REKABET KURUMU
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-267 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 11-54/1394-502
Karar Tarihi : 27.10.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Dr. Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK 10
B. RAPORTÖR : Harun ULU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : OPET Petrolcülük A.Ş.
Temsilcisi: Dr. Kemal Tahir SU
Turan Güneş Bul. 63/1 Yıldız/Ankara
D. DOSYA KONUSU: OPET Petrolcülük A.Ş. (OPET) ile Ufuk Petrol Ürünleri Tic.
San. Ltd. Şti. (Ufuk Petrol) arasındaki dikey ilişkiye EPDK lisans tarihinden
başlamak üzere 10 yıl süreyle muafiyet tanınması talebi.
E. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 01.09.2010 tarihinde 6856 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un ve 2002/2 sayılı 20
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 17.10.2011 tarih ve 2010-1-267/MM-11-264.HU
sayılı Muafiyet Ön İnceleme Raporu 20.10.2011 tarih ve REK.0.15.00.00-130/295
sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-54 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
F. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, bildirilen dikey ilişkiye EPDK lisans
tarihinden başlamak üzere bireysel muafiyet tanınamayacağı, bununla birlikte ilgili
dikey sözleşmenin 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup
muafiyetinden yararlandığı görüşü ifade edilmiştir.
G. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 30
G.1. İlgili Pazar
Taraflar arasındaki “Bayilik Sözleşmesi”nin kapsamı göz önüne alındığında, bildirime
konu işlem çerçevesinde ilgili ürün pazarı, “oto-LPG dışında kalan otomotiv yakıtları”,
“oto-LPG” ve “madeni yağ” pazarları olarak belirlenmiştir. Bununla birlikte, emsal Kurul
kararları ve başvurunun içeriği ve etki alanı da dikkate alınarak, değerlendirmede
öncelikle oto-LPG dışında kalan otomotiv yakıtları pazarı göz önünde
bulundurulmuştur. Diğer taraftan, gerek beyaz akaryakıt ürünleri, gerekse oto-LPG ve
madeni yağ dağıtım faaliyetlerinin yurt çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler
bakımından rekabet şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması
nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak kabul edilmiştir. 40
G.2. Bildirim Konusu İşlem
Dosyadaki bilgi ve belgelere göre, Kocaeli ili, Gebze ilçesi Durhasan mevkiinde
bulunan taşınmaz ile ilgili olarak OPET ve Ufuk Petrol Arasında 09.02.2004 tarihinde
anılan taşınmazda inşa edilecek akaryakıt istasyonu ile ilgili bir bayilik sözleşmesi
yapılmıştır. Mülkiyeti Ufuk Petrol’e ait olan bu taşınmazın kullanım hakkı 11.03.2004
tarihinde 15 yıl süre ile OPET’e bırakılmıştır. 11.03.2004 tarihinden itibaren akaryakıt
verilmeye başlayan Ufuk Petrol ile 28.12.2006 tarihinde yeni bir bayilik sözleşmesi
11-54/1394-502
2
imzalanmıştır. Çeşitli nedenlerle faaliyete başlayamayan istasyon bayilik lisansını
14.02.2007 tarihinde almıştır.
Bildirimde ilgili taşınmazın önceden beyaz baraklı istasyon olarak faaliyet gösterdiği, 50
bununla birlikte OPET tarafından istasyonun ilk etapta baştan sona yenilendiği ve aynı
zamanda aynı taşınmazın başka bir bölümünde yeni bir istasyon inşa edildiği
belirtilmektedir. Öte yandan, devlet kurumlarından kaynaklanan nedenlerle de istasyon
faaliyete hemen geçememiştir. Bildirim başvurusunda, anılan istasyona yüksek
miktarda yatırım yapıldığı, fakat faaliyete geçmesinde problemler çıktığı dikkate
alınarak ilgili dikey ilişkiye EPDK lisans tarihinden itibaren 10 yıl süre ile bireysel
muafiyet tanınması talep edilmektedir.
G.3. Değerlendirme
2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden yararlanabilmek için öncelikle
sağlayıcının veya tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren anlaşmalarda alıcının pazar 60
payının %40 eşiğini aşmaması gerekmektedir. Rekabet Kurulunun ilgili ürün pazarında
aldığı benzer kararlarda ve EPDK tarafından yayınlanan 2010 yılı Petrol Piyasası
Sektör Raporu’nda da sabit olduğu üzere, oto-LPG dışında kalan otomotiv yakıtları
pazarında tek başına %40 pazar payı eşiğini aşan herhangi bir teşebbüs
bulunmamaktadır. Bu açıdan, bildirilen dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4.
maddesinde yer alan “Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına Çıkaran
Sınırlamalar” ve 5. madde ile getirilen “Rekabet Etmeme Yükümlülüğü” açısından
değerlendirilmesi gerekmektedir. Bu çerçevede bildirim konusu sözleşmeler Tebliğ’in
4. maddesinde yer alan sınırlamalara aykırılık teşkil etmemekle birlikte, 5. maddede
yer alan rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi bakımından ayrıca incelenmesi 70
zorunludur.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü, “alıcının anlaşma
konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın
almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her
türlü yükümlülük” olarak tanımlanmıştır. 5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu’nun 8.
maddesi uyarınca akaryakıt bayilerinin kendi dağıtım şirketleri dışındaki dağıtım
şirketlerinden ürün tedariki yasaklanmış olduğundan, akaryakıt bayilik sözleşmeleri
özünde, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesi çerçevesinde rekabet etmeme yükümlülüğü
içeren, diğer bir deyişle münhasır nitelikte sözleşmelerdir. Başvuru konusu bayilik
sözleşmelerinde de 5015 sayılı Kanun’dan gelen bu özellik ayrıca hükme bağlanmıştır. 80
5015 sayılı Kanun’un 8. maddesinde bayilik sözleşmelerinin süresine ilişkin bir kayıt
bulunmamakta olup, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5 (a) maddesinde yer alan, “alıcıya getirilen
belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey
anlaşmaların Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamayacağı” hükmü, akaryakıt
sektörü bakımından da uygulanmaktadır. Öte yandan, akaryakıt sektörüne yönelik
rekabet yasağı değerlendirmelerinde bayilik sözleşmeler ve intifa veya aynı etkiyi
doğuran şahsi-ayni haklar birlikte değerlendirilmektedir.
Dosyadaki bilgilerden, Ufuk Petrol’den alınan intifanın süresinin 15 yıllık olduğu
görülmektedir. Bu çerçevede, bildirim konusu dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinde öngörülen beş yıllık süreyi aşar nitelikte rekabet etmeme yükümlülüğü 90
içerdiği görülmektedir. 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamayan bu dikey ilişki başvurudaki talep doğrultusunda 4054 sayılı Kanun’un
5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet incelemesine tabi tutulmuştur. Yapılan
bireysel muafiyet incelemesinde, Rekabet Kurulunun daha önce almış olduğu benzer
konulu anlaşmalara ilişkin kararlarında1 yapmış olduğu ayrıntılı değerlendirmelerden
1 Rekabet Kurulunun 25.02.2010 tarihli ve 10-19/228-86 ile 10-19/229-87 sayılı; 18.03.2010 tarihli ve 10-
24/338-122 sayılı kararları.
11-54/1394-502
3
yararlanılmıştır. Söz konusu kararlarda, dağıtıcıların bayileri ile aralarındaki dikey
anlaşmalara beş yılın üzerinde bireysel muafiyet tanınabilmesi için;
- Daha önce üzerinde hiçbir gerçek ve/veya tüzel kişi tarafından akaryakıt bayilik
faaliyeti yapılmamış arsalar/araziler üzerinde kurulacak yeni akaryakıt istasyonlarına
ilişkin olması, 100
- Akaryakıt istasyonlarına özgü yatırımların dağıtıcı tarafından üstleniliyor olması,
- Bayilerin beşinci yılın sonunda, dağıtım şirketi tarafından üstlenilen ilişkiye özgü
Yatırımın, varsa kalan süreye tekabül eden bedelini ödeyerek anlaşmaları sona
erdirebilmeleri
konularında tarafların anlaşarak bu şartların karşılanması gerektiği sonucuna
ulaşılmıştır. Bu bağlamda, benzer nitelikteki bireysel muafiyet başvurularının
değerlendirilmesinde bu kriterlerin birlikte göz önünde bulundurulması gerekmektedir.
Diğer taraftan, Rekabet Kurulunun konuya ilişkin olarak daha önce almış olduğu
kararlar uyarınca, 18.09.2005 tarihinden önce yapılan ve bu tarih itibarıyla kalan süresi
beş yılı aşan dikey anlaşmaların, 18.09.2010 tarihinde kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile 110
tanınan grup muafiyetinden yararlanma olanağı bulunmaktadır. 18.09.2005 tarihinden
sonra yapılan dikey anlaşmalar ise yapıldıkları tarihten itibaren beş yıl süreyle 2002/2
sayılı Tebliğ ile düzenlenen grup muafiyeti kapsamındadır.
Bildirim formunda, muafiyet talebine gerekçe olarak yapılan yatırımların geri dönüşü
için 5 yıllık sürenin yeterli olmayışı gösterilmektedir. 26.08.2010 tarih ve 10-56/1077-
406 sayılı Kurul kararında aynı doğrultudaki bir muafiyet talebi değerlendirilmiştir. Bu
kararda ilgili istasyonlara kira ya da intifa süresi sonuna kadar muafiyet tanınması
halinde söz konusu anlaşmaların, anlaşma taraflarına özgü ve öznel sayılabilecek
ekonomik faydalar dışında 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a)
bendi anlamında herhangi bir etkinlik sağlayacak nitelikte olmadıkları ve (b) bendi 120
anlamında önemli ölçüde tüketici yararı sağlamadıkları gibi; ilgili pazarın önemli bir
bölümünde de rekabetin ortadan kaldırılmasına neden olacak nitelikte olduğu
değerlendirilmesi yapılmıştır. Bu nedenle ve pazara ilişkin Rekabet Kurulu karalarında
bir değişiklik olmaması, başvuruda daha önceki dosyalarda yer alanlardan farklı bir
argüman bulunmaması nedeniyle bildirilen dikey ilişkiyle ilgili ayrıntılı bireysel muafiyet
incelemesi yapılmasına gerek görülmemişitr.
Öte yandan, dikey ilişkinin başlangıç tarihinin EPDK lisans tarihi olarak alınması
konusu da çeşitli Kurul kararlarında ele alınmış ve akaryakıt bayilik sözleşmeleri ile
birlikte akdedilen intifa veya tapuya şerh edilmiş kira sözleşmelerinden oluşan dikey
anlaşmalar bakımından beş yıllık muafiyetten yararlanma sürelerinin hesaplanmasında 130
hangi tarihlerin esas alınacağı açıklığa kavuşturulmuştur. Buna göre, taraflar arasında
süregelen rekabet yasağına dayalı dikey ilişkiye başlangıç teşkil eden ilk anlaşmanın
yapıldığı tarih beş yıllık muafiyetten yararlanma süresinin başlangıcı olarak esas
alınmaktadır. Taraflar arasındaki rekabet yasağı içeren bayilik sözleşmesi ile birlikte
intifa, tapuya şerh edilmiş kira gibi sözleşmelerin hepsinin aynı anda ortadan kalktığı
tarih ise rekabet yasağının sona erme tarihi olarak değerlendirilmektedir. Bu konuda
Kurulumuz aynı yöndeki talepleri 26.08.2010 tarih ve 10-56/1076-405 sayılı;
23.09.2010 tarih ve 10-60/1260-472 sayılı kararlarında akaryakıt pazarında dikey
anlaşmaların grup muafiyetinden yararlanacakları sürelerin hesaplanmasında
başlangıç tarihi olarak EPDK lisans tarihinin esas alınması yönündeki talepleri 140
reddetmiş ve ilgili anlaşmalara yapıldıkları tarihten itibaren muafiyet tanımıştır. Bu
nedenle, bildirilen dikey anlaşmanın başlangıç tarihi olarak ilk sözleşmenin yapıldığı
tarihin alınması gerektiği kanaatine varılmıştır.
11-54/1394-502
4
H. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Bildirim konusu dikey ilişkinin 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile
tanınan grup muafiyetinden yararlandığına,
2- Bahse konu dikey ilişkiye EPDK lisans tarihinden itibaren bireysel muafiyet
tanınması talebinin reddine 150
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy