Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-4-30
Karar Sayısı : 06-45/571-155
Karar Tarihi : 22.6.2006
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Prof. Dr. Zühtü AYTAÇ, 10
Rıfkı ÜNAL, Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
B. RAPORTÖRLER : M. Haluk ARI, Bekir KOCABAŞ
C. ŞİKAYET EDEN : - Kıroğlu Motorlu Araçlar Ticareti İnşaat Turizm Sanayi ve
Ticaret Ltd. Şti.
Yeşiltepe Mh. Devrek Yolu Üstü Karadeniz Ereğli/Zonguldak
- Değer Motorlu Araçlar Oto Kiralama Turizm Ticaret Ltd. Şti.
Merkezefendi Mh. G.75 Sk. No:1/B Zeytinburnu/İstanbul
Temsilcisi: Av. Mikayil DİLBAZ
Kaptanpaşa Mh. Halit Ziya Türkan Sk. Famas Plaza A Blk. K:5 20
D:20 Şişli/İstanbul
D. ŞİKAYET EDİLEN: Otokar Otobüs Karoseri Sanayi A.Ş.
Aydınevler Mh. Dumlupınar Cd. No:24 A Blok
Küçükyalı/İstanbul
E.DOSYA KONUSU: Otokar Otobüs Karoseri Sanayi A.Ş.’nin ticari
davranışlarıyla ilgili pazardaki hakim durumunu kötüye kullandığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçelerinde, Değer Motorlu Araçlar Oto Kiralama
Turizm Ticaret Ltd. Şti.’nin 2000 yılından bu yana, Kıroğlu Motorlu Araçlar Ticareti
İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’nin ise 2003 yılından bu yana Otokar Otobüs
Karoser Sanayi A.Ş.’nin (Otokar) yetkili bayisi olduğu, söz konusu teşebbüslerin 30
yetkili bayi olarak ticari faaliyet gösterirken basiretli bir tüccar gibi davranarak
kendilerine yüklenmiş olan ödev ve sorumlulukları yerine getirdikleri, ancak Otokar’ın
rekabeti engelleyici ve hakim durumunu kötüye kullanıcı bir takım eylemlerle anılan
şirketlerin maddi zarar görmelerine neden olduğu belirtilmekte, bu bağlamda
Otokar’ın şikayetçi şirketlere istem dışı ve talep fazlası göndermiş bulunduğu malları
fatura tarihinden çok sonraları göndermek ve hiçbir hukuki dayanağı olmadan %...
faiz uygulamak suretiyle ve bunun yanında aynı konumda olması gereken şikayetçi
şirketler ile diğer bayilere farklı bedellerle araç satmak suretiyle hakim durumunu
kötüye kullandığı ileri sürmekte, ayrıca Otokar’ın müvekkil şirketlere göndermiş
olduğu istem dışı talep fazlası malları geri almadığı, müvekkillerinin iade etme 40
iradesini de kendilerine ödeme kolaylığı sağlanacağı beyanatıyla hataya düşürdüğü;
bununla birlikte kısa bir süre sonra “hurda kampanyası” adı altında bir kampanya
başlatarak müvekkillerinin rakibi konumundaki bayilerin müvekkillerinden çok düşük
06-45/571-155
2
fiyatlarla araç satın alabilmelerine imkan verdiği, müvekkillerinin stoğunda araçlar
bulunduğu için anılan kampanyadan büyük maddi zarara uğradığı ifade edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 16.2.2006 tarih, 969 sayı ile giren başvuru
üzerine düzenlenen 15.6.2006 tarih, 2006-4-30/ İİ-06-MHA sayılı İlk İnceleme Raporu
16.6.2006 tarih, REK.0.08.00.00-110/143 sayılı Başkanlık önergesi ile 06-45 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 50
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; şikayete konu uygulamalarda 4054 sayılı
Kanun’a aykırılık bulunmadığı; ancak, Otokar’a 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin
üçüncü fıkrası kapsamında yazılacak bir yazı ile filo satış sisteminin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde ihlal teşkil edeceği ve soruşturmaya konu
olacağının hatırlatılmasının yerinde olacağı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikayet konusu çerçevesinde, ilgili ürün pazarı, "minibüs ve midibüs" olarak tespit
edilmiştir. 60
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikayet başvurusu kapsamında Otokar’ın faaliyet alanı dikkate alınarak, ilgili coğrafi
pazar, "Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” olarak belirlenmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.2.1. Otokar’ın Ortaklık Yapısı ve ilgili Pazardaki Konumu
Türkiye'nin ilk şehirlerarası otobüsünü Magirus Deutz lisansıyla üretmeye başlayan
Otokar, 1963 yılında kurulmuştur. 1970’li yıllarda hisselerinin büyük bir kısmı Koç
Topluluğu tarafından alınan teşebbüste 31.12.2005 tarihi itibarıyla şirket
sermayesinin % 10’dan fazlasına sahip ortaklar, %42,92’lik hisse payıyla Koç Holding
A.Ş. ve %24,81’lik hisse payıyla Ünver Holding A.Ş.’dir. Şirketin %32,27’sini temsil 70
eden hisseleri ise, halka açılmış olup halen İstanbul Menkul Kıymetler Borsası’nda
işlem görmektedir. Hisselerin dağılımı göz önüne alındığında Otokar’ın Koç grubunun
kontrolünde olduğu anlaşılmaktadır.
Otomotiv Sanayicileri Derneği’nin verilerine göre 2006 yılının ilk altı ayında
Türkiye’deki minibüs üreticisi firmaların toplam satışları ve pazar payları şu şekilde
gerçekleşmiştir:
Firma Toplam Satış* Pazar Payı
Ford Otosan 1878 %51
Hyundai Assan 620 %16,9
BMC 412 %11,2
Karsan 604 %16,4
Otokar 145 %3,9
Aksam 3 %0.0008
06-45/571-155
3
Toplam 3662
* Fabrika satışları ve dış satışlar birlikte değerlendirilmiştir.
2006 yılının aynı döneminde midibüs satışları ve pazar payları ise şu şekilde
gerçekleşmiştir: 80
Firma Toplam Satış Pazar Payı
A.I.O.S 794 %29,9
Otoyol 734 %27,6
Temsa 492 %18,5
Otokar 327 %12,3
Karsan 307 %11,5
Toplam 2654
I.2.2. Değerlendirme
Başvuru konusunu esas olarak Otokar’ın şikayet sahiplerine istem dışı mal
göndermesi, malların geç teslim edilmesi, kanuni bir dayanağı olmadığı halde %...
oranında faiz uygulanması, şikayetçilerin söz konusu malları iade etme iradesinin
ödeme kolaylığı sağlanacağı vaadiyle hataya düşürülmesi ve şikayetçilere, istem dışı
mal gönderilmesinden kısa bir süre sonra tüm bayilere yönelik bir kampanya
başlatılarak rakip konumdaki diğer bayilere uygun fiyatlarla ürün verilmesi suretiyle
Otokar‘ın hakim durumunu kötüye kullandığı iddiası oluşturmaktadır.
Otokar’ın 2006 yılının ilk altı ayındaki minibüs satışları, pazardaki toplam minibüs
satışlarının sadece %3,9’unu, midibüs satışları ise toplam midibüs satışlarının 90
%12,3’ünü oluşturmaktadır. Bu satış rakamlarıyla Otokar, minibüs satışlarında 5.
sırada, midibüs satışlarında ise 4. sıradadır. Dolayısıyla mevcut durumda Otokar’ın
ilgili pazarda hakim durumda bulunduğunu kabul etmek mümkün değildir.
Ayrıca, şikayetçiler tarafından sunulan bilgi ve belgelerde, Otokar’ın eşit şartlardaki
bayilere farklı uygulamada bulunduğunu gösteren bir delile rastlanmadığı gibi,
Otokar’ın bayilerinin araç kotalarını belirlerken, söz konusu bayinin önceki aylardaki
araç satışlarını dikkate aldığı ve belirlenen kota rakamları konusunda da bayilerin
teyidini istediği anlaşılmaktadır. Kaldı ki, şikayetçilerin, “bayimizin iade etme iradesi
ödeme kolaylığı sunulacağı vaadiyle hataya düşürülmüştür” şeklindeki ifadelerinden
de şikayetçilerin talep fazlası gönderilen ürünleri iade etme özgürlüğünün bulunduğu, 100
ancak şikayetçilerin bunu çeşitli sebeplerden dolayı kullanmadığı anlaşılmaktadır.
Şikayetçilere talep fazlası ürünlerin gönderilmesinden kısa bir süre sonra Otokar
tarafından bir “hurda kampanyası” düzenlenmesinde de 4054 sayılı Kanun
kapsamında değerlendirilecek herhangi bir husus görülmemektedir. Çünkü söz
konusu kampanya tüm bayilere yönelik uygulanmış ve şikayetçi taraflar, stoklarında
fazla ürün olduğu için anılan kampanyadan faydalanamamıştır. Bu noktada, Otokar’ın
yanlış beyanlarla şikayetçilerin iradesini yanılttığı ve hiçbir hukuki dayanağı
bulunmadığı halde %... faiz uyguladığı şeklindeki iddiaların da 4054 sayılı Kanun
kapsamında olmadığı ve bu konularda yetkili mercilere başvurulması gerektiği
06-45/571-155
4
kanaatine varılmıştır. Esasen, şikayetçiler tarafından sunulan bilgilerden de, taraflar 110
arasında yaşanan hukuki ve ticari ihtilafların yargıya yansıdığı anlaşılmıştır.
Dolayısıyla, şikayetçilerin iddialarına ilişkin olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında
herhangi bir işlem tesis edilmesine gerek bulunmamaktadır.
Bununla birlikte, Av. Mikayil DİLBAZ’ın Kurum’a gönderdiği belgeler arasında bulunan
ve Otokar tarafından bayilere gönderildiği belirlenen 26.3.2004 tarih ve 41 referans
numaralı yazıda, 25.3.2004 tarihinde tüm İstanbul bayileri ile Otokar’ın merkezinde
yeni satış ve fiyat politikalarını belirlemek için bir toplantı yapıldığı ve toplantı
sonucunda bir protokol imzalandığı hatırlatılmakta, imzalanan protokoldeki 120
maddelerin tüm bölgeler için geçerli olacağı belirtilmekte ve söz konusu anlaşma
uyarınca, iki adet ve üzeri toplu satışlarla ilgili müşteri geldiği zaman bayi tarafından
herhangi bir indirim yapılmadan perakende satış fiyatının müşteriye verileceği, buna
paralel olarak müşterinin iletişim bilgilerinin şirket genel merkezine iletileceği,
Otokar’ın satış müdürü tarafından ilgili müşteriyle irtibata geçilerek müşterinin,
kendisinin bilgilerini Otokar’a ilk bildiren bayiye yönlendirileceği ve bayiye de toplu
satış iskontosunun uygulanacağı vurgulanmakta olup, süreç içerisinde müşteri
tarafından diğer bayilere bir talepte bulunulursa bu taleplere diğer bayiler tarafından
olumsuz cevap verileceği ifade edilmektedir.
Söz konusu yazıdan, Otokar’ın filo satışı olarak adlandırılan toplu satışlarda, 130
herhangi bir müşteriye ilk teklif verenin satış yapmasına izin veren bir sistemi
benimsediği anlaşılmaktadır. Böyle bir sistemde bayiler ilk teklif veren teşebbüs
olmak konusunda yarış içerisinde olmalarına karşın, teklif verme aşamasından sonra
diğer bayilerin söz konusu alıcıya araç satabilme imkanları ortadan kalkmakta ve
alıcının da başka bir bayiden araç alma özgürlüğü kısıtlanmaktadır. Esasen bu tür bir
sistemin uygulanması Kanun’un 4. maddesine ve söz konusu yazının gönderildiği
tarihte yürürlükte bulunan 1998/3 sayılı Tebliğ’e aykırıdır. Bununla birlikte, 1.1.2006
tarihinde yürürlüğe giren 2005/4 sayılı Tebliğ otomotiv sektöründe önemli değişiklikler
getirmiş ve sağlayıcıları bayilik teşkilatlarını ve satış sistemlerini yeniden organize
etme durumuna getirmiştir. Sağlayıcılar 31.12.2006 tarihine kadar dağıtım ağları için 140
benimseyecekleri sistemi belirlemek ve mevcut anlaşmalarını 2005/4 sayılı Tebliğ’e
uygun hale getirmek zorundadırlar. Dolayısıyla eski anlaşmalara dayanan
uygulamalar yerini yeni sistemlere bırakacaktır. Bu çerçevede, otomotiv sektörünün
içinde bulunduğu geçiş dönemi de dikkate alınarak Otokar’a Kanun’un 9. maddesinin
üçüncü fıkrası kapsamında yazılacak bir yazı ile filo satışına ilişkin yukarıda yer
verilen şekildeki uygulamaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil
edeceği ve soruşturmaya konu olacağının hatırlatılmasının yerinde olacağı kanaatine
varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 150
1. Dosya konusu iddialara yönelik olarak şikayetin reddine,
2. Filo satışlarına ilişkin sirküler hakkında Otokar Otobüs Karoseri Sanayi A.Ş.’ye
06-45/571-155
5
yazı yazılması konusunda Başkanlığa yetki verilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy