Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-3-14 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-24/332-120
Karar Tarihi : 18.3.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı
KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat
ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Ebru İNCE
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : İstanbul Çiçekçiler Esnaf Odası
Tarlabaşı Caddesi No:232 Beyoğlu/İstanbul 20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
İnternet üzerinden çiçek satışı yapan firmalar ve büyük
marketler
E. DOSYA KONUSU: İnternet üzerinden çiçek satışı yapan firmaların ve büyük
marketlerin maliyetinin altında fiyatlarla çiçek satışı yaparak 4054 sayılı
Kanun’u ihlal ettikleri iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle, büyük marketlerin ve internet üzerinden 30
satış yapan çiçekçilerin maliyetinin altında fiyatlarla çiçek satışı yaptıkları, bu
durumun çiçekçi esnaf ile müşterileri karşı karşıya getirdiği, esnafın mesleki itibar ve
ekonomik menfaatlerine zarar verdiği iddia edilerek gereğinin yapılması talep
edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 12.1.2010 tarih ve 350 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 26.1.2010 tarih ve 2009-3-14/İİ-10-AÇ sayılı İlk İnceleme
Raporu Rekabet Kurulu’nun 4.2.2010 tarih ve 10-13/149-M sayılı toplantısında
görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. 40
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca
yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 10.3.2010 tarih ve 2010-3-14/ÖA-10-AÇ
sayılı Önaraştırma Raporu 12.3.2010 tarih ve REK.0.07.00.00-110/106 sayılı
Başkanlık önergesi ile 10-24 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; dosya konusu iddialara ilişkin olarak
4054 sayılı Kanun çerçevesinde soruşturma açılmasına yer olmadığı ve şikâyetin
reddi gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
50
10-24/332-120
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
İstanbul Çiçekçiler Esnaf Odası tarafından yapılan başvuruda ve Oda Başkan
Yardımcısı ile yapılan telefon görüşmesinde, büyük marketlerin ve internet üzerinden
çiçek satışı yapan firmaların çiçekleri maliyetinin altında fiyatla satmalarının oda
üyesi esnafları zor durumda bıraktığı iddia edilmiştir. Oda Başkan Yardımcısı telefon
görüşmesinde, büyük marketlerin katalog ürünü çiçeklerde, internet üzerinden satış
yapan firmaların ise yıl içerisinde sıklıkla düzenledikleri promosyonlu satışlarla 60
maliyetin altında fiyatlandırma yaptıklarını ifade etmiştir. Başvuruda yer alan bu
iddialar bakımından konunun, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde
incelenmesi gerekmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi ile “ …bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hâkim durumunu
tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da birlikte davranışlar ile
kötüye kullanması” yasaklanmaktadır. Başvuruda yer verilen maliyetin altında
fiyatlandırma iddiasının Kanun’un 6. maddesinde sayılan kötüye kullanma hâllerinden
biri olan “yıkıcı fiyatlandırma” çerçevesinde ele alınması gerekmektedir. Yıkıcı 70
fiyatlandırma, hâkim durumdaki teşebbüsün rakiplerini pazar dışında bırakmak
amacıyla bilinçli olarak fiyatlarını maliyetin altında tutması şeklinde gerçekleşir.
Rakipler pazardan dışlandıktan sonra hâkim durumdaki teşebbüs fiyatlarını artırarak
yüksek karlar elde edebilecek ve böylece yıkıcı fiyatlama yaptığı dönemdeki zararını
telafi edebilecektir.
Bir eylemin yıkıcı fiyatlandırma olarak nitelendirilebilmesi için aşağıda yer verilen dört
unsurun varlığı aranmaktadır:
- Eylemi gerçekleştiren teşebbüsün ilgili pazarda hâkim durumda bulunması,
- Teşebbüsün söz konusu ürünü/ürünleri maliyetin altında fiyatlandırarak satması, 80
- Bu fiyatlandırma politikasının piyasadaki diğer teşebbüsleri piyasa dışına çıkarma
amacı taşıması ya da piyasada bu tür bir etki yaratması ve uzun süreli olması,
- Rakipler piyasa dışına itildikten sonra fiyatın artırılmasıyla normalüstü kâr ve
dolayısıyla söz konusu zararı telafi etme imkânı sağlayacak olan pazara giriş
engellerinin mevcudiyeti.
Başvuruda belirtilen eylemin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir ihlâl
olarak değerlendirilebilmesi için yukarıda sayılan dört unsurun bir arada bulunması
gerekmektedir.
90
Yıkıcı fiyat uygulaması için karşılanması gereken ilk unsur ilgili pazarda hâkim
durumun varlığıdır. Hâkim durum, 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde “Belirli bir
piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız
hareket ederek fiyatı arz, üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri
belirleyebilme gücü” olarak tanımlanmaktadır. Başvuru bu kapsamda ele alındığında
aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır:
Çiçek satışı ülkemiz genelinde farklı ölçek ve kategoride faaliyette bulunan çok
sayıda teşebbüs tarafından yapılabilmektedir. Bu teşebbüsler arasında münhasıran
çiçek ve ilişkili ürünlerin satışı ile iştigal eden irili ufaklı firmaların yanı sıra hızlı 100
10-24/332-120
3
tüketim ürünleri ve yapı ürünleri gibi çeşitli ürünlerin satışını da gerçekleştiren büyük
marketler de bulunmakta olup, pazar özellikle küçük oyuncuların kolaylıkla
girebileceği bir nitelik taşımaktadır. Başvuruda ve başvuru sahibi ile Raportörlerce
yapılan telefon görüşmesinden düşük fiyatlara sebebiyet veren uygulamaların birçok
büyük market ve internet üzerinden satış yapan çiçek firmaları tarafından yaygın
şekilde kullanıldığı bilgisi edinilmiştir. Dolayısıyla gerek pazarın yapısı gerekse
başvurunun niteliği itibarıyla dosya kapsamında herhangi bir teşebbüsün 4054 sayılı
Kanun anlamında pazardaki rekabetçi parametreleri etkileme gücüne sahip olacak
şekilde bir hâkim durumda olmasından bahsetmek imkânsızlaşmaktadır. Nitekim
başvuruda da birçok teşebbüs tarafından bağımsız olarak uygulanan benzer 110
nitelikteki pazarlama stratejisi şikâyete konu edilmektedir. Hâkim durumda olmayan
teşebbüsler tarafından bağımsız olarak uygulanan fiyatlandırma politikalarının yıkıcı
fiyatlandırma olarak değerlendirilemeyeceği, bu kapsamda da söz konusu
uygulamaların 4054 sayılı Kanun kapsamında ihlal oluşturmadığı kanaatine
varılmıştır.
Bu noktada başvuruda yer alan düşük fiyatlama stratejisiyle ilgili bazı noktaların
açıklığa kavuşturulması gerekmektedir. Dosya kapsamında şikâyete konu edilen,
büyük marketlerin bazı ürünleri katalog ürünü olarak belirleyip bu ürünleri maliyetin
altına satmaları ve bu kalemlerde doğan zararı diğer ürün satışlarından karşılamaları 120
davranışının, modern perakendecilerin birçok ülkede uyguladığı bir pazarlama
stratejisidir. Loss-leading olarak adlandırılan strateji ile perakendeciler müşterileri
kendilerine yönlendirmek üzere bazı ürünlerde zaman zaman maliyetin altına da
düşebilen fiyatlar uygulamakta, bu ürünlerden doğan zararlarını ise aynı kategoride
başka ürünlerden elde ettikleri kar ile kapatmaktadırlar. İstanbul Çiçekçiler Esnaf
Odası Başkan Yardımcısı bu duruma işaret ederek örneğin katalog ürünü olarak
kullanılan orkide de zarar eden büyük marketlerin diğer çiçeklerden elde ettikleri kar
ile bu zararı fazlasıyla kapattıklarını ifade etmiştir. Loss-leading bazı ülkelerde
yasaklanmakta olup, ülkemizde bu yönde özel bir düzenleme bulunmamakta, maliyet
altı satışlara müdahale ancak rekabet kuralları çerçevesinde ve teşebbüs pazarda 130
hâkim durumda ise söz konusu olmaktadır. Yasaklama bazı ülkelerde hâkim durum
şartı aranmaksızın uygulanmaya çalışılsa da, maliyet rakamları firmadan firmaya
değişen, temini ve takibi zor olması hasebiyle fiiliyatta etkinlikten oldukça uzak
olduğu konusunda doktrinde eleştirilere maruz kalmaktadır. Loss-leading stratejisinin
yasaklanmasındaki iktisadi rasyonel, özellikle marka gücü olan ürünlerin
perakendeciler tarafından loss leader (zararına satılan mal) olarak belirlenmelerinin
engellenmesi ve bu suretle söz konusu ürünlerin pazardaki imajlarının korunması ile
bu ürünün sahibi üreticilerin ürüne yönelik araştırma geliştirme yatırımlarına devam
etmelerinin sağlanmasıdır. Böylelikle yatırımların azalmasının uzun dönemde
beklenen sonucu olan tüketici tercihlerindeki daralma ve beraberindeki yüksek fiyatlar 140
riskinin önüne geçilmeye çalışılmakta, bu amaç doğrultusunda kısa dönemde tüketici
yararına olan maliyet altı fiyatlar yasaklanabilmektedir. Çiçeğin ise bahsi geçen
özellikleri haiz olmadığı ve dolayısıyla bu nitelikte bir korumaya ihtiyaç duymayacağı;
bu bağlamda bazı çiçeklere tüketicilerin daha düşük fiyattan sahip olabilmelerinin
kısa vadede tüketici refahını artırıcı etkisi olduğu gibi, uygulamanın uzun vadede de
tüketici refahını azaltacak sonuçlar doğurmayacağı ve dolayısıyla mevcut dosya
bakımından büyük marketlerin söz konusu pazarlama stratejisinin rekabet hukuku
bağlamında toplumsal fayda yarattığı kanaatine varılmıştır.
10-24/332-120
4
Yukarıda yer verilen bilgilerden hareketle başvuruya konu teşebbüs davranışları, çok 150
sayıda teşebbüsün bulunduğu ve düşük giriş engellerine sahip pazarda 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi kapsamında bir ihlal oluşturmamaktadır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, başvurunun reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir. 160
Full & Egal Universal Law Academy