Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2017-1-42 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 17-30/484-208
Karar Tarihi : 27.09.2017
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Ömer TORLAK
Üyeler : Arslan NARİN, Adem BİRCAN, Şükran KODALAK, Mehmet AYAN
B. RAPORTÖRLER: Çağlar Deniz ATA, Abdullah ATEŞ, Musa ÇOKUR,
Öykü SARIASLAN
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : S.S. Kadıköy Oto Sanatkarları Site İşletme Kooperatifi
Dudullu OSB Mah. Kadosan 2. Cad. Kadosan San. Sit. Yön. Bin.
No:3/3 Ümraniye/İstanbul
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILANLAR : - Opet Petrolcülük A.Ş.
Barbaros Mah. Gelincik Sok. No:4/A 34746 Ataşehir/İstanbul
- Kadopet Oto Sanayi Akaryakıt A.Ş.
Kadosan San. Sit. 1. Cad. 10. Sok. No:2 Ümraniye/İstanbul
(1) E. DOSYA KONUSU: Opet Petrolcülük A.Ş.’nin yapmış olduğu dikey anlaşma ve
çeşitli uygulamalar yoluyla 4054 sayılı Kanun’u ve 2002/2 sayılı Tebliğ’i ihlal ettiği
iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Başvuruda özetle; 15.06.2007 tarihinde başvuruya konu taşınmaz
üzerinde Opet Petrolcülük A.Ş. (OPET) lehine tesis edilen 15 yıl süreli intifa hakkının 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun (4054 sayılı Kanun) ve 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin (2002/2 sayılı Tebliğ) ilgili maddeleri ile
Rekabet Kurulu kararları uyarınca beş yılı aşan süreler bakımından hüküm ifade etmediği,
bu nedenle gerekli işlemlerin yapılması talep edilmiştir
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.06.2017 tarih ve 4619 sayı ile giren başvuru
üzerine hazırlanan 01.08.2017 tarih ve 2017-1-42/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu, 09.08.2017
tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 17-26/417-M sayı ile önaraştırma yapılmasına
karar verilmiştir. Konuya ilişkin karar uyarınca düzenlenen 25.08.2017 tarih ve 2017-1-
42/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- S.S. Kadıköy Oto Sanatkarları Site İşletme Kooperatifi (KADOSAN), Kadopet Oto Sanayi
Akaryakıt A.Ş. (KADOPET) ve OPET arasındaki muhtelif sözleşmelerle kurulmuş olan
dikey ilişkinin 17.04.2013 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan grup
muafiyetinden yararlandığı, bu tarihten itibaren ise grup muafiyeti kapsamı dışında
kaldığı,
- İlgili dikey ilişkinin kurulduğu tarih itibarıyla söz konusu istasyonda faaliyet gösteren bayi
ile malikin ilişkili olması sebebiyle 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen istisna hükmünden
yararlanamadığı,
- Ancak taraflar arasındaki dikey ilişkinin, daha önce üzerinde akaryakıt bayilik faaliyeti
yapılmayan arazi üzerinde kurulmuş yeni bir istasyona ilişkin olması nedeniyle
17.04.2008 tarihinden itibaren 10 yıla kadar bireysel muafiyetten yararlanabileceği
sonuç ve kanaatine ulaşılmıştır.
17-30/484-208
2/6
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Dosya Konusu Dikey Anlaşmaya Yönelik Bulgular
(5) Yapılan başvuruda özetle;
- İstanbul ilinde bulunan taşınmaz üzerinde malik KADOSAN tarafından OPET lehine
15.06.2007 tarihinde 15 yıl süreli intifa hakkı tanındığı,
- Şeref Dayanıklı Tüketim Malları San. Tic. Ltd. Şti. (ŞEREF) ile 15 yıllık kira sözleşmesi
yapıldığı,
- KADOSAN ile KADOPET arasında akdedilen 30.04.2007 tarihli protokolde kira
sözleşmesine atıf yapıldığı; kira sözleşmesinde tarih bulunmamakla birlikte protokol
nedeniyle kira başlangıç tarihinin 30.04.2007 tarihinden önce olduğunun anlaşıldığı
iddia edilerek, Rekabet Kurulunun aldığı karar nedeniyle intifa sözleşmesinin süresinin
dolduğu ve süresi sona eren intifa hakkına ilişkin gereğinin yapılması talep edilmiştir.
(6) Konuya ilişkin bilgi isteme yazısına cevaben OPET tarafından gönderilen ve Kurum
kayıtlarına 19.07.2017 tarihinde giren yazıda ise özetle;
- KADOSAN’ın mülkiyetindeki söz konusu gayrimenkul üzerinde OPET lehine 18.06.2007
tarihinde 15 yıl müddetli intifa hakkı tesis edildiği,
- KADOPET ile OPET arasında 17.04.2008 tarihli birer yıllık yenilemeler ile azami beş yıl
süreli, 16.04.2012 tarihli beş yıl süreli, 16.04.2017 tarihli beş yıl süreli Bayilik
Sözleşmeleri imzalandığı,
- KADOPET ile OPET arasında kurulan bayilik ilişkisinin son olarak 31.03.2017 tarihinde
imzalanan protokol ve 16.04.2017 tarihinde imzalanan Bayilik Sözleşmesi ile irade
yenilemesi yapılarak yenilenmiş olduğu, anılan şirketin mezkur gayrimenkul üzerinde
kurulu akaryakıt istasyonunda OPET bayisi olarak faaliyetine devam ettiği,
- KADOSAN ile OPET arasında herhangi bir bayilik ilişkisinin söz konusu olmadığı, yine
KADOPET ile KADOSAN arasında herhangi bir hissedarlık ilişkisinin olmadığı
hususunun da Ticaret Sicil Gazeteleri ile sabit olduğu,
- İstasyonun üzerinde kurulu bulunduğu taşınmaz üzerinde OPET lehine tesis edilmiş intifa
hakkının halen yürürlükte ve hukuken geçerli olduğu, intifa hakkının 4054 sayılı Kanun’a,
Kurul karar ve düzenlemelerine, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. ve ilgili maddeleri ile benzer
nitelikli olaylar hakkında verdiği kararlara uygun şekilde tesis edildiği,
- Söz konusu taşınmazın malikinin dikey ilişkinin kurulduğu tarih itibarıyla ve devamında
KADOSAN olduğu, bayilik ilişkisinin ise dikey ilişkinin başından itibaren bayilik
sözleşmeleri ve protokoller kapsamında KADOPET ile sürdürüldüğü, KADOPET ile
KADOSAN arasında bilgileri dahilinde herhangi bir ilişkinin bulunmadığı,
- Anılan istasyonun daha önce üzerinde akaryakıt istasyonu faaliyeti yapılmamış bir arazi
üzerine tesis edilmiş bir istasyon olduğu, yatırımların OPET tarafından yapıldığı, bu
kapsamda işletici KADOPET’e işletme yatırım destek bedeli olarak 22.11.2007 tarihinde
(…..) TL, 04.07.2008 tarihinde (…..) TL, 18.04.2012 tarihinde (…..) TL, 23.06.2017
tarihinde (…..) TL ödendiği, ayrıca yine 23.06.2017 tarihinde (…..) TL satış arttırıcı
işletme yatırım destek bedeli yapıldığı,
- Netice itibarıyla, yukarıda da belirtildiği üzere hâlihazırda işletici KADOPET’in münakit
sözleşmeler çerçevesinde OPET bayisi olarak faaliyetini sürdürdüğü, söz konusu bayilik
sözleşmesinin bitiş tarihinin 16.04.2022, intifa hakkının bitiş tarihinin ise 18.06.2022
olduğu, dolayısıyla gerek intifa hakkı ve gerekse anılan bayilik sözleşmelerinin 4054
sayılı Kanun’a, 2002/2 sayılı Tebliğ’e ve Kurul karar ile düzenlemelerine, uygun şekilde
tesis edildiği, taraflar arasında rekabet hukukuna aykırı bir durumun mevcut olmadığı
ifade edilmiştir.
17-30/484-208
3/6
(7) Yine OPET tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 23.08.2017 tarihinde intikal eden
yazıda özetle;
- Şirketleri ile KADOPET arasında bayilik ilişkisi kurulduğu ve işbu bayilik ilişkisinin halen
devam ettiği,
- Bu kapsamda mezkur taşınmaz üzerinde yer alan akaryakıt istasyonu işletmeciliği için
kendileri ile ŞEREF arasında herhangi bir anlaşma imzalanmadığı, ŞEREF’e herhangi
bir ödeme yapılmadığı,
- Anılan istasyonun daha önce üzerinde akaryakıt istasyonu faaliyeti yapılmamış bir arazi
üzerine tesis edilmiş bir istasyon olduğu, yatırımların kendileri tarafından yapıldığı,
KADOPET öncesinde herhangi bir şirketle dikey ilişki içerisine girilmediği,
hususları da ayrıca ifade edilmiştir.
(8) Söz konusu dikey ilişki kapsamında bayi KADOPET tarafından gönderilen ve 17.08.2017
tarihinde Kurum kayıtlarına intikal eden belgede özetle;
- KADOPET’in 09.05.2007 tarih ve 6804 sayılı, Türkiye Ticaret Sicil Gazetesi’nde ilan
edilen ana sözleşme çerçevesinde kurulduğu, ana sözleşme kapsamında da görüleceği
üzere; yönetim kurulu başkanı ve ortaklardan birinin Murat KOÇ, yönetim kurulu kâtip
üyesi Fatih KOÇ’un ise münferit imza ile şirketi temsile yetkilendirilmiş olduğu,
- İşletme şirketi olan KADOPET’in Ağustos 2007 tarihinde KADOSAN ile kira sözleşmesi
imzaladığı ve devamında, 05.10.2007 tarihinde Murat KOÇ ortaklığında; KADOPET ile
OPET arasında bayilik sözleşmesinin imzalandığı,
- KADOPET’in 18.08.2008 tarihinde yapılan genel kurulunda Murat KOÇ ve ortaklarına ait
şirket hisselerinin, halihazırda KADOPET’in aktif ortağı olan Akgül ONUR’un kardeşleri;
Tayyar ONUR ve Taner ONUR’a devredildiği,
- Bu devirden bir süre sonra KADOPET hisselerinin; 25.02.2009 genel kurul kararı ile aile
içindeki miras ve sair paylaşım işlemleri ve anlaşmalar doğrultusunda Akgül ONUR ve
Meltem ONUR’a devredildiği ve şu anki mevcut ortaklık yapısına ulaşıldığı,
- ŞEREF ile ilgili hiç bir ilgi, bağ, ortaklık ya da sair ticari tanışıklıklarının olmadığı,
- Diğer yandan; KADOPET ile KADOSAN arasında imza edilmiş bulunan kira
sözleşmesinin 15 yıl süreli olduğu ve Ağustos 2022’ye kadar devam edeceği,
İfade edilmiştir.
I.2. Değerlendirme
(9) Akaryakıt sektöründe uygulanan dikey anlaşmalara ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun ve
2002/2 sayılı Tebliğ çerçevesinde Kurulumuz ile Danıştay tarafından alınan çok sayıda
karar ile sabit olduğu üzere, bayilik sözleşmeleri ile bu sözleşmelerde yer alan rekabet
etmeme yükümlülüğünün süresine etki eden intifa sözleşmeleri ve kira sözleşmelerinin
tamamı tek bir dikey anlaşma olarak kabul edilmektedir. Yine söz konusu kararlarda
Kurulumuz, bu tür sözleşmelerin yapıldıkları tarihten itibaren en fazla beş yıl süre ile 2002/2
sayılı Tebliğ’de düzenlenen grup muafiyetinden yararlanabileceğine ve bu tarihten sonra
muafiyet koşullarının ortadan kalkacağına; bu sürelerin hitamından itibaren intifa hakkı
çerçevesinde bayilerin yeniden sözleşme yapmaya zorlanması halinde Kanun’un 4.
maddesi çerçevesinde işlem başlatılacağının ilgili taraflara bildirilmesine karar vermiştir.
(10) Bununla birlikte belirli koşulların varlığında, ilgili dikey anlaşmanın 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinin birinci fıkrasının (a) bendinde düzenlenen istisna kapsamında kabul edilmesi
ihtimal dâhilindedir. Ancak bir dikey anlaşmanın anılan Tebliğ’in ilgili maddesinde öngörülen
istisna hükmünde kabul edilebilmesi için, dikey anlaşmanın kurulduğu andan itibaren malik
ile işletici arasında herhangi bir hukuki veya iktisadi bağlantının bulunmaması
gerekmektedir.
17-30/484-208
4/6
(11) Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, malik KADOSAN ile bayi KADOPET arasında 15 yıllık
bir kira sözleşmesinin akdedildiği görülmekle birlikte, kira sözleşmesinde tarih
bulunmadığından sözleşmenin hangi tarihte akdedildiği tam olarak tespit edilememiştir. Öte
yandan kira sözleşmesinde “Kira ödemesi 01 Ağustos 2007 ayında başlamış olacaktır.”
şeklinde bir hüküm bulunmakla birlikte, bağlantının varlığının kabulü için taraflar arasında
kira sözleşmesinin bulunması yeterli görüldüğünden akit tarihinin işbu dosya kapsamında
yapılacak değerlendirmeye etkisi bulunmamaktadır. Akabinde 18.06.2007 tarihinde malik
KADOSAN tarafından OPET lehine 15 yıl süreli intifa hakkı tesis edildiği görülmektedir. Son
aşamada ise OPET ile bayi KADOPET arasında; 17.04.2008 tarihinde akdedilen ve birer
yıllık yenilemelerle azami beş yıl süreli birinci bayilik sözleşmesi, 16.04.2012 tarihli beş yıllık
ikinci bayilik sözleşmesi ve 16.04.2017 tarihli beş yıllık üçüncü bayilik sözleşmesinin
bulunduğu görülmektedir.
(12) Bu noktada, malik KADOSAN ile alıcı (bayi) KADOPET arasında rekabet hukuku açısından
bağlantı sayılabilecek herhangi bir ilişkinin mevcut olup olmadığı incelenmelidir. OPET
tarafından gönderilen cevabi yazıda, KADOSAN ile KADOPET arasında herhangi bir
hissedarlık ilişkisinin bulunmaması nedeniyle bağlantının mevcut olmadığı iddia
edilmektedir. Bununla birlikte, dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, KADOSAN ile
KADOPET arasında bir kira sözleşmesinin bulunduğu görülmektedir. Kurulumuzun önceki
kararlarında1 da görüleceği üzere, alıcı ile malik arasında istasyonun kurulu bulunduğu
taşınmaza ilişkin olarak düzenlenen kira sözleşmeleri taraflar arasında bağlantı olarak kabul
edilmektedir. Dolayısıyla söz konusu dikey ilişkinin, 17.04.2013 tarihine kadar 2002/2 sayılı
Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlandığı; bu tarihten itibaren ise grup muafiyeti
kapsamı dışında kaldığı, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen istisna hükmü
kapsamında ise olmadığı anlaşılmaktadır.
(13) Diğer taraftan 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde Rekabet Kuruluna, bu maddede
belirtilen koşulların tamamının varlığı halinde teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve
teşebbüs birliği kararlarının 4. madde hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulmasına
karar verme yetkisi tanınmıştır. Kurulumuz 20.08.2014 tarih ve 14-29/586-254 sayılı karar
ile bireysel muafiyet koşullarına ilişkin yeni bir değerlendirmede bulunmuştur. Bu yaklaşıma
göre; bir dikey anlaşmaya 10 yıla kadar bireysel muafiyet tanınabilmesi için söz konusu
anlaşmanın, “daha önce üzerinde akaryakıt bayilik faaliyeti yapılmamış arsa/arazi üzerinde
kurulmuş yeni bir akaryakıt istasyonuna ilişkin olması” yeterli kabul edilmiştir.2
(14) Dosya konusuna ilişkin akaryakıt istasyonunun daha önce üzerinde akaryakıt istasyonu
faaliyeti yapılmamış bir arazi üzerine tesis edilmiş bir istasyon olduğu anlaşıldığından,
anılan dikey anlaşmaya 17.04.2008 tarihinden itibaren 10 yıla kadar bireysel muafiyet
tanınabileceği değerlendirilmiştir.
1 Kurulumuzun; 04.02.2010 tarihli, 10-13/135-55 sayılı; 24.01.2013 tarihli, 13-07/72-41 sayılı; 13.08.2014
tarihli, 14-28/563-244 sayılı ve 20.08.2014 tarihli, 14-29/586-254 sayılı kararları.
2 Benzer kararlar için bkz. Kurulumuzun; 03.09.2014 tarihli, 14-30/621-273 sayılı; 12.09.2014 tarihli, 14-
32/645-282 sayılı ve 25.12.2014 tarihli, 14-54/924-419 sayılı kararları.
17-30/484-208
5/6
(15) Öte yandan KADOPET ile OPET arasında imzalanan 16.04.2017 tarihli beş yıllık üçüncü
bayilik sözleşmesinin akıbeti hususunun ayrıca değerlendirilmesi gerekmektedir. 2002/2
sayılı Tebliğ’in açıklanmasına ilişkin olarak çıkarılan Dikey Anlaşmalara İlişkin Kılavuz’un
35. paragrafında “…Taraflar arasındaki, rekabet yasağı içeren bayilik, işleticilik, tedarik vb.
sözleşmeler ile birlikte bu sözleşmelerin süresine etki eden intifa, tapuya şerh edilmiş kira,
ekipman gibi sözleşmelerin hepsinin ortadan kalktığı tarih ise, rekabet yasağının sona erme
tarihi olarak değerlendirilecektir. Bayilik, işleticilik, tedarik vb. sözleşmeler sürmekteyken
intifa, kira, ekipman vb. sözleşmelerin sona erdirilmesi veya tam tersine; intifa, kira, ekipman
vb. sözleşmeler sürmekteyken mevcut bayilik, işleticilik, tedarik sözleşmeleri sona
erdirilerek bu nitelikte yeni bir sözleşme yapılması hallerinde dikey ilişkinin kesintiye
uğramadığı kabul edilecek ve beş yıllık süre bu doğrultuda hesaplanacaktır. ...” açıklaması
yer almaktadır. Dolayısıyla söz konusu istasyon üzerinde dağıtıcının sahip olduğu intifa
hakkı dikey anlaşmadaki rekabet etmeme yükümlülüğünün süresine etki ettiğinden, taraflar
arasındaki sözleşmelerin ve tapuya şerh edilmiş intifa ve kira gibi hakların hepsinin ortadan
kalktığı tarih rekabet yasağının sona erme tarihi olarak değerlendirilecek ve dikey anlaşma,
taraflar arasında süregelen rekabet yasağına başlangıç teşkil eden ilk anlaşmanın (bayilik
sözleşmesi) yapıldığı tarihten itibaren en fazla beş yıl süre ile 2002/2 sayılı Tebliğ’de
düzenlenen grup muafiyetinden yararlanabilecektir.
(16) Bu çerçevede dosya konusu dikey ilişkinin kesintiye uğramadığı anlaşıldığından, OPET ile
KADOPET arasında 31.03.2017 tarihinde akdedilen protokolün “Anlaşma Şartları” başlıklı
2. maddesinin (A) bendinde yer alan “Taraflar arasında münakit ve süresi 16.04.2017
tarihinde sona erecek olan Bayilik Sözleşmesi Tarafların serbest iradeleri çerçevesinde
sona erdirilecek olup, yine Tarafların serbest iradeleri ile azami 5 yıl süreli bir Bayilik
Sözleşmesi imzalanacaktır.” hükmünün somut olayda uygulanamayacağı
değerlendirilmektedir. Dolayısıyla taraflar arasında akdedilen 16.04.2017 tarihli beş yıllık
üçüncü bayilik sözleşmesinin de ancak 17.04.2018 tarihine kadar bireysel muafiyet
kapsamında değerlendirilebileceği kanaatine varılmıştır.
17-30/484-208
6/6
J. SONUÇ
(17) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. S.S. Kadıköy Oto Sanatkarları Site İşletme Kooperatifi, Kadopet Oto Sanayi Akaryakıt
A.Ş. ve Opet Petrolcülük A.Ş. arasındaki muhtelif sözleşmelerle kurulmuş olan dikey
ilişkinin 17.04.2013 tarihine kadar 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği ile tanınan grup muafiyetinden yararlandığına, bu tarihten itibaren ise
grup muafiyeti kapsamı dışında kaldığına,
2. İlgili dikey ilişkinin kurulduğu tarih itibarıyla söz konusu istasyonda faaliyet gösteren
bayi ile malikin ilişkili olması sebebiyle 2002/2 sayılı Tebliğ’de öngörülen istisna
hükmünden yararlanamadığına,
3. Ancak taraflar arasındaki dikey ilişkiye, daha önce üzerinde akaryakıt bayilik faaliyeti
yapılmayan arazi üzerinde kurulmuş yeni bir istasyona ilişkin olması nedeniyle,
17.04.2008 tarihinden itibaren 10 yıla kadar bireysel muafiyet tanınmasına
gerekçeli kararın tebliğinden itibaren 60 gün içinde Ankara İdare Mahkemelerinde yargı yolu
açık olmak üzere, OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy