1 REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D1/1/C.S.-00/5 (Devralma)
Karar Sayısı : 00-20/201-110
Karar Tarihi : 30.05.2000
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. M. Tamer MÜFTÜOĞLU
Üyeler : Dr. Kemal EROL, Mehmet Zeki UZUN, Sadık KUTLU,
İsmet CANTÜRK, Nejdet KARACEHENNEM, Mustafa PARLAK, A. Ersan GÖKMEN,
R. Müfit SONBAY, Kubilay ATASAYAR, Murat GENCER
B- RAPORTÖR: Cengiz SOYSAL
C- BİLDİRİMDE BULUNAN: - OPET Petrolcülük A.Ş.
Galleria İş Merkezi Kat:4, 34710 Ataköy/İSTANBUL
- Temsilcisi:
Av. Gönenç GÜRKAYNAK
Derman Ortak Avukat Bürosu Maya Akar Center
Büyükdere Caddesi No:101-102 B Blok ,Kat 17
80280 Esentepe/İSTANBUL
D- TARAFLAR: - OPET Petrolcülük A.Ş.
- Enron Corporation
1400 Smith Street, Houston, TX 77002 A.B.D.
E- DOSYA KONUSU: OPET Petrolcülük A.Ş. hisselerinin bir kısmının Enron
Corporation tarafından devralınması işlemine izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 09.05.2000 tarih, 1683 sayı ile giren bildirim
üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7 nci maddesi ile
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca düzenlenen 22.05.2000 tarih, D1/1/C.S.-
00/5 sayılı Devralma Ön İnceleme Raporu, 25.05.2000 tarih, Rek.0.05.00.00/27
sayılı Başkanlık önergesi ile 00-20 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G- RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: Enron Corporation'un kontrolü altında bulunan ECT Europe
Finance Inc'in OPET Petrolcülük A.Ş. hisselerinin %7,75 ile %16,67 arasında
değişen kısmını devralmasının, ilgili ürün pazarında yeni bir hakim durum
yaratmayacağı veya mevcut bir hakim durumu güçlendirmeyeceği, bu bakımdan
2 REKABET KURUMU
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'a aykırılık teşkil etmediği
anlaşılan söz konusu devralma işlemine izin verilmesinde herhangi bir sakıncanın
bulunmadığı düşünülmektedir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
1. İlgili Pazar: Söz konusu devir işlemiyle OPET'in yönetiminde Enron'un söz sahibi
olacak olması ve böylece Enron'un petrol ürünleri pazarına girecek olması göz
önüne alındığında, ilgili ürün pazar, siyah ve beyaz ürünlerden oluşan (jet yakıtı
hariç) akaryakıt ürünleri dağıtımı ve madeni yağ dağıtımı pazarı; ilgili coğrafi pazar
ise, Türkiye Cumhuriyeti Sınırları olarak belirlenmiştir.
2. Taraflar:
2.1. Enron Corporation: Elektrik ve doğal gaz üretimi başta olmak üzere tüm
dünyada enerji tesisleri inşa etmekte, geliştirmekte ve işletmekte olan Enron, ayrıca
tüm dünyadaki müşterilerine mali servisler ile risk yönetimi servisleri vermekte ve
aynı zamanda iş ilişkilerinin 'online' yürütülmesini kolaylaştırmak üzere bilişim ağı
platformu geliştirmektedir. 15 Aralık 1999 tarihli 'Taahhüt ve Hissedarlar Anlaşması'
gereğince OPET hisselerinin bir kısmını devralacak olan ECT Europe Finance Inc.
ise tamamen Enron kontrolü altında bulunan bir şirkettir.
2.2. OPET Petrolcülük A.Ş.: Beyaz ürünler ve siyah ürünlerden oluşan akaryakıt
ürünlerinin dağıtımı alanında faaliyet gösteren OPET, madeni yağ pazarındaki
faaliyetlerini de ROM Madeni Yağ ve Katıkları Sanayi Ticaret ve Nakliye A.Ş. (ROM)
ve ROM Pazarlama İç ve Dış Ticaret A.Ş. (ROM Pazarlama) aracılığıyla
sürdürmektedir. ROM'un hisselerinin %53'üne OPET sahip olup, geri kalan hisseler
de OPET'in halihazırdaki hissedarlarından Öztürk Ailesi'ne aittir. ROM
Pazarlama'nın hisselerinin de OPET hissedarı olan Öztürk Ailesi fertlerine ait olduğu
görülmektedir. Bu firmalar dışında OPET tarafından doğrudan ya da dolaylı olarak
kontrol edilen başka bir firma bulunmamaktadır.
3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme:
Enron ile OPET arasında yapılan 'Taahhüt ve Hissedarlar Anlaşması'
gereğince OPET hisselerinin %7,75'i Enron tarafından devralınıyor olmakla birlikte,
anlaşmanın 4.1. maddesi ile Enron'a "Opsiyon Hakkı" tanındığı görülmektedir.
Opsiyon Hakkı ile Enron, OPET hisselerinin %16,67'sine kadar devralma hakkına
sahip olmaktadır. Bu hisse devri, OPET'in kendi faaliyet konusu ile ilgili mutad
kararlarında ve şirketin günlük işlerinin sevk ve idaresinde Enron'a müdahale imkanı
tanımamakla birlikte, anlaşma gereğince verilen 1 adet imtiyazlı A Grubu Hisse ile
Enron, bir takım uzun vadeli stratejik kararlarda veto hakkına sahip olmuştur. A
Grubu Hisseleri'nin sağladığı haklara dayanarak şirket Genel Kurulu'nda ve Yönetim
Kurulu'nda Enron'un olumlu oyunun gerektiği bazı kararlar şunlardır;
3 REKABET KURUMU
- Şirket hisselerine bağlanmış haklarda değişiklik yaratan, yeni hisse sınıfı
yaratan, Şirket sermayesini artıran yahut Şirket'in faaliyet konusunu esaslı
biçimde değiştiren ana sözleşme değişiklikleri,
- Kar payı dağıtımı,
- Şirketin tasfiyesi,
- Şirket Ana Sözleşmesi, Toptan Tedarik Anlaşmaları ve bu dökümanlarda
referans yapılan herhangi bir döküman, anlaşma veya evrak ile çelişen
yahut bunları ihlal eden anlaşmalar yapılması veya taahhütlerde
bulunulması gibi.
Şirket Genel Kurulu'nda ve Yönetim Kurulu Kararları'nda yukarıdaki hakları
elinde bulunduran A Grubu Hisse sahipleri (Enron) ayrıca, şirketin tüm hukuki,
finansal ve ticari eylem ve işlemlerine ilişkin bilgilere erişim hakkına sahiptir. A
Grubu Hisseler'in Enron'a verdiği şirketin uzun dönemdeki stratejik kararlarında veto
hakkının Enron'un elinde bulunması göz önüne alındığında, her ne kadar Enron'un
sahip olduğu pay %16,67'yi aşmayacak da olsa, hisse devrinden sonra OPET'in
Öztürk Ailesi ve Enron'un ortak kontrolü altında faaliyetlerine devam edeceği
anlaşılmaktadır.
Hisse devrinden sonra da OPET, devirden önce olduğu gibi herhangi bir
akaryakıt dağıtım firmasının tüm faaliyetlerini yerine getiren tam teşekküllü (full-
function) ve bağımsız bir iktisadi varlık olarak faaliyetlerine devam edecektir.
Enron ve Öztürk Ailesi'nin akaryakıt ve madeni yağ dağıtımı pazarında OPET
dışında faaliyetlerinin bulunmadığı görülmekle birlikte, kurucu firmaların ortak
girişimin faaliyet alanında rakip olmamaları, bu ortak girişimin rekabeti kısıtlama
riskinin olmadığı anlamına gelmemektedir. Kurucu firmaların ortak girişimin alt/üst
pazarlarında (upstream/downstream market) birbirleriyle rakip olarak faaliyetlerine
devam etmeleri de, taraflar ve ortak girişim arasında pazar paylaşımı ve benzeri
konularda rekabetin koordinasyonunun sağlanması riskini doğurabilecektir. OPET'i
ortak kontrolü altında tutacak olan Enron ve Öztürk Ailesi'nin aynı alanda başka
faaliyetlerinin bulunmadığı ve akaryakıt dağıtımı pazarında veya bunun alt/üst
pazarlarında birbirleriyle rakip olmadıkları dolayısıyla rekabetin koordinasyonu
riskinin bulunmadığı görülmektedir.
Bununla birlikte, Enron'un elektrik ve doğal gaz üretimi alanında faaliyetlerinin
bulunduğu ve özellikle doğal gaz ikmali yapılamadığı dönemlerde elektrik enerjisi
üreticisi olan otojenaratörlerin petrol şirketlerinin müşterisi konumuna geldiği, ayrıca
Enron'un söz konusu ortaklıktaki amaçlarından birinin, kurmayı planladığı enerji
santrallerinde ihtiyaç duyacağı nafta, motorin veya fuel-oil gibi ürünleri OPET'den
tedarik etmek olduğu göz önüne alındığında, Enron ile OPET arasında oluşacak
olan arz ilişkisinin, OPET'in bağımsız şekilde davranmasını etkileyip etkilemeyeceği
sorusunu ortaya çıkarmaktadır. Bir ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olarak
faaliyetlerine devam edebilmesi için, ortak girişim ile taraflar arasında münhasır bir
4 REKABET KURUMU
arz ilişkisinin bulunmaması gerekmektedir. Bildirim formundaki bilgiler ve Enron ile
OPET arasında yapılan 'Taahhüt ve Hissedarlar Anlaşması' ışığında Enron ile ortak
girişim arasında münhasır bir arz ilişkisinin bulunmadığı anlaşılmaktadır.
Yukarıda yer alan bilgilerden, söz konusu hisse devir işlemiyle ortaya çıkacak
yapının, 1997/1 sayılı Tebliğ'in " Birleşme ve Devralma Sayılan Haller" başlıklı 2 nci
maddesinin c bendinde yer alan "Amaçlarını gerçekleştirmek üzere işgücü ve
malvarlığına sahip olacak şekilde bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkan ve
taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki rekabeti sınırlayıcı amacı
veya etkisi olmayan ortak girişimler (joint-venture)" tanımı doğrultusunda birleşme
veya devralma sayılan bir ortak girişim işlemi olduğu görülmektedir.
Mezkur devir işlemine konu olan OPET'in beyaz ve siyah ürünlerden oluşan
akaryakıt ürünlerine ilişkin 1999 yılı cirosunun (….) milyon Amerikan Doları (yaklaşık
… … … … … TL1) olduğu dikkate alındığında, söz konusu devir işleminin 1997/1
sayılı Tebliğ'de belirtilmiş olan ciro eşiğini aştığı, dolayısıyla Rekebet Kurulu'nun
iznine tabi olduğu görülmektedir.
OPET'in beyaz ürünlerdeki pazar payı %… olup, siyah ürünlerde bu oran
daha da düşmektedir. OPET'in madeni yağ pazarındaki faaliyetlerini gerçekleştiren
ROM'un pazar payı ise %…'tir. Enron'un Türkiye'deki akaryakıt ürünleri veya madeni
yağ pazarlarında faaliyetinin bulunmadığı dikkate alındığında, söz konusu devir
işleminin yatay anlamda yeni bir hakim durum yaratmayacağı veya mevcut bir hakim
durumu güçlendirmeyeceği anlaşılmaktadır. Bunun yanısıra, Enron'un kurmayı
planladığı elektrik santrallerinde doğal gaz ikmal edilemediği dönemlerde alternatif
olarak kullanacağı bir ürün olan Nafta'nın ithalatında ve depolanmasında OPET'in
mevcut depolama kapasitesinin kullanılabilecek olması, Enron açısından dikey bir
bütünleşmeyi akla getiriyor olsa da, OPET'in büyük depolama kapasitesine sahip
olmasına rağmen bu alanda hakim konumda bulunmamasından dolayı, bu durumun
4054 sayılı Kanun'un 7 nci maddesi anlamında bir sakınca doğurmayacağı
görülmektedir.
İ- SONUÇ
Enron Corporation'un kontrolü altında bulunan ECT Europe Finance Inc'in
OPET Petrolcülük A.Ş. hisselerinin %7,75 ile %16,67 arasında değişen kısmını
devralmasının, 1997/1 sayılı Rekabet Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme
ve Devralmalar Hakkında Tebliğ kapsamında bir işlem olduğu, ancak söz konusu
işlemin; ilgili ürün pazarında yeni bir hakim durum yaratmaya veya mevcut bir hakim
durumu güçlendirmeye yönelik olarak, rekabeti önemli ölçüde azaltmayacağı ve
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 7 nci maddesine aykırılık teşkil
etmemesi nedeniyle, söz konusu devralma işlemine izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
1 31 Aralık 1999 kuru baz alınmıştır.
Full & Egal Universal Law Academy