Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-4-173 (Devralma)
Karar Sayısı : 05-01/7-6
Karar Tarihi : 6.1.2005
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A.Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Murat GENCER, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ,
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖRLER: Uygar GAZİOĞLU, Hatice AKKAYA KARAYOL
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Thyssen Krupp AG 20
Temsilcisi: Av. Ekin GÖKKILIÇ
Kore Şehitleri Caddesi Mithat Ünlü Sk. 21/11
34394 Zincirlikuyu/İstanbul
D. TARAFLAR : - ThyssenKrupp AG
August-Thyssen Strasse 1
40211 Düsseldorf ALMANYA
- One Equity Partners LLC.
Werftstrasse 112-114 24143 Kiel ALMANYA 30
E. DOSYA KONUSU: One Equity Partners LLC (OEP)’nin kontrolündeki
Howaldswerke-Deutsche Werft AG (HDW)’nin ThyssenKrupp AG (TK)
tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.10.2004 tarih ve 6018 sayı ile giren
ve en son 24.12.2004 tarih ve 7265 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme 40
sonucunda düzenlenen 31.12.2004 tarih ve 2004-4-173/Öİ-04-UG sayılı
Devralma Ön İnceleme Raporu, 3.1.2005 tarih ve REK.0.08.00.00/2 sayılı
Başkanlık önergesi ile 05-01 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
05-01/7-6
2
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ : İlgili raporda; OEP’nin kontrolünde bulunan
HDW hisselerinin tamamının TK’nın kontrolündeki ThyssenKrupp Werften GmbH
(TKW) tarafından devralınması işleminin, 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında
bildirime tabi bir devralma işlemi olduğu; ancak bu devralma işlemi sonucunda
ilgili ürün pazarında, aynı Kanun maddesinde belirtilen bir hakim durum 50
yaratılması veya mevcut bir hakim durumun daha da güçlendirilmesi ve böylece
rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz konusu olmadığı; bu nedenle,
bildirime konu devir işlemine izin verilmesinin uygun olacağı görüşü ifade
edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.2. İlgili Ürün Pazarı 60
Bildirime konu işlemi gerçekleştiren teşebbüslerin temel faaliyet alanları ticari
gemi ve savaş gemisi yapımından oluşmaktadır.
Savaş Gemileri: Savaş gemileri, genellikle savunma bakanlıklarına bağlı olarak
faaliyet gösteren devlet kurumlarının, hükümetin onayı ve talimatı ile satın
aldıkları savunma araçlarıdır. İnceleme konusu işlem bakımından savaş gemileri
kendi içinde 300 ton ve üstü kapasiteye sahip nükleer olmayan konvansiyonel
denizaltılar, firkateyn, mayın önleyici gemiler ve küçük savaş gemileri gibi alt
gruplara ayrılmaktadır.
Yukarıda sayılan her bir savaş gemisi ürün pazarı ise, yeni yapılmış gemiler 70
(bitmiş ürün), inşa edilmek üzere alıcı ülkeye teslim edilen ürün paketleri,
kullanılmış savaş gemilerinin teslimi, savaş gemilerinin modernizasyonu ve
yenilenmesi alt pazarlarına ayrılmaktadır.
Ticari Gemiler: Ticari gemiler, temel olarak ham petrol tankeri, kargo gemileri,
feribotlar, yolcu gemileri ve benzeri alt pazarlara ayrılabilmektedir.
Bildirim konusu çerçevesinde ilgili ürün pazarları, “ticari gemiler pazarı" ve “savaş
gemileri pazarı" olarak belirlenmiştir.
H.1.3. İlgili Coğrafi Pazar
80
Taşımacılık masraflarının düşük olması ve gümrük vergisi gibi önemli ticari
sınırlamaların olmaması sebebiyle, ticari gemi ve savaş gemisi yapımı
pazarındaki müşteriler açısından, dünya genelindeki tüm teşebbüsler alternatif
olarak görülebilmektedir. Bununla birlikte, 4054 sayılı Kanun'un "Kapsam" başlıklı
2. maddesinde belirtilen uygulama alanı dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar
"Türkiye Cumhuriyeti Sınırları" olarak tespit edilmiştir.
05-01/7-6
3
H.2. Taraflar 90
H.2.1. Devralan: ThyssenKrupp AG
TK, Alman kanunlarına göre kurulmuş, halka açık çok uluslu bir şirkettir.
Teşebbüs çelik, ana çelik ürünleri ve hizmetler başlıkları altında toplanabilecek üç
temel ürün grubunda faaliyet göstermektedir.
TK dolaylı olarak TKW isimli şirketin tüm hisselerine sahiptir. TKW ise Blohm+
Voss GmbH; Blohm + Voss Repair GmbH ve Nordseewerke GmbH (Topluca TK
Tersaneleri) isimli üç şirketin her birinin hisselerinin %99.5’ine sahiptir. Geri kalan 100
%0.5 oranındaki hisse ise muhtelif gerçek kişilere ait bulunmaktadır. Ticari gemi
ve savaş gemisi inşaasının gerçekleştirildiği TK tersanelerinde, gemi inşaatının
yanı sıra gemilere yönelik bakım-onarım hizmetleri de verilmektedir. Bunların
dışında söz konusu tersaneler sınırlı düzeyde, ticari makine sanayi alanında da
faaliyet göstermektedir.
TK, savaş gemileri pazarında 2002 yılında gemi inşaa etmemiş, 2003 yılında
dünya genelinde inşaa edilen 8 Fırkateyn’in (..)’ini inşaa etmiştir.
Türkiye’de doğrudan faaliyeti bulunmayan TK’nın 2003 yılı içinde Türkiye’ye 110
gerçekleştirmiş olduğu satışlardan elde ettiği cirosu (……..) TL’dir.
H.2.2. Devreden: One Equity Partners LLC
Özel bir yatırım bankası olan OEP, bir Amerikan bankası olan Bank One
Corporation tarafından kurulmuştur. Bank One Corporation, 1.7.2004 tarihinde
uluslararası arenada mali hizmetler sunan J.P. Morgan Chase & Co. (JP Morgan
Chase) NewYork ile birleşmiş olduğundan JP Morgan Chase şirketin dolaylı
ortağı konumundadır.
120
OEP, Hollanda’da kurulu European Shipyards Holding B.V. (ESH) isimli holding
şirketi vasıtasıyla, devre konu HDW şirketinin hisselerinin tamamına sahip
bulunmaktadır.
H.2.3. Devralınan: Howaldtswerke-Deutsche Werft AG
HDW, TK tersaneleri ile benzer faaliyet alanlarında (ticari gemi ve savaş gemisi
inşaası ve ilgili hizmetler) iştigal etmektedir. HDW'nun, Kockums AB unvanlı
iştiraki savaş gemisi inşaatı; Hellenic Shipyards S.A. unvanlı iştiraki ticari gemi ve
savaş gemisi inşaatı ve onarımı; HDW Nobiskrug GmbH unvanlı iştiraki ticari 130
gemi ve yat yapımı ve onarımı; HDW-Hagenuk Schiffstechnik GmbH unvanlı
iştiraki gemi teknolojisi; MARLOG Marine Logistik GmbH & Co. unvanlı iştiraki
denizaltılar için satış sonrası servis ve yedek parça temini ve Kockums Pacific
05-01/7-6
4
Technology Pty. Ltd. unvanlı iştiraki denizaltılara bağlı hizmetler alanlarında
faaliyet göstermektedir.
Bu kapsamda, savaş gemileri pazarında, HDW, 2002 yılında hiç bir fırkateyn
inşaa etmemiş, 2003 yılında dünya çapında inşaa edilen 8 fırkateynden (…..)
inşaa etmiştir.
Nükleer olmayan konvansiyonel denizaltı pazarında ise, HDW, 2002 yılında hiç 140
inşaa gerçekleştirmemiş olup, 2003 yılında dünya genelinde yapılan (..) ürün
paketi satışı anılan şirkete aittir.
2002 yılında konvansiyonel denizaltı yenileme/modernizasyon pazarında faaliyeti
bulunmayan HDW, 2003 yılında dünya genelinde yapılan 6
yenileme/modernizasyonun (…..) gerçekleştirmiştir.
HDW, Türkiye’ye aşağıdaki savaş gemilerinin satışını gerçekleştirmiştir:
-Her seferinde (..) tane olmak üzere 1994’te, 1998’de ve 2003 yıllarında 150
denizaltılar için (..) ürün paketi.
-HDW tarafından teklif edilen denizaltılar için (..) ürün paketi (TKW’nin
iştiraki Nordseewerke konsorsiyumu ile birlikte).
-1995 yılında sipariş edilen (..) fırkateyn ve fırkateyn için (..) ürün paketi
(TK ve HDW konsorsiyumu ile).
-(..) fırkateyn 1995 yılında teslim edilmiştir.
160
-Fırkateyn için (..) ürün paketi 1996 yılında teslim edilmiştir.
Türkiye’de doğrudan faaliyeti bulunmayan HDW’nin 2003 yılında Türkiye’ye
gerçekleştirmiş olduğu satışlardan elde ettiği konsolide cirosu (……………………)
TL’dir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Devralma İşlemi
170
Bildirime konu işlem, OEP’nin kontrolünde bulunan HDW’nin TK’nın kontrolüne
geçmesi işlemidir. Buna göre, öncelikle TKW tarafından ESH’den HDW şirketinin
hisselerinin tamamının satın alınması ve bunu takiben ESH’ye TKW şirketinin
sermayesinin %25’ini temsil eden hissenin devri öngörülmüştür.
Bildirime konu işlemin iki boyutu bulunmaktadır. Bunlardan birincisi ESH
aracılığıyla OEP’nin kontrolünde bulunan HDW hisselerinin tamamının TK’nın
kontrolündeki TKW tarafından devralınmasıdır.
05-01/7-6
5
İşlemin ikinci boyutu ise, TKW hisselerinin %25’lik kısmının OEP tarafından 180
devralınmasıdır. İşlem sonrasında TKW’nin %75’lik hissesi ve kontrolü TK’da
kalmaya devam edecektir.
H.3.2. Hukuki Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu Kanuna dayanılarak çıkarılan, 1998/2
sayılı Tebliğ ile değişik 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ”’in 2. maddesi Rekabet Kurulu’ndan
izin alınması gereken birleşme ve devralma hallerine ilişkin temel esasları
belirlemektedir. Anılan Tebliğ maddesinin (b) bendine göre, “Herhangi bir 190
teşebbüsün ya da kişinin diğer bir teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık
paylarının tümünü veya bir kısmını ya da kendisine yönetimde hak sahibi olma
yetkisi veren araçları devralması veya kontrol etmesi” 4054 sayılı Kanun’un 7.
maddesi çerçevesinde teşebbüsler arası birleşme ve devralma kabul edilerek
Tebliğ kapsamında sayılmakta ve Tebliğ’in 4. maddesindeki koşulların da
gerçekleşmesi halinde Rekabet Kurulu’ndan izin alınması gerekmektedir.
Aynı Tebliğ’in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesi uyarınca ise bir birleşme
veya devralma sonucunda birleşmeyi veya devralmayı gerçekleştiren
teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde ilgili ürün piyasasında 200
toplam pazar paylarının % 25’i ya da bir önceki mali yılda gerçekleşen toplam
cirolarının 25.000.000.000.000 TL’yi aşması durumunda Kurul’dan izin alınması
gerekmektedir.
Yukarıda belirtildiği üzere bildirime konu işlemin iki boyutu bulunmaktadır.
Bunlardan birincisi, ESH aracılığıyla OEP’nin kontrolünde bulunan HDW
hisselerinin tamamının TK’nın kontrolündeki TKW tarafından devralınmasıdır. Söz
konusu işlem sonucunda, önceden OEP’nin kontrolünde bulunan HDW’nin
kontrolü TKW ve dolaylı olarak TK’ya geçmektedir. İşlemin değinilen boyutu,
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi anlamında bir devralma işlemidir. 210
İşlemin ikinci boyutu ise, TKW hisselerinin %25’lik kısmının OEP tarafından
devralınmasıdır. Bildirim formunda yer verilen bilgilere göre işlem sonrasında
TKW’nin %75’lik hissesi ve kontrolü TK’da kalmaya devam edecektir. Bu
teşebbüsün kontrolünde bir değişiklik yaratmayan işlemin bu ikinci boyutunun,
1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir devir işlemi olarak nitelendirilmesi mümkün
bulunmamaktadır.
Devralınan şirket konumundaki HDW’nin 2003 yılında (iştirakleri aracılığıyla)
Türkiye’ye gerçekleştirmiş olduğu satışlardan elde ettiği cirosu, 220
(……………………….) TL’dir. Devralan TKW’nin yine 2003 yılı içinde Türkiye’de
(iştirakleri aracılığıyla) gerçekleştirmiş olduğu satışlardan elde ettiği cirosu ise
(……………………….) TL’dir. Bu çerçevede, pazar paylarına bakmaya gerek
kalmaksızın tarafların ilgili ürün pazarındaki toplam ciroları yönüyle Tebliğ’de
05-01/7-6
6
öngörülen 25.000.000.000.000 TL eşiğini geçtikleri; bu nedenle işlemin Kurulun
iznine tabi olduğu belirlenmiştir.
Her ne kadar bildirime konu işlem Türkiye’de gerçekleşmiyor olsa da, işlemin
tarafı olan teşebbüslerin Türkiye pazarında faaliyetlerinin bulunması nedeniyle
anılan pazarda etki doğurabilecek nitelikteki bu işlem 4054 sayılı Kanun ve 230
1997/1 sayılı Tebliğ kapsamındadır.
Dünya ticari gemi pazarında toplam pazar payları %(..)’in altında bulunan
tarafların, bu pazarda Türkiye’ye satışları bulunmamaktadır. Bu çerçevede esas
olarak Almanya’da gerçekleştirilen işlemin etkisi Türkiye savaş gemileri pazarında
olacaktır.
TK savaş gemileri pazarında 2003 yılında yalnızca fırkateyn inşaası alanında
faaliyet gerçekleştirmiştir. HDW ise bu pazarda fırkateyn inşaasının yanında
konvansiyonel denizaltı inşası ve modernizasyonu pazarlarında faaliyette 240
bulunmuştur. İnceleme konusu işlemin yalnızca tarafların tek örtüşen faaliyet
alanı olan fırkateyn inşaası konusunda bir yoğunlaşma doğurması söz konusudur.
Diğer taraftan, TK ve HDW’nin dünya çapında üretilen 8 fırkateynin yalnızca (..)
tanesini üretmiş oldukları ve ikisinin bu pazardaki toplam payının işlem
sonucunda ancak %(...) seviyesine ulaşacağı görülmektedir. HDW’nin
faaliyetlerinin bulunduğu savaş gemileri pazarının diğer alt pazarlarında ise
TK’nın faaliyeti bulunmadığından, inceleme konusu işlem neticesinde bu
alanlarda pazar gücünde bir artışın söz konusu olmayacağı anlaşılmıştır.
Savaş gemileri pazarı bakımından, dünya pazarındaki diğer rakiplerin varlığı, aynı 250
zamanda özellikle savaş gemileri ve denizaltı pazarındaki müşterilerin devletlerin
savunma bakanlıkları gibi çok yüksek güce sahip alıcılar olması sebebiyle, işlem
sonucunda bu pazarlarda rekabeti kısıtlayıcı etki doğması mümkün
görülmemektedir. Savaş gemilerinin ilgili devlet kuruluşları tarafından
gerçekleştirilen uluslararası ihaleler neticesinde alındığı bilinmektedir. Çok büyük
bir alım gücüne sahip olan müşterilerin yani ülkelerin milli savunma
bakanlıklarının, yaptıkları ihalelerde dünya genelindeki tüm gemi üreticilerinden
teklif alabilmelerinin mümkün olduğu, Türkiye’deki yetkili kamu otoritelerinin de
savaş gemisi alımına ilişkin olarak yasal düzenlemelere uygun biçimde
açabilecekleri ihalelere katılabilecek dünya çapında rakipler bulunduğu dikkate 260
alındığında; bildirime konu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında
hakim durum yaratılması veya güçlendirilmesine neden olmayacağı ve bu
nedenle işleme izin verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, One Equity Partners
LLC’nin kontrolündeki Howaldtswerke-Deutsche Werft AG’nin ThyssenKrupp AG
tarafından devralınması işleminin, 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bildirime tabi
bir devralma işlemi olduğuna; bununla birlikte, devralma sonrasında 4054 sayılı 270
05-01/7-6
7
Kanun’un 7. maddesi kapsamında hakim durum yaratılmasının veya mevcut bir
hakim durumun daha da güçlendirilmesinin ve bunun sonucunda ülkenin bütünü
yahut bir kısmında ilgili piyasalardaki rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz
konusu olmadığına; dolayısıyla bildirime konu işleme izin verilmesine
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
05-01/7-6
2
Rekabet Kurulu’nun 6.1.2005 gün ve 05-01/7-6 sayılı Karar’ına
KARŞI OY GEREKÇESİ
Devralma işleminin tarafları, One Equity Partners LLC’nin kontrolündeki
Howaldswere-Deutsche Werft AG ve ThyssenKrupp AG’nin faaliyet gösterdikleri
savaş gemileri üretimi pazarının Türkiye’de bulunmaması (bu gemilere duyulan
ihtiyaç karşısında yapılan alımlar askeri ihaleler yoluyla dışalım olarak
gerçekleştirilmektedir ve bu alımlar ile ilgili düzenleme Kamu İhale Kanun’unda
yer almaktadır), ticari gemiler konusunda ise Türkiye’ye herhangi bir satışlarının
olmaması karşısında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un
“Kapsam” başlıklı 2. maddesinde ortaya konulan ilgili kuruluşların Türkiye
Cumhuriyeti sınırları içinde mal ve hizmet piyasalarında faaliyet göstermesi ve
bunların eylemlerinden ülkede mevcut pazarların etkileniyor olması şartları
gözönüne alınarak bu devralmanın Kanun kapsamı dışında kaldığına ve Rekabet
Kurulu’nun iznine tabi olmadığına hükmedilmesi gerekirdi.
Bu görüşle Kurul’un başlıkta anılan kararına katılmadım.
Murat GENCER
1. Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy