REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-83 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 09-42/1060-270
Karar Tarihi : 16.9.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Mehmet Akif ERSİN, Doç. Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Tuğçe KOYUNCU
C. ŞİKAYET EDEN : Durmuş Ali ÇIKLA
Fener Konakları No:12 Antalya
D. HAKKINDA İLK İNCELEME 20
YAPILAN : Opet Petrolcülük A.Ş.
Bulgurlu Mah. Libadiye Cad. No:47 Üsküdar/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Opet Petrolcülük A.Ş. lehine tesis edilen intifa hakkının ve
buna dayanarak gerçekleştirilen eylemlerin 4054 sayılı Kanun’a aykırı olduğu
iddiası ve gerekli tedbirlerin alınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.7.2009 tarih ve 5014 sayı ile intikal eden
şikayet başvurusunda öne sürülen iddiaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun çerçevesinde incelenmesi sonucu düzenlenen 11.9.2009 tarih ve 30
2009-1-83/İİ-09-İAY sayılı İlk İnceleme Raporu, 14.9.2009 tarih ve REK.0.05.00.00-
110/203 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-42 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet başvurusunda özetle;
- Başlangıçta mülkiyeti Aziz Nasır Arçağ‘a ait olan taşınmazın, başvuru sahibi
Durmuş Ali Çıkla tarafından satın alındığı,
- Satın alma işleminden önce akaryakıt bayiliği yapılmak amacıyla taşınmaz
üzerinde Opet Petrolcülük A.Ş. (Opet) lehine 10.10.2002 tarihinde 15 yıl süreyle
intifa hakkı tesis edildiği, 40
- Başvuru sahibinin Opet ile yapmış olduğu görüşmelerde, Opet yetkililerinin, eski
malikle olan bayilik ve intifa sözleşmesinin süresinin 5 yılı geçmesi nedeniyle
dolduğunu, sözleşmelerin yenilenmediğini, bu nedenle anlaşmaları halinde
kendisiyle en fazla 5 yıl süreyle yeni bayilik ve intifa sözleşmesi yapacaklarını
bildirdiği,
- Yasal mevzuat uyarınca da en fazla 5 yıl süreyle bayilik sözleşmesi ve bununla
bağlantılı intifa sözleşmesi yapılabileceği, başvuru sahibinin bu beyanlara ve
yasadaki duruma güvenerek taşınmazı satın aldığı,
09-42/1060-270
2
- Ancak Opet’in kendisine ağır koşullar ileri sürdüğü; bu kapsamda 15 yıllık intifa
ve 5 yıllık bayilik sözleşmesi yapılması, bayilik sözleşmesinin her 5 yılın 50
sonunda kendiliğinden uzaması, satış fiyatının Opet tarafından belirlenmesi ve
bayilik yapılan ilin sınırları dışında da rekabet etmeme yükümlülüğü vb.
koşulların sözlü olarak önerildiği,
- Başvuru sahibinin bu şartlar altında sözleşme imzalamadığı ve Termopet Ltd.
Şti. (Termopet) ile anlaşarak bu firma ile bayilik sözleşmesi imzaladığı, şu anda
istasyonda Termopet’in akaryakıt dağıtım bayisi ve Akçagaz Ltd. Şti.’nin LPG
dağıtım bayisi olarak faaliyet göstermekte olduğu, Opet’in, taşınmazla ilgili
lisanslarının EPDK tarafından iptal edildiği,
- Opet’e intifa hakkının kaldırılması için ihtarname gönderdiği ancak Opet’in
kendileri tarafından sunulan sözleşmeyi imzalamak zorunda olduğu, aksi halde 60
intifa hakkına dayanarak istasyona el koyacağını bildirdiği,
- Bunun üzerine Manavgat Asliye Hukuk Mahkemesi’nde intifa hakkının
kaldırılması amacıyla dava açtığı, buna karşılık Opet’in de el atmanın önlenmesi
davası açtığı ve davaların halen sürmekte olduğu,
- Opet tarafından istasyondan çıkarılma tehdidi altında oldukları, bu durumun
4054 sayılı Kanunun 4. ve 6 maddeleri ile 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne aykırı olduğu
belirtilerek, bayilik sözleşmesinin eki ve teminatı olarak yapılan intifa sözleşmesinin
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı olması nedeniyle geçersizliğine ve Opet’in
faaliyetlerinin 4054 sayılı Kanunun 4. ve 6. maddelerine aykırı olması nedeniyle ihlale 70
son verilmesine ve gerekli yaptırımların uygulanmasına, muafiyet hükümlerinin
uygulanacağı görüşünün kabul edilmesi halinde muafiyetin geri alınmasına, ayrıca
tedbir kararı verilerek intifaya dayanan taleplerin soruşturma neticeleninceye kadar
durdurulmasına karar verilmesi talep edilmiştir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda,
1. Opet ile Aziz Nasır Arçağ arasında imzalanmış olan bayilik sözleşmesi ve bununla
bağlantılı 10.10.2002 tarihli intifa sözleşmesinden oluşan rekabet yasağına dayalı
dikey ilişkinin, 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup
muafiyeti kapsamında olduğu, 80
2. 18.9.2010 tarihinden sonra taraflar arasında mevcut olan “rekabet yasağına dayalı
dikey ilişki”nin her iki tarafın açık iradesi olmaksızın uzatılmaya zorlanması ya da bu
süre sonunda rekabet etmeme şartına son verilmesini engelleyen herhangi bir
durum olması halinde 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem tesis
edilebileceği,
3. Akaryakıt dağıtımına özgü olan pazar yapısının, Kurum tarafından yürütülen yakın
tarihli incelemeler kapsamında ele alındığı ve pazarda tek başına hakim durumda
olan bir teşebbüsten söz edilemeyeceği; bu kapsamda, Opet’in Kanun’un 6.
maddesini ihlal ettiği yönündeki şikayetlerin reddedilmesi gerektiği,
4. Muafiyetin geri alınmasının koşullarının oluşmadığı, 90
5. İntifa hakkının tapudan terkinine karar verme yetkisinin Hukuk Mahkemelerinde
olduğu,
ifade edilmiştir.
09-42/1060-270
3
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Dosyada yer alan bilgi ve belgeler incelendiğinde, tapuda Antalya ili Manavgat İlçesi
Çolaklı Köyü Üçtepe mevkii, 1497 parselde kayıtlı taşınmaz üzerinde malik Aziz Nasır
Arçağ tarafından Opet lehine 10.10.2002 tarihinde 15 yıl süreyle geçerli olmak üzere
intifa hakkı tesis edildiği ve bu şahıs ile Opet arasında 18.4.2003 tarihinde 15 yıl 100
süreyle geçerli olmak üzere Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi imzalandığı görülmektedir.
Söz konusu bayilik sözleşmesi ile ilgili olarak Opet tarafından12.9.2005 tarihinde, noter
aracılığıyla yapılan ihtarname ile, “….Rekabet Hukuku Mevzuatı gereğince söz konusu
bayilik sözleşmesinin süresinin ihtarname tarihinden itibaren 5 yıl olarak değiştirildiği,
süre hitamından itibaren tarafların mutabakatı ile yine beş yılı geçmemek şartıyla
uzatılabileceği, 18.9.2005 tarihinden itibaren kalan süresi 5 yıldan fazla ise 5 yılın
sonunda, 5 yıldan az ise süre sonunda sona ereceği…” bildirilerek, bayilik sözleşmesi
süresinin beş yıllık rekabet etmeme yasağına uygun olarak tadil edildiği
anlaşılmaktadır.
Yine dosyadaki bilgilerden, söz konusu taşınmazın 27.11.2008 tarihinde başvuru 110
sahibi Durmuş Ali Çıkla tarafından satın alındığı, Durmuş Ali Çıkla’nın Opet tarafından
teklif edilen koşullarda anlaşma imzalamadığı, bunun yerine Termopet ile 25.2.2009
tarihinde 3 yıl süreyle geçerli olmak üzere akaryakıt bayilik sözleşmesi ve Akgaz
Ticaret ve San. A.Ş. ile 12.2.2009 tarihinde 2 yıl süreyle geçerli olmak üzere Otogaz
Bayilik Sözleşmesi imzaladığı görülmektedir. Bununla birlikte, Aziz Nasır Arçağ
tarafından Opet aleyhine, (….) Asliye Ticaret Mahkemesi’nde (….) sayı ile taraflar
arasındaki bayilik ve intifa sözleşmesinin 4054 sayılı Kanunun ve 2002/2 sayılı
Tebliğ’in ilgili maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle geçersizliğinin tespiti ve tazminat
talepli dava açılmıştır. Yeni malik ve başvuru sahibi Durmuş Ali Çıkla tarafından ise
Opet ve Aziz Nasır Arçağ aleyhine (….) Asliye Hukuk Mahkemesi’nde (….) sayı ile 120
intifa hakkının terkini talepli, (….) Asliye Ticaret Mahkemesi’nde ise (….) E. sayı ile
sözleşmelerin geçersizliği ve tazminat talepli dava açılmış olduğu anlaşılmaktadır.
I.1. Şikayetin 2002/2 sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirilmesi
Başvuru konusu Opet ile Aziz Nasır Arçağ arasındaki 18.4.2003 tarihli bayilik
sözleşmesi ile 10.10.2002 tarihli intifa hakkı tesisine ilişkin resmi senedin, 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi anlamında birlikte değerlendirilmesi gerekmektedir. Söz konusu
anlaşmalar bir bütün olarak ele alındığı takdirde, dikey anlaşmanın 2002/2 sayılı
Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen beş yıllık süreyi aşar nitelikte rekabet etmeme
yükümlülüğü içerdiği sonucu ortaya çıkmaktadır. 130
Rekabet Kurulunun bu konuyla ilgili olarak daha önce almış olduğu kararlar
çerçevesinde, 18.9.2005 tarihinden önce yapılmış olan ve bu tarih itibarıyla kalan
süreleri beş yılı aşan anlaşmaların “azami hadde indirme” ilkesi gereğince,18.9.2010
tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanma ve
uygulama süresi bulunmaktadır. Bu çerçevede, Aziz Nasır Arçağ ve Opet arasında
bayilik sözleşmesi ve intifa sözleşmesinden oluşan dikey ilişkiye esas teşkil eden ilk
anlaşma olan intifa hakkı, 10.10.2002 tarihinden itibaren 15 yıl geçerli olmak üzere
tesis edilmiştir. Dolayısıyla taraflar arasındaki bayilik sözleşmesi ve onunla bağlantılı
intifa sözleşmesinden oluşan rekabet yasağına dayalı dikey ilişki, intifa hakkı da dahil
olmak üzere 18.9.2010 tarihine kadar grup muafiyeti kapsamındadır. Bu tarihten sonra 140
taraflar arasındaki dikey ilişkinin her iki tarafın açık iradesi olmaksızın uzatılmaya
zorlanması ya da bu süre sonunda rekabet etmeme şartına son verilmesini engelleyen
herhangi bir durum olması halinde 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde
işlem tesis edilebilecektir.
09-42/1060-270
4
Diğer taraftan, İntifa hakkının terkinine karar verme konusunda ise hukuk mahkemeleri
yetkili olup, bu husus Rekabet Kurumunun görev alanı içinde değildir.
I.2. Şikayetin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi Kapsamında Değerlendirilmesi
Şikâyet dilekçesinde, sözleşmenin düzenlenmesi sırasında Opet’in 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi anlamında hakim durumunu kötüye kullandığı, piyasanın 150
%99’unun POAŞ, Opet, BP, Total, Alpet, Moil gibi firmalar tarafından kapatıldığı; alım-
satım, fiyat, bayilik gibi unsurların birlikte hareket etmek suretiyle belirlendiği, bu
nedenle bayilerin 15 yıl süreyle geçerli olmak üzere intifa sözleşmesi imzalamak
zorunda bırakıldıkları, bu durumun özellikle istasyonun bulunduğu Manavgat ilçesi
sınırları içinde yeni dağıtım şirketlerinin piyasaya girmesine engel olduğuna ilişkin
iddialar da yer almaktadır.
Söz konusu iddiaların birçoğu yakın tarihlerde Kurum tarafından yürütülen
incelemelerde ele alınmış olup, Kurulun 24.7.2008 tarih ve 08-47/653-250 sayılı
kararında siyah ve beyaz ürünlerden oluşan (jet yakıtı hariç) akaryakıt ürünleri dağıtımı
pazarına ilişkin yapmış olduğu değerlendirmede, Opet’in 4054 sayılı Kanun’un 6. 160
maddesi anlamında hakim durumda olduğuna yönelik bir tespiti bulunmadığı gibi
Türkiye Petrol Rafinerileri A.S., Petrol Ofisi A.S., Shell & Turcas Petrol A.S., BP
Petrolleri A.S., Opet Petrolcülük A.S. ve Total Oil Türkiye A.S.’nin akaryakıt ürünlerinin
fiyatlandırılması uygulamalarına ilişkin olarak Kanun’un 4. ve 6. maddelerini ihlal
ettiğine yönelik bir tespit de yapılmamıştır. Aynı şekilde Kurulun 5.8.2009 tarih 09-
34/796-199 sayılı kararında ilgili ürün pazarında çok sayıda dağıtım şirketinin faaliyet
göstermekte olduğu, pazar paylarının birbirine yakın olduğu ve hakim durumda olan bir
teşebbüs bulunmadığı belirtilmiştir.
Diğer taraftan, Opet’in, ilgilinin sahip olduğu istasyon bakımından hakim durumda
olduğunun kabulü için ilgili coğrafi pazarın yalnızca istasyon ve/veya çok yakın çevresi 170
ile sınırlandırılması gerekir ki, ne sektöre yönelik tesis edilen geçmiş tarihli Kurul
kararları ne de konuya ilişkin mehaz mevzuat uygulamaları, bu tür bir değerlendirmeye
imkan tanımaktadır.
I.3. Muafiyetin Geri Alınması Kapsamında Yapılan Değerlendirme
Şikâyetçi tarafından, başvuru dilekçesinde belirtilen işlemle ilgili olarak muafiyet
hükümlerinin uygulanması halinde 4054 sayılı Kanun’un 13. maddesi ve 2002/2 sayılı
Tebliğ’in 6. maddesine göre muafiyetin geri alınmasına karar verilmesi talep edilmiştir.
Bunun gerekçesi olarak da Opet’in muafiyet hükümlerinin kendisine sağladığı
olanakları kötüye kullandığı, geçiş süreci içinde sözleşme süresini beş yıl kuralına göre 180
tadil etmediği belirtilmiştir.
Rekabet Kurulu almış olduğu kararlar, 18.9.2005 tarihinden önce yapılmış olan ve
süresi beş yılı aşan sözleşmelerin, “azami hadde indirme” ilkesi gereğince 18.9.2010
tarihine kadar Tebliğ’de yer alan muafiyetten yararlanabilecekleri ve bu tarihten sonra
muafiyet koşullarının ortadan kalkacağı yönündedir. Dolayısıyla geçiş süresi içinde
uyumlaştırma yapılmamış olmasının, muafiyetin geri alınmasını gerektiren bir husus
olarak değerlendirilmesi mümkün değildir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 6. maddesine göre muafiyetin geri alınabilmesi için bu Tebliğ ile
muafiyet tanınmış olan bir anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
düzenlenen koşullarla bağdaşmaz etkilere sahip olduğunun tespit edilmesi 190
gerekmektedir. Petrol piyasası faaliyetlerine ilişkin yasal düzenlemeler, Kurum
tarafından yürütülen incelemeler ve bunun sonucunda düzenlenen Akaryakıt Sektör
Raporu, Danıştay kararları ve Rekabet Kurulunun sektöre yönelik olarak almış olduğu
09-42/1060-270
5
kararlar kapsamında, şikâyetçi tarafından iddia edilen hususların muafiyetin geri
alınmasını gerektirecek hususlar olmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
1- Opet Petrolcülük A.Ş. ile Aziz Nasır ARÇAĞ arasında imzalanmış olan bayilik
sözleşmesi ve bununla bağlantılı 10.10.2002 tarihli intifa sözleşmesinden oluşan 200
rekabet yasağına dayalı dikey ilişkinin, 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlandığına,
2- 18.9.2010 tarihinden sonra taraflar arasında mevcut olan rekabet yasağına dayalı
dikey ilişkinin her iki tarafın da açık iradesi olmaksızın herhangi bir sebeple
uzatılmaya zorlanması ya da bu süre sonunda rekabet etmeme şartına son
verilmesini engelleyen herhangi bir durum olması halinde 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi çerçevesinde işlem tesis edileceği hususunun Opet Petrolcülük A.Ş.’ye
bildirilmesine,
3- Opet Petrolcülük A.Ş.’nin 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiği yönündeki 210
şikayetlerin reddine,
4- Muafiyetin geri alınması koşullarının oluşmadığına,
5- Bununla birlikte intifa hakkının tapudan terkinine karar verme yetkisinin hukuk
mahkemelerine ait olduğu hususunda başvuru sahibinin bilgilendirilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Başkan V.
Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Mehmet Akif ERSİN
Doç. Dr. Mustafa ATEŞ İsmail Hakkı KARAKELLE
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY
Murat ÇETİNKAYA Reşit GÜRPINAR
Full & Egal Universal Law Academy