Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2011-1-100 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 11-44/971-322
Karar Tarihi : 03.08.2011
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Reşit GÜRPINAR, Prof. Dr. Metin TOPRAK
B. RAPORTÖRLER : İsmail Atalay YOLCU, Selim ÜNAL, Burak SAĞLAM 10
C. BAŞVURUDA
BULUNANLAR : - Rıfat YURTTAŞ- Şevket YURTTAŞ
Davraz Mah. Cezaevi Yanı Çevre Yolu üzeri Isparta
- Gezen Petrol Ürünleri Tic. Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. Şükrü ACAR
1364 Sokak 2/104 Kutucular İşmerkezi Basmane/İzmir
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - Opet Petrolcülük A.Ş.
Kısıklı Mah. Sarıgazi Cad. No:65 34696 Üsküdar/İstanbul
- Aygaz A.Ş. 20
Büyükdere Cad. No:145 Zincirlikuyu/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Opet Petrolcülük A.Ş. ve Aygaz A.Ş. tarafından dikey
anlaşmalar ve çeşitli uygulamalar yoluyla 4054 sayılı Kanun’un ve 2002/2 sayılı
Tebliğ’in ihlal edildiği iddiası.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına intikal eden ve aşağıda yer verilen şikayetler
ile ilgili olarak hazırlanan 16.06.2011 tarih ve 2011-1-38/İİ-11-139.İAY sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulunun 23.06.2011 tarihli toplantısında görüşülmüş ve
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi
uyarınca ilgili şirket hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun 30
üzerine, 4054 sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
22.07.2011 tarih ve 2011-1-100/ÖA-11-139.İAY sayılı Önaraştırma Raporu 25.07.2011
tarih ve REK.0.05.00.00-110/211 sayılı Başkanlık Önergesi ile 11-44 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Yapılan başvurularda özetle; Opet Petrolcülük A.Ş. (Opet) ve
Aygaz A.Ş. (Aygaz)’nin şikayetçiler ile yaptığı dikey anlaşmaların ve çeşitli
uygulamaların 4054 sayılı Kanun ile 2002/2 sayılı Tebliğ’e aykırı olduğu iddia
edilmektedir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; 40
- Rıfat Yurttaş – Şevket Yurttaş tarafından yapılan başvuru konusu hususların 4054
sayılı Kanun’un kapsamı dışında olduğu,
- Gezen Petrol tarafından yapılan başvuru bakımından, taraflar arasındaki dikey
anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde yer alan istisna hükmünden
yararlandığı, bu itibarla başvurunun reddedilmesinin uygun olacağı
görüşü ifade edilmiştir.
11-44/971-322
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Konu ile İlgili Mevzuat Hükümleri, Danıştay ve Rekabet Kurulu Kararları
2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde 50
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı,
satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar “dikey anlaşma” olarak
tanımlanmaktadır. Tebliğ’in 3. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğü “alıcının
anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini,
satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı
her türlü yükümlülük” olarak ifade edilmiştir. Tebliğ’in 5(a) maddesinde ise, Tebliğ ile
tanınan muafiyetin anlaşmalarda alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı
aşan rekabet etmeme yükümlülüğüne uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.
Rekabet Kurulunun konuya ilişkin olarak daha önce almış olduğu kararlar uyarınca,
18.09.2005 tarihinden önce yapılan ve bu tarih itibarıyla kalan süresi beş yılı aşan 60
dikey anlaşmaların, 18.09.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup
muafiyetinden yararlanma olanağı bulunmaktadır. 18.09.2005 tarihinden sonra yapılan
dikey anlaşmalar ise yapıldıkları tarihten itibaren beş yıl süreyle 2002/2 sayılı Tebliğ ile
düzenlenen grup muafiyeti kapsamındadır.
Bunun yanında 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde, anlaşmalardaki rekabet etmeme
yükümlülüklerine veya bu yükümlülüğün anlaşmanın asli bir parçası olduğu hallerde
anlaşmanın tamamına yönelik olarak getirilen beş yıllık grup muafiyeti sınırına ilişkin
olarak bir istisnai durum düzenlenmiştir. Söz konusu hüküm, “Alıcının anlaşmaya
dayalı faaliyetlerini sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti arazi ile birlikte veya alıcı
ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst hakkı çerçevesinde 70
sağlayıcıya ait ise yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan
üçüncü kişilerden elde ettiği bir ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir
tesiste sürdürecekse, alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü, söz konusu
tesisin alıcı tarafından kullanıldığı süreye bağlanabilir; şu kadar ki, rekabet etmeme
yükümlülüğü, bu sürenin beş yılı aşan kısmı bakımından, sadece alıcının söz konusu
tesiste yürüteceği faaliyetini kapsar.” şeklindedir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in açıklanmasına ilişkin Kılavuz’un 36. paragrafında ise, Tebliğ’in
5. maddesinde dikey anlaşmalardaki rekabet etmeme yükümlülüklerine yönelik olarak
düzenlenen istisna konusunda, “Tebliğ’in 5 inci maddesi ile getirilen bu istisna,
“öncelikle ve özellikle” ilişkinin başlangıcından itibaren üçüncü şahıslardan ayni ya 80
da şahsi haklar kapsamında taşınmazın kullanma ve/veya yararlanma hakkının
alınması ve bunu müteakiben tesisin bizzat sağlayıcı tarafından işletilmesi ya da
kullanma/yararlanma hakkı veren ile hiçbir bağlantısı olmayan şahıslarla bayilik
ilişkisinin kurulması ile sınırlıdır. Muafiyet kapsamındaki beş yıllık süre dolmadan;
faaliyetlerin sona erdirilmesi, devralma vb. yollarla dikey anlaşmanın taraflarında
değişiklik ortaya çıkması halinde muafiyetten yararlanılabilecek sürenin uzaması söz
konusu değildir.” şeklinde açıklama yer almaktadır.
Söz konusu hüküm ve açıklamalar dikkatle irdelendiğinde, bahse konu istisnadan
yararlanmanın, öncelikle iki koşuldan birinin varlığına bağlı olduğu görülmektedir. Buna
göre alıcı (bayi) anlaşmaya dayalı faaliyetini: 90
- ya doğrudan veya alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir
üst hakkı çerçevesinde sağlayıcıya (dağıtıcıya) ait tesis (akaryakıt istasyonu)
üzerinde,
- ya da bizzat sağlayıcı tarafından alıcıyla hiçbir bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden
elde edilen bir ayni veya şahsi kullanım hakkına konu bir tesiste
sürdürmelidir.
11-44/971-322
3
Bunun yanı sıra Kılavuzda açıkça belirtildiği gibi, taraflar arasındaki dikey ilişkinin
istisna hükmünden yararlanabilmesi için, söz konusu ilişkinin en baştan itibaren
yukarıda belirtilen koşullara uygun olarak kurulması gerekmektedir. Nitekim
Danıştay’ın TOTAL/Akdağ dosyasında, Rekabet Kurulu kararına karşı Danıştay 13. 100
Dairesi’nin E.2006/1604 esas numarasına kayden açılan dava sonucunda verilen
13.05.2008 tarih ve K.2008/4196 sayılı kararın gerekçesi, bu değerlendirmeyi haklı
kılmaktadır. Söz konusu kararda özetle; dağıtıcının bayiyle kurmuş olduğu hukuki
ilişkinin yani taraflar arasındaki dikey anlaşmanın temelinin işletme sözleşmesi ve kira
sözleşmesi olmak üzere iki sözleşmeye dayandığı belirtildikten sonra, Yüksek
Mahkeme’nin, bayilik sözleşmesi de dahil olmak üzere anlaşmanın unsurlarında
sonradan oluşacak değişikliklerin değil, anlaşmanın en baştan itibaren 2002/2 sayılı
Tebliğ’e uygun olarak kurulup kurulmadığının dikkate alınması ve değerlendirmenin bu
çerçevede yapılması gerektiğine işaret ettiği görülmektedir.
Bunun yanında konunun akaryakıt sektörü özelinde ayrı bir önemi de bulunmaktadır. 110
Şöyle ki; akaryakıt sektöründe akaryakıt istasyonu olmaksızın istasyonlu bayilik
faaliyeti yürütülememesi nedeniyle, dağıtım firmalarının ve bayilerin yürüttükleri ticari
faaliyet ile istasyon arasında sıkı bir ilişki söz konusudur. Bu nedenle, 2002/2 sayılı
Tebliğ’in 5. maddesinde sayılan özel durum bir yana bırakılırsa, beş yıllık rekabet
yasağı süresinin esasen; “bir dağıtıcının bir istasyonu tek seferde yapacağı
sözleşmeler yoluyla diğer dağıtıcıların faaliyetine kapatabileceği üst sınır” olarak
yorumlanması gerekmektedir.
Diğer taraftan, Rekabet Kurulunun ve Danıştayın konuyla ilgili olarak daha önce almış
olduğu kararlar ile de sabit olduğu üzere, intifa, tapuya şerh edilmiş kira veya benzer
etkiye sahip sözleşmeler, bayi üzerindeki rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin 120
2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen beş yıllık üst sınırı fiili olarak aşmasına neden
olmaktadır. Bu bakımdan, işbu dosya kapsamında yer alan ve rekabet yasağı içeren
bayilik sözleşmeleri ve bunlarla bağlantılı intifa, kira gibi sözleşmelerin, aralarındaki
hukuki ve iktisadi ilişki nedeniyle tek bir anlaşma olarak 2002/2 sayılı Tebliğ’e
uygunluklarının değerlendirilmesi gerekmektedir.
I.2. Opet ve Aygaz Hakkındaki Şikayetlere İlişkin Tespit ve Değerlendirmeler
I.2.1. Rıfat Yurttaş – Şevket Yurttaş
Kurum kayıtlarına 21.04.2011 tarih ve 3054 sayı ile intikal eden başvuruda;
- 28.4.2003 tarihinde imzalanan sözleşme gereğince, Isparta Çevre Yolu Cezaevi
karşısında mukim istasyonda 18.09.2010 tarihine kadar Opet’in bayiliğini yaptıkları, 130
- İstasyonun bulunduğu arazi üzerindeki intifanın 18.09.2010 tarihinde kaldırılmadığı,
daha sonrasında ise Opet’in vekalet gönderimine ilişkin yazısına ilgili yetki
belgelerini eklememesinden dolayı intifanın ancak 17.12.2010 tarihinde
kaldırılabildiği, intifa kaldırma harcının da kendileri tarafından ödendiği,
- Opet’in istasyonun bazı menkullerini ücret karşılığı kendilerine satmasına rağmen,
bu menkullerin ücretini tekrar talep ettiği, başvuru içeriğinde yer alan ve satışı
gerçekleşmeyen tüm taşınırların iadesinin Opet’e yapılmasına rağmen, Opet’in noter
aracılığıyla (…..) TL’yi kendilerinden talep ettiği, ayrıca ariyetlerin teslim edilmiş
olmasına rağmen Opet’in İstanbul 1. Asliye Ticaret Mahkemesi’nde kendilerine dava
açtığı, fakat daha sonra ariyetlerin yetkili müteahhitleri tarafından devralınması ile 140
Opet’in bu davadan feragat ettiği,
- Ayrıca 17.09.2010 tarihinde Aygaz’ın kendilerine yeterli, miktarda yakıt ikmali
gerçekleştirmediği ve eksik dolum yaptığı ve gerekçe olarak da anlaşmanın
yenilenmemesini gösterdiği,
11-44/971-322
4
- Opet ve Aygaz’ın anlaşmanın yenilenmemesi nedeniyle 2003-2010 yılları arası
satışların prim ve peşin ödeme ıskontolarını ödemediği halde kendilerinden alacaklı
olduğunu ileri sürdüğü,
- Ayrıca anılan taşınmaz üzerindeki ipoteğin de kaldırılmadığı ve yeni sözleşme
yapmış olmaları nedeniyle maddi zarara uğradıkları
ifade edilerek, Opet ve Aygaz hakkında gerekli incelemenin yapılması, maddi 150
zararlarının giderilmesi ve gerekli cezaların verilmesi talep edilmektedir.
Yukarıda yer verilen iddialar incelendiğinde, ihtilaf konusu hususların genel olarak
taraflar arasındaki borç-alacak ilişkisini ilgilendirdiği anlaşılmaktadır. Taraflar arasında
imzalanan sözleşmelerden kaynaklanan borç-alacak konuları taraflar arasındaki özel
hukuk ilişkisini ilgilendirmektedir ve bu nedenle söz konusu hususlar 4054 sayılı
Kanun’un kapsamı dışındadır. Bu ihtilafların çözümüne yönelik başvuru merciinin adli
yargı olduğu düşünülmektedir.
Öte yandan ipotek hakkının terkini ile ilgili olarak ise Kurul tarafından daha önce
alınmış kararlar ile de sabit olduğu üzere, Rekabet Kurumunun ipotek hakkının
terkinine karar verme yetkisinin bulunmadığı ve bu hususun Hukuk Mahkemelerinin 160
görev alanı içinde olduğu değerlendirilmektedir.
Ayrıca, intifa haklarının terkini sırasında doğan harçların ödenmesi ile ilgili hangi tarafın
mükellef olduğu hususu 492 sayılı Harçlar Kanunu’nun 58. maddesinde
düzenlenmiştir. Dolayısıyla intifa hakkı terkini sırasında doğan harçların ne şekilde
ödeneceği konusu anılan Kanun’un ilgili hükümlerine tabi olup, söz konusu husus
gerek Rekabet Kurumu’nun görev ve yetkileri, gerekse de 4054 sayılı Kanun’un
kapsamı dışında kalmaktadır.
Sonuç olarak, Opet tarafından anılan istasyon üzerindeki intifa hakkının terkin edilmiş
olduğu da dikkate alındığında, söz konusu başvuruya ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde herhangi bir işlem tesis edilmesine gerek olmadığı sonucuna varılmıştır. 170
I.2.2. Gezen Petrol Ürünleri Tic. Ltd. Şti. (Gezen Petrol)
Kurum kayıtlarına 04.04.2011 tarih ve 2530 sayı ile intikal eden ve Gezen Petrol vekili
tarafından yapılan başvuruda; müvekkil Gezen Petrol mülkiyetinde bulunan Balıkesir ili
Susurluk ilçesi Sultançayır Köyü, Hanefi Kulağı mevkiinde bulunan taşınmazı,
15.06.2007 tarihinde, 21.04.2006 tarihinde tesis olunmuş 15 yıl süreli intifa hakkı ile
birlikte satın aldığı, ayrıca yine aynı mevkide bulunan bitişik arsayı satın alarak her iki
taşınmazı tevki ettirdiği, bu ikinci arsanın intifa ile yükümlü olmadığı; ilgili Rekabet
Kurulu kararları üzerine 11.04.2011 tarihinde Opet’e ihtar çekilerek 21.04.2011
tarihinde tapudaki intifanın terkinin talep edildiği, aksi takdirde yasal yollara
başvurulacağının Opet’e bildirildiği ifade edilerek, gerekli işlemi yapması konusunda 180
Opet’e uyarı yazısı gönderilmesi talep edilmektedir.
Konuya ilişkin Opet’ten 06.07.2011 tarihinde edinilen bilgilerde;
- Opet ile Gezen Petrol arasında herhangi bir akdi, ticari, vb. hukuki ilişki
bulunmadığı, Gezen Petrol’ün başvuruda bahsi geçen gayrimenkulü Opet’e ait intifa
hakkı mevcut iken 15.06.2007 tarihinde iktisap ettiği,
- Bahsi geçen gayrimenkul eski malik Suat Doğan’a ait iken gayrimenkul üzerinde
21.04.2006 tarihinde Opet lehine 15 yıl süreli intifa hakkı tesis edildiği,
- Anılan gayrimenkul üzerinde işleticilik faaliyetinde bulunmak isteyen Doğan Güneş
Turizm Otelcilik Ltd. Şti. unvanlı firma ile anlaşıldığı, fakat bu firmanın sonradan
işletmecileri olmadığı, aralarında herhangi bir bayilik sözleşmesinin akdedilmediği, 190
11-44/971-322
5
- Söz konusu gayrimenkul üzerinde 2006 yılından 2010 yılına kadar 24.08.2006
tarihinde bayilik sözleşmesi imzalanan Mali Akaryakıt Ürünleri Market Şans Oyunları
Nakliyat Hayvancılık ve Pazarlama Ltd. Şti.’nin Opet bayisi olarak faaliyette
bulunduğu, müteakiben Opet ile Mızrak Gıda Maddeleri Dağıtım ve Pazarlama ve
Sigorta Acentelik Aracılık Hizmetleri İnşaat Sanayi Ticaret Ltd. Şti. (Mızrak Gıda)
arasında 05.04.2010 tarihinde 5 yıl süreli bayilik sözleşmesinin imzalandığı,
- Ayrıca başvuruda bahsi geçen tevhit ve ifraz işlemleri için Tapu Sicili
Müdürlüğü’nden gelen yazı ile kendilerinin muvafakatinin istendiği, kendilerinin
cevaben sahip oldukları intifa hakkına bir halel gelmemesi koşuluyla tevhit işlemine
muvafakat verdikleri, 200
- Yukarıda bahsi geçen dikey anlaşmaların, bu bayiler ile ilişkisi bulunmayan 3.
Şahıstan temin edilen bir tapu hakkının varlığından ötürü, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinde yer alan istisna hükmü kapsamında olduğu, bu nedenle herhangi bir
terkin veya vekaletname keşidesi işleminin söz konusu olmadığı,
- Gerek gayrimenkulün ilk sahibi Suat Doğan ile gerekse de sonraki sahibi Gezen
Petrol ile Opet arasında başkaca herhangi bir ilişkinin gerçekleşmediği, malikler ile
bayiler arasında Tebliğ’in 5. maddesi anlamında bir hissedarlık, akrabalık ilişkisi,
kira sözleşmesi vb. hukuki veya iktisadi nitelikte bir bağlantının bilgileri dahilinde
bulunmadığı
- Anılan istasyonun daha önce üzerinde akaryakıt istasyonu faaliyeti yapılmamış bir 210
arazi üzerinde tesis edilmiş olduğu, istasyona özgü yatırımların kendileri tarafından
gerçekleştirildiği
ifade edilmiştir.
Yukarıda I.1. bölümünde de açıklandığı üzere; intifa, tapuya şerh edilmiş kira veya
benzer etkiye sahip sözleşmeler, bayi üzerindeki rekabet etmeme yükümlülüğünün
süresinin 2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen 5 yıllık üst sınırı fiili olarak aşmasına
neden olmakta ve rekabet mevzuatı açısından bayilik sözleşmeleri ve bunlarla
bağlantılı intifa, kira gibi sözleşmeleri, aralarındaki hukuki ve iktisadi ilişki nedeniyle tek
bir anlaşma olarak değerlendirilmektedir. Bununla birlikte 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinde anlaşmalardaki rekabet etmememe yükümlülüklerine veya bu 220
yükümlülüğün anlaşmanın asli bir parçası olduğu hallerde anlaşmanın tamamına
yönelik olarak getirilen beş yıllık grup muafiyeti sınırına ilişkin olarak düzenlenen
istisnai durumda; alıcının anlaşmaya dayalı faaliyetlerini sürdürürken kullanacağı
tesisin mülkiyetinin arazi ile birlikte veya alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden
sağlanan bir üst hakkı çerçevesinde sağlayıcıya ait olması durumunda ya da alıcının
bu faaliyetini sağlayıcının alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden elde ettiği bir
ayni veya şahsi kullanım hakkının konusu olan bir tesiste sürdürmesi durumunda,
alıcıya getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün, söz konusu tesisin alıcı tarafından
kullanıldığı süreye bağlanabileceği öngörülmüştür.
Opet tarafından yapılan açıklamalar ve gönderilen bilgi ve belgeler çerçevesinde, Opet 230
ile halihazırdaki işletici Mızrak Gıda arasındaki dikey ilişkinin de 2002/2 sayılı Tebliğ’in
5. maddesinde yer alan istisna hükmünden yararlandığı anlaşılmaktadır. Bu itibarla
başvurunun reddedilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.
11-44/971-322
6
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; 240
1- Rıfat Yurttaş - Şevket Yurttaş tarafından yapılan başvuru konusu hususların 4054
sayılı Kanun'un kapsamı dışında olduğuna,
2- Gezen Petrol Ürünleri Tic. Ltd. Şti. tarafından yapılan başvuru bakımından, taraflar
arasındaki dikey anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ'in 5. maddesinde yer alan istisna
hükmünden yararlandığına, bu itibarla başvurunun reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy