Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-73 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-28/558-171
Karar Tarihi : 04.05.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA,
Reşit GÜRPINAR 10
B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Selim ÜNAL, Burak SAĞLAM
C. ŞİKAYET
EDENLER : - Ali Rıza ONAT
Temsilcisi: Av. Dilaver ERYİĞİT
Harman Cad. Ali Kaya Sk. Polat Plaza B Blok K:4 D:77
Levent/İstanbul
- Feriha DOYURAN
Temsilcisi: Av. Cemal KÖKSAL
Halaskargazi Cad. 290/B Şişli/İstanbul 20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : - Opet Petrolcülük A.Ş.
Kısıklı Mah. Sarıgazi Cad. No:65 34696 Üsküdar/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Opet Petrolcülük A.Ş. tarafından dikey anlaşmalar ve çeşitli
uygulamalar yoluyla 4054 sayılı Kanun'un ve 2002/2 sayılı Tebliğ'in ihlal edildiği
iddiası.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına intikal eden ve aşağıda yer verilen şikayetler
üzerine hazırlanan 7.3.2011 tarih ve 2010-1-360/İİ-11-139-İAY sayılı İlk İnceleme 30
Raporu, Rekabet Kurulunun 17.3.2011 tarihli toplantısında görüşülmüş ve 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma açılmasına gerek
olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca ilgili şirket
hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine, 4054 sayılı Kanun
ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri
uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 26.04.2011 tarih ve 2011-1-73/ÖA-
11-139.İAY sayılı Önaraştırma Raporu 29.04.2011 tarih ve REK.0.05.00.00-110/102
sayılı Başkanlık önergesi ile 11-28 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvurularda özetle; Opet Petrolcülük A.Ş. (Opet)’nin 40
şikayetçi bayileriyle yaptığı dikey anlaşmaların ve bunlara ilişkin uygulamaların 4054
sayılı Kanun ile 2002/2 sayılı Tebliğ’e aykırı olduğu iddia edilmektedir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Ali Rıza Onat Petrol tarafından yapılmış başvuru bakımından, yeni bir kira
sözleşmesi ile Opet ile yeniden anlaşma sağlanması ve yapılan başvurunun geri
çekilmesi nedeniyle bu başvuru ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında
herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı,
- Doyuran Petrol tarafından yapılan başvuru bakımından taraflar arasındaki dikey
ilişkinin 18.9.2010 tarihine kadar grup muafiyeti kapsamında olduğu, bu nedenle
11-28/558-171
2
4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca, taraflara gerekçeli kararın tebliği 50
tarihinden itibaren bir aylık sürede aralarındaki dikey anlaşmayı sonlandırmaları
hususunda süre verilmesinin, aksi takdirde haklarında soruşturma açılacağının
kendilerine bildirilmesinin uygun olacağı, bununla birlikte dikey anlaşmanın grup
muafiyetinden yararlanacağı sürenin hesaplanmasında, istasyonun faaliyete geçtiği
tarihin esas alınmasının mümkün olmadığı,
görüşü ifade edilmiştir.
I. İDDİALARIN ÖZETİ, TESPİT VE DEĞERLENDİRMELER
I.1. Ali Rıza Onat Petrol ve İnş. Tur. Tic. ve San. A.Ş. (Ali Rıza Onat Petrol) –
Erkayalar Pazarlama ve Ticaret Ltd. Şti. (Erkayalar)
Kurum kayıtlarına 24.1.2011 tarih ve 684 sayı ile intikal eden, Ali Rıza Onat’ın vekili 60
tarafından yapılan başvuruda ileri sürülen iddialara karşın, raportörlerce yapılan
inceleme ve görüşmeler ile şikayetçi vekili tarafından Kurum kayıtlarına 25.4.2011
tarihinde giren dilekçe ile, Opet’le yeniden anlaşma sağlanarak iradelerin yenilendiği ve
Erkayalar’ın Opet’in bayisi olarak faaliyetine devam etmesine muvafakat edildiği ifade
edilmiş; yapılan başvurunun geri çekildiği belirtilmiştir. Dolayısıyla gerek başvurunun
geri çekilmesi, gerekse Opet ile müvekkil arasında yeni bir kira sözleşmesi akdedilerek
ve Erkayalar’ın bayi olarak faaliyet etmesine muvafakat verilerek iradelerin yenilenmiş
olması nedeniyle, bu başvuruya ilişkin herhangi bir işlem yapılmasına gerek
görülmemiştir.
I.1.2. Doyuran Petrol İnşaat Gıda Otom. Nak. Tic. Ltd. Şti. (Doyuran Petrol) 70
Kurum kayıtlarına 25.2.2011 tarih ve 1487 sayı ile intikal eden şikayetçi vekili
tarafından yapılan başvuruda;
- Müvekkilenin eşi Abdülkadir Doyuran’ın 2008 yılında vefatından sonra geriye
mirasçı olarak eşi Feriha Doyuran ile kızları Suzan Doyuran Çelik, Süeda Doyuran
Uysal ve Selma Doyuran Güzelkaralar’ı bıraktığı,
- Müvekkilenin de hissedarı bulunduğu İstanbul, Gaziosmanpaşa, Küçükköy, 16
pafta, 17126 parselde bulunan akaryakıt istasyonunun Doyuran Petrol tarafından
Opet bayisi olarak işletildiği,
- 22.7.2005 tarihinde Opet lehine verilmiş 15 yıllık kira şerhinin bulunduğu, Opet’e
16.11.2009 tarihli ve sonrasında 13.9.2010 tarihli ihtarnameler gönderilerek kira 80
şerhini terkin etmesinin bildirildiği, fakat muhatabın bu güne kadar ihtarlara herhangi
bir cevap vermediği ve kira şerhini terkin etmediği
İfade edilerek Opet hakkında gerekli incelemenin yapılması talep edilmektedir.
Konuya ilişkin Opet tarafından gönderilen 6.4.2011 tarihli cevabi yazıda;
- Doyuran Petrol ile Opet arasında yukarıda anılan gayrimenkul üzerinde akaryakıt
istasyonu işletmek üzere 16.5.2007 tarihinde 5 yıl süreli bir bayilik sözleşmesi
imzalandığı, 24.8.2005 şerh tarihli kira sözleşmesi ile de taşınmazın kullanım
hakkının 15 yıl ile Opet’e bırakıldığı, taraflar arasında en son 1.1.2010 tarihinde
bayilik sözleşmesinin yenilendiği,
- Kira sözleşmesinin 2005 yılında akdedilmesine rağmen istasyonun, ruhsat ve lisans 90
işlemlerinin uzaması nedeniyle, ilk defa 19.7.2007 tarihinde akaryakıt alımı yaparak
faaliyetine başlaması ve bayilik sözleşmesinin de 16.5.2007 tarihinde imzalanması
sebebiyle, ilk başta söz konusu dikey anlaşmaların 16.5.2012 tarihine kadar grup
muafiyeti kapsamında olduğunun düşünüldüğü; kira sözleşmesinde de normalde
kira sözleşmesinin süresinin kira ödemelerinin başlayacağı 1.1.2005 tarihi
olacağının, söz konusu tarihe kadar yasal izin ve ruhsatlar alınarak akaryakıt
11-28/558-171
3
istasyonunun faaliyete geçememesi halinde, mecurdaki akaryakıt istasyonunun tüm
yasal izin ve ruhsatları alınarak herhangi bir yasal engel teşkil etmeyecek şekilde
Opet istasyonu olarak faaliyete geçeceği tarihin kira sözleşmesinin başlangıç tarihi
olacağının düzenlendiği, 100
- Bununla birlikte Rekabet Kurumu’na yapılan benzer nitelikteki Emka Yapı
Mühendislik San. ve Tic. Ltd. Şti. (Emka) başvurusuna ilişkin kararın 5.1.2011
tarihinde taraflarına tebellüğ edildiği, Doyuran Petrol için de bu karar doğrultusunda
ve bayi iradesi çerçevesinde işlem yapılacağı ve tapudan terkin amacıyla
vekaletname tanziminin şimdilik gündeme gelmediği,
- Esasen Doyuran Petrol’ün temsilcileri tarafından bir sonlandırma talebinin
bulunmadığı, bayinin hissedarları arasında süregelen hukuki anlaşmazlıklar, ihtilaf
ve davaların bulunduğu, şirketin %13,75 oranında hissedarı olan ortağı tarafından
bayilik ve kira sözleşmesinin feshi talep edilmiş olsa da, Opet’in asıl muhatabının
Doyuran Petrol tüzel kişiliği olduğu 110
ifade edilmiştir.
Bilindiği üzere intifa, tapuya şerh edilmiş kira veya benzer etkiye sahip sözleşmeler,
bayi üzerindeki rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin 2002/2 sayılı Tebliğ ile
düzenlenen 5 yıllık üst sınırı fiili olarak aşmasına neden olmakta ve rekabet mevzuatı
açısından bayilik sözleşmeleri ve bunlarla bağlantılı intifa, kira gibi sözleşmeleri,
aralarındaki hukuki ve iktisadi ilişki nedeniyle tek bir anlaşma olarak
değerlendirilmektedir. Opet ile Doyuran Petrol arasındaki ilişki bu bağlamda
değerlendirildiğinde, taraflar arasında 18.9.2005 öncesinde, 22.7.2005 tarihli 15 yıl
süreli tapuya şerh edilmiş kira sözleşmesi ile kurulmuş ve kira sözleşmesinin süresi
nedeniyle 18.9.2005 tarihi itibariyle kalan süresi 5 yılı aşan bir dikey ilişki mevcuttur. 120
Her ne kadar bayilik sözleşmesi 16.5.2007 tarihinde akdedilmiş ve 1.1.2010 tarihinde
yenilenmişse de, taraflar arasındaki dikey ilişki kesintiye uğramamıştır. Bu bağlamda,
taraflar arasındaki dikey ilişkinin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden
yararlanacağı son tarih 18.9.2010’dur.
Öte yandan Opet tarafından Doyuran Petrol ile benzer nitelikte olduğu ifade edilen
Rekabet Kurulu’nun 2.12.2010 tarih ve 10-75/1544-597 sayılı Emka kararı
incelendiğinde de, dikey anlaşmanın muafiyetten yararlanacağı sürenin
hesaplanmasında, istasyonun faaliyete geçtiği tarihin esas alınmasının mümkün
olmadığı kanaat ve sonucuna ulaşıldığı görülmektedir.
Başvurunun incelenmesinden ve Opet’in cevabi yazısından, anılan istasyonun 130
hissedarları arasında süregelen hukuki anlaşmazlıklar, ihtilaf ve davaların bulunduğu
anlaşılmaktadır. Yine Opet’in cevabi yazısında Emka kararı doğrultusunda ve bayi
iradesi çerçevesinde işlem yapılacağı ifade edilmiştir.
Yukarıdaki tespit ve değerlendirmeler ışığında, 18.9.2010 tarihinin geçmesi ile grup
muafiyeti kapsamı dışında kalan Opet ile Doyuran Petrol arasındaki dikey ilişkinin,
tarafların anlaşamamaları ve bayinin iradesini dikey ilişkinin yenilenmemesinden yana
kullanması halinde, gerekçeli kararın taraflara tebliğinden itibaren bir ay içinde sona
erdirilmesi, aksi takdirde haklarında soruşturma açılacağı hususunda Opet’in
bilgilendirilmesinin uygun olacağı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ 140
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
- Ali Rıza Onat tarafından yapılan başvuru bakımından, yeni bir kira sözleşmesi ile
Opet Petrolcülük A.Ş. ile yeniden anlaşma sağlanması ve yapılan başvurunun geri
çekilmesi nedeniyle bu başvuru ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi
bir işlem yapılmasına gerek olmadığına,
11-28/558-171
4
- Feriha DOYURAN tarafından yapılan başvuru bakımından taraflar arasındaki dikey
ilişkinin 18.09.2010 tarihinin geçmesi nedeniyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup
muafiyeti kapsamı dışında kaldığına, bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin
üçüncü fıkrası uyarınca, taraflara gerekçeli kararın tebliği tarihinden itibaren 30 gün
içinde söz konusu anlaşmaları 4054 sayılı Kanun’a uygun hale getirmeleri gerektiği, 150
aksi takdirde haklarında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağı yönünde
görüş bildirilmesi hususunda Başkanlığın görevlendirilmesine,
- Dikey anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanacağı sürenin hesaplanmasında,
istasyonun faaliyete geçtiği tarihin esas alınmasının mümkün olmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy