Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2012-5-88 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 13-07/65-34
Karar Tarihi : 24.01.2013
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Doç. Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Dr. Murat ÇETİNKAYA, Reşit GÜRPINAR, Kenan TÜRK
B. RAPORTÖRLER : Ayşe Özlem UZUN, Mehmet Mete BAŞBUĞ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Resen
D. HAKKINDA İNCELEME
YAPILAN LAR : - Adoçim Çimento Beton Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Eski Büyükdere Cad. Tahirağa Çeşme Sok. Ayazağa Ticaret
Merkezi 12. Kat No:2 Maslak/İstanbul
- Akçansa Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Kısıklı Caddesi No:38 Altunizade Üsküdar/İstanbul
- Cimpor Yibitaş Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Hasanoğlan Sanayi Bölgesi Bahçelievler Mah. Atatürk Cad.
No:8 Hasanoğlan Elmadağ/Ankara
- Ünye Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Devlet Sahil Yolu Cevizdere Mevkii Ünye/Ordu
(1) E. DOSYA KONUSU: Orta Karadeniz Bölgesi’nde faaliyet gösteren çimento
üreticilerinin aralarında anlaşarak çimento fiyatlarını artırdıkları ve birbirlerinin
bölgelerinde satış yapmadıkları iddiası.
(2) F. İDDİALARIN ÖZETİ: Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından gönderilen yazıda,
Ünye Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Ünye Çimento) ve Akçansa Çimento Sanayi ve
Ticaret A.Ş. (Akçansa)’nin sahibi olduğu Ladik Çimento’nun anlaşarak çimento
fiyatlarını artırdıkları ve birbirlerinin bölgelerine girmekten imtina ettikleri iddialarına yer
verilmektedir. Ancak yapılan değerlendirme sonucunda aynı bölgeye yönelik olarak
verilen 03.02.2011 tarih ve 11-07/136-45 sayılı Kurul kararı da dikkate alınarak,
yukarıda adı geçen iki teşebbüsün yanı sıra bölgede faaliyet gösteren ve Tokat’ta
fabrikası bulunan Adoçim Çimento Beton Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Adoçim) ile
Çorum’da fabrikası bulunan Cimpor Yibitaş Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Cimpor)
hakkında da önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
(3) G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 27.09.2012 tarih ve 7277 sayı ile intikal
eden ve Gümrük ve Ticaret Bakanlığı tarafından gönderilen yazı üzerine hazırlanan
22.10.2012 tarih ve 2012-5-88/İİ sayılı İlk İnceleme Raporu 01.11.2012 tarihli Kurul
toplantısında görüşülerek, 12-53/1501-M sayı ile önaraştırma yapılmasına karar
verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme üzerine hazırlanan 15.01.2013 tarih
ve 2012-5-88/ÖA sayılı Önaraştırma Raporu görüşülerek karara bağlanmıştır.
(4) H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusu iddialar hakkında
soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
13-07/65-34
2/5
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Teşebbüsler
I.1.1. Ünye Çimento
(5) Ordu'nun Ünye ilçesinde kurulan Ünye Çimento, ilk üretimini 1974 yılında
gerçekleştirmiştir. Ünye Çimento’nun Ünye’deki merkez fabrikasının yanı sıra Doğu
Karadeniz Bölgesi satışları için Rize Çayeli Terminali ve ihracatını gerçekleştirdiği
Romanya Terminali bulunmaktadır.
I.1.2. Cimpor
(6) Cimpor (Cimentos de Portugal), merkezi Portekiz’de bulunan uluslararası bir çimento
grubu olup, Türkiye’deki faaliyetlerini tamamı kendisine ait olan iştiraki Cimpor Yibitaş
Çimento Sanayi ve Ticaret A.Ş. aracılığıyla yürütmektedir. Ankara-Hasanoğlan,
Yozgat, Çorum ve Sivas’ta 4 entegre çimento fabrikası, Nevşehir ve Samsun’da 2
çimento öğütme paketleme tesisi ile faaliyet göstermektedir. Cimpor’un ayrıca Ankara,
Kayseri, Kırıkkale, Kırşehir, Nevşehir, Sinop ve Samsun’da toplam 18 adet hazır beton
tesisi bulunmaktadır.
I.1.3. Akçansa
(7) Şirketin %79,4 hissesine Hacı Ömer Sabancı Holding ve Heidelberg Cement
Mediterranean Basin Holdings, S.L. eşit oranda sahip olup, kalan % 20,6'sı halka
açıktır. Marmara, Ege ve Karadeniz bölgelerinde faaliyet gösteren Akçansa, İstanbul-
Büyükçekmece, Çanakkale ve Samsun-Ladik’teki üç fabrikasında çimento ve klinker
üretimini gerçekleştirmektedir. Şirketin ayrıca İstanbul-Ambarlı, İzmir-Aliağa, Yalova,
Yarımca ve Hopa’da kurulu beş çimento terminali bulunmaktadır. Akçansa, iştiraki
olan Betonsa ile 1998 yılında birleşmesi sonucunda, “Betonsa” markasıyla hizmet
vermeye başlamıştır. Hazır beton üretimi Marmara ve Ege bölgelerinde bulunan 35’in
üzerindeki tesiste gerçekleştirilmektedir. Diğer bir iştiraki olan Agregasa Agrega ile
2002 yılında birleşen şirket, agrega üretim faaliyetini “Agregasa” markası altında 4
tesisi ile sürdürmektedir.
I.1.4. Adoçim
(8) Adoçim, 1995 yılında Antalya’da çimento sektöründe faaliyet göstermeye başlamıştır.
Adoçim'in %50 hissesi, 2008 yılı itibariyle Titan Cement Company S.A. tarafından
satın alınmıştır. Titan Çimento Grubu yedi farklı ülkede faaliyet göstermektedir. Dosya
kapsamında elde edilen bilgilere göre, Adoçim’in Antalya, Tekirdağ ili Marmara
Ereğlisi ilçesi ve Tokat ili Artova ilçesinde çimento fabrikası ile Tokat merkez, Artova,
Sivas ve Antalya’da hazır beton tesisi bulunmaktadır.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
(9) Çimento temel olarak beyaz çimento ve gri çimento olmak üzere iki ana ürün grubuna
ayrılmaktadır. Gri çimento, inşaat ve alt yapı sektörünün en büyük girdilerinden birisi
durumundadır. Beyaz çimento ise daha çok yapıştırıcı ve derz dolgu malzemeleri,
mimari ve dekoratif betonlar, prefabrik dış cephe panelleri, prekast elemanları
üretiminde kullanılmaktadır. Bu bakımdan beyaz çimentonun kullanım alanı ve miktarı
gri çimentoya oranla çok azdır.
(10) Beyaz ve gri çimentonun (özellikle bunların girdisi konumundaki klinkerin) üretim
süreçleri birbirinden ayrı yürütülmekte olup, bunların arz ve talep açısından ikame
olması söz konusu değildir. Bu bakımdan bu iki çimento türünün ayrı pazarlar olarak
ele alınması gerekmektedir.
13-07/65-34
3/5
(11) Çimento türleri ile ilgili bir diğer ayrım ise “torbalı” ve “dökme” olmak üzere pazarlama
yöntemi açısından yapılmaktadır. Çimento ayrıca, içerisindeki katkı maddesine göre
de çeşitli ürün gruplarına (PKÇ 32,5, PÇ 42,5 gibi) ayrılmaktadır. Ancak, gri çimento
üreten bir tesisin belirtilen tüm ürünleri üretebilmesi, diğer bir ifadeyle söz konusu
ürünlerin arz bakımından birbirine ikame olması nedeniyle, mevcut dosya bakımından
alt pazar tanımı yapılmasına gerek duyulmamıştır.
(12) Dosya konusu iddiaların niteliği ve yukarıda yer verilen bilgiler ışığında dosya
kapsamında ilgili ürün pazarı, “çimento pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
(13) Çimentonun yükte ağır pahada hafif bir ürün olması, ekonomik olarak satılabildiği
bölgeyi sınırlandırmakta ve bu bölgeyi büyük ölçüde nakliye masraflarının ürünün
fiyatına ve/veya toplam maliyetine oranı belirlemektedir. Bu bölgenin dışına çimento
satılması, nakliye masraflarını artırmakta, bu da kârlılığı ortadan kaldırabilmektedir. Bu
nedenle, çimento sektörünü konu alan rekabet hukuku incelemelerinde ilgili coğrafi
pazar, fabrikanın bulunduğu yerden 250-300 km ile çevrelenen bölge dikkate alınarak
bölgesel seviyede belirlenmektedir. Ancak, yapılacak değerlendirmeyi etkilememesi
nedeniyle mevcut dosya çerçevesinde coğrafi pazarın tanımlanmasına gerek
duyulmamıştır.
I.3. İncelemelerde Elde Edilen Belgeler
(14) Önaraştırma çerçevesinde Ünye Çimento’nun Ünye’de, Cimpor’un Ankara’da,
Akçansa’nın İstanbul’da bulunan genel merkezleri ile Adoçim’in Tokat’ta bulunan
çimento fabrikası ve İstanbul’da bulunan genel merkezinde incelemelerde
bulunulmuştur.
(15) Yapılan incelemelerde elde edilen belgelerde, teşebbüslerin rakiplerinin fiyatları, satış
miktarları, çimento nakliye maliyetleri konusunda bilgi sahibi oldukları ve rakiplerinin
fiyat artışlarını yakından takip ettikleri tespit edilmiştir. Bu durumun, rakipler arası bir
anlaşmanın şartlarının yerine getirilip getirilmediğinin teşebbüsler tarafından kontrol
edilmesi olarak değerlendirilmesi mümkündür. Ancak, çimento pazarının oligopolistik
yapısı, ürünün homojen niteliği, müşterilerin yüksek miktarlı ve az sayıda alım yapan
hazır beton üreticileri ve çimento bayileri olması dikkate alındığında, çimento
üreticilerinin rakiplerinin faaliyetleri hakkındaki bilgilere, teşebbüsler arası karşılıklı bilgi
değişimi olmadan da ulaşabileceği görülmektedir.
(16) Teşebbüslerde yapılan incelemelerde teşebbüslerin birlikte fiyat belirlediklerini veya
müşteri paylaştıklarını gösteren herhangi bir bilgi veya belgeye ulaşılmamıştır.
Bununla birlikte teşebbüslerin pazarda rekabet içerisinde olduklarını, birbirlerinin fiyat
değişimlerini takip ettiklerini ve bu değişimlere cevap verdiklerini gösteren çok sayıda
belgeye ulaşılmıştır.
I.4. Teşebbüslerden Talep Edilen Bilgiler Çerçevesinde Yapılan Tespitler
(17) İlgili teşebbüslerden Ocak 2012’den Aralık 2012’ye kadar geçen sürede ürünlerine
uyguladıkları fiyatlar, fiyat artışlarının nedenlerine ilişkin bilgi ve belgeler istenilmiştir.
Söz konusu bilgilerden dört teşebbüsün de satış yaptığı illerin sadece Samsun ve
Sinop illeri olduğu tespit edilmiştir. Bununla birlikte, Ordu’da Ünye Çimento, Adoçim ve
Akçansa, Çorum’da ise Adoçim, Akçansa ve Cimpor’un faaliyet gösterdikleri
belirlenmiştir. Anılan teşebbüslerin çimento fiyatlarını anlaşarak arttırdığı yönündeki
iddianın değerlendirilebilmesi amacıyla öncelikle söz konusu teşebbüslerin daha
yoğun faaliyet gösterdiği Samsun, Sinop, Çorum ve Ordu illerine yönelik olarak Ocak
2012 – Aralık 2012 dönemindeki CEM I 42,5 R türü dökme çimentoya ait aylık
ortalama satış fiyatları incelenmiştir.
13-07/65-34
4/5
I.4.1. Samsun
(18) Samsun ili dökme çimento pazarında Ünye Çimento, Cimpor, Akçansa ve Adoçim’in
2012 yılı dökme çimento ortalama satış fiyatları incelendiğinde, Ünye Çimento, Cimpor
ve Akçansa’nın fiyatlarında sırasıyla (…..) TL, (…..) TL ve (…..) TL artış, Adoçim’in
fiyatlarında ise (…..) TL düşüş meydana geldiği görülmüştür. Ortalama fiyatlardaki
oransal artış Ünye Çimento’da %(…..), Cimpor’da %(…..) ve Akçansa’da %(…..)
olarak gerçekleşmiştir. Adoçim’in fiyatları yıl içerisinde artış gösterse de Kasım ayı
itibariyle fiyatlar Ocak ayının gerisinde kalmıştır.
(19) Genel olarak fiyatlar yıl boyunca artış içinde olmakla birlikte, teşebbüslerin artışları
aynı zamanlarda gerçekleştirmedikleri görülmüştür. Sadece Mayıs ayında söz konusu
dört teşebbüs de fiyatlarını artırmıştır. Ancak, çimentoya talebin arttığı mevsime denk
gelmesi nedeniyle bu durumun çimento sektörünün dönemsel yapısından
kaynaklandığı kanaatine varılmıştır. Bununla birlikte, bölgenin en büyük çimento
tüketimine sahip merkezi olan Samsun’da, ortalama fiyat analizine göre fiyatların
birbirinden farklı olduğu ve farklı zamanlarda artış ve düşüşlerin gerçekleştiği tespit
edilmiştir.
I.4.2. Sinop
(20) Önaraştırmaya konu dört teşebbüsün birarada faaliyet gösterdiği bir başka merkez
olan Sinop’ta 2012 yılı dökme çimento ortalama satış fiyatları temelinde yapılan
incelemede, genel olarak Akçansa ve Cimpor dışında diğer iki teşebbüsün fiyatlarının
durağan bir seyir izlediği ve teşebbüslerin fiyatlarının birbirinden farklı olduğu tespit
edilmiştir.
I.4.3. Ordu
(21) Önaraştırmaya konu dört teşebbüsten Cimpor dışındaki diğer üç teşebbüsün faaliyet
gösterdiği Ordu’da 2012 yılı dökme çimento ortalama satış fiyatları incelendiğinde,
Ünye Çimento’nun fiyatlarının diğer iki teşebbüsten oldukça yüksek bir düzeyde ve
artış içinde olduğu tespit edilmiştir. Akçansa’nın fiyatlarının yıl boyu aynı kaldığı,
yalnızca Ekim ve Kasım aylarında bir gerileme olduğu, sonra tekrar yükseldiği,
Adoçim’in ise fiyatlarının diğer iki teşebbüsün altında olduğu ve yaptığı zamların
tarihlerinin diğer iki teşebbüsle uyuşmadığı görülmüştür.
I.4.4. Çorum
(22) Önaraştırmaya konu dört teşebbüsten Ünye Çimento dışındaki diğer üç teşebbüsün
faaliyet gösterdiği Çorum’da 2012 yılı dökme çimento ortalama satış fiyatlarının
incelenmesi sonucunda, Cimpor’un fiyatlarında (…..) TL’lik, Adoçim’in fiyatlarında ise
(…..) TL’lik artışın meydana geldiği, söz konusu artışın sırasıyla %(…..) ve %(…..)’e
tekabül ettiği anlaşılmıştır. Teşebbüslerden Akçansa’nın Çorum fiyatlarında ise (…..)
TL’lik düşüş gerçekleşmiştir. Artış tespit edilen Cimpor ve Adoçim’in fiyatlarında
herhangi bir paralellik görülmemiştir. Yıl boyu yaptıkları zam oranları da bu durumu
ortaya koymaktadır.
I.5. Değerlendirme
(23) Dosya konusu, Orta Karadeniz Bölgesi’nde faaliyet gösteren teşebbüslerin aralarında
anlaşarak çimento fiyatlarını birlikte arttırdıkları ve birbirlerinin bölgelerinde satış
yapmadıkları iddialarına ilişkindir. Önaraştırma sürecinde ilgili teşebbüslerde yapılan
incelemelerde söz konusu iddiaları destekler nitelikte herhangi bir bilgi veya belgeye
ulaşılamamış, ancak iddianın tam tersine pazarda rekabetin varlığını destekler nitelikte
çeşitli belgeler elde edilmiştir. Bununla beraber, ilgili teşebbüslerden talep edilen satış
bilgileri çerçevesinde Ocak 2012 – Aralık 2012 dönemine ait dökme çimento satışları
13-07/65-34
5/5
temel alınarak; fiyatlar, fiyat artış oranları ve teşebbüslerin hangi bölgelerde satış
yaptıkları incelenmiştir.
(24) Çimento talebinin mevsimsel değişim göstermesi ve ilkbahar-yaz aylarında artması ile
birlikte belirtilen aylarda çimento fiyatlarının yükselmesi, kış aylarında ise talebin
azalması nedeniyle fiyatların belirli oranda düşmesi ve bunun sonucunda sektörde
faaliyet gösteren değişik çimento üreticisi teşebbüslerin yıl içerisindeki fiyat
hareketlerinin birbirleri ile benzerlik göstermesi, sektörde karşılaşılan bir durumdur.
İnceleme konusu şirketlerde de söz konusu bilgilerin analizi sonucunda çimento
fiyatlarının teşebbüslerin satış yaptıkları bölgelere göre değiştiği, seçili bölgelerde
aralarında fiyat paralelliği olmadığı, çoğunda zam tarihlerinin farklı zamanlarda
yapıldığı, hatta bazı teşebbüslerin fiyatlarının yıl sonuna doğru düşüş gösterdiği,
ayrıca teşebbüslerin yaptıkları zamların özellikle en çok talep olunan CEM I 42,5
dökme çimento açısından kayda değer bir artışı ifade etmediği ve teşebbüslerin
fiyatlarının birbirlerine yakın olmadığı görülmüştür. Elde edilen tüm bilgi ve belgeler ile
yapılan analizler sonucunda söz konusu fiyat hareketlerinin, teşebbüsler arasında
gerçekleştirilen bir anlaşmadan ya da uyumlu eylemden kaynaklanmadığı kanaatine
varılmıştır. Ayrıca, teşebbüslerin birbirlerinin bölgelerine girmekten kaçındıkları
iddiasına yönelik olarak, yapılan incelemeler ve teşebbüslerden gelen bilgiler
çerçevesinde böyle bir durumun bulunmadığı, tüm teşebbüslerin bölge illerinde genel
olarak faaliyet gösterdikleri tespit edilmiştir.
J. SONUÇ
(25) Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara
yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca şikayetin reddi ile
soruşturma açılmamasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy