Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2007-2-55 (Devralma)
Karar Sayısı : 07-42/469-179
Karar Tarihi : 23.5.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN.
B. RAPORTÖRLER : Ilgaz SARIOĞLU, Bayram Ali GEÇGİL, Ekrem SOLMAZ
C. BİLDİRİMDE : - Nestlé S.A.
BULUNAN
D. TARAFLAR : - Nestlé S.A. 20
Avenue Nestlé 55, 1800 Vevey, İSVİÇRE
- Novartis AG
Lichstrasse 35, 4056, İSVİÇRE
E. DOSYA KONUSU: Novartis AG’nin küresel tıbbi besin maddeleri iş kolunun
tümünün Nestlé S.A. tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 5.4.2007 tarih ve 2531 sayı ile intikal eden
ve dosyadaki eksiklikleri en son 30.4.2007 tarihinde tamamlanan başvuru üzerine
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 1997/1 sayılı Rekabet 30
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili
hükümleri çerçevesinde yapılan değerlendirmeye ilişkin 11.5.2007 tarih ve 2007-2-
55/Öİ-07-IS sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 18.5.2007 tarih ve
REK.0.06.00.00-120/155 sayılı Başkanlık Önergesi ile 07-42 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; bildirim konusu devralma işleminin
1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında izne tabi bir devralma olmadığı, devralma
anlaşmasında yer alan rekabet etmeme ve çalışanları istihdam etmeme şeklindeki
yükümlülüklerin işlem için gerekli yan sınırlama olarak kabul edilebileceği ifade 40
edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Nestlé S.A. (Nestlé)
Nestlé, hisseleri SWX İsviçre Borsasında işlem gören halka açık bir şirkettir ve Nestlé
hisselerini temsil eden Amerikan Mevduat Makbuzları (ADR) ABD borsalarında işlem
görmektedir.
07-42/469-179
2
Nestlé, Nestlé Grubunun ana şirketi olup süt ürünleri, kahve, ambalajlı su, tahıl, tıbbi
beslenme ürünleri, yemeklik ürünler (hazır gıdalar, çeşniler, soslar ve makarnalar 50
v.s.), dondurma, çikolata ve çay ile şekerlemeler ve evcil hayvan mamaları da dahil
olmak üzere birçok yiyecek ve içecek ürün çeşidinin üretimi, pazarlaması ve satışını
yapmaktadır. Nestlé’nin aynı zamanda bazı gıda dışı faaliyetleri de bulunmaktadır.
Nestlé Türkiye’de esas olarak, Nestlé Türkiye Gıda San. A.Ş. (Nestlé Türkiye) ve
Nestlé Waters Gıda ve Meşrubat San. Tic. A.Ş.(Nestlé Waters Türkiye) olmak üzere
başlıca iki iştiraki aracılığıyla faaliyet göstermektedir. Nestlé Waters Türkiye,
ambalajlı su üretim ve satışı alanında; Nestlé Türkiye ise içecekler, yemeklik ürünler,
tahıl, şekerlemeler ve gofretler, süt ürünleri ve bebek mamaları sektörlerinde faaliyet
göstermektedir. Nestlé’nin Türkiye’de ayrıca, Alcon Laboratuarları Tic. A.Ş., Cereal
Partners Gıda Tic. A.Ş. ve Erikli Su ve Meşrubat San. Tic. A.Ş. unvanlı iştirakleri de 60
bulunmaktadır.
2006 mali yılında Nestlé Grubu dünya genelinde (………..) Avro (yaklaşık …………..
YTL) ciro elde etmiştir.
Nestlé, Türkiye’de tıbbi beslenme ürünleri ve tıbbi beslenme ürünleri ile kullanılan
cihazlar pazarlarında faaliyet göstermemektedir ve dolayısıyla herhangi bir ciro elde
etmemiştir.
H.1.2. Novartis AG (Novartis)
Novartis, hisseleri SWX İsviçre ve New York borsalarında işlem gören halka açık bir
şirkettir. Hissedarlarından hiçbirisi, şirketin tek başına kontrolüne sahip olacak sayıda
hisseye sahip değildir. 70
Novartis, kalp damar hastalıkları, onkoloji, nöroloji, enfeksiyonlar da dahil birçok
hastalık için kullanılabilen ilaçların geliştirilmesi, üretimi, pazarlanması, dağıtımı ve
satışı ile teşhis sektörlerinde ve tüketici sağlığı alanlarında faaliyet göstermektedir.
Novartis’in Türkiye’de Novartis Sağlık Gıda ve Tarım Ürünleri San. ve Tic. A.Ş.,
Sandoz İlaç S Tic. A.Ş., Sandoz Syntek İlaç Hammaddeleri San. ve Tic. A.Ş.,
İltaş İlaç San. ve Tic. A.Ş. ve Sandoz Sağlık Ürünleri Vitaminleri İlaçları San. ve Tic.
A.Ş. olmak üzere beş iştiraki bulunmaktadır.
Novartis’in tıbbi besin maddeleri iş kolu (NNM), dünyanın çeşitli yerlerinde, mide ve
bağırsak kanalından emilebilen tıbbi beslenme ürünlerinin ve bu ürünlerin vücut
tarafından alınmasını sağlayan (tüp, pompa ve kullanım setleri gibi) tıbbi cihazların 80
geliştirilmesi, üretimi, pazarlanması, dağıtımı ve satışı konusunda faaliyet
göstermektedir.
Novartis’in Avrupa’daki başlıca tıbbi beslenme ürünleri markaları; Isosource,
Novasource, Resource, Impact, Optifast ve Compat’tır.
NNM, dünya genelinde iki üretim tesisine sahiptir. Bunlardan bir tanesi St. Louis
Park, Minnesota, ABD’de, diğeri ise Osthofen Almanya’da bulunmaktadır. ABD’deki
tesis, Kuzey Amerika, Latin Amerika, Asya Pasifik ve Ortadoğu pazarları için üretim
yapmaktadır. Almanya’daki tesis ise Avrupa ve Asya Pasifik bölgelerindeki
müşterilere hizmet vermektedir. Novartis’in tıbbi besin maddeleri iş kolu tarafından
satılan tıbbi beslenme ürünlerinin yaklaşık %50’si bu iki tesiste üretilmekte, geri kalan 90
kısmı ise ortak imalat ve ortak ambalaj sözleşmeleri çerçevesinde Novartis için üretim
yapan üçünçü taraflarca imal edilmektedir.
Novartis, Türkiye’de tıbbi besin maddeleri pazarında Novartis Sağlık Gıda ve Tarım
Ürünleri San. ve Tic. A.Ş. (Novartis Sağlık A.Ş.) aracılığıyla faaliyet göstermekte
07-42/469-179
3
olup, sadece enteral tıbbi besin maddeleri ve bazı tıbbi cihazların satışını
yapmaktadır. Novartis Sağlık A.Ş.’nin ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 1: Novartis Sağlık A.Ş.’nin Hissedarlık Yapısı
Pay Sahibi Pay Adedi Payı (%)
Novartis AG (……) (……)
Novartis Pharma AG (……) (……)
Novartis Holding AG (……) (……)
Novartis Consumer Health AG (……) (……)
Novartis Latinamerika AG (……) (……)
Toplam 98.000.000.000 100
2006 mali yılında, Novartis Grubunun dünya genelindeki toplam cirosu yaklaşık
(…………) ABD Doları’dır (yaklaşık ………… YTL). 2006 mali yılında, Novartis
Grubunun Türkiye’deki toplam cirosu ise yaklaşık (…………) ABD Doları’dır. 100
NMN 2006 yılında dünya genelinde (…………) Avro (yaklaşık ………. YTL) ciro elde
etmiştir. NMN’nin Türkiye’deki 2006 yılı cirosu ise (…………) YTL’dir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Bildirime konu işlem, Novartis’in küresel tıbbi besin maddeleri iş kolunun tümünün
Nestlé tarafından devralınmasına ilişkindir. Novartis’in Türkiye’deki faaliyetleri tıbbi
besin maddelerinin bir alt grubunu oluşturan enteral besin maddeleri ve bazı tıbbi
cihazlar ile sınırlıdır.
Tıbbi beslenme ürünleri, makro besin öğelerinden (proteinler, karbonhidrat ve yağlar)
oluşmaktadır. Tıbbi beslenme ürünlerinin hastaların beslenme ihtiyaçlarını 110
karşılaması amacıyla, bu ürünlere genellikle mikro besin öğeleri (vitaminler ve
mineraller) de eklenmektedir. Bu ürünlerin normal sağlıklı diyet önerilerine
olabildiğince yakın olması amacıyla lifler de bu ürünlere eklenebilmektedir.
Tıbbi beslenme ürünleri damar yolu ile (parenteral beslenme) ve bağırsak yolu ile
(enteral beslenme) olmak üzere hastalara iki yoldan verilebilmektedir. Parenteral tıbbi
beslenme ürünleri, sindirim sisteminden geçmeksizin doğrudan damar yolu ile kan
dolaşımına verilmektedir. Bu ürünlerin bağırsaklar kullanılmaksızın doğrudan kan
dolaşımına girmeleri dolayısıyla, vücudun hazır olarak kullanabilmesi için kimyasal
bileşikler halinde bulunması gerekmektedir. Enteral tıbbi beslenme formülleri ise,
bağırsakların çalışmasına karşın olağan diyetlerinde yeterli besin öğelerini alamayan 120
hastalar için takviye veya ikame besinler olarak, çoğunlukla hazır besinler şeklinde
kullanılmaktadır. Bu formüller, ağızdan veya beslenme tüpü ile alınmakta ve vücut
tarafından hem enerji hem de vücudun normal işlevlerini yerine getirebilmesi için
gerekli olan maddelerin oluşturulması amacıyla kullanılmaktadır.
Parenteral beslenme, hastalar ve sağlık çalışanları tarafından neredeyse her zaman
enteral beslenmenin bir ikamesi olarak kabul edilmektedir. Ancak, parenteral
beslenme bağırsakların düzgün çalışmaması durumunda birincil beslenme yöntemi
haline gelmektedir. Bu durumda besin öğeleri çoğu zaman damar yolu ile doğrudan
kan dolaşımına verilmektedir. Ancak, bağırsakların normal işlevini yerine getirdiği
durumlarda, hem enteral hem de parenteral tıbbi beslenme ürünleri 130
kullanılabilmektedir. Diğer bir deyişle, enteral tıbbi (medikal) beslenme ürünleri ile
beslenen neredeyse her hasta (örneğin, mide bağırsak ameliyatı geçirmiş hastalar,
hastalıkları tehlike arz eden kişiler, pankreas iltihabı bulunan hastalar, radyoterapi
gören kanser hastaları veya ilik nakli geçirmiş hastalar) parenteral ürünlerle de
07-42/469-179
4
beslenebilmektedir. Tüm bu durumlarda, beslenme uzmanları eğitim, beceri ve klinik
deneyimlerine dayanarak, enteral veya parenteral beslenme yöntemleri arasında bir
karar vermektedir.
Yukarıda verilen bilgiler çerçevesinde parentel ürünlerin enteral ürünler ile ikamesinin
mümkün olmadığı tek durumun bağırsakların düzgün çalışmaması durumu olduğu ve
taraflardan Nestlé’nin Türkiye pazarında herhangi bir faaliyetinin bulunmadığı göz 140
önünde bulundurulduğundan, bu dosya açısından birinci ilgili ürün pazarı “tıbbı
beslenme ürünleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
Dosya kapsamında, devralmaya konu diğer ürün ise tıbbi beslenme ürünleri ile
kullanılan cihazlardır. Tıbbi beslenme ürünleri ile hastaların beslenme ihtiyaçlarının
karşılanmasında aşağıda yer verilen söz konusu tıbbi cihazlar kullanılmaktadır:
Pompa setleri: Tedavi gören hastaların beslenmesinde, beslenme tüpleri ile birlikte
kullanılmaktadır.
NG: Kısa dönemli (4-6 haftadan kısa) beslenme tedavilerinde kullanılmaktadır.
PEG: Uzun dönemli (6-8 haftadan uzun) beslenme tedavilerinde kullanılmaktadır.
Gastro tüpler: PEG’in değiştirilmesi aşamasında kullanılmaktadır. 150
J-çizgiler: Özellikle soluma riski bulunan hastaların uzun süreli (6-8 haftadan uzun)
beslenme tedavilerinde kullanılmaktadır.
Jejünelkatlar: Ameliyat geçiren hastaların uzun süreli (6-8 haftadan uzun) beslenme
tedavilerinde kullanılmaktadır.
Sabit aygıtlar (stay-put devices): Özellikle soluma riski bulunan hastaların kısa süreli
(4-6 haftadan kısa) beslenme tedavilerinde kullanılmaktadır.
Yukarıda verilen bilgiler çerçevesinde bu dosya açısından ikinci ilgili ürün pazarı
“tıbbı beslenme ürünleri ile kullanılan cihazlar pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Devralma işlemi açısından ilgili ürün pazarında ülkenin herhangi bir bölgesindeki 160
rekabet koşullarının diğer bölgelerden farklılık göstermemesi, bir başka deyişle
rekabet koşullarının ülkenin tamamında homojen bir yapı sergilemesi nedeniyle ilgili
coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.
H.3. Değerlendirme
H.3.1. 1997/1 Sayılı Tebliğ’in 2. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme
Novartis ve Nestlé arasında imzalanan sözleşme gereğince Novartis’in küresel tıbbi
besin maddeleri işinin tüm kontrolü Nestlé’ye geçecektir. Nestlé’nin Türkiye’deki tıbbi
(medikal) besin maddeleri pazarında hiçbir faaliyeti bulunmamaktadır. Bu nedenle
devralma işleminin Türkiye’deki etkisi yalnızca Novartis’in tıbbi besin maddeleri işi
faaliyetlerine ilişkin varlıklarının, Novartis tarafından Nestlé’ye devredilmesi şeklinde 170
ortaya çıkmaktadır. Devralma İşlemi Türkiye’de Novartis Sağlık A.Ş.’nin devreden
taraf olarak yer aldığı bir varlık devir işlemi suretiyle gerçekleştirilecektir. Devralma
İşlemi kapsamında Nestlé’ye sadece tıbbi besin maddeleri işkoluna ait malvarlığı
devredilecektir. Devralma İşleminin söz konusu malvarlığının devri dışında Novartis
Sağlık A.Ş. ya da Novartis’in Türkiye’deki diğer iştirakleri üzerinde herhangi bir etkisi
olmayacaktır. Novartis Sağlık A.Ş., devralma işlemi sonrasında mevcut faaliyetlerine
devam edecek, sadece tıbbi besin maddeleri işkolundaki faaliyetlerine son verecektir.
Türkiye’de devredilecek olan varlıkların büyük bölümü envanter kalemlerinden
oluşmaktadır. Novartis Sağlık A.Ş.’nin mevcut hissedarlık yapısına yukarıda yer
verilmiştir. İşlem sonrasında hissedarlık yapısında herhangi bir değişiklik 180
07-42/469-179
5
olmayacaktır, ancak devredilen malvarlığı ile birlikte Novartis ilgili ürün pazarından
çıkmış olacaktır.
Şu halde, Novartis’in tıbbı besin işinin kontrolünün tamamının Nestlé tarafından
devralınması işlemi 1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinin “herhangi bir teşebbüsün ya
da kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir
kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması
veya kontrol etmesi” şeklindeki (b) bendi kapsamında bir devralma işlemidir.
H.3.2. 1997/1 Sayılı Tebliğ’in 4. Maddesi Açısından Yapılan Değerlendirme
1997/1 sayılı Tebliğ’in, İzne Tabi Birleşme veya Devralmalar başlığı altındaki 4.
maddesinde, “Bu Tebliğ’in 2. maddesinde belirtilen bir birleşme veya devralma 190
sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin
tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının,
piyasanın % 25’ini aşması halinde veya bu oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmi
beş trilyon Türk Lirasını aşması halinde Rekabet Kurulu’ndan izin almaları
zorunludur.” hükmü yer almaktadır.
2006 yılı itibarıyla Türkiye tıbbi beslenme ürünleri pazarında, Novartis’in iştiraki olan
Novartis Sağlık A.Ş. aracılığıyla elde ettiği cirosu (…………) YTL, pazar payı ise
%(….); Nestlé’nin ilgili ürün pazarında cirosu olmaması nedeniyle, tarafların toplam
cirosu Novartis’in cirosu olan (…………) YTL’ye, toplam pazar payları ise %(…)’ye
eşittir. 200
2006 yılı itibarıyla Türkiye tıbbi beslenme ürünleri ile kullanılan cihazlar pazarında
Novartis’in elde ettiği ciro (…………) YTL, pazar payı ise %(…); Nestlé’nin ilgili ürün
pazarında cirosu olmaması nedeniyle, tarafların toplam cirosu Novartis’in cirosu olan
(…………) YTL’ye; toplam pazar payları ise %(…)’e eşittir.
Şu halde, bildirime konu devralma işleminin tıbbi beslenme ürünleri ve tıbbi beslenme
ürünleri ile kullanılan cihazlar pazarlarında hem pazar payı hem de ciro eşiklerinin
aşılmaması nedeniyle 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamından izne tabi bir devralma işlemi
olmadığı sonucuna varılmıştır.
H.3.3. Rekabet Etmeme Yükümlülüğü
Dosyadaki bilgilere göre, taraflar arasında imzalanan Anlaşma’nın “Rekabet 210
Etmeme” başlıklı 7.8. maddesinde, Novartis’e iki yıllık rekabet etmeme, bir yıl süre ile
de çalışanları ayartmama yükümlülüğü getirildiği görülmektedir.
Rekabet yasakları, alıcıların yaptıkları yatırımların karşılıklarını tam olarak almalarının
bir aracı olarak görülmektedir. Genel olarak rekabet yasaklarının yan sınırlama olarak
değerlendirilebilmesi için “yoğunlaşma ile doğrudan ilgili ve gerekli olma”, “sadece
taraflar açısından kısıtlayıcı olma” ve “orantılılık” kriterlerini sağlaması gerekmektedir.
Bildirim konusu işlemde yer alan rekabet yasağı, bu kriterler çerçevesinde
değerlendirildiğinde, söz konusu kriterlerin karşılandığı, bildirim konusu devralma
işlemi ile tıbbi beslenme ürünlerinin üretimine ve satışına ilişkin know-how da
devredildiğinden, devralan açısından devralma işleminin amacına ulaşabilmesi için 2 220
yıllık rekabet etmeme yükümlülüğü süresinin makul olduğu sonucuna varılmıştır.
Benzer şekilde, Anlaşma’nın 7.8. maddesi (d) bendi ile Novartis’e getirilen bir yıl
süre ile devredilen şirketin çalışanlarını ayartmama yükümlülüğünün de devralma
işleminin amacına ulaşması için gerekli ve makul olduğu anlaşılmaktadır.
07-42/469-179
6
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
230
1- Bildirim konusu işlemin 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında olduğuna,
2- Devralma işleminin, tıbbi beslenme ürünleri ve tıbbi beslenme ürünleri ile
kullanılan cihazlar pazarlarında 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde belirtilen
pazar payı ve ciro eşiklerinin aşılmaması nedeniyle izne tabi bir işlem olmadığına,
Devralma anlaşmasında yer alan rekabet etmeme ve çalışanları ayartmama
şeklindeki yükümlülüklerin, devralma işleminin birer yan sınırlaması olduğuna
240
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy