Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2018-2-9 (Devralma)
Karar Sayısı : 18-08/138-68
Karar Tarihi : 15.03.2018
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN (İkinci Başkan), Adem BİRCAN
Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Selvi KOCABAY, Ahmet ŞAHİN, Betül AYHAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - International Business Machines Corporation
- A.P. Moller-Maersk A/S
Temsilcileri: Av. Gönenç GÜRKAYNAK, Esra UÇTU,
Av. Anıl ACAR, Av. Hakan DEMİRKAN
Çitlenbik Sok. No:12 Yıldız Mah. 34349 Beşiktaş/İstanbul
(1) D. DOSYA KONUSU International Business Machines Corporation ile A.P.
Moller-Maersk A/S arasında GTD Operations LLC unvanlı bir ortak girişim şirketi
kurulması işlemine izin verilmesi talebi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Rekabet Kurumu kayıtlarına 05.02.2018 tarih ve 1122 sayı ile
giren ve 27.02.2018 tarih ve 1686 sayılı yazı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine
düzenlenen 07.03.2018 tarih ve 2018-2-9/Öİ sayılı Devralma Raporu görüşülerek
karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda özetle, söz konusu devralma işlemine izin
verilmesinde sakınca bulunmadığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
(4) İlgili başvuruda, International Business Machines Corporation (IBM) ve A.P. Moller-
Maesrk A/S (MAERSK) tarafından GTD Operations LLC (GTD OPERATIONS) unvanlı
yeni bir ortak girişim şirketi kurulacağı belirtilerek 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun) çerçevesinde bildirim konusu işleme izin
verilmesi talep edilmiştir.
(5) IBM, MAERSK’in iştiraki olan GTD Holdings Inc. (GTD HOLDINGS) ve ortak girişim
şirketi GTD OPERATIONS arasında imzalanan 20.12.2017 tarihli Kuruluş Sözleşmesi
ve Limited Şirket Sözleşmesi uyarınca, işlem sonucunda GTD OPERATIONS’ın
hisselerinin %49’u IBM’e, %51’i ise GTD HOLDINGS aracılığıyla MAERSK’a ait
olacaktır. GTD OPERATIONS’ın Delaware, ABD’de tescilli bir limited şirket olması
öngörülmüştür.
(6) 2010/4 sayılı Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in (2010/4 sayılı Tebliğ) 5. maddesinin üçüncü fıkrasına göre
“bağımsız bir iktisadi varlığın tüm işlevlerini kalıcı olarak yerine getirecek bir ortak
girişimin oluşturulması” bir devralma işlemidir. Diğer taraftan bir işlemin ortak girişim
niteliği taşıyabilmesi için, ortak kontrol altında bir teşebbüsün bulunması ve söz konusu
teşebbüsün bağımsız bir iktisadi varlık (tam işlevsel) olması gerekmektedir. Aşağıda
öncelikle, bildirim konusu işlemde ortak kontrolün var olup olmadığı değerlendirilmiştir.
18-08/138-68
2 / 5
(7) İki ya da daha fazla teşebbüs ya da kişinin başka bir teşebbüs üzerinde belirleyici etki
uygulama imkânına sahip olması durumunda ortak kontrolden söz edilmektedir.
Belirleyici etki, bir teşebbüsün stratejik ticari davranışlarını belirleyen eylemleri
engelleme yetkisi anlamına gelmektedir. “Birleşme ve Devralma Sayılan Haller ve
Kontrol Kavramı Hakkında Kılavuz”un 50. ve devamı paragraflarında bir ortak girişimde
ortak kontrolden söz edilebilmesi için tarafların eşit oy hakkına sahip olması, stratejik
kararların alınmasında veto haklarının bulunması ya da oy haklarının ortaklaşa
kullanılması gibi şartların sağlanması gerektiği düzenlenmektedir. Bu anlamda, ana
şirketlerin kontrol edilen teşebbüsle ilgili önemli kararlarda (bütçe, işletme planı, önemli
yatırımlar, üst yönetimin atanması gibi) mutabakata varmak zorunda olduğu hallerde
ortak kontrol söz konusudur. Bildirim konusu işlem için Kuruluş Sözleşmesi ve Limited
Şirket Sözleşmesinin ilgili maddeleri incelendiğinde, GTD OPERATIONS’ın IBM ve
MAERSK (GTD HOLDINGS aracılığıyla) tarafından ortak kontrol edileceği
anlaşılmıştır.
(8) Bildirim konusu işlemin ortak girişim sayılabilmesi için aranan ikinci kriter ise üzerinde
ortak kontrol tesis edilen işletmenin bağımsız bir iktisadi varlık niteliği taşıması, diğer
bir deyişle tam işlevsel olmasıdır. Bu kriterin temel amacı, kurulacak olan ortak girişimin
kurucularından bağımsız olarak ilgili pazarda faaliyetlerini sürdürebilen ayrı bir
teşebbüs olarak tanımlanabilmesini sağlamaktır. Bu çerçevede işletmenin bağımsız
olarak faaliyet göstermek için yeterli kaynaklara sahip olması, ana şirketlerin belirli bir
işlevinin ötesinde faaliyet göstermesi, satış ve satın alma ilişkilerinde ana şirketlere
bağımlı olmaması ve kalıcı olarak faaliyet göstermesi gibi kriterler aranmaktadır.
Bildirim konusu işlem bu kapsamda incelendiğinde GTD OPERATIONS’ın tam
işlevsellik niteliğine sahip olacağı anlaşılmıştır.
(9) Taraflara ilişkin cirolar incelendiğinde ise, tarafların cirolarının 2010/4 sayılı Tebliğ’in 7.
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde belirtilen eşikleri aştığı ve dolayısıyla bildirim
konusu işlemin izne tabi olduğu tespit edilmiştir.
(10) 2010/4 sayılı Tebliğ uyarınca, bildirim konusu işlemden etkilenme ihtimali olan ve
taraflardan iki veya daha fazlasının aynı ürün pazarında faaliyette bulunduğu ya da
taraflardan en az bir tanesinin bir diğerinin faaliyet gösterdiği herhangi bir ürün
pazarının alt veya üst pazarında ticari faaliyette bulunduğu ilgili ürün pazarları etkilenen
pazarları oluşturmaktadır.
(11) Bildirime konu ortak girişimi oluşturan taraflardan biri olan IBM yazılımlar, sistemler
(sunucu ve depolama sistemleri gibi) ve diğer hizmetlerden (işletme danışmanlığı ve
bilgi teknolojileri (BT) altyapı hizmetleri gibi) oluşan birçok farklı BT çözümünün
geliştirilmesi, üretimi ve pazarlanması alanında faaliyet göstermektedir. IBM’in bilişsel
çözümler, küresel işletme hizmetleri, teknoloji hizmetleri ve bulut platformları, sistemler
ve küresel finansman olmak üzere beş ana iş kolu bulunmaktadır. IBM, Türkiye’de ise
entegre BT ürünleri ve hizmetleri sunmaktadır. Bu kapsamda IBM, havacılık ve
savunma sanayii, otomotiv, bankacılık, perakende ve medya ile eğlence sektörleri gibi
muhtelif sektörler için analitik, bulut, ticaret, güvenlik, nesnelerin interneti ve mobil
alanlarında faaliyet göstermektedir. IBM Türkiye’deki faaliyetlerini Türk iştirakleri1 ve
diğer iştirakleri vasıtasıyla yürütmekte ve Türkiye cirosunu Türk iştirakleri vasıtasıyla
elde etmektedir. Türkiye’den doğrudan gelir elde etmemektedir.
1 IBM’in Türkiye’deki iştirakleri IBM Türk Ltd. Şti., IBM Global Services İş ve Teknoloji Hizmetleri ve Ticaret Ltd. Şti.,
Seri Bilgi Teknolojileri Destek Hizmetleri ve Ticaret Ltd. Şti., BPO İş Danışmanlık Hizmetleri LTD. Şti.’dir.
18-08/138-68
3 / 5
(12) Ortak girişimi oluşturan diğer taraf olan MAERSK’ın iki ana iş kolu bulunmaktadır.
Bunlar taşımacılık (konteyner taşımacılığı, terminal hizmetleri, liman römorkajı) ve
lojistik ile enerji iş kollarıdır. MAERSK Türkiye’de, düzenli konteyner hat taşımacılığı
ve navlun sevkiyatı alanlarında faaliyet göstermektedir. Aynı zamanda, konteyner
üretimi ve serbest çalışan yük gemisi hizmetleri alanlarında da faaliyeti bulunmaktadır.
MAERSK Türkiye cirosunu, ağırlıklı olarak Türk iştirakleri aracılığıyla elde etmektedir.
(13) Bildirim konusu ortak girişim GTD OPERATIONS, GTD Solution olarak adlandırılan bir
ticarette dijitalleşme çözümünün geliştirilmesi ve pazarlanması alanında faaliyet
gösterecektir. GTD Solution, başta nakliye verileri olmak üzere veri paylaşımı için açık
kaynak kodlu bir yazılım sunmak ve iş akışı için gerekli dokümantasyon sürecine
çözüm getirmek suretiyle küresel ticareti kolaylaştırmak amacıyla tasarlanmıştır. GTD
Solution’ın potansiyel kullanıcıları, nakliye şirketleri, navlun sevkiyatı şirketleri,
limanlar, terminaller, taşıyıcılar, gümrük makamları, ticaret birlikleri ve finansal
kuruluşlardan oluşmaktadır.
(14) İşletme uygulamalarından olan GTD Solution, bir faaliyetin şirket veya işkolu
seviyesinde verimli bir şekilde yönetimi için gerekli iş fonksiyonlarını destekleyen
kurumsal uygulama yazılımları (Enterprise Application Software-EAS) kategorisine
girmektedir. Tedarik zinciri yönetimi (Supply Chain Management-SCM) EAS’ler,
tedarik planlaması, üretim, ürün ve hizmetlerin pazarda dağıtımı ve kaynak kullanımı
süreçlerinin otomasyonunu sağlamaktadır. GTD Solution küresel ticaret lojistiğinin
otomasyonunu kolaylaştıran ve geliştiren SIP ve PT olmak üzere iki SCM EAS’den
oluşacaktır. GTD Solution şirketlere, ürünlerin nakliyat hareketlerini izleme, dijital
ortamda gümrük iznini alabilme ve kullanıcılar arasında bilgi ve belgelerin güvenli
olarak paylaşılması da dâhil olmak üzere ürünlerinin taşınmasını takip etme imkânı
sağlayacaktır.
(15) Bildirimde GTD OPERATIONS’ın merkezinin ABD’de olacağı, öncelikle 13 ana limana
odaklanacağı ve GTD Solution’ı 23 ülkeye sunacağı belirtilmiş, şirketin öncelikli olarak
Türkiye’de doğrudan faaliyet göstermesinin planlanmadığı ifade edilmiştir. Bu nedenle
IBM, MAERSK ve GTD OPERATIONS’ın faaliyetlerinin Türkiye’de yatay veya dikey
örtüşmeyeceği, dolayısıyla Türkiye’de herhangi bir etkilenen pazarın bulunmayacağı
bildirilmiştir. Öte yandan Türkiye’de nakliye alanında faaliyet gösteren şirketlerin ve
diğer tedarik zinciri katılımcılarının GTD Solution’ı gelecekte kullanma ihtimallerinin
tamamen göz ardı edilemediği belirtilmiştir. Bu nedenle GTD Solution ürünlerinin
Türkiye’de dolaylı olarak kullanılması ihtimalinin varlığının işlemin
değerlendirilmesinde dikkate alınması gerekmektedir.
(16) Bildirimde, ortak girişim şirketi GTD OPERATIONS ile ortak girişimin tarafları IBM ve
MAERSK’in faaliyetleri arasında küresel boyutta ve Türkiye özelinde herhangi bir yatay
örtüşme bulunmadığı ifade edilmiştir. IBM geçmişte, ortak girişimin faaliyet konusu
olan SCM EAS olarak sınıflandırılan bir yazılım olan Sterling Warehouse Management
System ve Sterling Transportation Management System üretmiş olsa da IBM, Sterling
Transportation Management System’i 2014 yılında elden çıkarmış ve 2017 yılında da
Sterling Warehouse Management System piyasadan çekilmiştir2. Dolayısıyla IBM
hâlihazırda SCM EAS alanında faaliyet göstermemektedir. Dolayısıyla halihazırda
işlem taraflarının faaliyetleri yatay olarak örtüşmediğinden bildirim konusu işlemden
yatay etkilenen pazar bulunmamaktadır.
2 Bildirimde IBM’in 2016 yılında SCM EAS pazarındaki pazar payının çok düşük olduğu (%(…..))
belirtilmiştir.
18-08/138-68
4 / 5
(17) Yapılan bildirimde, IBM tarafından ortak girişim şirketine faaliyetlerinde kullanılmak
üzere bulut tabanlı yer hizmetlerini de içeren BT hizmetlerinin sağlanacağı ifade
edilmiştir. Dolayısıyla IBM’in söz konusu faaliyetleriyle GTD OPERATIONS’ın
faaliyetleri arasında dikey anlamda örtüşme bulunmaktadır. IBM’in ve en yakın üç
rakibinin BT hizmetleri ile bulut tabanlı yer hizmetleri pazarlarındaki 2016 yılı küresel
tahmini pazar payları aşağıdaki tablolarda yer almaktadır.
Tablo 1: BT Hizmetleri Pazarında Satış Değeri Bazında Pazar Payları
Teşebbüs Pazar Payı (%)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazı
Tablo 2: Bulut Tabanlı Yer Hizmetleri Pazarında Satış Değeri Bazında Pazar Payları
Teşebbüs Pazar Payı (%)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
(…..) (…..)
Kaynak: Bildirim Formu ve Cevabi Yazı
(18) Bildirimde, bahse konu hizmetlere ilişkin teşebbüslerin Türkiye pazar paylarının
hesaplanamadığı, ancak BT hizmetlerinin küresel çapta aynı tedarikçiler tarafından
sağlandığı, bu hizmetlerin ülkeler arasında standartlaşmış olduğu ve ülke bazında
fiyatlandırılmadığı, bu nedenle IBM ve rakiplerinin Türkiye’deki pazar paylarının
küresel ölçekteki pazar paylarından önemli ölçüde farklı olmayacağı ifade edilmiştir.
Dolayısıyla Bildirim Formunda da belirtildiği üzere, Türkiye’de faaliyet gösteren
teşebbüsler, bu teşebbüslerin sayısı ve pazar payları ile rekabet koşullarının küresel
boyutla benzerlik gösterdiği anlaşılmaktadır.
(19) Bildirimde söz konusu dikey örtüşmenin gerek BT ve bulut tabanlı yer hizmetleri
pazarında gerekse SCM EAS hizmetlerinde pazarı kapatıcı etkisinin olmayacağı ifade
edilmiştir. Nitekim IBM’in BT hizmetleri ile bulut tabanlı yer hizmetleri pazarlarında
pazar gücünün olmaması, pazar payının rekabetçi endişe doğurmayacak kadar az
olması (sırasıyla %(…..) ve %(…..)), üst pazarda BT hizmetleri ve bulut tabanlı yer
hizmetlerini sunan çok sayıda firmanın bulunması, IBM’in SCM EAS hizmeti sunan
teşebbüsler dahil olmak üzere alt pazarda bulunan teşebbüslere BT hizmetlerinin
tedarikine devam edeceği, alt pazarda SCM EAS sağlayıcılarının kendi yazılımlarını
desteklemek için çok sayıda BT hizmetleri sağlayıcısı arasında seçim yapabilme
imkânına sahip olduğu değerlendirildiğinde, rakip SCM EAS firmaları için BT ve bulut
tabanlı yer hizmetleri pazarının kapanmayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
(20) Bunun yanı sıra, bildirimde ortak girişimin herhangi bir şekilde IBM ile rekabet eden BT
hizmetleri sağlayıcılarına pazarı kapatacak düzeyde bir pazar gücüne sahip
olmayacağı ve BT hizmetlerine ilişkin talebin önemli bir kısmını karşılamasının
beklenmediği, çeşitli BT hizmetlerini tedarik eden SCM EAS sağlayıcılarının sayısının,
BT hizmetleri sağlayıcılarının müşteri tabanının yalnızca küçük bir kısmını temsil ettiği
ifade edilmiştir. Dolayısıyla bahse konu dikey örtüşme BT hizmeti sağlayıcıları için
SCM EAS pazarının kapanması sonucunu doğurmayacaktır.
18-08/138-68
5 / 5
(21) Bildirimde taşımacılık ve lojistik hizmetleri sunan MAERSK’in GTD Solution’ın
kullanıcısı ve yetkili satıcısı olacağı ifade edilmiştir. Dolayısıyla MAERSK’ın söz
konusu faaliyetleriyle ortak girişimin faaliyetleri SCM EAS ürünlerinin dağıtımında dikey
anlamda örtüşmektedir. Diğer taraftan bildirimde, SCM EAS alanında yeni bir oyuncu
olan GTD OPERATIONS’ın rakip taşımacılık ve lojistik hizmet sağlayıcıları bakımından
pazarı kapama etkisi yaratacak pazar gücüne sahip olmayacağı, GTD Solution ticarî
başarı elde etse dâhi, ortak girişimin rakip taşımacılık ve lojistik hizmeti sağlayıcılarını
dışlama yönünde bir güdüsünün olmayacağı belirtilmiştir. Bunun yanı sıra, GTD
Solution’ın nakliyat dokümanlarının dijital ortamda el değiştirmesini sağlayan bir
yazılım olduğu, taşımacılık ve lojistik hizmetlerinin kritik bir bileşeni ve önemli bir
masraf kalemi olmadığı, ayrıca alternatif ürünlere geçme maliyetinin düşük olduğu, bu
nedenle işlemin girdi kısıtlamasına neden olmayacağı ve pazar kapatıcı bir etkisinin
olmayacağı ifade edilmiştir.
(22) Bunun yanı sıra, MAERSK’ın faaliyet gösterdiği pazarlardaki durumu incelendiğinde,
uluslararası nakliyat hizmetlerindeki pazar payının 2017 yılında %(…..)’den az, navlun
sevkiyatı hizmetlerindeki payının %(…..)’in altında olduğu; konteyner terminal
hizmetleri ile kara taşımacılığı hizmetlerini ise çoğunlukla kendi kullanımı için yürüttüğü
ve pazar payının %(…..)’un altında olduğu tespit edilmiştir. Ayrıca, söz konusu
pazarların oldukça parçalı bir yapıda olduğu ve ilgili pazarlarda çok sayıda rakibin
bulunduğu ifade edilmiştir. Dolayısıyla MAERSK’in GTD Solution ile rekabet halinde
olan SCM EAS üreticisine yönelik pazar kapama faaliyetinde bulunacak pazar gücüne
sahip olmadığı, tüm bu hususlardan dolayı GTD Solution ürünü ile MAERSK’in
taşımacılık ve lojistik faaliyetleri arasındaki dikey örtüşmenin herhangi bir pazar
kapama kaygısına sebebiyet vermeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
H. SONUÇ
(23) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, bildirim konusu işlemin 4054
sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı
Rekabet Kurulundan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ
kapsamında izne tabi olduğuna; işlem sonucunda aynı Kanun maddesinde yasaklanan
nitelikte hakim durum yaratılmasının veya mevcut hakim durumun güçlendirilmesinin
ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmaması nedeniyle
işleme izin verilmesine, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara
İdare Mahkemelerinde yargı yolu açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy