Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-278 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 11-46/1129-394
Karar Tarihi : 25.08.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER: Harun GÜNDÜZ, Şamil PİŞMAF, Tuğçe KOYUNCU 10
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - OPET Petrolcülük A.Ş.
Temsilcisi: Dr. Aydın ÖZTUNALI
Turan Güneş Bulvarı No:63/1 Yıldız Çankaya/Ankara
D. TARAFLAR : - OPET Petrolcülük A.Ş.
- Sabri KAYA
Subaşı Köyü 10 Pafta 1027 Parsel Çatalca/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Opet Petrolcülük A.Ş. (Opet) ile Sabri KAYA arasındaki
bayilik sözleşmesi ve kira sözleşmesinden oluşan dikey anlaşmaya muafiyet
tanınması talebi. 20
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 07.09.2010 tarih ve 7049 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Kanun'un ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
22.08.2011 tarih ve 2010-1-278/MM-11-383.HG sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu
23.08.2011 tarih ve REK.0.15.00.00-130/253 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-46 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
1. Opet ile malik Orsa Petrol Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti. (Orsa Petrol) arasındaki
dikey anlaşmanın, 18.09.2005 tarihinden önce yapılmış olması ve bu tarih itibarıyla
kalan süresinin beş yılı aşması nedeniyle, 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı 30
Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanma ve uygulanma imkanı bulunduğu,
2. İstasyon, daha önce akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmayan arsa üzerinde kurulmuş
yeni bir istasyon olmadığından ve istasyonda 2002 yılı öncesinde LPG satışı, 2002
yılından itibaren ise aynı zamanda akaryakıt bayilik faaliyeti gerçekleştirildiğinden,
Kurulun emsal kararlarında getirilen bireysel muafiyet koşullarını karşılamadığı, bu
nedenle dikey anlaşmaya bireysel muafiyet tanınamayacağı
görüşü ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
Dosyadaki bilgilere göre; 1992 yılında kurulan Opet, perakende satışlar, ticari ve 40
endüstriyel yakıtlar, madeni yağlar, depolama ve uluslararası ticaret konularında
faaliyet göstermektedir. 801 adet Opet, 545 adet Sunpet markaları altında olmak üzere
toplam istasyon sayısı 1346’dır. Sabri Kaya ise, bildirim konusu istasyonun üzerinde
kurulu bulunduğu taşınmazın maliki olan Orsa Petrol’ün ortağıdır.
H.2. İlgili Pazar
Taraflar arasındaki “Bayilik Sözleşmesi”nin kapsamı göz önüne alındığında, bildirime
konu işlem çerçevesinde ilgili ürün pazarı, “oto lpg dışında kalan otomotiv yakıtları”
11-46/1129-394
2
“oto-LPG” ve “madeni yağ” pazarları olarak belirlenmiştir. Diğer taraftan, gerek beyaz
akaryakıt ürünleri, gerekse oto-LPG ve madeni yağ dağıtım faaliyetlerinin yurt çapında
gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler bakımından rekabet şartlarının farklılaşmasına 50
neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar, “Türkiye” olarak
kabul edilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Bildirim Kapsamındaki Anlaşmanın Konusu ve Niteliği
2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde, üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı,
satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar dikey anlaşma olarak
tanımlanmaktadır.
Rekabet Kurulunun akaryakıt sektöründe uygulanan dikey anlaşmalara ilişkin olarak
almış olduğu geçmiş ve yakın tarihli çok sayıda kararlar ve Kuruma yapılan başvurular 60
çerçevesinde, akaryakıt sektöründe dikey anlaşmaların çeşitli şekillerde kuruldukları
görülmektedir. Bildirim Formunda, taraflar arasındaki dikey ilişki 18.09.2005 tarihinden
önce kurulmuş olsa da, dikey anlaşmaya esas teşkil eden kira ve bayilik
sözleşmelerinin 8 aylık bir dönem içerisinde yenilendiği, böylece taraf iradelerinin
yenilenmiş sayılması gerektiği ifade edilmiştir.
Dosyada yer alan bilgilere göre, Opet ve Sabri Kaya arasında başvuruya konu
istasyonda akaryakıt ve madeni yağ satımını düzenleyen bir Bayilik Sözleşmesi
imzalanmıştır. Ancak Sabri Kaya’nın ortağı olduğu Orsa Petrol ile Opet arasında
11.11.2002 tarihli ve on yıl süreli bir bayilik sözleşmesi yapılmıştır. Söz konusu
sözleşmenin o dönemde LPG satışı yapılan istasyonda aynı zamanda OPET 70
markasıyla akaryakıt satışı yapılması amacıyla düzenlendiği ifade edilmiştir. Daha
sonra Opet ile Orsa Petrol arasında 06.07.2007 tarihinde 15 yıllık kira sözleşmesi
akdedilerek 30.07.2007 tarihinde tapuya şerh edilmiştir. 05.02.2008 tarihinde ise Sabri
Kaya ile 5 yıllık bayilik sözleşmesi imzalanmıştır. Bildirim formunda bu sözleşme ile
aynı taşınmaza ilişkin daha önce Orsa Petrol ile imzalanan bayilik sözleşmesinin sona
erdiği belirtilmiştir.
Sabri Kaya, Orsa Petrol’ün ortağı olduğundan ve bu nedenle aralarında bağlantı
bulunduğundan, Orsa Petrol ile başlayan ve daha sonra Sabri Kaya ile imzalanan
akaryakıt bayilik sözleşmesi kapsamında devam eden sözleşmeler tek bir dikey
anlaşma olarak kabul edilmektedir. Bildirime konu Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi ile 80
bayinin faaliyetleri üzerine 2002/2 sayılı Tebliğ anlamında rekabet yasağı getirilmekte
olup, söz konusu yasağın süresinin belirlenmesinde ise gerek bayilik sözleşmeleri,
gerekse Opet lehine tesis edilen kira hakkı sürelerinin dikkate alınması gerekmektedir.
H.3.2. Bildirime Konu Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi ve Kira Sözleşmesinin 2002/2
sayılı Tebliğ Bakımından Değerlendirilmesi
2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü, “alıcının anlaşma
konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın
almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her
türlü yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. Tebliğ’in 5 (a) maddesinde yer alan, “alıcıya
getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü içeren 90
dikey anlaşmaların Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamayacağı” hükmü, yargı ve
Kurul kararları gereğince akaryakıt sektöründe yapılan dikey anlaşmalar bakımından
da uygulanmaktadır.
Rekabet Kurulunun geçmiş tarihli kararlarında, akaryakıt bayilik sözleşmeleri ile birlikte
akdedilen intifa veya tapuya şerh edilmiş kira sözleşmelerinden oluşan dikey
anlaşmalar bakımından beş yıllık muafiyetten yararlanma sürelerinin hesaplanmasında
11-46/1129-394
3
hangi tarihlerin esas alınacağı açıklığa kavuşturulmuştur. Buna göre, taraflar arasında
süregelen rekabet yasağına dayalı dikey ilişkiye başlangıç teşkil eden ilk anlaşmanın
yapıldığı tarih beş yıllık muafiyetten yararlanma süresinin başlangıcı olarak esas
alınmaktadır. Taraflar arasındaki, rekabet yasağı içeren bayilik sözleşmesi ile birlikte 100
intifa, tapuya şerh edilmiş kira gibi sözleşmelerin hepsinin aynı anda ortadan kalktığı
tarih ise rekabet yasağının sona erme tarihi olarak değerlendirilmektedir.
Bildirim formuna göre Opet ile Sabri Kaya arasındaki bildirim konusu dikey ilişki ise
18.09.2005 tarihinden önceye dayanmakta olup, taraflar arasında imzalanan en son
tarihli bayilik sözleşmesi ile kira hakkına ilişkin sözleşme 18.09.2005 tarihinden sonra
tesis edilmiştir (06.07.2007 tarihinde kira sözleşmesi ve 05.02.2008 tarihinde ise bayilik
sözleşmesi). Bildirim formunda, ticari hayatın akışında çeşitli sebeplerden dolayı, dikey
ilişkiyi oluşturan tüm unsurların aynı anda ya da aynı gün sonlanması (ve tekrar
tesisinin) pek olağan bir durum olmadığı, bu nedenle yaklaşık 8 aylık bir dönem
içerisinde yenilenen bayilik sözleşmesi ve kira sözleşmesinde iradelerin yenilendiği 110
ifade edilmiştir. Gelinen noktada, taraflar arasındaki dikey ilişkinin 18.09.2005
tarihinden önce başladığı ve fakat sözleşmelerin bu tarihten sonra yenilendiği bildirim
konusu olayda, dikey anlaşmanın 18.09.2010 tarihine kadar mı geçerli olacağı, yoksa
kira ve bayilik sözleşmelerinin 7-8 aylık bir dönem içerisinde yenilenmesi halinde, bu
durumun; ilgili anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden
yararlanma süresine ilişkin değerlendirmede dikkate alınıp alınamayacağı konusu
önem kazanmaktadır.
Yukarıda da kısmen belirtildiği üzere, Kurul içtihatlarına göre, 18.09.2005 yılından önce
yapılan ve kesintiye uğramaksızın süre gelen dikey ilişkiler kural olarak 18.09.2010
tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen grup muafiyetinden 120
yararlanabilmektedir. Bununla birlikte, uzun süreden beri devam eden dikey ilişkilerde
tarafların, özellikle bayinin özgür karar almasının kısıtlanmadığı durumlarda, imzalanan
yeni sözleşmelerle dikey ilişkinin de yenilenmesi yeni bir irade beyanı olarak kabul
edilebilmeli ve bu şekilde duruma göre taraflar arasında yeni bir dikey anlaşmanın
yapıldığından bahisle bu durum, grup muafiyeti kapsamındaki sürelerin
hesaplanmasında göz önüne alınabilmelidir. Bu çerçevede bayinin özgür karar
almasının kısıtlanmadığı durumlar kapsamında 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun
7. maddesinde öngörülen üç aylık sürenin dikkate alınabileceği değerlendirilmektedir.
Söz konusu maddede; ”…Bayilik süresi bitiminden üç ay öncesinde bayiliğin devamı
için sözleşme yenilenemez ise sürenin bitimine kadar dağıtıcı, bayinin ikmal ihtiyacını 130
karşılar. Süre bitiminde bayi, sözleşme yaptığı yeni dağıtıcının ürünlerini pazarladığı
anlaşılacak şekilde faaliyetine devam eder ve en geç bir ay içinde eski dağıtım şirketi
ile ilgili tüm belirtileri kaldırır.” şeklinde hüküm yer almaktadır. EPDK bu hükümden
hareketle, bayilik sözleşmesi sona ermiş olan bayilerin üç ay içerisinde sözleşmelerini
yenilememelerini bayilik lisanslarının iptali sebebi saymaktadır. Bu çerçevede, bayilerin
bayilik sözleşmeleri veya intifa/kira sözleşmelerinin bitim tarihinden itibaren üç ay
içerisinde yapacakları yenilemelerde yeni bir dikey anlaşmayı kurma yönünde
iradelerini ortaya koydukları değerlendirilebilecektir.
Nitekim Kurulun 08.04.2010 tarihli ve 10-29/436-162 sayılı kararında, aralarında
geçmişten gelen uzun süreli dikey ilişki olmasına rağmen Petrol Ofisi A.Ş. ile Petrol-140
Tur Petrol ve Turizm Tic. ve San. Ltd. Şti. arasında imzalanan akaryakıt bayilik
sözleşmesi, protokol ve intifa hakkına ilişkin resmi senetten oluşan dikey anlaşmada;
yukarıda anılan üç aylık süre dikkate alınarak, 01.05.2008 tarihli bayilik sözleşmesi, bu
sözleşmeden 29 gün sonra imzalanan 30.05.2008 tarihli protokol ve anılan protokole
istinaden istasyon üzerinde 20.08.2008 tarihinde intifa hakkı tesisi ile tarafların
iradelerinin yenilendiği değerlendirilerek, dikey anlaşmanın 01.05.2008 tarihli bayilik
sözleşmesi tarihinden itibaren 5 yıl süreyle grup muafiyeti kapsamında olduğuna karar
verilmiştir.
11-46/1129-394
4
Yine Kurulun 07.10.2010 tarih ve 10-63/1313-491 sayılı kararında Shell&Turcas Petrol
A.Ş. ile bildirime konu 38 bayisi arasında düzenlenen intifa ve kira sözleşmeleri ile 150
bunlarla bağlantılı bayilik sözleşmelerinin, aynı veya çok yakın tarihlerde yenilenmeleri
nedeniyle taraflar arasında geçmişten gelen dikey anlaşmanın kesintiye uğradığı kabul
edilerek 5 yıllık grup muafiyeti süresi bu doğrultuda tespit edilmiştir. Söz konusu
karardaki 38 istasyondan 16 adedine ilişkin en son tarihli bayilik ve intifa/kira
sözleşmelerinin aynı gün imzalanmış olduğu; 13 adedinde önce bayilik sözleşmesinin
daha sonra ise intifa/kira sözleşmesinin imzalandığı, bayilik ve intifa/kira
sözleşmelerinin imzalanma tarihleri arasında 12 gün ile 2 ay 24 gün arasında değişen
sürelerde farklar bulunduğu; 9 adedinde ise önce intifa/kira sözleşmesinin daha sonra
bayilik sözleşmesinin yenilendiği, bayilik ve intifa/kira sözleşmelerinin imzalanma
tarihleri arasında bir gün ile 2 ay 23 gün arasında değişen sürelerde farklar bulunduğu 160
anlaşılarak bu çerçevede değerlendirme yapılmıştır.
Ancak yukarıda anılan kararların hiçbirinde taraflar arasındaki dikey anlaşmayı
oluşturan bayilik sözleşmesi ve intifa/kira sözleşmelerinin yenilenme süreleri 3 ayı
geçmemiştir. Kaldı ki yukarıda da değinildiği üzere, bahse konu 3 aylık süre, petrol
piyasası mevzuatı ve EPDK uygulamaları uyarınca, bayinin dağıtıcısıyla olan mevcut
bayilik sözleşmesini yenilememiş olsa dahi bayilik lisansı iptal edilmeksizin faaliyetlerini
sürdürebileceği yasal sınır olması bakımından dikkate alınmıştır. Bu sürenin üzerindeki
herhangi bir süre için, makul olup olmadığı konusunda getirilebilecek objektif bir kriter
bulunmadığı düşünülmektedir. Bu çerçevede 06.07.2007 tarihinde imzalanan kira
sözleşmesi ile 05.02.2008 tarihinde imzalanan bayilik sözleşmesi arasında 7 aylık bir 170
süre farkı bulunduğundan 5 yıllık muafiyet süresinin kira sözleşmesi tarihinden itibaren
başlatılmasının mümkün olmadığı değerlendirilmektedir. Bu çerçevede 18.09.2005
tarihinden önce yapılan ve bu tarih itibarıyla bakiye süresi beş yılı aşan ve kesintisiz
olarak devam eden bildirim konusu dikey anlaşmanın, 2002/2 sayılı Tebliğ ile getirilen
grup muafiyetinden yararlanma süresinin 18.09.2010 tarihinde sona erdiği kanaatine
varılmıştır.
H.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un “Muafiyet” başlıklı 5. maddesine göre, Rekabet Kurulu, bu
maddede belirtilen koşulların tamamının varlığı halinde teşebbüsler arası anlaşma,
uyumlu eylem ve teşebbüs birlikleri kararlarının 4. madde hükümlerinin 180
uygulanmasından muaf tutulmasına karar verebilir: Bu koşullar şu şekilde sayılmıştır:
a. Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b. Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c. İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d. Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması
Akaryakıt bayilik sözleşmelerinin intifa/kira sözleşmeleriyle birlikte tek bir dikey
anlaşma olarak değerlendirilmeye başlanmasının ardından son iki yıllık dönem
içerisinde çeşitli dağıtım şirketleri tarafından, bayileri ile yapmış oldukları anlaşmalara 190
muhtelif gerekçelerle 2002/2 sayılı Tebliğ ile getirilen 5 yıllık sınırın üzerinde bireysel
muafiyet tanınması talebiyle başvurular yapılmıştır. Söz konusu başvuruların önemli bir
kısmı reddedilmekle beraber, Kurul yatırım güdüsünün zedelenmemesi gereğini
dikkate alarak, sıfırdan kurulan ve yatırım maliyeti dağıtıcı tarafından karşılanan
istasyonlara ilişkin olarak dağıtıcı ve bayi arasında yapılan anlaşmalara, belirli
koşulların karşılanması şartıyla “5+5” şeklinde 10 yıla kadar bireysel muafiyet
tanınmasına karar vermiştir1. Bahse konu koşullar, “bayinin 5. yılın sonunda, dağıtım
1 Rekabet Kurulu, 25.02.2010 tarih, 10-19/229-87 sayılı, 18.03.2010 tarih, 10-24/338-122 sayılı ve 31.03.2010 tarih,
10-27/408-154 sayılı kararları başta olmak üzere muhtelif tarihli pek çok kararında bu yönde içtihat geliştirmiştir.
11-46/1129-394
5
şirketi tarafından üstlenilen ilişkiye özgü yatırımın varsa kalan süreye tekabül eden
bedelini ödeyerek anlaşmaları sona erdirebilmeleri” konusunda tarafların anlaşmaları,
şeklinde belirlenmiştir. 200
Yukarıda yer verilen kararlar göz önünde bulundurularak; bildirime konu anlaşmanın
geçerli olduğu istasyon, daha önce akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmayan arsa üzerinde
kurulmuş yeni bir istasyon olmadığından ve üzerinde 2002 yılı öncesinde LPG satışı,
2002 yılından itibaren ise ayrıca akaryakıt bayilik faaliyeti gerçekleştirildiğinden,
Kurulun emsal kararlarında getirilen koşulları karşılamadığı değerlendirilmektedir. Bu
nedenle, Opet ile Sabri Kaya arasında akdedilen dikey anlaşmaya bireysel muafiyet
tanınamayacağı, yukarıda da ifade edildiği üzere bildirim konusu anlaşmanın
18.09.2010 tarihi itibarıyla 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyeti kapsamı
dışında kaldığı değerlendirilmektedir.
I. SONUÇ 210
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1- OPET Petrolcülük A.Ş. ile malik Orsa Petrol Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti. arasındaki
11.11.2002 tarihli bayilik sözleşmesi, 06.07.2007 tarihli kira sözleşmesi ve Orsa
Petrol Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti.'nin ortaklarından Sabri KAYA arasındaki
05.02.2008 tarihli bayilik sözleşmesinden oluşan ve kesintisiz devam eden dikey
anlaşmanın, 18.09.2005 tarihinden önce yapılmış olması ve bu tarih itibarıyla kalan
sürenin beş yılı aşması nedeniyle, 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile
tanınan grup muafiyetinden yararlandığına,
2- İstasyon, daha önce akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmayan arsa üzerinde kurulmuş
yeni bir istasyon olmadığından ve istasyonda 2002 yılı öncesinde LPG satışı, 2002 220
yılından itibaren ise aynı zamanda akaryakıt bayilik faaliyeti gerçekleştirildiğinden,
bireysel muafiyet koşullarının karşılanmadığına, bu nedenle dikey anlaşmaya
bireysel muafiyet tanınamayacağına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy