Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2010-1-14 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 10-33/505-183
Karar Tarihi : 22.04.2010
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, 10
Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR
B. RAPORTÖRLER : Mehmet Selim ÜNAL, Burak SAĞLAM
C. BAŞVURAN : Müstakil Likid Petrol Gazcıları Kit Satıcıları ve Otogaz
Bayileri Derneği
Evliya Çelebi Mah. Meşrutiyet Cad. No:94 Anlar İşhanı Kat:5
Beyoğlu/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME 20
YAPILANLAR : - Opet Petrolcülük A.Ş.
Kasıklı Mah. Sarıgazi Cad. No:65 34696 Üsküdar/İstanbul
- Aygaz A.Ş.
Büyükdere Cad. No:145-1 Zincirlikuyu/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Opet Petrolcülük A.Ş. (Opet) ve Aygaz A.Ş. (Aygaz)
tarafından başlatılan “Taksilere Özel Ücretsiz Kasko” kampanyasının 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’a aykırı olduğu iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; 30
- Her ikisi de Koç Grubu şirketlerinden olan Opet ve Aygaz’ın akaryakıt ve otogaz LPG
faaliyetini aynı istasyonlarda birlikte yürüttükleri,
- Opet’in “paro kart” sahibi taksi esnafına, kendileri ile ikmal anlaşması yapma koşuluyla
ücretsiz olarak kasko sigortası yaptıracaklarını yazılı basın aracılığıyla duyurduğu ve
başvuru ekinde sunulan broşürleri dağıttığı,
- Söz konusu firmaların pazarda hâkim durumda bulunan firmalar olduğu, anılan
uygulama ile taksi esnafını belli bir süre kendisinden mal almaya zorladıkları ve
pazardaki diğer firmaların faaliyetlerini güçleştirdikleri,
- Anılan firmaların tüketicilerle uzun süreli mal alım sözleşmesi yaparak onların diğer
firmalardan mal alımını engellediği ve bu durumun rekabeti engelleyici bir nitelik taşıdığı, 40
- Ayrıca anılan uygulamanın akaryakıt ürünlerini alan “paro kart” sahibi fakat taksici
olmayan diğer tüketiciler aleyhine bir uygulama olduğu,
- Bunlara ek olarak “paro kart” uygulamasının da Koç Grubu şirketleri tarafından
yürütülmekte olan bir uygulama olduğu ve bu uygulama ile tüketicilerin değişik alanlarda
10-33/505-183
2
dahi olsa Koç Grubu Şirketlerinden alışveriş yapılmasının sağlanmasının amaçlandığı,
tek başına bu uygulamanın bile rekabeti engelleyici bir oluşum olduğu
ifade edilerek, Opet ve Aygaz hakkında gerekli incelemenin yapılması talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 13.01.2010 tarih ve 0395 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 19.02.2010 tarih ve 2010-1-14/İİ-10-MSÜ sayılı İlk İnceleme 50
Raporu, 04.03.2010 tarih ve 10-21 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 10-21/266-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 13.04.2010 tarih ve 2010-1-14/ÖA-10-MSÜ sayılı
Önaraştırma Raporu 16.04.2010 tarih ve REK.0.05.00.00-110/106 sayılı Başkanlık
önergesi ile 10-33 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da, Opet ve Aygaz ile ilgili olarak 4054
sayılı Kanun kapsamında soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikâyetin 60
reddedilmesi gerektiği görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikâyetin içeriği ve yöneltildiği Opet ve Aygaz’ın faaliyet gösterdiği pazarlar dikkate
alınarak, ilgili ürün pazarları “oto-LPG dağıtım pazarı” ve “oto-LPG dışında kalan
otomotiv yakıtları” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 70
Gerek oto-LPG gerekse oto-LPG dışında kalan otomotiv yakıtlarının satış ve dağıtımı
faaliyetlerinin yurt çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler bakımından rekabet
şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle, coğrafi pazar
“Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. Bağlama Anlaşması İddiasına İlişkin Tespitler
Şikâyetin konusu, esas olarak Opet ve Aygaz’ın “paro kart” sahibi taksi esnafına
kendileri ile ikmal anlaşması yapma koşuluyla ücretsiz olarak kasko sigortası
yaptırmasının 4054 sayılı Kanun’a aykırı olduğuna ilişkindir. Bu husus rekabet hukuku 80
yönünden “bağlama” kavramında temelini bulmaktadır. Bağlama, en basit tanımıyla,
satıcı konumundaki bir teşebbüsün bir ürünün satımını alıcının ayrı bir ürünü de alması
koşuluna bağlamasıdır. Bağlama anlaşmalarında alıcı tarafından esas olarak talep
edilen birinci ürüne “bağlayıcı ya da bağlayan ürün”, bu ürünle birlikte alımı zorunlu
kılınan ikinci ürüne “bağlanan ya da bağlı ürün” denilmektedir. Bağlama anlaşmaları
vakıanın niteliğine göre 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddeleri kapsamında
değerlendirilebilmekle beraber, yapılan başvurunun içeriği açısından söz konusu
değerlendirme 6. madde kapsamında yapılmıştır. Kanun’un 6. maddesinin (c) bendi ile
de hâkim durumdaki bir teşebbüsün bir mal veya hizmetle birlikte, diğer mal veya
10-33/505-183
3
hizmetin satın alınması veya aracı teşebbüsler durumundaki alıcıların talep ettiği bir 90
malın veya hizmetin, diğer bir mal veya hizmetin de alıcı tarafından teşhiri şartına
bağlaması, ya da satın alınan bir malın belirli bir fiyatın altında satılmaması gibi tekrar
satış halinde alım satım şartlarına ilişkin sınırlamalar getirilmesi hakim durumun kötüye
kullanma halleri arasında sayılmıştır.
I.2.2. Taraflar ile Yapılan Görüşmeler
I.2.2.1. Aygaz Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Görevli Raportörlerin görüştüğü Aygaz yetkilisi “Taksilere Ücretsiz Kasko”
kampanyasına yönelik olarak aşağıdaki hususları ifade etmiştir:
- Söz konusu kampanya IDE, Tanı Pazarlama ve İletişim Hizmetleri A.Ş (Tanı A.Ş.), 100
Opet ve Aygaz işbirliği çerçevesinde sürdürülmektedir. Kampanya esasen IDE
tarafından planlanmıştır. IDE, taksiler üzerindeki reklamları düzenleyen bir şirkettir.
Bildiğimiz kadarıyla, aynı zamanda Anadolu Anonim Türk Sigorta Şirketi (Anadolu
Sigorta) acenteliği yapmaktadır. Bu kampanya kapsamında, reklam giydirdiği taksilere,
Tanı A.Ş., Opet ve Aygaz ile işbirliğine giderek, Opet ve Aygaz’dan belirli miktarlarda
akaryakıt ve otogaz almaları karşılığında, ücretsiz kasko paketi sunmaktadır. Taksiler bu
alımları karşılığında “paropuan” kazanmamaktadır. Fakat otogaz alımları karşılığında
alım miktarının, %(….) bayi, %(….) Opet, %(….) ise Aygaz tarafından, “paropuan” olarak
Tanı A.Ş.’ye aktarılmaktadır. Kampanya Kasım 2009’dan bu yana devam etmektedir.
- Taksiler akaryakıt ve otogaz sektörü için özel müşteriler olarak kabul edilmektedir. 110
Normal bir müşterinin yıllık ortalama otogaz kullanımı 1 ton civarında iken, İstanbul’daki
taksilerin yıllık kullanımları ortalama 7 tonu bulmaktadır. Bu nedenle taksilere bu
kampanya dışında da bazı özel promosyonlar sektör genelinde sunulmaktadır.
Taksilerin kasko primleri ise tahminen normal bir aracın 3-4 katıdır.
- İstanbul’da kaçak taksiler hariç yaklaşık 18.000 kayıtlı taksi bulunmaktadır. Öte yandan
Türkiye genelinde satılan 2,3 milyon ton LPG’nin yaklaşık %12’si İstanbul’da
satılmaktadır.
- Kampanya dahilinde Aygaz tarafından taksiye belirli bir miktar alım taahhüdü
getirilmemiştir. Bununla birlikte bu kampanyadan yararlanan bir taksi başka bir Aygaz
veya paro kampanyasından yararlanamamaktadır. 120
- Şu ana kadar kampanyaya yaklaşık (….) taksinin katılmış olup bunlardan Aygaz ile
LPG kapsamında kampanyaya katılan taksi sayısı yaklaşık (….).
I.2.2.2. Taksi Medya Reklam Filmleri Ltd. Şti. (Taksimedya) ile Yapılan Görüşme
Taksimedya yetkilisi konu hakkında; Taksimedya’nın esasen açık hava reklamcılığı
alanında faaliyet gösteren ve bu alanda taksi ve dolmuşlar üzerine reklam verme
konusunda özelleşmiş bir şirket olduğunu, IDE’nin ise Taksimedya’nın bu projesine
verilen marka ismi olduğunu; öte yandan, Grup bünyesinde yer alan Yeni Sigorta
Aracılık Hizmetleri Ltd. Şti. aracılığıyla Anadolu Sigorta’nın bir acentesi olarak faaliyet
gösterdiklerini; İstanbul’da yer alan taksilerin % 98’sinin kaskosuz olduğunu belirtmiştir. 130
Ayrıca taksi şoförlerinin çoğunun sosyal sigortasının bulunmadığını belirleyip bu
kapsamda, Anadolu Sigorta ile işbirliğine giderek, taksilere kasko sigortası projesini
başlattıklarını, bu proje kapsamında Opet ve Aygaz ile işbirliğine gittiklerini ve buna
göre, taksicinin belirli bir miktarda akaryakıt ve otogaz alımı yaparak kasko primini
10-33/505-183
4
ödemekten tamamen kurtulabildiğini ya da kısmi ödeme yoluyla kasko sigorta primi
yükünü azaltabildiğini; buna ek olarak taksicinin önünde arabasına reklam alarak kasko
prim yükünü azaltmak ya da sıfırlamak ve ayrıca anlaşmasını reklam ve
akaryakıt/otogaz alımı şartına bağlı olmaksızın yapmak gibi seçeneklerin de mevcut
olduğunu ve taksicinin önündeki seçenekleri hiçbir şekilde sınırlamadıklarını ifade
etmiştir. 140
Yetkili, ayrıca, asıl anlaşmanın Taksimedya ile Paro Projesi’ni başlatan ve sürdürmekte
olan Tanı A.Ş. arasında yapıldığını, Opet ve Aygaz ile Taksimedya arasında doğrudan
anlaşma bulunmadığını; Paro Projesi’nin, yalnızca bazı Koç Grubu şirketlerini
içermediğini, Taksimedya’nın yanı sıra Sarar, Beta Shoes gibi Koç grubu dışındaki
şirketleri de içine alan bir sadakat programı olduğunu ve görüşme tarihi itibarıyla bu
proje kapsamındaki poliçe sayılarının (….) ulaştığını belirtmiştir.
I.3. Değerlendirme
I.3.1. Bağlama İddiasına İlişkin Değerlendirme
Yukarıda yer verilen açıklamalar ve görüşmeler sırasında elde edilen belgelerden, söz 150
konusu kampanyanın esasen açık hava reklamcılığı alanında faaliyet gösteren ve taksi
ve dolmuşlar üzerine reklam verme konusunda özelleşmiş bir şirket olan Taksimedya
tarafından projelendirildiği ve bu projenin yürütülmesinde Tanı A.Ş., Opet ve Aygaz ile
işbirliğine gidildiği anlaşılmaktadır. Nitekim proje kapsamında Tanı A.Ş. ile Taksimedya
arasında imzalanan Paro Programı – Paro Puan Harcatma Üye İşyeri Sözleşmesi’nin
Konu başlıklı 2. maddesinde de;
“...Kampanya kapsamında şirketlerin rolleri ana hatlarıyla aşağıdaki gibidir:
Taksimedya, Anadolu Sigortası acentesi olup, Taksicilerin kampanyaya katılımını ve
takibini sağlamak,
Tanı, kampanyanın altyapısını sağlamak ve Taksimedya ile Opet-Aygaz arasında 160
koordinasyonu sağlamak ile yükümlüdür…”
denilmektedir. Yine aynı maddede “Paropuan Harcatma Üye İşyeri”, “Paro üyesi
müşterilerin parolu kartlarında birikmiş paropuanları işyeri lokasyonunda bir ödeme aracı
olarak harcayabildikleri veya kampanya bazında biriktirilmiş paropuanlarını batch olarak
harcayabildikleri üye işyerleri” olarak tanımlanmış, “bu üye işyerlerinde paropuan
kazanılmayıp, müşteriye kampanya bazlı avantajlar sunulduğu” ifade edilmiştir. Söz
konusu madde ile aynı zamanda Anadolu Sigortası acentesi olarak faaliyet gösteren
Taksimedya’nın bir “Paropuan Harcatma Üye İşyeri” olarak tanımlandığı görülmektedir.
Tanı A.Ş. ile Taksimedya arasında imzalanan sözleşme maddeleri, Aygaz ve
Taksimedya yetkilileri tarafından ifade edilen hususlar ile birlikte ele alındığında, 170
“Taksilere Ücretsiz Kasko” kampanyasının Taksimedya tarafından projelendirildiği
sonucunu destekler niteliktedir. Taksimedya’nın bir Koç Grubu Şirketi olmadığı da
dikkate alınırsa, “Taksilere Ücretsiz Kasko” kampanyasının, “satıcı konumundaki bir
teşebbüsün bir ürünün satımını alıcının ayrı bir ürünü de alması koşuluna bağlaması
şeklinde tanımlanan” ve esas olarak hâkim durumda bulunan tek bir teşebbüs tarafından
uygulanan bağlama anlaşmaları kapsamında değerlendirilemeyeceği açıktır. Kampanya
kapsamında Opet ve Aygaz tarafından alınan akaryakıt ya da otogaz tutarının %(….)
karşılık gelen paropuanlar Taksimedya şirketine aktarılmaktadır. Taksimedya ise bu
tutarı acentesi olarak faaliyet gösterdiği Anadolu Sigorta’ya aktarmaktadır. Bunlara ek
10-33/505-183
5
olarak, Taksimedya şirketi sözleşme yapmak isteyen taksiciye, tek başına kasko 180
sigortası, Opet ve Aygaz’dan belirli miktarlarda akaryakıt ve otogaz alma karşılığında
kasko sigortası, araç üstüne reklam alma karşılığında kasko sigortası gibi birden fazla
seçenek sunmakta, taksiciyi yalnızca akaryakıt ve otogaz alım taahhüdü seçeneğine
bağlı bırakmamaktadır. Ayrıca taksiciye, bu seçeneklerden birden fazlasını tercih
ederek, kaskosunu tamamen ücretsiz hale getirmek, ödeyeceği sigorta prim miktarını
azaltmak ya da kaskoya karşılık alması gereken akaryakıt ve otogaz miktarını azaltmak
gibi opsiyonlar da tanınmıştır. Bütün bunlara ek olarak Aygaz ya da Opet tarafından da
taksiciye belirli bir miktarda alım şartı getirilmemiştir; esasen taksicinin taahhüt ettiği
miktarlarda alım yapma yükümlülüğü Taksimedya’ya karşıdır. Aygaz ve Opet ise
kampanyaya dâhil olan taksicilere, Taksimedya’ya taahhüt edilen miktara erişilmesini 190
beklemeksizin her hal ve kârda akaryakıt ve otogaz alımlarından kazanılan alım
miktarının %(….) karşılığındaki paropuanları aktarmakta, bu paropuanlar ise doğrudan
Taksimedya’nın hesabına geçmektedir. Taksici Taksimedya’ya karşı olan alım miktarı
taahhüdüne ulaşmadığı durumlarda ise eksik kalan tutar, taksici tarafından kampanyaya
başvuru sırasında belirtilen kredi kartından Taksimedya tarafından tahsil edilmektedir.
Öte yandan taksicinin bütün yükümlülüğü yukarıda da belirtildiği üzere Taksimedya’ya
karşı olup, taksici istediği anda Aygaz ve Opet’e herhangi bir tazminat ödemeksizin ve
fakat Taksimedya ile yaptığı sözleşmede yer alan cezai şartları yerine getirerek
kampanyadan çıkma hakkına sahiptir. Bu bağlamda, esasen Taksimedya tarafından
yürütülen bu kampanyaya ilişkin olarak, Taksimedya ile Tanı A.Ş., Opet ve Aygaz 200
arasındaki ilişkiyi rekabeti kısıtlayan bir işbirliği anlaşması olarak nitelendirmenin doğru
olmayacağı kanaatine varılmıştır.
I.3.2. Hâkim Durum İddiasına İlişkin Değerlendirme
Yukarıda ayrıntılarıyla değerlendirilen, söz konusu uygulamanın bir bağlama anlaşması
olarak nitelendirilemeyeceği sonucu her ne kadar bir hâkim durum analizini gereksiz
kılsa da, Opet ve Aygaz’ın ilgili pazarlardaki konumunun değerlendirilmesi yerinde
olacaktır. Dosyadaki bilgilere göre, Opet oto-LPG dışında kalan otomotiv yakıtları
pazarında, Aygaz ise oto-LPG dağıtım pazarında hâkim durumda değildir. Opet, 2009
yılı sonu itibarıyla, oto-LPG dışında kalan otomotiv yakıtları pazarında % 16,7’lik genel 210
piyasa payıyla üçüncü sırada bulunmaktadır. Aygaz’ın ise 2009 yılı sonu itibarıyla tüm
LPG dağıtım pazarındaki pazar payı % 24,51; oto-LPG dağıtım pazarındaki pazar payı
ise % 19,27 düzeyindedir. Ayrıca hem Opet’in hem de Aygaz’ın faaliyet gösterdikleri ilgili
ürün pazarında çok sayıda rakip teşebbüs bulunmaktadır. Netice itibarıyla, elde edilen
veriler anılan teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri ilgili ürün pazarlarında hâkim durumda
olduğu iddiasını destekler nitelikte değildir.
I.3.3. Paro Uygulamasının Rekabeti Engellediği İddiasına İlişkin Değerlendirme
Paro uygulaması yukarıda da belirtildiği üzere, katılımcı üye işyerlerinden paro kart
kullanılarak alışveriş yapıldığında, paropuan kazandıran ve bu puanı herhangi bir 220
katılımcı üye işyerinde harcama imkânı veren bir müşteri sadakat programıdır. Paro
uygulamasına, Koç Grubu şirketlerinin yanı sıra Burger King, Sarar, Setur gibi Koç
grubu dışındaki şirketler de dâhil olmuş durumdadır. Bu bağlamda, Paro uygulamasının
yalnızca Koç Grubu şirketlere yönelik bir uygulama olduğu iddiası yerinde değildir. Bu
haliyle, söz konusu uygulamanın bankalar tarafından uygulanan kredi kartı
uygulamalarına benzer nitelik taşıdığı görülmektedir. Netice itibarıyla, anılan uygulama
Kanun kapsamında bir ihlal teşkil etmemektedir.
10-33/505-183
6
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara yönelik olarak
Opet Petrolcülük A.Ş. ve Aygaz A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi 230
uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy