
Biofarma (……….) (……….)
Ulagay (……….) (……….)
Novartis+Alcon (Olası Devralma Sonrası Durum) (……….) (……….)
Yukarıdaki tablolar incelendiğinde, bildirim konusu işlemin tarafı olan Novartis ve Alcon’un
her ikisinin birden faaliyet gösterdiği S1A pazarında, 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 410
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde yer alan pazar payı eşiğinin aşıldığı, dolayısıyla
işlemin S1A ilgili ürün pazarı için Rekabet Kurulunun iznine tabi olduğu görülmektedir.
Rekabet hukuku uygulamalarında teşebbüslerin pazar paylarından, pazar gücüne ilişkin
anlamlı sonuçlar çıkarılmasında yararlanılan ve yaygın olarak kullanılan iki metot
bulunmaktadır. Bunlar; yoğunlaşma oranları toplamları (CR-Concentration Ratio) ile
özellikle Amerika Birleşik Devletleri (ABD) uygulamasında birleşme değerlendirmelerinin
mihenk taşlarından birisi olan Herfindahl-Hirschman endeksidir (HHI). Pazardaki firma

6 Thilomaxine, Alcon’un tamamını kontrol ettiği Türk iştiraki ve onun beşeri ilaçlar ve tüketici ürünlerinin distribütörü olan
Liba Laboratuarları Tic. A.Ş. (Liba) tarafından dağıtılmaktadır.
7 Verilen bu pay, Liba’nın %(….) pazar payı ve (……….)TL’lik cirosunu kapsamaktadır.
10-49/929-327
12
büyüklükleri üzerine odaklanan ve ilk “n” firmanın pazar payları toplamını gösteren
yoğunlaşma oranları genellikle dört veya sekiz firma için (CR4, CR8) hesaplanmaktadır
(bazı durumlarda ilk iki ya da beş firma-CR5). 420
ABD rekabet hukuku uygulamalarında, Birleşik Devletler Adalet Bakanlığı Birleşmeler
Rehberi’nde (ABD Birleşme Rehberi) ve Avrupa Komisyonu Yatay Birleşmeler Rehberi’nin
19-21. maddelerinde belirlendiği şekliyle, yoğunlaşmaların değerlendirmesinde söz
konusu işlemlerin HHI üzerindeki etkisi incelenmektedir. Yoğunlaşma sonrası HHI’nın
1000’den küçük olduğu durumlarda herhangi bir anti-rekabetçi endişeye gerek
duyulmadan işleme izin verilmektedir. HHI değerinin 1000 ila 1800 arasında ve endeksteki
değişimin 100 birimden fazla olduğu durumlar ise, potansiyel olarak sorun yaratabilecek
bir işlem olabileceği düşünülerek incelemeye alınmaktadır. Öte yandan HHI’nın 1800’den,
değişimin de 150’den büyük olması, önemli derecede yoğunlaşmanın işareti sayılmakta
ve diğer unsurlar da (pazara giriş engelleri gibi) göz önünde bulundurularak, işlem 430
değerlendirilmektedir.
Başvuru konusu işlem ile ilgili olarak, S1A pazarında olası devralma öncesinde ve
sonrasındaki durum için hesaplanan HHI ve CR4 rakamları aşağıda gösterilmektedir:
Tablo 6- Devralma Öncesi HHI ve CR4 Oranları
Pazar Payı (%) HHI-Devralma Öncesi
Abdi İbrahim (……….) (……….)
Alcon (……….) (……….)
Bilim (……….) (……….)
Novartis (……….) (……….)
Teka (……….) (……….)
Koçak farma (……….) (……….)
Pfızer (……….) (……….)
Deva (……….) (……….)
Biofarma (……….) (……….)
Ulagay (……….) (……….)
TOPLAM 2.128
CR4 %81
Tablo 7- Devralma Sonrası HHI ve CR4 Oranları
Pazar Payı (%) HHI-Devralma Sonrası
Abdi İbrahim (……….) (……….)
Novartis+Alcon (……….) (……….)
Bilim (……….) (……….)
Teka (……….) (……….)
Koçak farma (……….) (……….)
Pfızer (……….) (……….)
Deva (……….) (……….)
Biofarma (……….) (……….)
Ulagay (……….) (……….)
TOPLAM 2.583
DEĞİŞİM (Δ) 455
CR4 %90,5
Yukarıdaki tablolar incelendiğinde, pazarların olası bir devralma öncesinde dahi hem HHI
hem de CR4 bazında yüksek derecede yoğunlaşmış pazarlar olarak nitelendirilmesi
mümkündür. Devralma öncesinde pazardaki dört büyük teşebbüsün payı %(….) olarak
görülmektedir. Olası bir devralma halinde, Alcon ve Novartis’in karşısında pazar lideri
olmaya devam edecek, Abdi İbrahim ile birlikte Bilim ve TEKA kalacaktır. Olası bir 440
devralma sonrasında pazardaki dört firmanın toplam pazar payı %(….) olacak; HHI
endeksi bakımından yoğunlaşma oranı 2128’den 2583’e çıkacak, değişim rakamı (Δ) da
455 olacaktır. HHI’nın 1800’den, değişimin de 150’den büyük olduğu S1A pazarı için, salt
10-49/929-327
13
bu iki rakam dikkate alınarak önemli derecede yoğunlaşma var olduğu ileri
sürülebilecektir.
Öte yandan, CR4 ve HHI rakamları birer gösterge niteliğinde olup, yoğunlaşmanın yüksek
çıkması, tek başına bir devralma işleminin engellenmesini gerektiren bir sonuç değil; o
ilgili ürün pazarında ortaya çıkan bu yoğunlaşmanın rekabet hukuku anlamında bir soruna
yol açıp açmadığının detaylı şekilde incelenmesi için bir nedendir.
Avrupa Komisyonu’nun Yatay Birleşme Rehberi’nin ilgili bölümlerine bakıldığında, 450
birbirleriyle rakip olan teşebbüslerin birleşmesinin, ilgili ürün pazarında hâkim durumu
yaratmasının ya da mevcut bir hâkim durumun güçlendirmesinin temel olarak iki biçimde
ortaya çıkabileceği görülmektedir. Bunlar:
Birleşmenin Koordinasyon Gerektirmeyen Olumsuz Etkileri: Teşebbüsler arasında
herhangi bir koordinasyona gerek kalmadan, bir devralma işlemi sonucunda ilgili ürün
pazarında faaliyet gösteren bir ya da daha fazla teşebbüs üzerindeki rekabet baskısının
ortadan kalkmasıdır. Bunun en yaygın örneği, devralmanın tarafı olan ve devralma
öncesinde birbirleriyle rekabet eden teşebbüsler arasındaki rekabetin ortadan kalkması,
hatta devralmanın tarafı olmayan teşebbüslerin bile devralma sonrası olası fiyat
artışlarından kaynaklanan müşteri çekebilme şansı nedeniyle bu “daha az rekabetten” 460
faydalanması söz konusu olmaktadır. Dolayısıyla, koordinasyon gerektirmeyecek şekilde
olumsuz sonuçlara yol açması muhtemel bir devralma işleminin en temel rekabeti
kısıtlayıcı sonucu, devralma sonrasında pazardaki fiyatların artmasıdır. Fiyat artışı ya da
diğer çeşitli biçimlerde ortaya çıkabilecek rekabeti kısıtlayıcı uygulamaların ortaya
çıkabilme ihtimali ve olası etkisi, devralma öncesinde oligopolistik özelliklere sahip
pazarlarda daha fazladır.
Koordinasyon gerektirmeyen ancak rekabeti kısıtlayıcı etkisi olan unsurların, söz konusu
devralma işleminden kaynaklanıp kaynaklamadığının tespitinde sınırlayıcı bir liste
olmamakla birlikte şu hususlar öne çıkmaktadır:
 Birleşen teşebbüslerin pazar paylarının büyük olması, 470
 Birleşen teşebbüslerin birbirlerinin yakın rakibi olması,
 Tüketicilerin, sağlayıcılarını değiştirmesinin hem değiştirme maliyetinin yüksek olması
hem de alternatif üreticilerinin az ya da hiç olamaması nedeniyle mümkün olmaması ya
da çok az bir ihtimal olması,
 Devralma sonrasında pazarda geriye kalan rakiplerin olası bir fiyat artışı durumunda
arz miktarlarını artıramamaları,
 Devralma sonrasında ortaya çıkan teşebbüsün, pazardaki rakip teşebbüslerin
büyümelerini engelleyebilecek güce sahip olması,
 Devralmanın, pazardaki payından bağımsız olarak, en rekabetçi davranışlar sergileyen
teşebbüsün ortadan kalkmasına neden olmasıdır. 480
Birleşmenin Koordinasyon Yaratıp Rekabetin Kısıtlanmasına Yol Açan Olumsuz
Etkileri: Bu etkiler, devralma öncesinde birbirleriyle davranışlarını koordine etmeyen ya
da edemeyen teşebbüslerin, bu devralma sonucunda pazardaki rekabetin doğasının
önemli ölçüde değişmesi nedeniyle, davranışlarını koordine edebilir ve fiyatları artırabilir
ya da bu koordinasyon sayesinde pazardaki rekabeti başkaca şekillerde kısıtlayabilir hale
gelmesidir. Koordinasyon, farklı pazarlarda farklı şekillerde ortaya çıkabilmektedir. Buna
rağmen, koordinasyonun neredeyse tüm pazarlar için ortak olan sonucu fiyatların
rekabetçi seviyenin üstünde belirlenmesi olmaktadır. Fiyat artışına ilaveten,
koordinasyonun diğer olası etkileri arzın kısıtlanması, yeni kapasiteye yatırım
10-49/929-327
14
yapılmaması, pazarların ve/veya müşterilerin bölünmesi şeklinde ortaya çıkabilmektedir. 490
Koordinasyon daha çok, o ilgili ürün pazarındaki teşebbüslerin, koordinasyonun esasları,
yürütülmesi ve sürdürülebilirliği üzerinde göreceli olarak daha kolay anlayış birliğine
ulaşabileceği pazar yapılarında ortaya çıkmaktadır. Bir koordinasyonun sürdürülebilir
olması için üç önemli kriter bulunmaktadır. Bunlar; koordinasyonun, bu koordinasyonun
tarafı olan teşebbüslerce izlenebilir olması, koordinasyonu bozan teşebbüsler için
caydırıcı cezalar olması ve aynı ilgili ürün pazarında faaliyet göstermekle beraber bu
koordinasyona iştirak etmeyen teşebbüslerin bu koordinasyonun devamını etkileyebilecek
bir güce sahip olmamasıdır.
Bu çerçevede, bir devralma işleminin her iki durumda da neden olabileceği en olumsuz
etkinin, ilgili ürün pazarındaki fiyatın rekabetçi seviyenin üzerinde belirlenmesine yol 500
açması olduğu görülmektedir. Ancak Türkiye’deki sağlık sistemi ve bu sistem içindeki geri
ödeme mekanizması incelendiğinde, ilaç üreticisi teşebbüslerin, faaliyet gösterdikleri
pazarda %100 pazar payına sahip olsalar dahi, geri ödeme sistemi kapsamındaki beşeri
ilaçların ürünlerinin bedellerinin Sağlık Bakanlığı tarafından belirleniyor olması nedeniyle
fiyatları artırmaları mümkün değildir. Şöyle ki, Beşeri İlaçların Fiyatlandırılması Hakkında
Tebliğ (Fiyatlandırma Tebliği) uyarınca beşeri ilaç ürünlerinin bedelleri, Sağlık Bakanlığı
tarafından kurulan özel bir komisyon tarafından daha önceden tespit edilmiş referans
ülkelerdeki en düşük depocuya satış fiyatı baz alınarak belirlenmektedir. Hâlihazırda söz
konusu referans ülkeler Fransa, İtalya, İspanya, Portekiz ve Yunanistan’dır.
Bunun yanında Taraflar ayrıca çok güçlü bir alıcı gücü ile de karşı karşıyadır. SGK, 510
Türkiye’de satılmakta olan ilaçların yaklaşık %90’lık kısmını, yürürlükte olan geri ödeme
sistemi kapsamında tüketmekte (parasını ödemektedir). Böyle bir geri ödeme sistemi ve
SGK gibi alım gücü fazla olan bir alıcının bulunduğu ilaç pazarına ilişkin Rekabet
Kurulu’nun geçmiş kararları incelendiğinde, ilaç sektöründeki teşebbüslerin fiyatlarını
yükseltmesinin ve tüketiciyi sömürmesinin sıradan bir mal ve hizmet piyasasındakinin
aksine neredeyse imkansız olduğunun vurgulandığı görülmektedir.
Bu bilgiler ışığında, yukarıda ayrıntılarına yer verilen ve birleşmelerin koordinasyon
gerektiren veya gerektirmeyen olumsuz etkilerinden en önemlisi olan fiyat artışı yoluyla
rekabetin kısıtlanması ihtimalinin, ilaç piyasasının kendi özel dinamikleri nedeniyle
gerçekleşmesi muhtemel gözükmemektedir. 520
Olası bir fiyat artışı tehlikesi dışında, söz konusu devralma işlemine ilişkin olumlu ve
olumsuz unsurlar şu şekilde gruplandırılabilir:
Olumlu Unsurlar:
 S1A pazarında rakip teşebbüslerin faaliyet göstermesi dolayısıyla alternatif temin
kaynaklarının bulunduğu,
 SGK’nın çok önemli bir alım gücüne sahip olduğu,
 Taraflardan Alcon’un patent koruması altındaki Vigamox %(….) pazar payı ile) dışında
bütün ürünlerde rakibi bulunması,
 Tarafların pazar paylarının %(….) düzeyinde olması ve karşılarında pazar lideri bir
teşebbüs bulunması (Abdi İbrahim-%(….)). 530




10-49/929-327
15
Olumsuz Unsurlar:
 Birbirine yakın rakip iki teşebbüsün birleşiyor olması,
 Son beş yılda bu ilgili ürün pazarına giren herhangi bir teşebbüs olmaması,
 Pazarın büyüme potansiyelinin az olmasının, yeni giriş yapacak teşebbüsler için pazarı
çekici kılmaması,
 Eşdeğer ilaç üreticisi teşebbüslerin karşı karşıya olduğu giriş engelleri. 540
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, başvuru konusu devralma işleminin S1A
Oftalmolojik Diagnostik Ajanlar pazarında hâkim durum yaratacak ya da mevcut bir hâkim
durumu güçlendirecek nitelikte olmadığı ve ülkenin bütünü yahut bir kısmında rekabetin
önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurmayacağı, bu nedenle söz konusu işleme izin
verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
H.3.2.2.2. S1B Oftalmolojik Kortikostreaoidler
Dosyadaki bilgilere göre, başvuru konusu işlemin tarafları olan Novartis ve Alcon’un
faaliyetlerinin, S1B ATC-3 sınıfında birbiriyle çakışmakta olduğu ve bu ATC-3 sınıfı altında
başvuru konusu işlemin taraflarından Alcon’un sahip olduğu ürünlerin Maxidex, Flarex,
Dexa sine, Dexa sine se ve Vexol; Novartis’in sahip olduğu ürünün ise Efemoline olduğu 550
tespit edilmiştir. S1B kategorisinin ATC 4 seviyesinde herhangi bir alt sınıflandırması
bulunmamaktadır. Bu bağlamda, olası bir devralma işlemi öncesinde S1B kategorisinde
yer alan ilaçların üreticileri, ilaç bazında 2009 yılı ciroları ve bu cirolarına istinaden
hesaplanan pazar payları aşağıda yer almaktadır:
Tablo 8 S1B Kategorisinde İlaçlar ve Pazar Payları
Şirket Ürün 2009 Cirosu (TL) S1B içindeki Payı (%)
Novartis Efemoline (……….) (……….)
Alcon Maxidex (……….) (……….)
Alcon Flarex (……….) (……….)
Abdi İbrahim Fml (……….) (……….)
Abdi İbrahim Pred forte (……….) (……….)
Alcon8 Dexa sine (……….) (……….)
Alcon26 Dexa sine se (……….) (……….)
Teka Prenacid (……….) (……….)
Bausch & Lomb Cebedex (……….) (……….)
Alcon Vexol (……….) (……….)
Bausch & Lomb Lotemax (……….) (……….)
Biem Predni-pos (……….) (……….)
Biem Fluoropos (……….) (……….)
Toplam (……….) (……….)
Başvuru konusu işlemin tarafı olan Novartis ve Alcon’un, devralma işleminden önceki ve
olası bir devralma işlemi sonrasında 2009 yılı rakamlarına göre S1B pazarında oluşması
muhtemel pazar payları aşağıda gösterilmektedir:
Tablo 9- Devralma İşlemi Öncesinde ve Olası Bir Devralma Durumunda S1B Pazarındaki Pazar Payları
Ciro (TL) Pazar Payı (%)
Alcon9 (……….) (……….)
Abdi İbrahim (……….) (……….)
Novartis (……….) (……….)
Teka (……….) (……….)
Biem ilaç (……….) (……….)
Alcon+Novartis (Olası Bir Devralma Durumunda) (……….) (……….)

8 Dexa sine ve Dexa sine se, Liba tarafından dağıtılmaktadır. Ancak değerlendirmenin bütünlüğü açısından, Liba
tarafından dağıtılan ancak Alcon’un sahip olduğu ilaçlara ilişkin paylar, pazar payı hesaplamalarında Alcon’un payına
eklenmiştir.
9 Verilen bu pay, Liba’nın %(….) pazar payı ve (……….) TL’lik cirosunu kapsamaktadır.
10-49/929-327
16
Yukarıdaki tablolar incelendiğinde, bildirim konusu işlemin tarafı olan Novartis ve Alcon’un 560
her ikisinin birden faaliyet gösterdiği S1B pazarında, 1998/2 sayılı tebliğ ile değişik 1997/1
sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde yer alan pazar payı eşiğinin aşıldığı, dolayısıyla işlemin
S1B ilgili ürün pazarı için Rekabet Kurulunun iznine tabi olduğu görülmektedir.
Başvuru konusu işlem ile ilgili olarak, S1B pazarında olası devralma öncesinde ve
sonrasındaki durum için hesaplanan HHI ve CR4 rakamları aşağıda yer almaktadır:
Tablo 10- Devralma Öncesi HHI ve CR4 Oranları
Pazar Payı (%) HHI-Devralma Öncesi
Alcon (……….) (……….)
Abdi İbrahim (……….) (……….)
Novartis (……….) (……….)
Teka (……….) (……….)
Biem ilaç (……….) (……….)
TOPLAM 3.476
CR4 97,82%
Tablo 11- Devralma Sonrası HHI ve CR4 Oranları
Pazar Payı (%) HHI-Devralma Sonrası
Alcon+Novartis (……….) (……….)
Abdi İbrahim (……….) (……….)
Teka (……….) (……….)
Biem ilaç (……….) (……….)
TOPLAM 5.657
DEĞİŞİM (Δ) 2.180
CR4 100,0
Yukarıdaki tablolar incelendiğinde, olası bir devralma öncesinde dahi hem HHI hem de
CR4 bazında yüksek derecede yoğunlaşmış pazarlar olarak nitelendirilmesi mümkündür.
Devralma öncesinde pazardaki dört büyük teşebbüsün payı %(….) olarak görülmektedir. 570
Olası bir devralma halinde, Alcon ve Novartis çok büyük bir pazar payı farkı ile pazar lideri
olacak, karşısında önemli rakip olarak nitelendirilebilecek Abdi İbrahim kalacaktır. Olası
bir devralma sonrasında pazardaki dört firmanın toplam pazar payı; %(….) HHI
bakımından yoğunlaşma oranı 3.476’dan 5.657’e çıkacak, değişim rakamı (Δ) da 2.180
olacaktır. HHI’nın 1800’den, değişimin de 150’den büyük olduğu S1B pazarı için, salt bu
iki rakam dikkate alınarak önemli derecede yoğunlaşma olduğu ileri sürülebilecektir.
Öte yandan, yukarıda S1A pazarı için yapılan değerlendirmelerde de belirtildiği gibi, CR4
ve HHI rakamları birer gösterge niteliğinde olup, yoğunlaşmanın yüksek çıkması, tek
başına bir devralma işleminin engellenmesini gerektiren bir sonuç değil; o ilgili ürün
pazarında ortaya çıkan bu yoğunlaşmanın rekabet hukuku anlamında bir soruna yol açıp 580
açmadığının detaylı şekilde incelenmesi için bir nedendir. Bu kapsamda S1A pazarı için
yapılan değerlendirmeler burada da geçerlidir. Bu çerçevede, yukarıda ayrıntılarına yer
verilen ve birleşmelerin koordinasyon gerektiren veya gerektirmeyen olumsuz etkilerinden
en önemlisi olan fiyat artışı yoluyla rekabetin kısıtlanması ihtimalinin, ilaç piyasasının
kendi özel dinamikleri nedeniyle gerçekleşmesi muhtemel gözükmemektedir. Olası bir
fiyat artışı tehlikesi dışında, söz konusu devralma işlemine ilişkin olumlu ve olumsuz
unsurlar şu şekilde gruplandırılabilir:
Olumlu Unsurlar:
 SGK’nin çok önemli bir alım gücüne sahip olduğu,
 Tarafların patent korumasına sahip ilacı bulunmaması nedeniyle fikri mülkiyet haklarına 590
dayalı bir giriş engelinin söz konusu olmaması,

10-49/929-327
17
Olumsuz Unsurlar:
 Birbirine yakın rakip iki teşebbüsün birleşiyor olması,
 Tarafların toplam pazar payının %71 seviyesine çıkıyor olması,
 Birleşen teşebbüsün karşısında tek ciddi alternatif olarak Abdi İbrahim’in kalması,
 Bunun neticesinde, olası bir devralma sonrasında S1B ilgili ürün piyasasının bir
anlamda duapol piyasa haline dönüşmesi,
 Son beş yılda bu ilgili ürün pazarına giren herhangi bir teşebbüs olmaması,
 Pazarın büyüme potansiyelinin az olmasının, yeni giriş yapacak teşebbüsler için pazarı 600
çekici kılmaması,
 Eşdeğer ilaç üreticisi teşebbüslerin karşı karşıya olduğu giriş engelleri.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, başvuru konusu devralma işleminin, S1B
Oftalmolojik Diagnostik Ajanlar pazarında 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi kapsamında
hâkim durum yaratmaya veya mevcut hâkim durumu güçlendirmeye yönelik olduğu,
dolayısıyla ülkenin bütünü yahut bir kısmında sayılan ürün pazarındaki rekabeti önemli
ölçüde azaltacak nitelikte olduğu sonucuna varılmıştır.
H.3.2.2.3. S1E Miyotikler ve Antiglokom İlaçları
Dosyada yer alan bilgilere göre, başvuru konusu işlemin tarafları olan Novartis ve
Alcon’un faaliyetlerinin, S1E ATC-3 sınıfında birbiriyle çakışmakta olduğu ve bu ATC-3 610
sınıfı altında başvuru konusu işlemin taraflarından Alcon’un sahip olduğu ürünlerin
Travatan, Azopt, Betoptic, Iopidine ve Duotrav; Novartis’in sahip olduğu ürünlerin ise
Nyolol ve Miochol-E olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda, olası bir devralma işlemi
öncesinde S1E kategorisinde yer alan ilaçların üreticileri, ilaç bazında 2009 yılı ciroları ve
bu cirolarına istinaden hesaplanan pazar payları aşağıda gösterilmektedir:
Tablo 12: S1E Kategorisinde İlaçlar ve Pazar Payları
Şirket Ürün 2009 Cirosu (TL) S1E İçindeki Payı (%)
M.S.D. Cosopt (……….) (……….)
Pfizer Xalatan (……….) (……….)
Abdi İbrahim Alphagan (……….) (……….)
Pfizer Xalacom (……….) (……….)
Alcon Travatan (……….) (……….)
Abdi İbrahim Lumigan (……….) (……….)
Alcon Azopt (……….) (……….)
Abdi İbrahim Combigan (……….) (……….)
Alcon Betoptic (……….) (……….)
Abdi İbrahim Carteol L.P. (……….) (……….)
M.S.D. Trusopt (……….) (……….)
Sanofi Aventis Diazomid (……….) (……….)
M.S.D. Timoptic-XE (……….) (……….)
Bilim Timsol (……….) (……….)
Generica Glokoprost (……….) (……….)
Alcon Iopidine (……….) (……….)
Alcon Duotrav (……….) (……….)
Novartis Nyolol (……….) (……….)
Bilim Pilosed (……….) (……….)
Alcon Miostat (……….) (……….)
Novartis Miochol-E (……….) (……….)
Başvuru konusu işlemin tarafı olan Novartis ve Alcon’un, devralma işleminden önceki ve
olası bir devralma işlemi sonrasında 2009 yılı rakamlarına göre S1E pazarında oluşması
muhtemel pazar payları aşağıda yer almaktadır:
620
10-49/929-327
18
Tablo 13- Devralma İşlemi Öncesinde ve Olası Bir Devralma Durumunda S1E Pazarındaki Pazar Payları
Ciro (TL) Pazar Payı (%)
M.S.D. (……….) (……….)
Pfızer (……….) (……….)
Abdi İbrahim (……….) (……….)
Alcon (……….) (……….)
Sanofi-Aventis (……….) (……….)
Bilim (……….) (……….)
Generica (……….) (……….)
Novartis (……….) (……….)
Alcon+Novartis (Olası Bir Devralma Durumunda) (……….) (……….)
Yukarıdaki tablolar incelendiğinde, bildirim konusu işlemin tarafı olan Novartis ve Alcon’un
her ikisinin birden faaliyet gösterdiği S1E pazarında, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde
yer alan eşiklerin aşılmadığı; bu anlamda işlemin S1E ilgili ürün pazarı için Rekabet
Kurulunun iznine tabi olmadığı görülmektedir.
H.3.2.2.4. S1G Oküler Antialerjikler, Dekonjestanlar ve Antiseptikler
Dosyadaki bilgilere göre, Novartis ve Alcon’un faaliyetlerinin, S1G ATC-3 sınıfında
birbiriyle çakışmakta olduğu ve bu ATC-3 sınıfı altında taraflardan Alcon’un sahip olduğu
ürünlerin Patanol, Emadine, Alomide ve Thilomide; Novartis’in sahip olduğu ürünlerin ise
Zaditen olduğu tespit edilmiştir. Bu bağlamda, olası bir devralma işlemi öncesinde S1G 630
kategorisinde yer alan ilaçların üreticileri, ilaç bazında 2009 yılı ciroları ve bu cirolarına
istinaden hesaplanan pazar payları aşağıda yer almaktadır:
Tablo 14- S1G Kategorisinde İlaçlar ve Pazar Payları
Şirket Ürün 2009 Cirosu (TL) S1G İçindeki Payı (%)
Alcon Patanol (……….) (……….)
Novartis Zaditen (……….) (……….)
Abdi İbrahim Relestat (……….) (……….)
Alcon10 Emadine (……….) (……….)
J&J Consumer Visine (……….) (……….)
Alcon Alomide (……….) (……….)
Alcon Thilomide (……….) (……….)
Bilim Eye Visol (……….) (……….)
Gen İlaç Allergodil (……….) (……….)
Bilim Allergo-Comod (……….) (……….)
Bilim Allergocrom (……….) (……….)
Başvuru konusu işlemin tarafı olan Novartis ve Alcon’un, devralma işleminden önceki ve
olası bir devralma işlemi sonrasında 2009 yılı rakamlarına göre S1G pazarında oluşması
muhtemel pazar payları aşağıda gösterilmektedir:
Tablo 15- Devralma İşlemi Öncesinde ve Olası Bir Devralma Durumunda S1G Pazarındaki Pazar Payları
Ciro (TL) Pazar Payı (%)
Alcon11 (……….) (……….)
Novartis (……….) (……….)
Abdi İbrahim (……….) (……….)
J&J Consumer (……….) (……….)
Bilim (……….) (……….)
Biem ilaç (……….) (……….)
Gen ilaç (……….) (……….)
Alcon+Novartis (Olası Bir Devralma Durumunda) (……….) (……….)


10 Emadine, Liba tarafından dağıtılmaktadır. Ancak değerlendirmenin bütünlüğü açısından, Liba tarafından dağıtılan
ancak Alcon’un sahip olduğu ilaçlara ilişkin paylar, pazar payı hesaplamalarında Alcon’un payına eklenmiştir.
11 Verilen bu pay, Liba’nın %(….) pazar payı ve (……….) TL’lik cirosunu kapsamaktadır.
10-49/929-327
19
Yukarıdaki tablolar incelendiğinde, Novartis ve Alcon’un her ikisinin birden faaliyet
gösterdiği S1G pazarında, 1998/2 sayılı tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. 640
maddesinde yer alan pazar payı eşiğinin aşıldığı, dolayısıyla işlemin S1G ilgili ürün pazarı
için Rekabet Kurulunun iznine tabi olduğu görülmektedir.
Başvuru konusu işlem ile ilgili olarak, S1G pazarında olası devralma öncesinde ve
sonrasındaki durum için hesaplanan HHI ve CR4 rakamları aşağıda yer almaktadır:
Tablo 16- Devralma Öncesi HHI ve CR4 Oranları
Pazar Payı (%) HHI-Devralma Öncesi
Alcon (……….) (……….)
Novartis (……….) (……….)
Abdi İbrahim (……….) (……….)
J&J Consumer (……….) (……….)
Bilim (……….) (……….)
Biem ilaç (……….) (……….)
Gen ilaç (……….) (……….)
TOPLAM 3.368
CR4 97,73%

Tablo 17- Devralma Sonrası HHI ve CR4 Oranları
Pazar Payı (%) HHI-Devralma Sonrası
Alcon+Novartis (……….) (……….)
Abdi İbrahim (……….) (……….)
J&J Consumer (……….) (……….)
Bilim (……….) (……….)
Biem ilaç (……….) (……….)
Gen ilaç (……….) (……….)
TOPLAM 5.937
DEĞİŞİM (Δ) 2.569
CR4 99,10%
Yukarıdaki tablolar incelendiğinde, olası bir devralma öncesinde dahi hem HHI hem de
CR4 bazında yüksek derecede yoğunlaşmış pazarlar olarak nitelendirilmesi mümkündür.
Devralma öncesinde pazardaki dört büyük teşebbüsün payı %(….) olarak görülmektedir. 650
Olası bir devralma halinde, Alcon ve Novartis’in çok büyük bir pazar payı farkı ile pazar
lideri olacak, karşısında büyük olarak nitelendirilebilecek Abdi İbrahim ve J&J Consumer
kalacaktır. Olası bir devralma sonrasında pazardaki dört firmanın toplam pazar payı
%(….) olacak; HHI bakımından yoğunlaşma oranı 3.368’den 5.937’ye çıkacak, değişim
rakamı (Δ) da 2.569 olacaktır. HHI’nın 1800’den, değişimin de 150’den büyük olduğu S1G
pazarı için, salt bu iki rakam dikkate alınarak önemli derecede yoğunlaşma var olduğu ileri
sürülebilecektir.
Öte yandan, yukarıda S1A pazarı için yapılan değerlendirmelerde de belirtildiği gibi, CR4
ve HHI rakamları birer gösterge niteliğinde olup, yoğunlaşmanın yüksek çıkması, tek
başına bir devralma işleminin engellenmesini gerektiren bir sonuç değil; o ilgili ürün 660
pazarında ortaya çıkan bu yoğunlaşmanın rekabet hukuku anlamında bir soruna yol açıp
açmadığının detaylı şekilde incelenmesi için bir nedendir. Bu kapsamda S1A pazarı için
yapılan değerlendirmeler burada da geçerlidir. Bu çerçevede, yukarıda ayrıntılarına yer
verilen ve birleşmelerin koordinasyon gerektiren veya gerektirmeyen olumsuz etkilerinden
en önemlisi olan fiyat artışı yoluyla rekabetin kısıtlanması ihtimalinin, ilaç piyasasının
kendi özel dinamikleri nedeniyle gerçekleşmesi muhtemel gözükmemektedir. Olası bir
fiyat artışı tehlikesi dışında, söz konusu devralma işlemine ilişkin olumlu ve olumsuz
unsurlar şu şekilde gruplandırılabilir:

10-49/929-327
20
Olumlu Unsurlar: 670
 SGK’nin çok önemli bir alım gücüne sahip olduğu,
 Tarafların patent korumasına sahip ilacı bulunmaması nedeniyle fikri mülkiyet haklarına
dayalı bir giriş engelinin söz konusu olmaması,
Olumsuz Unsurlar:
 Birbirine yakın rakip iki teşebbüsün birleşiyor olması,
 Tarafların toplam pazar payının %(….) seviyesine çıkıyor olması,
 Birleşen teşebbüsün karşısında tek bir ciddi alternatif teşebbüs olarak Abdi İbrahim’in
kalması,
 Son beş yılda S1G ilgili ürün pazarına sadece Gen İlaç girmiş olması ve bu teşebbüsün
sahip olduğu payın sadece %(….) kalması, 680
 Tarafların en güçlü iki ilacı Zaditen ve Patanol’un, diğer ilaçlara göre eski olması
nedeniyle doktorlar nezdinde sahip olduğu tanınılırlığın diğer yeni ilaçlar üzerindeki
baskı,
 Eşdeğer ilaç üreticisi teşebbüslerin karşı karşıya olduğu giriş engelleri.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, başvuru konusu devralma işleminin, S1G
Oküler Antialerjikler, Dekonjestanlar ve Antiseptikler pazarında 4054 sayılı Kanun'un 7.
maddesi kapsamında hâkim durum yaratmaya veya mevcut hâkim durumu güçlendirmeye
yönelik olduğu, dolayısıyla ülkenin bütünü yahut bir kısmında sayılan ürün pazarındaki
rekabeti önemli ölçüde azaltacak nitelikte olduğu sonucuna varılmıştır.
H.3.2.2.5. S1K Suni Gözyaşı ve Oküler Lübrikantlar 690
Dosyadaki bilgilere göre, Novartis ve Alcon’un faaliyetlerinin, S1K ATC-3 sınıfında
birbiriyle çakışmakta olduğu ve bu ATC-3 sınıfı altında başvuru konusu işlemin
taraflarından Alcon’un sahip olduğu ürünlerin Tears Natural Free, Systane, Tears Naturale
II, Lacryvisc and Dacrolux, Thilo Tears Gel, Duratears and Protagent; Novartis’in sahip
olduğu ürünlerin ise Viscotears, Ocutelect Fluid and Genteal olduğu tespit edilmiştir. Diğer
taraftan, S1K kategorisinin ATC 4 seviyesinde herhangi bir alt sınıflandırması
bulunmamaktadır. Bu bağlamda, olası bir devralma işlemi öncesinde S1K kategorisinde
yer alan ilaçların üreticileri, ilaç bazında 2009 yılı ciroları ve bu cirolarına istinaden
hesaplanan pazar payları aşağıda yer almaktadır:
Tablo 18- S1K Kategorisinde İlaçlar ve Pazar Payları 700
Şirket Ürün 2009 Cirosu (TL) S1K içinde Pay (%)
Abdi İbrahim Refresh (……….) (……….)
Alcon Systane (……….) (……….)
Alcon Tears natural free (……….) (……….)
Abdi İbrahim Refresh tears (……….) (……….)
Abdi İbrahim Refresh liquigel (……….) (……….)
Alcon Tears naturale ii (……….) (……….)
Novartis Viscotears (……….) (……….)
Novartis Oculotect fluid (……….) (……….)
Abdi İbrahim Artelac advanced* (……….) (……….)
Alcon Thilo tears se (……….) (……….)
Alcon Protagent** (……….) (……….)
Alcon12 Thilo tears** (……….) (……….)
Alcon30 Protagent se (……….) (……….)
Teka Eyestil (……….) (……….)
Berko Bibora* (……….) (……….)

12 Protagent ve Thilo tears, Liba tarafından dağıtılmaktadır. Ancak değerlendirmenin bütünlüğü açısından, Liba
tarafından dağıtılan ancak Alcon’un sahip olduğu ilaçlara ilişkin paylar, pazar payı hesaplamalarında Alcon’un payına
eklenmiştir.
10-49/929-327
21
Alcon Lacryvisc (……….) (……….)
Biem Siccapos* (……….) (……….)
Alcon Duratears** (……….) (……….)
Biem Siccaprotect (……….) (……….)
Johnson & Johnson Visine yorgun goz (……….) (……….)
Biem Hylo-comod* (……….) (……….)
Karun Blink int.tears* (……….) (……….)
Novartis Genteal* (……….) (……….)
Biem Hylo-lasop* (……….) (……….)
Toplam (……….) (……….)
Tarafların devralma işleminden önceki ve olası bir devralma işlemi sonrasında 2009 yılı
rakamlarına göre oluşması muhtemel pazar payları aşağıda gösterilmektedir:
Tablo 19- Devralma İşlemi Öncesinde ve Olası Bir Devralma Durumunda S1K Pazarındaki Pazar Payları
Ciro (TL) Pazar Payı (%)
ALCON (……….) (……….)
İBRAHİM (……….) (……….)
NOVARTİS (……….) (……….)
BİEM (……….) (……….)
TEKA (……….) (……….)
BERKO (……….) (……….)
J&J CONSUMER (……….) (……….)
KARUN (……….) (……….)
ALCON+NOVARTİS (Olası Bir Devralma Durumunda) (……….) (……….)
Yukarıdaki tablolar incelendiğinde, tarafların her ikisinin birden faaliyet gösterdiği S1K
pazarında, 1998/2 sayılı tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde yer alan
pazar payı eşiğinin aşıldığı, dolayısıyla işlemin S1K ilgili ürün pazarı için Rekabet
Kurulunun iznine tabi olduğu görülmektedir.
Başvuru konusu işlem ile ilgili olarak, S1K pazarında olası devralma öncesinde ve
sonrasındaki durum için hesaplanan HHI ve CR4 rakamları aşağıda yer almaktadır:
Tablo 20- Devralma Öncesi HHI ve CR4 Oranları 710
Pazar Payı (%) HHI-Devralma Öncesi
Alcon (……….) (……….)
İbrahim (……….) (……….)
Novartis (……….) (……….)
Biem (……….) (……….)
Teka (……….) (……….)
Berko (……….) (……….)
J&J Consumer (……….) (……….)
Karun (……….) (……….)
TOPLAM 3.734
CR4 97%
Tablo 21- Devralma Sonrası HHI ve CR4 Oranları
Pazar Payı (%) HHI-Devralma Sonrası
Alcon (……….) (……….)
İbrahim (……….) (……….)
Biem (……….) (……….)
Teka (……….) (……….)
Berko (……….) (……….)
J&J Consumer (……….) (……….)
Karun (……….) (……….)
TOPLAM 4.705
DEĞİŞİM (Δ) 971
CR4 98%

10-49/929-327
22
Yukarıdaki tablolar incelendiğinde, olası bir devralma öncesinde dahi hem HHI hem de
CR4 bazında yüksek derecede yoğunlaşmış pazarlar olarak nitelendirilmesi mümkündür.
Devralma öncesinde pazardaki dört büyük teşebbüsün payı %(….) olarak görülmektedir.
Olası bir devralma halinde, Alcon ve Novartis’in %(….) pay ile pazar lideri olacak,
karşısında büyük olarak nitelendirilebilecek sadece Abdi İbrahim kalacaktır. Olası bir
devralma sonrasında pazardaki dört firmanın toplam pazar payı %(….) olacak; HHI
bakımından yoğunlaşma oranı 3.734’ten 4705’e çıkacak, değişim rakamı (Δ) da 971
olacaktır. HHI’nın 1800’den, değişimin de 150’den büyük olduğu S1K pazarı için, salt bu 720
iki rakam dikkate alınarak önemli derecede yoğunlaşma var olduğu ileri sürülebilecektir.
Öte yandan, yukarıda S1A pazarı için yapılan değerlendirmelerde de belirtildiği gibi, CR4
ve HHI rakamları birer gösterge niteliğinde olup, yoğunlaşmanın yüksek çıkması, tek
başına bir devralma işleminin engellenmesini gerektiren bir sonuç değil; o ilgili ürün
pazarında ortaya çıkan bu yoğunlaşmanın rekabet hukuku anlamında bir soruna yol açıp
açmadığının detaylı şekilde incelenmesi için bir nedendir. Bu kapsamda S1A pazarı için
yapılan değerlendirmeler burada da geçerlidir. Bu çerçevede yukarıda ayrıntılarına yer
verilen ve birleşmelerin koordinasyon gerektiren veya gerektirmeyen olumsuz etkilerinden
en önemlisi olan fiyat artışı yoluyla rekabetin kısıtlanması ihtimalinin, ilaç piyasasının
kendi özel dinamikleri nedeniyle gerçekleşmesi muhtemel gözükmemektedir. Olası bir 730
fiyat artışı tehlikesi dışında, söz konusu devralma işlemine ilişkin olumlu ve olumsuz
unsurlar şu şekilde gruplandırılabilir:
Bu bilgiler ışığında,
Olumlu Unsurlar:
 SGK’nin çok önemli bir alım gücüne sahip olduğu,
 Tarafların patent korumasına sahip ilacı bulunmaması nedeniyle fikri mülkiyet haklarına
dayalı bir giriş engelinin söz konusu olmaması,
 Pazardaki rakip şirket sayısının fazla olması,
 Göz kuruluğu yaşayan her yaştan hasta için yazılabilir olması nedeniyle hitap ettiği kitle
çok geniş olması pazarın büyüme potansiyelinin bulunması. 740
Olumsuz Unsurlar:
 Birbirine yakın rakip iki teşebbüsün birleşiyor olması,
 Tarafların toplam pazar payının %(….) seviyesine çıkıyor olması,
 Pazardaki rakip teşebbüs sayısı fazla olmakla birlikte, birleşen teşebbüsün karşısında
tek bir ciddi alternatif teşebbüs olarak Abdi İbrahim’in kalması,
 Son beş yılda S1K ilgili ürün pazarına sadece Berko adlı teşebbüsün yeni girişinin
olması,
 Eşdeğer ilaç üreticisi teşebbüslerin karşı karşıya olduğu giriş engelleri.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, başvuru konusu devralma işleminin S1K
Suni Gözyaşı ve Lubrikantlar pazarında hâkim durum yaratacak ya da mevcut bir hâkim 750
durumu güçlendirecek nitelikte olmadığı ve ülkenin bütünü yahut bir kısmında rekabetin
önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurmayacağı, bu nedenle söz konusu işleme izin
verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.



10-49/929-327
23
H.3.2.2.6. S1L Kontakt Lens Solüsyonları
Dosyadaki bilgilere göre, başvuru konusu işlemin taraflarından Alcon, MPS satmakta olup,
halihazırda herhangi bir peroksit bazlı temizleme sistemi ürünü satmamaktadır. Öte
yandan Novartis ise hem peroksit bazlı temizleme sistemi ürünü hem de MPS 760
satmaktadır. Novartis’in ürünleri Solo Care Aqua, AoseptPlus. Alcon’un ürünü Opti Free
Express’dir. Olası bir devralma işlemi öncesinde S1L kategorisinde yer alan ilaçların
üreticileri, ilaç bazında 2009 yılı ciroları ve bu cirolarına istinaden hesaplanan pazar
payları aşağıda yer almaktadır:
Tablo 22- S1L Kategorisinde İlaçlar ve Pazar Payları
Şirket Ürün 2009 Cirosu (TL) S01L0 içinde Pay (%)
Alcon Opti free express (……….) (……….)
Bausch & Lomb Renu multiplus (……….) (……….)
Novartis Solo care aqua (……….) (……….)
Bausch & Lomb Renu mps (……….) (……….)
Teka All in one (……….) (……….)
Novartis Aosept plus (……….) (……….)
Lapis laz Eye see soft (……….) (……….)
Bausch & Lomb Boston simplus (……….) (……….)
Wohlk Wohlk.perfect (……….) (……….)
Bausch & Lomb Protein removal (……….) (……….)
Teka Synergi (……….) (……….)
Lapis laz Eye see hard (……….) (……….)
Novartis Solo care (……….) (……….)
Abbott Complete moisture (……….) (……….)
Bausch & Lomb Concentrat.cleaner (……….) (……….)
Lapis laz Eye see aqua balan (……….) (……….)
Wohlk Wohlk perfect clea (……….) (……….)
Toplam (……….) (……….)
Bildirim Formu’nda taraflar, kullanılan verilerin bu kategoride teşebbüslerin yaptıkları
satışların tümü hakkında tam ve doğru bir gösterge oluşturmadığını, bu kategorideki
toplam paylarının %(….) ila %(….) arasında olduğunu düşündüklerini ifade etmekle birlikte
aşağıdaki tabloda yer alan pazar paylarını sunmuşlardır. Bu bağlamda, başvuru konusu
işlemin tarafı olan Novartis ve Alcon’un, devralma işleminden önceki ve olası bir devralma 770
işlemi sonrasında 2009 yılı rakamlarına göre S1L pazarında oluşması muhtemel pazar
payları aşağıdadır:
Tablo 23- Devralma İşlemi Öncesinde ve Olası Bir Devralma Durumunda S1L Pazarındaki Pazar Payları
TEŞEBBÜS PAYI (%) CİRO (TL)
Alcon (……….) (……….)
Novartis (……….) (……….)
Bausch & Lomb (……….) (……….)
Teka (……….) (……….)
Lensgrup (……….) (……….)
Zepa (……….) (……….)
Dem ilaç (……….) (……….)
Alcon+Novartis (Olası Bir Devralma Durumunda) (……….) (……….)
Yukarıdaki tablolar incelendiğinde, tarafların her ikisinin birden faaliyet gösterdiği S1L
pazarında, 1998/2 sayılı tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde yer alan
pazar payı eşiğinin aşıldığı, dolayısıyla işlemin S1L ilgili ürün pazarı için Rekabet
Kurulunun iznine tabi olduğu görülmektedir. Başvuru konusu işlem ile ilgili olarak, S1L
pazarında hesaplanan HHI ve CR4 rakamları aşağıda yer almaktadır:

780
10-49/929-327
24
Tablo 24: Devralma Öncesi HHI ve CR4 Oranları
Pazar Payı (%) HHI-Devralma Öncesi
Alcon (……….) (……….)
Novartis (……….) (……….)
Bausch & Lomb (……….) (……….)
Teka (……….) (……….)
Lensgrup (……….) (……….)
Zepa (……….) (……….)
Dem ilaç (……….) (……….)
TOPLAM 3.204
CR4 99,4%

Tablo 25- Devralma Sonrası HHI ve CR4 Oranları
Pazar Payı (%) HHI-Devralma Sonrası
Alcon+Novartis (……….) (……….)
Bausch & Lomb (……….) (……….)
Teka (……….) (……….)
Lensgrup (……….) (……….)
Zepa (……….) (……….)
Dem ilaç (……….) (……….)
TOPLAM 4.237
DEĞİŞİM (Δ) 1.033
CR4 99,8%
Yukarıdaki tablolar incelendiğinde, olası bir devralma öncesinde dahi hem HHI hem de
CR4 bazında yüksek derecede yoğunlaşmış pazarlar olarak nitelendirilmesi mümkündür.
Devralma öncesinde pazardaki dört büyük teşebbüsün payı %(….) olarak görülmektedir.
Olası bir devralma halinde, Alcon ve Novartis’in %(….) pay ile pazar lideri olacak,
karşısında önemli rakip olarak Bausch & Lomb kalacaktır. Olası bir devralma sonrasında
pazardaki dört firmanın toplam pazar payı %(….) olacak; HHI bakımından yoğunlaşma
oranı 3.284’ten 4.237’e çıkacak, değişim rakamı da (Δ) 1.033 olacaktır. HHI’nın 1800’den, 790
değişimin de 150’den büyük olduğu S1L pazarı için, salt bu iki rakam dikkate alınarak
önemli derecede yoğunlaşma var olduğu ileri sürülebilecektir.
Öte yandan, yukarıda S1A pazarı için yapılan değerlendirmelerde de belirtildiği gibi, CR4
ve HHI rakamları birer gösterge niteliğinde olup, yoğunlaşmanın yüksek çıkması, tek
başına bir devralma işleminin engellenmesini gerektiren bir sonuç değil; o ilgili ürün
pazarında ortaya çıkan bu yoğunlaşmanın rekabet hukuku anlamında bir soruna yol açıp
açmadığının detaylı şekilde incelenmesi için bir nedendir.
Diğer kategorilerde bulunan ürünlerin aksine kontakt lens solüsyonlar beşeri ilaç değildir
ve bu nedenle geri ödeme sistemine tabi değildir. Dolayısıyla bu kategoride rekabetin
yapısı diğer kategorilere göre önemli farklılıklar göstermektedir: 800
 Regülasyondan kaynaklanan zorunluluklar: Kontakt lens solüsyonları beşeri ilaç
değildir ve tıbbi cihaz olarak değerlendirilmektedir. Buna benzer olarak,
ruhsatlandırma yöntemi de reçeteli/geri ödeme sistemine tabi ilaçlara kıyasla büyük
farklılık arz etmektedir: Bu kategorideki ürünler için ruhsat almak çok daha kolay bir
prosedüre tabi olup, ürünlerin Türkiye’ye ithal edilmesi için gerekli olan ruhsat da çok
daha kısa bir sürede alınabilmektedir.
 Dağıtım kanalları: Kontakt lens solüsyonlarının Türkiye’de beşeri ilaçlarda olduğu
gibi sadece eczaneler (ve hastaneler) vasıtasıyla değil, optikçiler ve hatta
süpermarketler vasıtasıyla dahi satılması mümkündür.
10-49/929-327
25
 Pazarlama: Kontakt lens solüsyonu üreticiler, ürünlerinin reklamını yapmak 810
konusunda beşeri ilaçlara getirilen sınırlamalara kıyasla çok daha hafif sınırlamalara
tabidir.
 Üretim: Kontakt lens solüsyonlarının üretilmesi için gerekli olan standart steril üretim
teknolojisi, beşeri ilaç üreticilerinin kendilerinde ya da üçüncü kişi sözleşmeli
üreticilerinde bulunmaktadır.
Söz konusu devralma işlemine ilişkin olumlu ve olumsuz unsurlar şu şekilde
gruplandırılabilir:
Olumlu Unsurlar:
 İthalat imkanları ve alternatif temin kaynaklarının mevcudiyeti,
 Ruhsatlandırma sürecinin ilaca nazaran çok daha kolay ve kısa süreli olması, 820
 Tarafların patent korumasına sahip ilacı bulunmaması nedeniyle fikri mülkiyet haklarına
dayalı bir giriş engelinin söz konusu olmaması,
 Pazardaki rakip şirket sayısının fazla olması ve ürünün yurt içinde üretilebilir olması,
 Pazarın büyüme potansiyelinin yüksek olması,
 Sağlayıcı değiştirmenin maliyetinin çok düşük olması,
 Fiyatların artması durumunda pazara yeni giriş her zaman mümkün olması,
Olumsuz Unsurlar:
 Söz konusu ürünlerin geri ödeme kapsamında olmaması nedeniyle fiyat rekabetine
açık olması,
 SGK’nin, birleşen teşebbüsün elde edeceği %(….) pazar payını dengeleyecek alım 830
gücünün bu pazarda bulunmaması,
 Birbirine yakın rakip iki teşebbüsün birleşiyor olması,
 Pazardaki rakip teşebbüs sayısı fazla olmakla birlikte, birleşen teşebbüsün karşısında
tek bir ciddi alternatif teşebbüs olarak Bausch & Lomb kalması %(….) pazar payı ile),
 Bu pazarda yer alan ilaçların, doktorların tarafından göreceli olarak daha az medikal
kaygılarla yazması nedeniyle, doktorlar nezdinde yapılan tanıtım ve tutundurma
faaliyetlerinde güçlü olan Novartis ve Alcon’un birleşmesinin, diğer ufak şirketler için
olumsuzluk yaratabilmesi ihtimali,
 Son beş yılda S1L ilgili ürün pazarına sadece Lensgrup adlı teşebbüsün yeni girişinin
olmaması, 840
 S1L pazarındaki ürünlerin geri ödemede olmaması nedeniyle, tanıtım ve tutundurmanın
reçeteli/geri ödeme kapsamındaki ilaçlara göre çok daha önem kazanması ve bu
durumun tanıtım ve tutundurma gücü bakımından birleşen teşebbüsle rekabet etmesi
gereken ufak ölçekli şirketleri olumsuz etkileme riskinin olması.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, başvuru konusu devralma işleminin S1L
Suni Gözyaşı ve Lubrikantlar pazarında hâkim durum yaratacak ya da mevcut bir hâkim
durumu güçlendirecek nitelikte olmadığı ve ülkenin bütünü yahut bir kısmında rekabetin
önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurmayacağı, bu nedenle söz konusu işleme izin
verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
H.3.2.2.7. S1R Oftalmik Non-Steroid Antiflematuarlar (NSAID) 850
Dosyadaki bilgilere göre S1R pazarında, Alcon’un Oftalar, Novartis’in Voltaren adlı
ürünleri bulunmaktadır. Olası bir devralma işlemi öncesinde S1R kategorisinde yer alan
ilaçların üreticileri, ilaç bazında 2009 yılı ciroları ve bu cirolarına istinaden hesaplanan
pazar payları aşağıda yer almaktadır:
10-49/929-327
26
Tablo 26- S1R Kategorisinde İlaçlar ve Pazar Payları
Şirket Ürün 2009 Cirosu (TL) S01R0 içinde Pay (%)
Abdi İbrahim Acular (……….) (……….)
Alcon Oftalar (……….) (……….)
Bilim Inflased (……….) (……….)
Novartis Voltaren (……….) (……….)
Bausch & Lomb Indocolir (……….) (……….)
Toplam (……….) (……….)
Tarafların, devralma işleminden önceki ve olası bir devralma işlemi sonrasında 2009 yılı
rakamlarına göre S1R pazarında oluşması muhtemel pazar payları aşağıdadır:
Tablo 27- Devralma İşlemi Öncesinde ve Olası Bir Devralma Durumunda S1R Pazarındaki Pazar Payları
Ciro (TL) Pazar Payı (%)
Abdi İbrahim (……….) (……….)
Alcon (……….) (……….)
Bilim (……….) (……….)
Novartis (……….) (……….)
Alcon+Novartis (Olası Bir Devralma Durumunda) (……….) (……….)
Yukarıdaki tablolar incelendiğinde, tarafların her ikisinin birden faaliyet gösterdiği S1R
pazarında, 1998/2 sayılı tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde yer alan 860
pazar payı eşiğinin aşıldığı, dolayısıyla işlemin S1R ilgili ürün pazarı için Rekabet
Kurulunun iznine tabi olduğu görülmektedir. Başvuru konusu işlem ile ilgili olarak, S1R
pazarında hesaplanan HHI ve CR4 rakamları aşağıda yer almaktadır:
Tablo 28- Devralma Öncesi HHI ve CR4 Oranları
Pazar Payı (%) HHI-Devralma Öncesi
Abdi İbrahim (……….) (……….)
Alcon (……….) (……….)
Bilim (……….) (……….)
Novartis (……….) (……….)
TOPLAM 4.206
CR4 100,00%
Tablo 29- Devralma Sonrası HHI ve CR4 Oranları
Pazar Payı (%) HHI-Devralma Sonrası
Abdi İbrahim (……….) (……….)
Alcon+Novartis (……….) (……….)
Bilim (……….) (……….)
TOPLAM 4.553
DEĞİŞİM (Δ) 347
CR4 100,00%
Yukarıdaki tablolar incelendiğinde, olası bir devralma öncesinde dahi hem HHI hem de
CR4 bazında yüksek derecede yoğunlaşmış pazarlar olarak nitelendirilmesi mümkündür.
Olası bir devralma halinde, Alcon ve Novartis’in pazarda ikinci büyük teşebbüs haline
gelecek, karşısında çok büyük bir pazar payı ile Abdi İbrahim olacaktır. HHI bakımından
yoğunlaşma oranı 4.206’dan 4.553’e çıkacak, değişim rakamı (Δ) da 347 olacaktır. 870
HHI’nın 1800’den, değişimin de 150’den büyük olduğu S1R pazarı için, salt bu iki rakam
dikkate alınarak önemli derecede yoğunlaşma var olduğu ileri sürülebilecektir.
Öte yandan, yukarıda S1A pazarı için yapılan değerlendirmelerde de belirtildiği gibi, CR4
ve HHI rakamları birer gösterge niteliğinde olup, yoğunlaşmanın yüksek çıkması, tek
başına bir devralma işleminin engellenmesini gerektiren bir sonuç değil; o ilgili ürün
pazarında ortaya çıkan bu yoğunlaşmanın rekabet hukuku anlamında bir soruna yol açıp
açmadığının detaylı şekilde incelenmesi için bir nedendir. Bu kapsamda S1A pazarı için
yapılan değerlendirmeler burada da geçerlidir. Bu çerçevede yukarıda ayrıntılarına yer
verilen ve birleşmelerin koordinasyon gerektiren veya gerektirmeyen olumsuz etkilerinden
en önemlisi olan fiyat artışı yoluyla rekabetin kısıtlanması ihtimalinin, ilaç piyasasının 880
10-49/929-327
27
kendi özel dinamikleri nedeniyle gerçekleşmesi muhtemel gözükmemektedir. Olası bir
fiyat artışı tehlikesi dışında, söz konusu devralma işlemine ilişkin olumlu ve olumsuz
unsurlar şu şekilde gruplandırılabilir:
Olumlu Unsurlar:
 SGK’nın çok önemli bir alım gücüne sahip olduğu,
 Tarafların patent korumasına sahip ilacı bulunmaması nedeniyle fikri mülkiyet haklarına
dayalı bir giriş engelinin söz konusu olmaması,
 Pazardaki rakip şirket sayısının fazla olması,
 Birleşme sonrası tarafların pazar payının düşük (%(….)) olması,
 Pazardaki lider teşebbüsün (Abdi İbrahim-%(….)) pazar payının birleşme sonrası 890
ortaya çıkacak teşebbüsten oldukça fazla olması.
Olumsuz Unsurlar:
 Birbirine yakın rakip iki teşebbüsün birleşiyor olması,
 Son beş yılda S1R ilgili ürün pazarına giriş olamaması,
 Eşdeğer ilaç üreticisi teşebbüslerin karşı karşıya olduğu giriş engelleri.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, başvuru konusu devralma işleminin S1R
Oftalmik Non-Steroid Antiflematuarlar pazarında hâkim durum yaratacak ya da mevcut bir
hâkim durumu güçlendirecek nitelikte olmadığı ve ülkenin bütünü yahut bir kısmında
rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğurmayacağı, bu nedenle söz konusu
işleme izin verilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır. 900
H.3.3. Rekabet Yasağı
Taraflar arasında imzalanan Hissedarlar Sözleşmesi’nde Satıcı’ya 2 yıllık bir rekabet
etmeme yükümlülüğü getirilmektedir. Buna ek olarak, iki aşamada yapılan bu devralmanın
ilk aşaması ile ikinci aşaması arasındaki bir fesih durumunda Novartis’e, Alcon’un cerrahi
işi ile ilgili rekabet yasağı getirilmekte ancak devir gerçekleşirse bu rekabet yasağı son
bulmaktadır. Her iki rekabet yasağına ilişkin hüküm incelendiğinde, söz konusu
kısıtlamaların süre ve kapsam yönünden makul olduğu değerlendirilmektedir.
H.3.4. Birleşme Devralma İşlemlerinde Taahhüt Mekanizması
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi hâkim durum yaratan veya hâkim durumu
güçlendirmeye yönelik olarak rekabetin önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuran 910
birleşme ve devralmaları yasaklamaktadır. Öte yandan bütün olarak tüketici refahını
olumlu etkileyecek şekilde etkinlik yaratması mümkün olan bazı yoğunlaşmalar bütünüyle
değil, sadece kısmi olarak rekabeti engellemekte, bazen de sadece işlemin gerçekleştiği
pazarlardan birinde rekabetin kısıtlanması sonucuna yol açmaktadır. Başka bir ifadeyle
bütününde faydalı olan bir birleşme, sadece bazı dar pazarlarda zararlı etkiler
doğurabilmektedir. Bu durumda etkin rekabetin tesisine yönelik olarak ilgili rekabet
kısıtlamasına bir çözüm bulmak ve birleşmeyi tamamen yasaklamamak, rekabet hukuku
amaçlarına daha uygun olacak ve bu daha etkin bir yöntem olarak nitelendirilebilecektir.
Yoğunlaşmalar üzerinde yapılan bu tür değişiklikler genellikle birleşme çözümleri (merger
remedies) olarak tanımlanmaktadır. Birleşme çözümlerinin amacı yoğunlaşma neticesinde 920
ortaya çıkacağı düşünülen rekabet sorunlarına çözüm bularak birleşmenin ortaya
çıkardığı etkinliklerden piyasayı mahrum bırakmamaktır. Yoğunlaşmaların denetiminde,
yoğunlaşmanın yaratacağı rekabet sorununa önceden çözüm getirmek, yoğunlaşma
gerçekleştikten sonra pazarı düzenlemekten, teşebbüsleri ayırmaktan veya işlemi
bütünüyle yasaklamaktan daha iyi bir yol olmaktadır. Nitekim, 1997/1 sayılı Tebliğ’in 6.
10-49/929-327
28
maddesinin “Kurul, bildirilen birleşme veya devralmaya, gerekli gördüğü diğer tedbirlerin
alınması ve bazı yükümlülüklere uyulması koşuluyla izin verebilir” şeklinde düzenlenmiş
üçüncü fıkrası, Rekabet Kuruluna, gerekli gördüğü takdirde kendisine intikal eden
devralma başvuruları kapsamında belirli koşulların yerine getirilmesini isteme yetkisi
vermektedir. 930
Devralma süreci içerisinde taraflarla yapılan görüşmeler neticesinde, taraflarca da hem
Avrupa Komisyonu’ndaki dosyaları kapsamında hem de ülkesel bazda çeşitli Avrupa
ülkelerindeki başvurularının birçoğunda, yukarıda izin verilmemesi istenen S1B, S1G ve
S1K pazarlarında sorunlar yaşandığı teyit edilmiş ve oralarda da koşul getirilmesine ilişkin
görüşmelere başlandığı ifade edilmiştir.
Dosyadaki bilgilere göre konuyu inceleyen raportörlerce, başvuru konusu devralma
işleminin alıcı tarafları ile problemli olan üç ilgili ürün pazarı hakkında iki ayrı görüşme
yapılmıştır. Bu görüşmelerin ilki, 21.06.2010 tarihinde Rekabet Kurumu bünyesinde taraf
vekilleri ile yapılmış ve görüşme sırasında aşağıdaki hususlarda bilgi edinilmiştir:
940

(……….TİCARİ SIR……….)


Yapılan bu görüşme neticesinde, başvuru konusu işlemin tarafı olan teşebbüslerin,
Rekabet Kurulu ile yakın işbirliği içinde çalışarak, Kurul tarafından gerekli görülecek
taahhütleri vermeye hazır oldukları anlaşılmıştır.
Taraf temsilcilerinin talep ettiği sürenin ardından, 05.07.2010 tarihinde, Rekabet
Kurumu’nda başvuru konusu işlemin alıcı tarafı (dolayısıyla taahhütleri vermeyi haiz olan)
Novartis temsilcileri ile ikinci tur görüşme gerçekleştirilmiş ve şu konularda bilgi alınmıştır: 950


(……….TİCARİ SIR……….)


Yapılan bu ikinci görüşme neticesinde Novartis tarafından sunulan taahhütler ile S1B ve
S1G pazarında olası bir devralma işleminin yaratacağı yoğunlaşma ortadan
kaldırılabilecek, taraflar açısından devralma öncesi pazarda geçerli olan duruma
dönülebilecek ve bu sayede 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesindeki yasaklar bir anlamda
temelsiz hale getirilmiş olacaktır. 960
S1K pazarı için yapılan görüşmelerde Novartis temsilcileri, S1K pazarı için de taahhüt
verebileceklerini beyan etmiştir. Ancak yukarıda S1K pazarına ilişkin olarak yer verilen
değerlendirmeler ışığında, S1K pazarı için herhangi bir taahhüt alınmasına gerek
görülmemiştir.
Söz konusu ikinci görüşme esnasında taraf temsilcileri tarafından istenen “kapanış
tarihinden itibaren bir yıllık sürenin” belirsiz olması nedeniyle, taraflara verilecek süre için
10-49/929-327
29
karar tarihinin esas alınması gerektiği ve sürenin karar tarihinden itibaren bir yıl şeklinde
tayin edilmesinin daha uygun olacağı kanaatine varılmıştır.
Bu bilgiler doğrultusunda dosya konusu devralma işlemine aşağıdaki yükümlülüklere
uyulması koşuluyla gerçekleştirilmesi durumunda izin verilmesi gerektiği sonucuna 970
varılmıştır.

I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Novartis A.G. tarafından, Nestle SA.'nın elinde bulunan yaklaşık %52,15 oranındaki
Alcon, Inc. hissesinin devralınması işleminin,
a) Tarafların beraberce faaliyet gösterdiği pazarlardan S1E Miyotikler ve Antiglokom
İlaçları pazarındaki faaliyetleri sonucunda elde ettikleri ciro veya pazar paylarının, 1997/1
sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde öngörülen eşikleri aşmaması nedeniyle söz konusu pazar
bakımından izne tabi olmadığına, 980
b) Taraflardan Alcon Inc.'in tek başına faaliyet gösterdiği pazarlardan S1C Oftalmik
Antienfektifler ve S1F Midriatik ve Sikloplejikler pazarlarındaki faaliyetleri sonucunda elde
ettikleri ciro veya pazar paylarının, 1997/1 sayılı Tebliğ'in 4. maddesinde öngörülen
eşikleri aşmaması nedeniyle anılan işlemin söz konusu pazarlar için izne tabi olmadığına,
c) Tarafların faaliyetleri sonucunda elde ettikleri toplam ciro veya pazar paylarının, S1A
Oftalmolojik Antienfektifler, S1B Oftalmolojik Kortikosteroidler, S1G Oküler Antialerjikler,
Dekonjestanlar ve Antiseptikler, S1H Oftalmolojik Lokal Anestezikler, S1K Suni Gözyaşı
ve Oküler Lubrikantlar, S1L Kontakt Lens Solüsyonları, S1R Oftalmik Non-Steroid
Antiflematuarlar, S1T Oftalmolojik Diagnostik Ajanlar ile Katarakt ve Vitreoretinal Cerrahi
Gereçler pazarlarında 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde öngörülen eşikleri aşması 990
nedeniyle izne tabi olduğuna,
2- Söz konusu devralma işlemi sonucunda, S1A Oftalmolojik Antienfektifler, S1H
Oftalmolojik Lokal Anestezikler, S1K Suni Gözyaşı ve Oküler Lübrikantlar, S1L Kontakt
Lens Solüsyonları, S1R Oftalmik Non-Steroid Antiflematuarlar ve S1T Oftalmolojik
Diagnostik Ajanlar ile Katarakt ve Vitreoretinal Cerrahi Gereçler pazarlarında 4054 sayılı
Kanun'un 7. maddesinde belirtilen nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut
hakim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz
konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine,
3- a) Bahse konu işlemin S1B Oftalmolojik Kortikosteroidier ve S1G Oküler Antialerjikler,
Dekonjestanlar ve Antiseptikler pazarlarında, 4054 sayılı Kanun'un 7. maddesi 1000
kapsamında hakim durum yaratmaya veya mevcut hakim durumu güçlendirmeye yönelik
olduğuna, dolayısıyla ülkenin bütünü yahut bir kısmında sayılan ürün pazarlarındaki
rekabeti önemli ölçüde azaltacak nitelikte olduğuna,
b) Ancak, işlemin alıcı tarafı olan Novartis A.G. tarafından işbu karar tarihinden itibaren
bir yıl içinde yerine getirileceği beyan edilen;
- S1B grubunda Oftalmolojik Kortikostreoidler pazarında Novartis'e ait olan
Efemoline adlı ilacın, bütün haklarının 3. kişilere uygun hukuki yöntem ile devri
(satış yoluyla tam mülkiyet devri ya da süresiz lisans devri),
10-49/929-327
30
- S1G grubunda Oküler Antialerjikler, Dekonjestanlar ve Antiseptikler pazarında
Novartis’e ait olan Zaditen adlı ilacın, bütün haklarının 3. kişilere uygun hukuki 1010
yöntem ile devri (satış yoluyla tam mülkiyet devri ya da süresiz lisans devri)
taahhütleri doğrultusunda, bu pazarlar bakımından da anılan işleme izin verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy