REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-2-379 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-60/1555-550
Karar Tarihi : 07.12.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA, 10
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : Evrim Özgül KAZAK, Can SARIÇİÇEK
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - İstanbul İnternet Kafeciler Esnaf Odası
Temsilcileri: Av. Sefa KARCIOĞLU, Av. Nazan KARCIOĞLU,
Av. Sedat KOCA
Vatan Cad. No:6 Avrasya İş Merkezi Kat:3 Daire:10-11
Çağlayan Kağıthane/İstanbul 20
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Microsoft Bilgisayar Yazılım Hizmetleri Ltd. Şti.
Bellevue Residence Levent Mah. Aydın Sok. No:7
34340 Levent/İstanbul
- İstanbul İnternet Kafeciler Esnaf Odası
Osmanağa Mah. Halit Ağa Cad. Şemsitap Sok. No:8/1
34800 Kadıköy/İstanbul
- Ankara İnternet Kafeciler Esnaf Odası
Ziya Gökalp Cad. No:25 Kızılay Çankaya/Ankara 30
E. DOSYA KONUSU: İnternet kafelere yönelik olarak hazırlanan “3+ Projesi”
kapsamında 4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle;
- 3+ internet kafe projesinin, internet kafeciler odaları öncülüğünde başlatıldığı,
Microsoft Bilgisayar Yazılım Hizmetleri Ltd. Şti. (Microsoft)’nin bu kampanyaya
sadece destek verdiği, ancak gerçekte kampanyanın Microsoft’un talimatıyla
Türkiye’de yeni ürün satmak için başlatıldığı ve odaların yöneticilerinin bundan
menfaat sağladığı,
- Odalara kurulum işlemi başına 5 ABD Doları ödeneceğinin belirtildiği, bu şekilde
tamamen oda yönetimi tarafından kontrol edilen şirketlere çok ciddi gelirler 40
sağlandığı,
- Microsoft’un kurulum yapmak istemesinin asıl nedeninin güvenli kurulum olmadığı,
bu ürünlerin çok büyük bir rahatlıkla internet kafeciler tarafından kurulabileceği,
- İnternet kafelere satılan ürünlerin birbirine bağlı olarak satıldığı ve bunun
kampanyada zorunlu hale getirildiği, Microsoft’un başka ülkelerde de internet
kafeler için benzer kampanyalar yaptığı, ancak bu kampanya ürünlerinin ayrı ayrı
satıldığı,
11-60/1555-550
2
- Kampanya ürünlerinin, Endonezya’da 56, Türkiye’de 100 ABD Doları’na satıldığı,
ülkeler arasında fiyat farklılıklarının olabileceği, ancak bu kadar farklı fiyat
verilmesinin hem fahiş fiyat hem de ayrımcılık olduğu, 50
- Microsoft’un telif hukukunda yeri olmayan bir kiralama ücreti aldığı, bu ücretin,
internet kafecilerin bu programı üçüncü kişilere kullandırmaları karşılığında talep
edildiği, oysa internet kafecilerin söz konusu ürünü zaten ticari olarak kullandırmak
için satın aldıkları,
- Microsoft’un internet kafecilerle yaptığı anlaşmalarla kiralama haklarını kısıtladığı,
daha sonra ise kiralama hakkı olduğu iddia edilen yeni bir ürün sattığı, diğer bir
ifadeyle Microsoft’un internet kafelere sözleşme ile kiralama haklarının olmadığı
yönünde bir sözleşme imzalattıktan sonra bu kez kiralama için ürün sattığı,
- Microsoft tarafından kiralama hakkı adı altında satılan ürünün gerçekte yeni ve
bambaşka bir ürün olduğu ve RENTAL adı altında satıldığı, bu ürünlerden birinin 60
örneğin, Windows Vista Bussiness kullanma hakkı olduğu, dolayısıyla kiralama
adı altına Business Vista satıldığı,
- Microsoft’un ilgili kampanyadan önce de internet kafeciler için birtakım
kampanyalar yaptığı, Home Edition ve Windows XP’yi internet kafelere özel olarak
sattığı, bu kampanyalar ile yüzlerce internet kafenin lisanslı ürünleri aldığı ve
kullanmaya başladığı, 3+ projesi kapsamında yapılan tanıtımlarda Home Edition
ürünlerinin ticari kullanıma uygun ürünler olmadığının beyan edildiği, böylelikle
ellerinde lisanslı ürünler olsa dahi, internet kafecilerin 3+ kampanyasında satılan
ürünleri almak zorunda oldukları izleniminin ortaya çıktığı,
- 3+ kampanyası kapsamında satışa sunulan ürünlerin, internet kafecilerin ihtiyacı 70
kadar değil, bilgisayarlarının tamamı için satıldığı, böylelikle Microsoft’un daha
fazla ürün sattığı ve haksız kazanç sağladığı,
- Microsoft’un istediği internet kafelere ait tüm bilgilerin, odalar tarafından
sunulduğu,
- 3+ internet kafe projesi kapsamında ürün satışı yapacak satıcıların Microsoft
tarafından bilinçli olarak azaltıldığı,
- Bu proje kapsamındaki ürünlerin satışının, özel bir teknik ya da yetenek
gerektirmediği, Microsoft’un 3000’den fazla çözüm ortağı (Microsoft Gold Partner
ve Silver Partner’ların toplam sayısı) tarafından satılmasının mümkün olduğu,
bununla birlikte, kampanya kapsamında ürün satacak firmaların sayısının 80
azaltılması için çözüm ortaklarının kurulum işlemini de yapmalarının gerektiği, bu
nedenle kurulum yapacak ekip için iki adet yazılım envanter yönetimi (YEY)
uzmanının bulunması koşulunun getirildiği ve satıcı sayısının 13’e kadar indirildiği,
ancak kampanya kapsamında ürün satılması ya da kurulması için YEY uzmanına
gerek olmadığı,
- İstanbul İnternet Kafeciler Odası ve Ankara İnternet Kafeciler Odası’na ait
şirketlerin bu şartları taşımadığı halde satıcı listesine eklendikleri ve bu şekilde
satıcı sayısının 15’e çıktığı, odalara ait şirketlerde hiçbir zaman iki YEY uzmanının
birden çalışmadığı,
- Microsoft’un, ürünlerin öncelikle oda şirketlerince satılmasını organize ettiği, 90
odaların bu 13 şirketten daha önce internet kafecilere kampanya kapsamında
ürün satışı yapacağını duyurduğu ve internet kafecilerden ürünleri 100 ABD
Doları’ndan alacağı yönünde bir taahhüt aldığı
iddia edilmekte, Kurum kayıtlarına 10.08.2011 tarih ve 5824 sayı ile intikal eden ek
başvuru dilekçesinde ise aynı iddialar tekrarlanmaktadır.
11-60/1555-550
3
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 28.07.2011 tarih, 5465 sayı ve 10.08.2011
tarih, 5824 sayı ile intikal eden başvuru üzerine hazırlanan 23.08.2011 tarih ve 2011-2-
379/İİ-11-379.EÖK sayılı İlk İnceleme Raporu 14.09.2011 tarihli Kurul toplantısında
görüşülerek, 11-47/1174-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan 30.11.2011 tarih ve 2011-2-100
379/ÖA-11-379.EÖK sayılı Önaraştırma Raporu, 05.12.2011 tarih ve REK.0.16.00.00-
110.02.02/679 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-60 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusuna yönelik olarak 4054
sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne
yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Taraflar
I.1.1. İstanbul İnternet Kafeciler Odası (İİKO) ve Ankara İnternet Kafeciler Odası
(AİKO) 110
Esnaf odası niteliğinde kurulmuş olan İİKO İstanbul’da, AİKO Ankara’da faaliyet
göstermektedir. Oda’lar; internet kafe işletmecilerinin mesleki anlamda yetkin
kılınması, toplumsal sorumluluk bilincinin geliştirilmesi, meslekte güven ve istikrarın
tesisi, sosyal, kültürel ve hukuki boyutlarda yardımlaşma ve dayanışmanın
yaygınlaştırılması, hakların savunulmasında ve hizmet üretiminde örgütlü çalışma
geleneğinin oluşturulması, internet kafelerin itimat edilen ve itibarlı kurumlar haline
getirilmesi amaçlarına yönelik çalışmalarda bulunan bir meslek birliği niteliği
taşımaktadır.
I.1.2. Microsoft
Microsoft Corporation (MS Corporation) hisselerinin %85’i halka açık bir şirket olup, 120
%15’lik hissesine ise yönetim kurulu üyeleri ve yöneticileri sahiptir. Microsoft ürünlerinin
lisansörü olan şirketlere, MS Corporation tarafından bölgeler verilmektedir. Türkiye’nin de
içinde bulunduğu Avrupa, Ortadoğu ve Afrika (AOA, EMEA) bölgesinde MS ürünlerinin
lisansörü ise Microsoft Ireland Operations Limited (MIOL)’dir. Microsoft Türkiye ise, ana
hissedarı MS Corporation olan Türkiye kanunlarına göre kurulmuş bir şirkettir.
I.2. Değerlendirme
Başvuru konusunu özetle 3+ projesi kapsamında Microsoft tarafından 4054 sayılı
Kanun’a aykırı eylemlerde bulunulduğu iddiası oluşturmaktadır. 3+ projesi, internet
kafeler hakkındaki olumsuz algının düzeltilerek, bir standardın sağlanması ve internet
kafe işletmecilerinin eğitilmesi amacıyla AİKO ve Microsoft arasında yapılan görüşmeler 130
çerçevesinde hayata geçirilmiş bir projedir. Projeye ilk aşamalarda İİKO da katılmış,
ancak Oda’daki yönetim değişikliklerinin akabinde destek verilmemeye başlanmıştır.
Proje kapsamında, Microsoft’un işletim sistemi ve Office uygulama programları internet
kafe işletmecilerine indirimli olarak satılmaktadır. Proje dahilinde Microsoft tarafından
pazarlanan program, benzer amaçlarla diğer ülkelerde de satışı yapılan Microsoft I-Kafe
programıdır. Satışa sunulan ürünler; Office Professional Plus 2010, Office Professional
Plus 2010 kiralama hakkı ve Windows 7 Professional’dır. Projeye katılıp katılmama
tamamen internet kafe işletmecilerinin tercihindedir.
4054 sayılı Kanun’un kapsamı, 2. maddesinde “… her türlü teşebbüsün aralarında
yaptığı rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve kararlar ile 140
piyasaya hâkim olan teşebbüslerin bu hâkimiyetlerini kötüye kullanmaları ve rekabeti
önemli ölçüde azaltacak birleşme ve devralma niteliğindeki her türlü hukuki işlem ve
davranışlar, rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit, düzenleme ve denetlemeye
11-60/1555-550
4
ilişkin işlemler” olarak tanımlanmıştır. Bu çerçevede, başvuru dilekçesinde yer alan ve
özetle; projeye katılan oda üyelerinin özel bilgilerinin, Microsoft Türkiye ile paylaşılıp
paylaşılmadığına, kiralama hakkının telif hukukundaki yerine ve proje kapsamında
yapılan satışlardan belirli teşebbüslerin/gerçek kişilerin rant sağladığına ilişkin iddiaların
4054 sayılı Kanun kapsamında yer almadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Microsoft’un işletim sistemi ile Office uygulama programlarının birlikte alınması
zorunluluğunu getirdiği iddiasının ise rekabet hukuku literatüründe ürünlerin birlikte 150
satılması yoluyla rekabetin engellenmesi/ortadan kaldırılması eylemleri bakımından
incelenmesi mümkündür.
Dosya çerçevesinde, Microsoft’tan talep edilen bilgilere cevaben gönderilen yazılarda
ise; 3+ projesi de dâhil olmak üzere hâlihazırda Microsoft’un, işletim sistemi, Office
ürünleri ve her biri için kiralama haklarını distribütörlerine ayrı ayrı temin ettiği;
distribütörler ve müşterilerinin her bir ürünü tek başına veya istedikleri miktarlarda satın
alabilecekleri; 3+ projesi kapsamındaki ürünlerin fiyatlarının belirli olduğu, Microsoft’un,
işletim sistemi ve Office ürünlerinin birlikte alınması halinde ayrıca bir indirim veya
ürünlerin ayrı ayrı fiyatlarının toplamından daha düşük bir paket fiyatı vermediği ve
uygulamadığı; Microsoft’un, distribütörlerini, işletim sistemi ve Office ürünlerini birlikte 160
satmaları karşılığında ödüllendirmediği ifadelerine yer verilmiştir. Ayrıca, 3+ projesi
kapsamında, tüm bilgisayarlar için bu ürünlerin alınması gibi bir yükümlülüğün
bulunmadığı da belirtilmiştir. Dolayısıyla, 3+ projesi kapsamında sunulan ürünler internet
kafe işletmecileri tarafından tek tek ve istenilen miktarlarda satın alınabilmektedir. Bu
bilgiler ışığında, söz konusu iddialara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında
herhangi bir işlem tesis edilmesine gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
Başvuruda yer verilen diğer bir iddia ise, 3+ projesi kapsamında satış yapabilecek
satıcılarının sayısının Microsoft tarafından bilinçli olarak sınırlandırıldığıdır. Microsoft,
Türkiye’de yazılım ürünlerinin dağıtımını doğrudan kendisi yapmamaktadır. Microsoft
yazılımları Türkiye’de MIOL tarafından lisanslanmaktadır. MIOL, Microsoft yazılımını 170
doğrudan veya dolaylı olarak sağlamaya yetkilidir. Türkiye’de ise yazılımların dağıtımını
yetkili distribütörleri vasıtasıyla yapmaktadır.
Dosya mevcudu bilgilere göre, 3+ projesi kapsamında satış yapabilmek için;
- SAM (Software Asset Management) iş ortağı olmak,
- I-Kafe programı ile ilgili olarak Microsoft tarafından verilmiş olan iki adet teknik eğitime
katılmış olmak
gerekmektedir. Dolayısıyla Microsoft I-Kafe programı kapsamında, yetkili distribütörler
yazılım lisanslarını Microsoft SAM iş ortaklarına sağlamakta, onlar da internet kafelere
dağıtmaktadır. SAM iş ortaklığı, Microsoft tarafından önceden duyurulan birtakım teknik
kriterlerin sağlanması ile kazanılmaktadır. 180
Dosya mevcudu bilgilere göre, bu kriterlerin öngörülmesinin iki önemli nedeni
bulunmaktadır. Bunlardan ilki, söz konusu kampanya kapsamında, lisanslama
konusunda uzman ve programla ilgili eğitimlere de katılarak teknik bilgi sahibi olan
firmaların çalışmasının istenilmesidir. SAM iş ortaklarının belirli yeterliliklere sahip teknik
eleman bulundurma zorunluluğu bulunmaktadır. İkinci neden ise, 3+ projesi kapsamında
sunulan uygun fiyatlı ürünlerin, programdan yararlanmaya hak sahibi olmayanlara
satılmasını önlemektir. Bu nedenle, 3+ projesi kapsamında satış yapan firmaların internet
kafelerin birtakım belgelerini kontrol etmeleri beklenmektedir. Dolayısıyla, Microsoft’un
Office Professional Plus 2010 ve buna ilişkin kiralama hakkı ile Windows 7 Professional
ürünlerinin indirimli satışı sadece belirli kriterlere sahip teşebbüsler tarafından 190
yapılmaktadır. Aynı ürünlerin 3+ projesi dışındaki satışları ise hem bu seçilmiş dağıtıcılar
hem de diğer dağıtıcılar tarafından yapılabilmektedir. Bilindiği üzere, üretim veya dağıtım
11-60/1555-550
5
zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında
belirli mal veya hizmetlerin satımı amacıyla yapılan anlaşmaların, ilgili piyasalardaki olası
rekabet karşıtı etkileri nedeniyle özenle tasarlanması gerekmekle birlikte, herhangi bir
sağlayıcının, mal veya hizmetlerini sadece belirlenmiş kriterlere dayanarak seçtiği
dağıtıcılarla satması mümkündür. Bu itibarla, iddia konusuna yönelik olarak 4054 sayılı
Kanun kapsamında soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara yönelik 200
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy