1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D2/1/M.Ç.-99/5 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 00-2/16-9
Karar Tarihi :13.1.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
II.Başkan : Dr. Kemal EROL
Üyeler : Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU, İsmet CANTÜRK,
Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR,
Murat GENCER
B- RAPORTÖRLER: Murat ÇETİNKAYA, Ali DEMİRÖZ, H. Suat ÖLMEZ
C- BAŞVURUDA BULUNAN: Ofis Malzemeleri Ticaret ve Sanayi A.Ş.
Üçyol Mevkii, Dereboyu Sok., No:303,
Kat:1, Maslak/İSTANBUL
D- TARAFLAR: - Ofis Malzemeleri Ticaret ve Sanayi A.Ş.
- Teşvikiye Kırtasiye Ltd. Şti.(İstanbul)
- ÖMN Ltd Şti.(İstanbul)
- Enis Ofis A.Ş.(İstanbul)
- BÜROMA Büro Malzemeleri A.Ş.(İstanbul)
- Gözen Ofis Kırt. Tic. A.Ş. (İstanbul)
- Birofis A.Ş. (Ankara)
- OFMA A.Ş. (Antalya)
- Sürücü Ofis Kırtasiye ve Büro Malz. (Denizli)
- Gençlik Kırtasiye (Diyarbakır)
- Morsallıoğlu Ltd. Şti. (İzmit)
- Bürom Ltd. Şti. (Samsun)
- Egemen A.Ş. (Rize)
- Aks Alışveriş Merkezi San. ve Tic. A.Ş. (Konya)
E-DOSYA KONUSU: Ofis Malzemeleri Ticaret ve Sanayi A.Ş. (OFMA) ile
franchise alan 13 şirket arasında yapılan “Alt Franchise Anlaşmaları”na
muafiyet tanınması talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 5.5.1998 tarih, 1158 sayı ile giren başvuru
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4 ve 5. maddeleri ile
1998/7 sayılı Franchise Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 19.10.1999 tarih,
D2/1/M.Ç.-99/5 sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu 4.11.1999 tarih,
REK.0.06.00.00/39 sayılı Başkanlık önergesi ile 99-51 sayılı Kurul toplantısında
görüşülmüş ve 554-347 sayılı karar ile konu tetkike alınmıştır.
2 REKABET KURUMU
Söz konusu rapor ve bu rapora ilişkin adı geçen raportörlerce hazırlanan bilgi
notunu içeren 26.11.1999 tarih, REK.0.06.00.00/50 sayılı Başkanlık önergesi, 00-2
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: OFMA ile 13 şirket arasında imzalanan Alt
Franchise Anlaşması'nın; Anlaşma'da yer alan yeniden satış fiyatının tespitine
yönelik kısıtlayıcı hükümler nedeniyle 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde
belirlenen muafiyet şartlarını sağlamadığı ve mevcut haliyle muafiyet alamayacağı,
kısıtlayıcı hükümlerinin Kanun'un açık bir biçimde ihlali olarak yorumlanmaması
gerektiği, uygulamasının devam edebilmesi için fiyat tespiti ve rekabet yasağına
ilişkin hükümlerin bildirim tarihinden sonra yürürlüğe giren 1998/7 sayılı Tebliğ'in 5.
maddesinin (c) bendi ve 8. maddesinin (e) bendi hükümlerine göre düzeltilmesi
gerektiği düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar: Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden hareketle işlemin
değerlendirilmesinde ilgili ürün pazarı; "büro malzemeleri ve kırtasiye ürünlerinin
pazarlanması", ilgili coğrafi pazar ise "Türkiye Cumhuriyeti sınırları" olarak
belirlenmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Başvuruya konu işlem; OFMA ile 13 şirket arasında imzalanan Alt Franchise
Anlaşması'na muafiyet tanınması talebidir. Başvuruya konu bilgi ve belgelerde yer
alan Alt Franchise Anlaşması'nda "Office 1 Superstore"un, OFMA'nın Office 1
Superstores International L.P. firması ile yaptığı master franchise anlaşması sonucu
sahip olduğu tecrübe ve bilgiler ışığında geliştirilmiş, dekorasyonu, iç ve dış
görüntüleri, tescilli veya tescilsiz isim, marka, sembol, slogan ve hizmet anlayışı ile
ofis malzemeleri, ekipmanı ve tamamlayıcı ürün ve hizmetlerin satışı ve dağıtımı
konusunda uzmanlaşmış bir işletme sistemi olduğu belirtilmiştir.
Bildirime konu Alt Franchise Anlaşması ile, OFMA'nın franchise alanlara
doğrudan bir mali katkı karşılığında belirli türden mal ve hizmetlerin pazarlanması
amacıyla franchise verdiği, ortak bir markanın kullanıldığı ve tesislere yeknesak bir
görünüm verildiği, OFMA tarafından franchise alanlara know how aktarıldığı, sürekli
bir teknik ve ticari desteğin verildiği görülmektedir.
Bu haliyle söz konusu anlaşmanın, 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesine
dayanılarak çıkarılan ve franchise anlaşmalarına uygulanacak grup muafiyeti
esaslarının belirlendiği 1998/7 sayılı "Franchise Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği"nin 3. maddesinde tanımlanan franchise anlaşması unsurlarını taşıdığı
anlaşılmıştır.
Söz konusu Anlaşma'nın incelenmesinden; Anlaşma ile getirilen belirli bir
bölgenin tahsisi ve franchise verenin bu bölgede üçüncü kişilere mal satmama
yükümlülüğü ile mağaza dekorasyonu, personel, reklam ve pazarlama konusunda
belirlenen standartlara uyma gibi sınırlamalar, anılan Tebliğ çerçevesinde grup
muafiyeti kapsamında değerlendirilmektedir. Ancak Anlaşma'da yer alan; OFMA'ya
dikey fiyat tespiti yetkisi veren ve franchise ağından ayrılacak teşebbüsler üzerine
3 REKABET KURUMU
getirilen iki yıllık rekabet yasağını içeren sınırlamalar nedeniyle, söz konusu anlaşma
anılan grup muafiyeti tebliğinin kapsamı dışında kalmaktadır.
Anlaşmada yer alan dikey fiyat tespitine ilişkin hükümler şunlardır:
- Madde 5.5. "OFMA, kendisine ait işletmelerde satmakta olduğu ürünleri, Alt
Franchise'nin işletmesinin ihtiyaçları doğrultusunda tedarik ve teslim edecektir. Söz
konusu ürünlerin satış bedel ve şartları OFMA'nın takdirine bağlı olacaktır."
- Madde 5.8. "OFMA, senede en az bir kere olmak üzere "Genel Ürün Kataloğu",
senede en az bir kere olmak üzere "Satış Kataloğu" ve piyasa şartlarının durumuna
bağlı olarak uygun göreceği sıklıkta "İndirimli Ürünler Broşürleri/Extra" hazırlayacak,
bastıracak….."
- Madde 5.9. "OFMA her katalog döneminde, katalogda yer alacak ürünlerin seçimi,
alış fiyatları ve satış fiyatları ile ilgili hususları tespit ederken, bu konularla ilgili olarak
Alt Franchise tarafından hazırlanacak raporu değerlendirmelerinde gözönüne
alacaktır. Ancak bununla bağlı olmayacaktır."
- Madde 7.5.d. "Alt Franchise Genel Ürün Kataloğu ve Satış Kataloğundaki
ürünlerden OFMA'nın yazılı olarak belirleyeceği ürünleri işletmede bulunduracak ve
OFMA'nın yazılı olarak belirleyeceği fiyatlardan satışa sunacaktır. Anlaşmanın süresi
boyunca satış fiyatlarında Alt Franchise'nin uygun gördüğü indirim veya artış
yapılması ancak OFMA'nın önceden yazılı iznini almak şartı ile mümkündür."
- Madde 7.9. "Alt Franchise bölgenin şartlarına uygun olarak satış kataloğunda
bulunan ürünlerin dışında, işletmede oyuncak ve gıda olmamak kaydıyla ofis ve okul
ihtiyacına yönelik ilave ürün ve hizmetleri de satışa sunabilir. Ancak bu ürünler ve
hizmetler ve bunların satış fiyatları her halükarda OFMA'nın önceden yazılı onayına
bağlıdır."
Yukarıda yer alan söz konusu maddeler ile OFMA'ya, franchise alanların
yeniden satış fiyatlarını belirleme yetkisi tanınmaktadır. Dikey ya da yatay fiyat tespiti
4054 sayılı Kanun’un 4/a maddesinde yasaklanmıştır. Anılan Kanun'un “Rekabeti
Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar” başlıklı 4. maddesinde, “Belirli bir
mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme,
bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek
nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin
bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır” hükmüne yer verilerek özellikle
hangi hallerin bu kategoriye girdiği sıralanmaktadır. Maddenin (a) bendinde, “Mal
veya hizmetlerin alım veya satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kâr gibi unsurlar ile
her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi” hukuka aykırı ve yasak olarak
nitelenen haller arasında sayılmaktadır.
Diğer taraftan, 1998/7 sayılı Tebliğ'in 8. maddesinin (e) bendinde yer verilen,
"franchise verenin, satış fiyatı hakkında tavsiyede bulunma imkanı saklı kalmak
kaydıyla, franchise alanın, franchise hakkının konusu mal veya hizmetlerin satış
fiyatlarını belirleme hakkını, doğrudan ya da dolaylı kısıtlaması halinde" hükmü ile
dikey fiyat tespitinin grup muafiyeti kapsamı dışında kalan koşul ve
yükümlülüklerden birisi olduğu ortaya konmuştur. Tebliğ'in bu hükmünden hareketle,
satış fiyatı hakkında OFMA'nın sadece tavsiyede bulunma hakkının bulunacağı, bu
4 REKABET KURUMU
noktadan sonra getirilecek kısıtlamaların grup muafiyeti kapsamı dışında kalacağı
anlaşılmaktadır.
Anlaşma'da yer alan ve grup muafiyeti kapsamı dışında kalan diğer kısıtlama,
franchise alanların anlaşmanın sona ermesinden itibaren iki yıl süre ile rekabet
etmemesi hükmüdür. İlgili madde aşağıdaki şekilde düzenlenmiştir:
- Madde 10.3. "……………İşbu özel eğitim, ticari sırlar, gizli bilgiler, tanınan
ayrıcalıklar nedeniyle Anlaşma süresince ve bitiminden iki yıl sonrasına kadar,
OFMA'nın yazılı izni olmadıkça doğrudan veya dolayısıyla kendisi için veya üçüncü
şahıslar için veya onlar üzerinden;
a) İşletmenin işini veya müşterilerini doğrudan veya dolayısı ile veya diğer yollarla
rakiplere yönlendiremez,
b) OFMA'nın veya kendisinin dışındaki Alt Franchise'lerın istihdam ettiği çalışanlarını
işe alamaz ve doğrudan ve dolaylı olarak bunların mevcut işlerini terketmeleri için
telkin ve tahrikte bulunamaz.
c) İşletmenin işinin aynısını veya benzerini yapan, ofis malzemelerini ve ekipmanını
satan bir işte ortak, işletmeci, çalışan, danışman olamaz veya böyle bir işle doğrudan
veya dolaylı olarak veya herhangi bir sıfatla uğraşamaz."
1998/7 sayılı Tebliğ'in 5. maddesinin (c) bendi ile; franchise verenin fikri ve
sınai mülkiyet haklarını korumak veya franchise ağının ortak kimliğini ve ününü
sürdürmek için gerekli olması koşuluyla, "anlaşma süresince ve anlaşmanın sona
ermesinden itibaren en fazla bir yıl süre ile, franchise veren de dahil olmak üzere
franchise ağının herhangi bir üyesi ile rekabet halinde bulunacağı bir bölgede,
doğrudan ya da dolaylı olarak benzer bir işle uğraşmama yükümlülüğü" grup
muafiyeti kapsamında olan haller arasında sayılmıştır. Ancak başvuruya konu
anlaşmadaki iki yılllık rekabet yasağı Tebliğ ile belirlenen -bir yıllık- sınırı
aşmaktadır. Dolayısıyla anlaşma bu haliyle 1998/7 sayılı Tebliğ kapsamında grup
muafiyetinden yararlanamayacaktır.
İlgili Tebliğ çerçevesinde grup muafiyetinden yararlanamayan söz konusu
anlaşma, 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde düzenlenen bireysel muafiyet
kapsamında değerlendirildiğinde; anlaşmada yer alan dikey fiyat tespitine ilişkin
sınırlamaların Kanun'un 5. maddesi ile belirlenen şartları sağlamayacağı ve
dolayısıyla başvuruya konu anlaşmaya bireysel muafiyet verilemeyeceği
görülmektedir.
Söz konusu anlaşma, 1997/6 sayılı “Rekabet Kurumu Teşkilatının
Oluşturulmasından Sonra Teşebbüslerin ve Teşebbüs Birliklerinin 4054 Sayılı
Kanun’dan Doğan Hak ve Yükümlülüklerine İlişkin Tebliğ”in 3'üncü maddesinde yer
alan, "Teşebbüslerin, 5.11.1997 tarihinde var olan 4054 sayılı Kanun’un 4 üncü
maddesi kapsamındaki her türlü anlaşma ve uyumlu eylemleri ile teşebbüs
birliklerinin kararları da, 5.11.1997 tarihinden başlayarak en geç 6 ay içinde
Kurulumuza bildirilecektir." hükmü gereğince, mevcut anlaşmalar için öngörülen 6
aylık süre içinde bildirilmiştir. Süresi içinde bildirilmiş anlaşmalara Kanun'un 16.
maddesinin son fıkrası gereğince, Kanun'un hükümlerini açık bir biçimde ihlal
etmemeleri kaydıyla, Kurul'un vereceği nihai karara kadar ceza uygulanmayacağı
öngörülmektedir.
5 REKABET KURUMU
Franchise anlaşmalarının grup olarak muaf tutulması koşullarını belirleyen
1998/7 sayılı Tebliğ ile, franchise verene fiyatlar hakkında tavsiye etme imkanı
getirildiği, böylece franchise anlaşmalarına satış fiyatları konusunda esnek
davranıldığı görülmektedir. Dolayısıyla, söz konusu franchise anlaşmalarının
özelllikleri ve Türkiye'de Rekabet Hukuku uygulamalarının yeniliği gözönüne
alınarak anlaşmada yer alan yeniden satış fiyatına ilişkin kısıtlamaları "açık ihlal"
olarak nitelemenin yerinde olmayacağı; bu doğrultuda grup muafiyeti kapsamında
değerlendirilemeyen ve bireysel muafiyet şartlarını taşımayan söz konusu
anlaşmanın uygulamasının devamı için anılan maddelerinin ilgili Tebliğ hükümlerine
uygun olarak düzeltilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
I- SONUÇ
Yukarıda yapılan değerlendirmeler ve tespitler doğrultusunda,
- OFMA ile 13 şirket arasında imzalanan Alt Franchise Anlaşması'nın; 5 ve 7.
maddelerinde yer alan yeniden satış fiyatının tespitine yönelik kısıtlayıcı hükümleri
nedeniyle Kanun'un 5. maddesinde belirlenen muafiyet şartlarını sağlamadığına ve
mevcut haliyle söz konusu anlaşmaya muafiyet verilemeyeceğine,
- Bununla birlikte kısıtlayıcı hükümlerin Kanun'un açık bir biçimde ihlali olarak
değerlendirilemeyeceğine,
- 1998/7 sayılı Tebliğ'in 8. maddesinin (e) bendinde yer alan, "franchise verenin,
satış fiyatı hakkında tavsiyede bulunma imkanı saklı kalmak kaydıyla, franchise
alanın, franchise hakkının konusu mal veya hizmetlerin satış fiyatlarını belirleme
hakkını, doğrudan ya da dolaylı kısıtlaması" halini grup muafiyeti kapsamı dışında
bıraktığı gözönüne alınarak, OFMA'nın fiyatlar konusunda tavsiyede bulunma
hakkının saklı tutulması kaydıyla 5. ve 7. maddelerinde yer alan ve franchise verene
fiyat belirleme hakkı veren hükümlerinin kaldırılmasına,
- 1998/7 sayılı Tebliğ'in 5. maddesinin (c) bendinin; franchise verenin fikri ve sınai
mülkiyet haklarını korumak veya franchise ağının ortak kimliğini ve ününü sürdürmek
için gerekli olması koşuluyla, "anlaşma süresince ve anlaşmanın sona ermesinden
itibaren en fazla bir yıl süre ile, franchise veren de dahil olmak üzere franchise ağının
herhangi bir üyesi ile rekabet halinde bulunacağı bir bölgede, doğrudan ya da dolaylı
olarak benzer bir işle uğraşmama yükümlülüğü" halinin grup muafiyeti kapsamında
olduğu dikkate alınarak, anlaşmanın 10. maddesinde yer alan rekabet yasağına
ilişkin iki yıllık sınırlama süresinin, bir yıla indirilmesine,
- Öngörülen değişikliğin kararın tebliğini takiben 45 günlük süre içinde yapılarak
Rekabet Kurumu’na tevsik edilmesine, bu durumda söz konusu anlaşmanın 1998/7
sayılı Tebliğ kapsamında olacağına,
- Aksi takdirde anlaşmanın 4054 sayılı Kanun'un 56. maddesi gereğince geçersiz
sayılacağının ve ilgili mevzuat hükümlerine uygun düzeltme yapılmadan uygulamaya
devam edilmesi halinde haklarında soruşturma açılacağının ve aynı Kanun'un 16 ve
17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara bildirilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy