Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2004-1-40 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 04-66/947-225
Karar Tarihi : 19.10.2004
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Rıfkı ÜNAL, Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
M.Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B. RAPORTÖR : Harun ULU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - İhbar 20
D. TARAFLAR : - OPET Petrolcülük A.Ş. ve bayileri
Bulgurlu Mah. Sarıgazi Cad. No:47 Üsküdar-İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Opet Petrolcülük A.Ş.’nin bayilik sözleşmelerinin
grup muafiyeti tebliği karşısında değerlendirilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.4.2004 tarih, 2078 sayı ile giren
ihbar üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. ve 5. 30
maddeleri ile 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin
ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen 12.8.2004
tarih, 2004-1-40/MM-04-HU sayılı Muafiyet Raporu, 13.8.2004 tarih,
REK.0.05.00.00/166 sayılı Başkanlık önergesi ile 04-66 sayılı Kurul
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- OPET Petrolcülük A.Ş.’nin bayilik sözleşmesinin, aynı kapsamda
değerlendirilen 73 adet sözleşme ile birlikte, rekabet etmeme yükümlülüğünün 40
belirsiz süreli olması nedeniyle 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacağı, bununla
beraber 18.9.2003 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 2003/3 sayılı Tebliğ ile
bütün akaryakıt dağıtım firmalarının 18.9.2005 tarihine kadar mevcut
anlaşmalarını 2003/3 sayılı Tebliğ hükümlerine uygun hale getirmeleri
öngörüldüğünden bu süre içinde anılan anlaşmalara 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesindeki yasaklamanın uygulanamayacağı ve bu sözleşmeler için
bildirim yükümlülüğünün de doğmadığı,
04-66/947-225
2
-Opet Petrolcülük A.Ş.’nin diğer 455 adet bayilik sözleşmesinin, 18.8.2003 50
tarihinden önce akdedilenlerin süresinin ve dolayısıyla rekabet etmeme
yükümlüğüne ilişkin süresinin belirsiz olması nedeniyle 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamayacağı, bununla beraber ihbar edilen sözleşmenin ve aynı
nitelikteki diğer 454 adet bayilik sözleşmesinden, 18.8.2003 tarihinden önce
akdedilenlerin, 18.9.2003 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 2003/3 sayılı
Tebliğ ile bütün akaryakıt dağıtım firmalarının 18.9.2005 tarihine kadar mevcut
anlaşmalarını 2003/3 sayılı Tebliğ hükümlerine uygun hale getirmeleri
öngörüldüğünden bu süre içinde anılan anlaşmalara 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesindeki yasaklamanın uygulanamayacağı, 60
- Bildirim yükümlülüğü yönünden ihbar edilen sözleşme ile aynı nitelikte olan
sözleşmelerden, 17.9.2003’den sonra akdedilenlerin, 2003/3 sayılı Tebliğ ile
getirilen geçiş döneminden yararlanamayacakları,
- Bildirim yükümlülüğü bulunan ve zamanaşımına uğramamış sözleşmelerin
süresi içerisinde Kurul’a bildirilmemesi nedeniyle OPET Petrolcülük A.Ş.’nin
ve söz konusu teşebbüsün yönetim kurulunda görev alan kişilerin; 4054 sayılı
Kanun’un 16. maddesinin birinci fıkrasının c bendi ve aynı maddenin üçüncü
fıkrası ile para cezalarında süre aşımına ilişkin 19. maddesi hükümleri 70
çerçevesinde idari para cezası ile cezalandırılması gerektiği
ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Kurum kayıtlarına 27.4.2004 tarihinde intikal eden bir ihbar dilekçesinin ekinde
OPET Petrolcülük A.Ş. (OPET) ile yapılan bayilik sözleşmesine yer verilerek;
bu sözleşmenin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında olup olmadığı, bu sözleşmeye bireysel muafiyet verilip
verilemeyeceği ve bayinin serbest kalıp kalmayacağı hususlarında karar
verilmesi talep edilmektedir. 80
Bu doğrultuda, OPET’in tüm bayilik sözleşmelerine yönelik bir değerlendirme
yapılması amacıyla, OPET’e gönderilen bir yazı ile şirketin bayilik
sözleşmelerinin birer örneği istenmiştir. OPET’in Kurum kayıtlarına 26.5.2004
ve 23.7.2004 tarihlerinde intikal eden yazılarında bir bayileri ile yaptığı
sözleşmelere ilişkin bilgi ve belgelere yer verilmiştir.
OPET tarafından gönderilen bilgi ve belgelerden bütün bayileri ile tek tip
sözleşme yaptığı, bunların sadece süre bakımdan farklılıklar taşıdığı
anlaşılmıştır. Bu nedenle, önce OPET’ten alınan tek tip bayilik sözleşmesi 90
değerlendirilmiş, daha sonra ihbar edilen sözleşme süre bakımından
incelenmiştir.
H.1. OPET Sözleşmesi’nin Değerlendirilmesi
16.9.2003 tarihinde yapılmış olan OPET Sözleşmesi 19 maddeden
oluşmaktadır. OPET Sözleşmesi’nin, Rekabet Hukuku bakımından önem
04-66/947-225
3
taşıyan maddeleri ile bunların 4054 sayılı Kanun ve 2002/2 sayılı Tebliğ
karşısındaki değerlendirmelerine aşağıda yer verilmiştir.
100
- Sözleşmenin Konusu ve Rekabet Etme Yasağı
OPET Sözleşmesi’nin 2. maddesinde sözleşmenin konusu düzenlenmiştir.
Buna göre sözleşmenin konusu bayinin münhasıran OPET’ten alacağı
akaryakıt ürünleri, otogaz ve madeni yağlar ile konusuna uygun diğer malları
bulundurmayı, teşhir etmeyi ve satmayı, OPET dışındaki kaynaklardan temin
edilmiş hiçbir ürün ve mal bulundurmamayı kapsamaktadır.
Öte yandan OPET Sözleşmesi’nin 9. maddesinde bayinin, OPET’in yazılı
iznini almaksızın sözleşmeye konu teşkil eden akaryakıt istasyonunun 10 km. 110
yakınında şube veya ikinci bir akaryakıt istasyonu açamayacağı veya ortak
olamayacağı belirtilmiştir.
- İntifa Hakkı ve Münhasırlık
OPET Sözleşmesi’nin 1. maddesinden, OPET’in bayinin maliki olduğu
akaryakıt istasyonu üzerinde 1993 yılından başlamak üzere 20 yıl süre ile
intifa hakkı tesis ettiği anlaşılmaktadır. Öte yandan aynı maddede,
sözleşmenin bayiye bölgede herhangi bir inhisari hak tanımadığı ifade
edilmiştir. 120
OPET Sözleşmesi’nin 2. maddesinde ise, bayinin OPET’ten temin ettiği
akaryakıt ürünlerini münhasıran son kullanıcılara satacağı ve her ne sebeple
olursa olsun gerek OPET’in ve gerekse bir başka dağıtım şirketinin bayisine
satmayacağı belirtilmiştir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde; “…sağlayıcı tarafından kendisine veya
bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya da münhasır müşteri
grubuna yapılacak aktif satışların kısıtlanması”na yönelik hükümlerin ilgili
sözleşmeyi Tebliğ kapsamı dışına çıkarmayacağına yer verilmiştir. İlgili 130
sözleşmelerin münhasırlık taşımadığı dikkate alındığında bayilere yönelik
bölge ve müşteri sınırlaması getirilemeyeceği açıktır.
Enerji Bakanlığı Petrol İşleri Genel Müdürlüğü’nün 2002/7 sayılı “Akaryakıt
Dağıtım ve Pazarlama Şirketlerinin Kurulmasına İlişkin Usul ve Esaslar
Hakkında Kararın Uygulanmasına Dair Tebliğ”inin 3. maddesinde, bayilerin,
bağlı bulundukları dağıtım ve pazarlama şirketinin bayilerine ve diğer dağıtım
şirketi bayilerine akaryakıt satmaları yasaklanmıştır. Öte yandan, 5015 sayılı
Petrol Piyasası Kanunu’nun 8. maddesinde bayinin dağıtıcısı haricinde diğer
dağıtıcı ve onların bayilerinden akaryakıt ikmali yapması yasaklanmıştır. 140
Bu doğrultuda, ilgili sözleşmede bayiye getirilen müşteri kısıtlamasının
yürürlükteki mevzuat gereği olduğu, bu bakımdan 4054 sayılı Kanun
kapsamında değerlendirilemeyeceği kanaatine ulaşılmıştır.
04-66/947-225
4
- Fiyat Tespiti
OPET Sözleşmesi’nin 4. maddesinde; istasyonda satılan ürünlerin nakliye-150
fire-bayi karı dahil olarak satış tavan fiyatlarının OPET tarafından tespit edilip
bayiye bildirileceği, bayinin bu fiyatların üzerinde fiyatla satış yapamayacağı,
petrol ürünlerinin fiyatlandırılması ile ilgili mevzuatta değişiklik yapılması
halinde yeni mevzuata uyulacağı yönünde düzenleme yapılmıştır.
Petrol Ürünleri Alım, Satım ve Fiyatlandırma Esasları Hakkındaki 98/10745
Sayılı Bakanlar Kurulu Kararı uyarınca petrol ürünleri ve LPG fiyatlarının
azami satış fiyatları İtalya limanlarında oluşan fiyatlar dikkate alınarak
belirlenmektedir. Bu Kararname ile ilgili ürünlerin rafineri ve ithalatçı satış
fiyatları ile dağıtım şirketleri ve istasyonların dağıtım payları da belirlenmiştir. 160
Karar’ın 11. maddesinde dağıtım şirketi ve bayi payları toplamı aşağıdaki
şekilde tespit edilmiştir.
Tablo 1 – Dağıtım şirketleri ve Bayi Payları
Ürünler Dağıtım Şirketi + Bayi Payı
Benzinler 11,00 US Cent /lt
Motorin 9,00 US Cent /lt
Gazyağı 6,50 US Cent /lt
Karar’ın 10. maddesinde, tavan fiyata göre tespit edilen petrol ürünlerinin
mahalli perakende azami satış fiyatlarının aynı gün Petrol İşleri Genel
Müdürlüğü’ne, Valiliklere ve en az üç büyük ilin fiyatlarının görsel ve yazılı
basına bildirileceği, bayilerin de azami satış fiyatlarının altında bir fiyatla satış
yapabileceği belirtilmiştir. 170
Mevcut durumda, akaryakıt fiyatları için bir üst limit belirlenmiştir. Bayi ve
dağıtım şirketinin payları toplam olarak belirlendiği için bunun paylaşılması
bayi ile dağıtım şirketinin iradesine bırakılmıştır. Bu nedenle bayinin azami
satış fiyatının belirlenmesi ilgili mevzuatın getirdiği bir zorunluluktur. Öte
yandan, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4(a) maddesinde; “taraflardan herhangi birinin
baskısı veya teşvik etmesi sonucu sabit veya asgari satış fiyatına
dönüşmemesi koşuluyla, sağlayıcının azami satış fiyatını belirlemesi veya
satış fiyatını tavsiye etmesi”nin mümkün olduğu belirtilmiştir. Bu bakımdan söz
konusu maddede OPET’in bayinin azami satış fiyatlarını belirlemesinin 180
önünde bir engel olmadığı sonucuna varılmıştır.
- Rekabet Etme Yasağı ve Süresi
Sözleşme’nin 2. maddesine göre bayi, akaryakıt istasyonunda münhasıran
OPET’ten veya OPET’in tayin edeceği kuruluşlardan alacağı ürünleri
bulunduracak ve satışa sunacaktır. OPET’in yazılı izni olmaksızın başka hiçbir
kaynaktan ürün temin etmeyecektir. Bu düzenleme ile bayiye rekabet etmeme
yükümlülüğü getirilmiş olmaktadır. Öte yandan sözleşmenin 9. maddesinde
getirilen, akaryakıt istasyonunun 10 km. yakınında ikinci bir istasyon açma 190
veya buna ortak olma yasağının da rekabet etme yasağı çerçevesinde
değerlendirmesi gereklidir.
04-66/947-225
5
Rekabet etmeme yükümlülüğü bakımından, 2002/2 sayılı Tebliğ’de 5 yıla
kadar olan yasaklamalara izin verilmektedir. Bununla birlikte, alıcının
anlaşmaya dayalı faaliyetini sürdürürken kullanacağı tesisin mülkiyeti arazi ile
birlikte veya alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden sağlanan bir üst
hakkı çerçevesinde sağlayıcıya ait ise, yahut alıcı bu faaliyetini sağlayıcının
alıcı ile bağlantısı olmayan üçüncü kişilerden elde ettiği bir ayni veya şahsi
kullanım hakkının konusu olan bir tesiste sürdürecekse, alıcıya getirilen 200
rekabet etmeme yükümlülüğü, söz konusu tesisin alıcı tarafından kullanıldığı
süreye bağlanabilmektedir. Bildirime konu sözleşmenin konusunu oluşturan
faaliyetlerin yürütüleceği tesisin intifa hakkının, alıcı konumundaki bayi
tarafından, satıcı OPET’e 20 yıllığına devredildiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla,
söz konusu sözleşme bakımından, Tebliğ kapsamında getirilebilecek rekabet
etmeme yükümlülüğü en çok 5 yıl olabilecektir.
OPET Sözleşmesi’nin 2. maddesinde getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü
bakımından özel bir süre öngörülmediğinden, söz konusu yükümlülüğün
Sözleşme süresince geçerli olduğu anlaşılmaktadır. “Sözleşme Süresi ve 210
Fesih” başlıklı 13. maddeye göre, sözleşme 10 yıllık bir süre ile imzalanmıştır.
Ancak, bu süre sonunda taraflardan herhangi birisi yazılı olarak diğer tarafa
fesih ihbarında bulunmadığı takdirde anlaşma birer yıl süreyle uzatılmış
olmaktadır. Dolayısıyla söz konusu Sözleşme, Rekabet Hukuku bakımından
belirsiz süreli bir anlaşma olup, 2002/2 sayılı Tebliğ’le sağlanan muafiyetten
yararlanabilir nitelikte değildir. Bununla birlikte, 18.9.2003 tarihli Resmi
Gazete’de yayımlanan 2003/3 sayılı Tebliğ’le, 2002/2 sayılı Tebliğ’de rekabet
etmeme yükümlülüğünün süresine ilişkin bazı değişiklikler yapılmıştır. Buna
göre, rekabet etmeme yükümlülüğü içeren anlaşmaların süresinin, Tebliğ’in
müsaade ettiği sınırı aşması durumunda, sadece bu düzenleme bakımından, 220
18.9.2003’ten geçerli olmak üzere 2 yıl süre ile bir geçiş süreci öngörülmüş ve
bu sürede Kanun’un 4. maddesinin uygulanmayacağı bildirilmiştir. Bir başka
ifade ile, rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin düzenlemeler bakımından,
18.9.2005 tarihine kadar sözleşmelerin Tebliğ’e uygunluğunun sağlanması
imkanı tanınmıştır.
Bu doğrultuda, 18.9.2005 tarihine kadar gerekli değişikliklerin yapılması
halinde OPET Sözleşmesi’nin 2003/3 sayılı Tebliğ’le değişik 2002/2 sayılı
Tebliğ’le sağlanan grup muafiyetinden yararlanabileceği sonucuna varılmıştır.
230
H.2. İhbar Edilen Sözleşme'nin Değerlendirilmesi
İhbar Edilen Sözleşme’nin içerdiği hükümler yukarıda değerlendirilen OPET
Sözleşmesi’ndeki hükümler ile paralellik arz etmektedir. İhbar edilen
Sözleşme’de bölgede bayiye münhasırlık verilmediği, azami satış fiyatının
OPET tarafından belirleneceği, bayinin OPET’in rakiplerinden mal
almayacağına ilişkin hükümler yer almakta olup, bunların değerlendirmesine
yukarıda yer verilmiştir.
İki sözleşme arasında, rekabet kuralları bakımından önem arz eden en önemli 240
değişiklik rekabet etme yasağının ve sözleşmenin süresidir. İhbar Edilen
Sözleşme’nin 2. maddesinde getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü
bakımından özel bir süre öngörülmediğinden, söz konusu yükümlülüğün
04-66/947-225
6
Sözleşme süresince geçerli olduğu anlaşılmaktadır. Yukarıda yer verildiği
üzere Sözleşme, Rekabet Hukuku bakımından belirsiz süreli bir anlaşma olup,
rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin söz konusu düzenleme, 2002/2 sayılı
Tebliğ’in sağladığı muafiyetten yararlanamayacaktır.
Bununla birlikte, 18.9.2003 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 2003/3 sayılı
Tebliğ’le, 2002/2 sayılı Tebliğ’de rekabet etmeme yükümlülüğünün süresine 250
ilişkin bazı değişiklikler yapılmıştır. Buna göre, rekabet etmeme yükümlülüğü
içeren anlaşmaların süresinin, Tebliğ’in müsaade ettiği sınırı aşması
durumunda, sadece bu düzenleme bakımından, 18.9.2003’ten geçerli olmak
üzere 2 yıl süre ile bir geçiş süreci öngörülmüş ve bu sürede Kanun’un 4.
maddesinin uygulanmayacağı bildirilmiştir. Diğer bir ifade ile, rekabet etmeme
yükümlülüğüne ilişkin düzenlemeler bakımından, 18.9.2005 tarihine kadar
Tebliğ’e uygunluğun sağlanması imkanı tanınmıştır. Dolayısıyla bu tarihe
kadar gerekli değişikliklerin yapılması halinde söz konusu anlaşma, 2002/2
sayılı grup muafiyetinden yararlanabilecektir. 2003/3 sayılı Tebliğ’le getirilen
düzenleme gereği, 18.9.2003 – 18.9.2005 tarihleri arasındaki zaman dilimi 260
bakımından, bu anlaşmaya 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi hükümleri de
uygulanmayacaktır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; OPET Petrolcülük
A.Ş.’nin bayilik sözleşmesinin, ihbar edilen sözleşme ile birlikte, rekabet
etmeme yükümlülüğünün belirsiz süreli olması nedeniyle 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamayacağı, bu sözleşmelere bireysel muafiyet de verilemeyeceği, 270
bununla beraber 18.9.2003 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan 2003/3 sayılı
Tebliğ ile bütün akaryakıt dağıtım firmalarının 18.9.2005 tarihine kadar mevcut
anlaşmalarını 2003/3 sayılı Tebliğ hükümlerine uygun hale getirmeleri
öngörüldüğünden bu süre içinde anılan anlaşmalara 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesindeki yasaklamanın uygulanamayacağına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy