Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2013-1-77 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 13-52/734-307
Karar Tarihi : 12.09.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Kenan TÜRK, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Reşit GÜRPINAR, Fevzi ÖZKAN
B. RAPORTÖRLER : Mehmet Akif KAYAR, Tuğçe KOYUNCU, Başak ARSLAN,
Emre GÜLER
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - OPET Petrolcülük A.Ş.
Temsilcisi: Dr. Aydın ÖZTUNALI
Turan Güneş Bulvarı 100/20 Yıldız/Ankara
(1) D. DOSYA KONUSU: Opet Petrolcülük A.Ş. ile Aygaz A.Ş. tarafından Opet-
Aygaz Gayrimenkul A.Ş. ticaret unvanlı ortak girişim şirketi kurulması işlemine
izin verilmesi talebi ve işleme ilişkin muafiyet değerlendirmesi.
(2) E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.7.2013 tarih ve 4172 sayı ile giren ve
eksiklikleri en son 21.8.2013 tarihinde tamamlanan bildirim üzerine düzenlenen
2.9.2013 tarih ve 2013-1-77/MM sayılı Muafiyet/Menfi Tespit Ön İnceleme Raporu
görüşülerek karara bağlanmıştır.
(3) F. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un (Kanun) 7. maddesi ve bu maddeye
dayanılarak hazırlanan 2010/4 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in (Tebliğ) 5. maddesinin 3. fıkrası
kapsamında bir ortak girişim işlemi olmadığı,
- Kanun’un 4. maddesi kapsamında değerlendirilebilecek rekabeti kısıtlayıcı etkiler
doğurabilmesi nedeniyle işleme Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit
belgesi verilemeyeceği,
- Kanun’un 5. maddesinde öngörülen şartları sağladığı tespit edildiğinden söz konusu
işleme muafiyet tanınabileceği
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
G.1. İlgili Pazar
(4) İlgili ürün pazarı “akaryakıt ürünlerinin dağıtımı pazarı” ve “akaryakıt ürünlerinin
perakende satışı pazarı”1; ilgili coğrafi pazar ise “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
G.2. Değerlendirme
(5) Bildirim konusu işlem, Koç Grubu’nun tam kontrolünde bulunan Aygaz A.Ş. (Aygaz)
ile Koç Grubu ve Öztürk Ailesi’nin ortak kontrolünde bulunan Opet Petrolcülük A.Ş.
1 Dosya mevcudu bilgilere göre ortak girişim bizzat istasyon işletmeciliği alanında faaliyet
gösterebilecektir.
13-52/734-307
2/4
(Opet) tarafından akaryakıt ve otogaz istasyonu yeri kiralama hizmetleri pazarında
faaliyet göstermek üzere Opet-Aygaz Gayrimenkul A.Ş. adında bir ortak girişim şirketi
kurulması işlemine ilişkindir.2
(6) Tebliğ’in 5. maddesinin 3. fıkrası uyarınca, işlemin Tebliğ kapsamında bir birleşme
veya devralma sayılabilmesi için “şirket üzerinde ortak kontrolün bulunması” ve “ortak
girişimin bağımsız bir iktisadi varlık” olması gerekmektedir.
(7) Dosya mevcudu bilgilerden ortak girişimin hisselerinin %50’sinin Aygaz’a, %50’sinin
Opet’e ait olacağı, 3’ünü Aygaz’ın 3’ünü Opet’in atayacağı 6 kişilik yönetim kurulunda
kararların oybirliği ile alınacağı ve taraflar arasında imzalanması öngörülen “Ortaklık
Sözleşmesi”nin ilgili diğer hükümleri çerçevesinde ortak girişimin Aygaz ve Opet’in
ortak kontrolünde olacağı anlaşılmıştır.
(8) İşlemin Tebliğ kapsamında bir birleşme veya devralma olarak değerlendirilebilmesi
için gerekli olan diğer koşul, ortak girişimin “bağımsız bir iktisadi varlık olma/tam
işlevsellik” niteliği taşımasıdır. Bu koşul, ortak girişimin kurucularından bağımsız
olarak ilgili pazarda faaliyetlerini sürdürebilen ayrı bir teşebbüs olarak
tanımlanabilmesini ifade etmektedir.
(9) “Ortaklık Sözleşmesi”nin 2.2. maddesine göre “Şirket'in temel amacı ve faaliyet
konusu Türkiye'nin çeşitli bölgelerinde akaryakıt ve otogaz satış istasyonu olarak
işletilmek üzere gayrimenkuller satın almak ve satın aldığı söz konusu gayrimenkulleri
akaryakıt ve otogaz satış istasyonu olarak kendisi işletmek ya da kiralamak olacaktır.”
Bu hüküm ve dosya mevcudu diğer bilgiler çerçevesinde ortak girişimin ana
teşebbüslere yönelik olarak faaliyet göstereceği, bu nedenle tam işlevsel olmadığı ve
ticaret politikalarını kuruculardan bağımsız bir şekilde belirleyemeyeceği
anlaşılmaktadır.
(10) Bu bilgiler çerçevesinde, bildirim konusu işlemin Kanun’un 7. maddesi ve Tebliğ
kapsamında olmadığı, bir işbirliği anlaşması niteliğinde olan işlemin Kanun’un 4 ve 5.
maddeleri kapsamında değerlendirilmesi gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.
G.2.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
(11) Opet akaryakıt dağıtım, Aygaz otogaz LPG dağıtım pazarlarında bayileri aracılığıyla
faaliyet gösterirken, ortak girişim bu faaliyetlerin gerçekleştirildiği akaryakıt ve otogaz
istasyonlarını kurmak, tesis etmek, satın almak, kiralamak, kiraya vermek, işletmek
veya işletmeye vermek amacıyla kurulmuştur. Dolayısıyla istasyon işletmeciliğinin
ortak girişim tarafından yapılması halinde taraflarla ortak girişim arasında dikey bir
ilişki oluşacağı anlaşılmaktadır.
(12) Tarafların, faaliyet gösterdikleri pazarlarda sahip oldukları pazar paylarına
bakıldığında; Opet’in akaryakıt dağıtım pazarında %17’lik pay ile pazarın ikinci büyük
teşebbüsü, Aygaz’ın ise LPG dağıtım pazarında %22, otogaz LPG dağıtım pazarında
ise %18,64’lük pay ile pazarın en büyük teşebbüsü olduğu görülmektedir.
(13) Her iki teşebbüsün doğrudan veya dolaylı olarak kontrolüne sahip olan Tüpraş’ın ise
yurtiçinde akaryakıt ürünleri üretimi yapan yegâne teşebbüs olması ve 2012 yılında
dağıtım firmaları tarafından gerçekleştirilen benzin satışlarının %97,8’inin, motorin
satışlarının %56’sının Tüpraş’a ait rafinerilerden temin edilen ürünlerden karşılandığı
2 Opet ve Aygaz arasında “Akaryakıt İstasyonlarında Otogaz Satışına Yönelik Çerçeve Anlaşma”
kapsamında halihazırda devam eden işbirliğine göre, Opet’in otogaz satışı yapan bayileri, Aygaz veya
Mogaz ile otogaz bayilik sözleşmeleri akdetmektedir. Bildirim konusu işlem, söz konusu işbirliğinden
farklı olarak istasyonların üzerinde bulunacağı taşınmazların satın alınması, işletilmesi veya üçüncü
kişilere kiralanması faaliyetlerini kapsamaktadır.
13-52/734-307
3/4
göz önüne alındığında, işlem sonucunda pazarda rekabeti kısıtlayıcı bir etkinin
doğması riskinin oluşabileceği kanaatine ulaşılmaktadır. Ayrıca Koç Grubu’nun
Aygaz’ın kontrolüne, Koç Grubu’nun sahip olduğu Tüpraş’ın ise Opet’in ortak
kontrolüne sahip olduğu dikey yapılanma içerisinde, özellikle tarafların bilgi değişimini
mümkün kılan yönetim yapısı nedeni ile anılan teşebbüsler arasında koordinasyon
riskinin ortaya çıkması da olası görünmektedir.
(14) Bunun yanı sıra ortak girişimin satın aldığı taşınmazları akaryakıt istasyonu olarak
kullanılmak amacıyla diğer dağıtım firmalarına da kiralayacak olması, ana teşebbüsler
ile diğer dağıtım firmaları arasındaki koordinasyon riskini arttırmaktadır. Böylece
taraflar, akaryakıt dağıtım kanalındaki fiyat düzeyi ve arzı gibi konularda bilgi sahibi
olabilecek, Opet ile diğer dağıtım firmaları arasındaki rekabeti kısıtlayıcı riskler
doğabilecektir.
(15) Bu tespitler ışığında sözleşmeye Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit
belgesi verilemeyeceği kanaatine ulaşılmıştır. Dosya konusu işbirliğinin Kanun’un 5.
maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet alıp alamayacağının değerlendirilmesi
gerekmektedir.
G.2.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
(16) Bilindiği üzere Kanun’un 5. maddesine göre Kurul, aşağıda belirtilen şartların
tamamının varlığı halinde bireysel muafiyet kararı verebilmektedir.
a) Malların üretim ve dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması:
(17) Ortak girişim neticesinde akaryakıt ve LPG satışına yönelik lojistik faaliyetlerin daha
etkin hale geleceği tespiti çerçevesinde Kanun’un 5. maddesinin (a) bendindeki şartın
sağlandığı anlaşılmaktadır.
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması:
(18) Söz konusu işbirliği ile sağlanacak iyileşmenin tüketicilere sunulacak ürünlerde kalite
ve çeşitlilik artışına yol açması; satıcıların maliyetlerinin düşürülmesi vasıtası ile
tüketicilerin de fayda sağlaması beklenmektedir. Böylece oluşması muhtemel maliyet
düşüşü, ürün ve hizmet kalitesi artışı nedeniyle Kanun’un 5. maddesinin (b) bendinde
öngörülen koşulun da gerçekleştiği anlaşılmıştır.
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması:
(19) Bu koşul değerlendirilirken, pazarın yapısal özellikleri ve teşebbüslerin pazar payları
ön plana çıkmaktadır. Teşebbüslerin piyasa payı ne kadar yüksekse, ilgili piyasanın
işbirliğinden etkilenme olasılığı da o nisbette artmaktadır. 2012 yılı itibarıyla Opet’in
%17 oranındaki pazar payı ile pazarda ikinci büyük firma konumunda olduğu,
Aygaz’ın ise otogaz LPG dağıtım pazarında %18,64’lük pay ile ilk sırada yer aldığı
görülmektedir.
(20) Opet’in 1.362 adet istasyonlu bayisi, Aygaz’ın ise 1.517 adet otogaz bayisi
bulunmaktadır. Türkiye genelinde ise bugün itibarıyla 58 adet dağıtıcı lisansı sahibi
şirket; 12.961 adet lisanslı akaryakıt ve 10.012 adet lisanslı LPG istasyonu
bulunmaktadır. Ayrıca dosya mevcudu bilgilere göre ortak girişimin 10 yıl içinde 178
adet istasyona ulaşmayı öngörmesi dikkate alındığında, işlem neticesinde ilgili
piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı ve Kanun’un 5.
maddesinin (c) bendindeki şartın da gerçekleştiği kanaatine ulaşılmaktadır.
13-52/734-307
4/4
d) Rekabetin (a) ve (b) bendlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması:
(21) Bu koşula göre, sağlanan ekonomik gelişme ve tüketici yararının elde edilmesinde
rekabeti daha az sınırlayan bir yöntem mevcut ise anlaşmaya muafiyet
tanınamayacaktır. Taraflar arasında imzalanan sözleşme hükümlerin anılan işbirliği
için gerekli olduğu ve rekabetin gereğinden fazla sınırlandırılmadığı tespiti
çerçevesinde Kanun’un 5. maddesinin (d) bendindeki koşulun da gerçekleştiği
anlaşılmıştır.
(22) Bu çerçevede bildirim konusu işleme bireysel muafiyet tanınması gerektiği sonucuna
ulaşılmıştır.
H. SONUÇ
(23) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye
dayanılarak çıkarılan 2010/4 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken
Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in 5. maddesinin 3. fıkrası kapsamında bir
ortak girişim olmadığına,
2- Bununla birlikte söz konusu işleme, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
sayılan şartların tamamını karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy