Rekabet Kurumu Başkanlığından;
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-3-41 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 13-39/495-217
Karar Tarihi : 20.06.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Kenan TÜRK (İkinci Başkan)
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖR : Pelin ERDOĞAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNANLAR : Novo Nordisk Sağlık Ürünleri Tic. Ltd. Şti.
Temsilcileri: Derya GENÇ, Av. H. Ozan GÜNER
Levent Cad. Yeni Sülün Sok. No:1 34330 1. Levent Beşiktaş/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU: Novo Nordisk Sağlık Ürünleri Tic. Ltd. Şti. ile Öz-Sel Ecza Depoları
Tic. ve Paz. A.Ş. arasında akdedilen “İhaleler İle İlgili Tek Satıcılık Çerçeve
Sözleşmesi”ne bireysel muafiyet tanınması talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.05.2013 tarih ve 2895 sayı ile giren başvuru
üzerine düzenlenen 14.06.2013 tarih ve 2013-3-41/MM sayılı Muafiyet/Menfi Tespit Ön
İnceleme raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; bildirim konusu sözleşmeye 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet tanınmasında sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Pazar
(4) Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı tanımı yapılmasına gerek
görülmemiştir. Öte yandan, dosya konusu ürünlerin dağıtım kanalı ve pazarlama koşullarının
farklılık göstermediği dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.2. Değerlendirme
G.2.1. İhaleler ile İlgili Tek Satıcılık Çerçeve Sözleşmesi (Sözleşme)
(5) Başvuru konusu Novo Nordisk Sağlık Ürünleri Tic. Ltd. (Novo Nordisk) ile ecza deposu Öz-Sel
Ecza Depoları Tic. ve Paz. A.Ş. (Öz-Sel) arasında akdedilen Sözleşme’nin 8. maddesinde,
kamu sağlık kurumları tarafından alımı için açılacak ihalelere yönelik olarak, Novo Nordisk
ürünlerinin tüm Türkiye’de yalnızca Öz-Sel tarafından temin edilmesi öngörülmüştür.
Dolayısıyla ilgili düzenlemeyle Novo Nordisk’e kamu alımları için “tek alıcıya sağlama
yükümlülüğü” getirilmiştir. Novo Nordisk kamu ihalelerinde üçüncü kişilere ürün
sağlayamayacağı gibi, kendisi doğrudan ihalelere katılamayacaktır. Ancak Sözleşme’de tek
satıcıya sağlama yükümlülüğü, Sözleşme konusu ürünler, kamu sağlık kurumlarının açacağı
ihalelerle sınırlandırılmış ve özel sağlık kurumlarının ihaleleri, toplu alım ihaleleri1 ve grup
ihaleleri2 kapsam dışında bırakılmıştır. Öz-Sel ise, Sözleşme’nin 11(d) maddesi uyarınca
kamu ihalelerini kazanması halinde ürünleri münhasıran Novo Nordisk’ten almakla
yükümlüdür.
1 Toplu alım ihaleleri, farklı ilaç firmalarına ait birden fazla ürünün tek bir liste üzerinden tamamına teklif verilmesi suretiyle
alımının yapıldığı ihalelerdir.
2 Grup ihaleleri, aynı ihale ile birden fazla ilaç grubu ve bu ilaç grupları altında farklı kalemlerde sayılan ürünlerin alımı için
çıkılan ihalelerdir.
13-39/495-217
2/4
G.2.2. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
(6) 2002/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 2. maddesinde, üretim ve
dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında
belirli mal veya hizmet alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar, “dikey
anlaşma” olarak tanımlanmıştır. Bildirime konu Sözleşme, ilaç sektöründe üretici olarak
faaliyet gösteren Novo Nordisk ve alt pazarda toptan satış faaliyetiyle iştigal eden ecza
deposu Öz-Sel arasında akdedilmiş olup, rekabet hukuku bağlamında bir dikey anlaşmadır.
(7) Yine Tebliğ’in 2. maddesinde grup muafiyetinin, sağlayıcının ilgili pazardaki payının %40’ı
aşmaması halinde uygulanacağı düzenlenmiştir. Aynı maddenin devamında, tek alıcıya
sağlama yükümlülüğü içeren dikey anlaşmalarda anlaşmanın Tebliğ ile tanınan muafiyetten
yararlanabilmesi için, alıcının anlaşma konusu malları ve hizmetleri aldığı ilgili pazardaki
payının da %40’ı aşmaması gerektiği belirtilmiştir.
(8) Sözleşme konusu ürünlerin jeneriklerinin bulunmaması nedeniyle Novo Nordisk’in pazar
payının anılan eşiği aştığı dosya içeriğinden anlaşıldığından, Sözleşme 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında tanınan grup muafiyetinden yararlanamamaktadır. Dolayısıyla 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet incelemesi yapılmıştır.
G.2.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
G.2.3.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni Gelişme ve
İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
(9) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendi uyarınca; malların üretim veya dağıtımı ile
hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik
gelişmenin sağlanması gerekmektedir. Dikey anlaşmalarda münhasırlığın, ister bölgesel
bazda ister aynı türden etkileri olan müşteri bazında olsun birtakım olumlu etkilerinin
bulunduğu kabul edilmektedir. Bu anlaşmalar bir ürünün satışının desteklenmesini
kolaylaştırmakta, o ürünün satış miktarını dolayısıyla arzını artırarak arzın devamlılığını
sağlamaktadır. Bir bölge ya da müşteri grubuna aktif olarak sadece kendisinin satış
yapacağını bilen dağıtıcının yatırım güdüsü artmakta, bu yöntemle müşteriye özel yatırımlara
girişilmesi de sağlanmış olmaktadır. Dağıtıcının tüm faaliyet ve çabasını kendi bölgesine ya da
müşteri grubuna yöneltmesi daha yoğun pazarlamaya olanak vermektedir. Dağıtımda ölçek
ekonomileri ortaya çıkmakta böylelikle dağıtım rasyonelleşmektedir. Bu tür dikey anlaşmalar;
farklı sağlayıcıların ürünleri arasındaki (markalar arası) rekabeti desteklemektedir. Ayrıca
dağıtıcılara bölgesel münhasırlık ya da müşteri münhasırlığı verilmesi, dağıtıcılar arasındaki
bedavacılık sorunlarını bertaraf ederek yatırımların ve satışların optimum düzeyde
gerçekleşmesine katkıda bulunan düzenlemelerdir.
(10) Bildirime konu Sözleşme ile ecza deposu Öz-Sel’e tüm Türkiye’de münhasıran kamu sağlık
kurumları tarafından ilgili ürünler kapsamında yapılacak tüm ihaleleri ve satın alımları takip
etme yükümlülüğü getirilmiştir. Bu sayede, Novo Nordisk ürünlerinde ülke çapında daha fazla
ihaleye katılma olanağı doğrultusunda, dağıtım başta olmak üzere maliyet tasarrufu ve etkinlik
sağlayacaktır. Böylece Novo Nordisk’in kendi organizasyonu ile katılabileceği sayının üzerinde
ihaleye katılması mümkün hale gelebilecek ve ihale piyasasına ilişkin Öz-Sel’den temin
edilecek düzenli bilgi akışı ile üretim planlamasında iyileşme söz konusu olabilecektir. Koşut
olarak Öz-Sel, Sözleşme ile ülke çapındaki bütün kamu sağlık kurumları ihalelerini takip
edebilecek ve Sözleşme’de katılma yükümlülüğünün getirilmesi düzenlendiğinden, Sözleşme
öncesinde cazip görmediği küçük ölçekli ihalelere de katılımı sağlanacak, dolayısıyla
Sözleşme arzın devamlılığının teminine katkıda bulunacaktır. Yukarıda değinilen kazanımların
sonucu olarak, Novo Nordik ürünlerinin daha fazla ihalede yer alması ve markalar arası
rekabetin artması söz konusu olabilecektir. İhalenin kazanılması halinde ise ürünlerin kamu
13-39/495-217
3/4
sağlık kurumlarına tedariki bakımından gerek süre gerekse hizmet kalitesi bakımından
iyileşme sağlanabilecektir.
(11) Ayrıca, Bildirim Formunda, kamu sağlık kurumları arasında ödeme vadelerinin değişkenlik
göstermesi nedeniyle, ecza depolarının uzun vadede ödeme yapan kamu sağlık kurumlarının
ihalelerine katılmayı tercih etmedikleri, tüm Türkiye’deki kamu sağlık kurumlarına teminler ile
birlikte tek bir depoya münhasırlık verilmesi durumunda ecza deposunun kısa vadede aldığı
ödemelerle uzun vadeli ödemelerini finanse edebileceği, bu itibarla uzun vadeli ödeme yapan
kamu kurumlarında tedavi gören hastaların ürün ihtiyaçlarının karşılanmasında ortaya
çıkabilecek aksamaların da önüne geçilebileceği dile getirilmiştir.
(12) Yukarıdaki yer verilen değerlendirmeler göz önünde bulundurulduğunda, Sözleşme konusu
ürünler bakımından kamu sağlık kurumları ihalelerine katılıma ilişkin getirilen münhasırlığın,
Öz-Sel’in satış ve dağıtım sürecini optimize etmesini beraberinde getireceği; Sözleşme ile
kurulacak münhasır sistemin, malların üretimi ve dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni
gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması şartını karşıladığı
sonucuna varılmıştır.
G.2.3.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
(13) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (b) bendi, yukarıda değerlendirilen (a) bendine konu
somut ekonomik iyileşme ve gelişmelerden tüketicinin de faydalanması koşulunu aramaktadır.
(14) Ürün arzında devamlılığın sağlanması, belirli gelişme ve iyileşmelerin meydana getirilmesinin
yanında, tüketicilerin bundan yarar sağlaması sonucunu da doğurmaktadır. Şöyle ki,
ihalelerde teklif edilen alternatif ürün sayısının artmasıyla, hastaneler daha düşük fiyatlarla
alım yapabilecek ve ecza deposundan ürün temininde sorun yaşamayacaktır. Yine bu sayede,
hastane eczanesinde daha fazla çeşitlilikte ürün bulunabilecektir. Buna bağlı olarak da devlet
avantajlı fiyatlarla ilaç temin edebilecektir. Ayrıca reçetede yazılı ilaçlar yatan hastalara
hastane eczanesinden daha kısa sürelerde ulaştırılabilecektir.
(15) Özetle, Sözleşme’de tasarlanmış olan münhasırlık ilişkisinin, nihai tüketici konumundaki
hastaların ürünlere daha kolay ulaşabilmesini sağlayacak nitelikte olması nedeniyle Kanun’un
5. maddesinin (b) bendinde ifade edilen tüketici faydası koşulunun sağlandığı kanısına
ulaşılmıştır.
G.2.3.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
(16) Novo Nordisk’in Sözleşme konusu ürünlerinin jeneriğinin bulunmadığı bilgisi çerçevesinde,
münhasıran yetkili ecza deposu Öz-Sel’in Novo Nordisk Sözleşme konusu ürünleriyle kamu
sağlık kurumları ihalelerine teklif verebilecek olması, rekabetin olumsuz yönde etkilenmesine
yol açabilecektir.
(17) Ancak, Sözleşme Novo Nordisk’in yalnızca iki ürününü kapsamakta olup, Sözleşme’de yer
alan rekabeti kısıtlayıcı hükümler tüm Novo Nordisk ürünleri için değil, sadece bir ürünün iki
farklı dozajı için geçerli olacaktır. Öte yandan, Sözleşme yalnızca kamu sağlık kurumlarının
ihalelerine ve alımlarına yönelik olarak düzenlenmiştir. Dolayısıyla özel sağlık kurumlarının
açacakları ihaleler ve yapacakları alımlarda Sözleşme ve dolayısıyla ilgili rekabeti sınırlayıcı
hükümler geçerli olmayacaktır. Son olarak toplu ihaleler ve grup ihalelerinin de Sözleşme
kapsamı dışında tutulduğu göz önünde bulundurulduğunda, Novo Nordisk’in grup ihalelerinde
münhasıran Öz-Sel’e satma yükümü bulunmadığından, bu ihalelere katılan ve kazanan diğer
ecza depolarının da Sözleşme ürünlerini temin etmeleri söz konusu olabilecektir. Başka bir
deyişle, farklı ilaç firmalarına ait birden fazla ürünün tek bir liste üzerinden alımının yapıldığı ve
katılımcıların tüm ihale kalemleri için teklif vermesi gereken grup ihalelerinin Sözleşme
kapsamı dışında tutulmuş olması ile diğer ecza depolarının olası bir ihaleye katılamama
riskinin önüne geçilmiştir. Bu çerçevede, ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin
ortadan kalkmayacağı sonucuna ulaşılmıştır.
13-39/495-217
4/4
G.2.3.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlanmaması
(18) Sözleşme, ecza deposu Öz-Sel’in tüm Türkiye’deki kamu sağlık kurumları ihalelerinde Novo
Nordisk’in Sözleşme konusu ürünleri ile katılmalarını düzenlemekte ve rekabet yasağı
getirmektedir. Dolayısıyla alıcı konumundaki Öz-Sel; Novo Nordisk’in Sözleşme konusu
ürünleri bakımından münhasır yetki ile donatılırken, aynı zamanda ihalelere Novo Nordisk’e
rakip ilaç firması ürünü ile katılmama taahhüdünde bulunmaktadır. İlgili rekabet yasağı,
sektördeki rekabetin sağlıklı işleyebilmesi açısından gerekli bir unsur olarak kabul
edilmektedir. Zira kamu sağlık kurumlarının ihale dokümanlarında genel olarak aynı ihaleye
birden fazla ürünle teklif verilmesine, bir diğer deyişle alternatif teklif verilmesine izin
verilmediğinden, uygulamada aksine işleyebilecek bir düzenleme söz konusu olamayacaktır.
Münhasır bölge sınırlarını aşmaması nedeniyle rekabet yasağının makul bir sınırlama olduğu
kanaatine ulaşılmıştır.
(19) Öte yandan, Sözleşme’nin yürürlük süresi bir yıl olarak belirlenmiş olup, sona erme tarihinden
itibaren taraflardan herhangi birisi tarafından aksine bildirim yapılmaması durumunda
Sözleşme’nin aynı koşullarla bir yıl süreyle yenileneceği, ancak hiçbir durumda Sözleşme
süresinin beş yılı aşamayacağı düzenlenmiştir. Sözleşme’nin feshinden sonraki süre için
taraflara herhangi bir rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmemiştir. Bu noktada, Sözleşme’nin
süresi ve rekabet etmeme yükümlülüğünün makul olduğu ve 4054 sayılı Kanun’un 5.
maddesinin (d) bendinde düzenlenen koşulu sağladığı kanaatine varılmıştır.
H. SONUÇ
(20) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
- Novo Nordisk Sağlık Ürünleri Tic. Ltd. Şti. ile Öz-Sel Ecza Depoları Tic. ve Paz. A.Ş.
arasında imzalanan "İhaleler İle İlgili Tek Satıcılık Çerçeve Sözleşmesi"nin 2002/2 sayılı
"Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği"nin 2. maddesinde belirlenen pazar payı
eşiğinin aşılması nedeniyle, Tebliğ kapsamında anılan grup muafiyetinden yararlanamadığına,
- Bununla birlikte söz konusu sözleşmeye, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan
şartların tamamını karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy