Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-4-194 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 07-83/1005-390
Karar Tarihi : 1.11.2007
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan) 10
Üyeler : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ
B. RAPORTÖRLER : Kenan Oğuz KARAKOÇ, Murat AYBER,
Muhammed GÜNDOĞDU, Sinan BOZKUŞ
C. ŞİKAYET EDEN : Gizlilik Talebi Vardir.
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - Würth Otomotiv ve Montaj San. Ürün. Paz. Ltd.Şti. 20
Eski Silivri Cad. No: 22 34535 Mimarsinan
Büyükçekmece/İstanbul
- Türk Henkel A.Ş.
Kayışdağı Cad., Karaman Çiftliği Yolu, Kar Plaza,
D Blok 81120 İçerenköy/İstanbul
- Mercedes-Benz Türk A.Ş.
Tem Otoyolu Hadımköy Çıkışı, Mercedes Cd., 34500
Bahçeşehir/İstanbul
- General Motors Türkiye
Kemalpaşa Yolu üzeri Torbalı/İzmir 30
- Borusan Otomotiv
Firuzköy Yolu No:21 34320 Avcılar/İstanbul
- Peugeot Otomotiv Pazarlama A.Ş.
Kayışdağı Cd. No 45, Kar Plaza, E Blok
81120 İçerenköy/İstanbul
- Nissan Otomotiv A.Ş.
Kuşbakışı Cd. No:11 PK:46 34662 Altunizade/İstanbul
- Hyundai Assan Otomotiv San. ve Tic. A.Ş.
E5 Karayolu, 32. Km. 81700 Tuzla/İstanbul
- MAN Türkiye A.Ş. 40
Esenboğa Havalimanı Yolu 22. Km 06750
Akyurt/Ankara
07-83/1005-390
2
- Mais Motorlu Araçlar İmal ve Satış A.Ş.
Büyükdere Cd. No:175 Levent/İstanbul
- Anadolu Isuzu Otomotiv Sanayii A.Ş.
Soğanlıkköy Karşısı 81412 Kartal/İstanbul
- Doğuş Otomotiv Servis ve Ticaret A.Ş.
Büyükdere Cad., Doğuş Han No:42, Kat:8 34394,
Mecidiyeköy/İstanbul
- Tofaş Türk Otomobil Fabrikası A.Ş. 50
Büyükdere Cad., No : 145, Tofaş Han Kat 1-5 34400
Zincirlikuyu / İstanbul
- Temsa A.Ş.
Kısıklı cad. Şehit Teğmen İsmail Moray sok. no:2/1
34662 Altunizade-İstanbul
- Ford Otomotiv Sanayi A.Ş.
Fatih Mh. Hasan Basri Cd. Köymenkent, Samandıra
Kartal/İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Otomotiv sağlayıcıları tarafından, yetkili servislerin 60
şikayet konusu ürünleri üçüncü teşebbüslerden almasının ve şikayetçinin
pazara girişinin engellendiği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyetçi dilekçede özetle, Rekabet Kurumu’na verdiği
27.9.2006 tarihli dilekçe çerçevesinde Kurum’un almış olduğu 19.10.2006 tarih,
06-77/1004-288 sayılı karardan sonra şikâyet konusunda bir gelişme
olmadığını, aksine şikâyete konu şirketlerin anlaşma konusu malların satımı
konusunda daha fazla baskı uygulandığını, örneğin, Henkel-Tereson-Loctite
şirketinin, Wolkswagen, Isuzu, Temsa-Komatsu, Scania, Peugeot, Toyota, Fiat
ile Würth’ün Opel, Ford, Mercedes, Skoda ile Ixell’in Renault ile anlaşma 70
yaptığını ve bu firmaların yaptıkları anlaşmalar ile farklı ve yeni markaların
piyasaya girişine mani olduklarını ve bu çerçevede 4054 sayılı Kanun’u ihlal
ettiklerini belirtmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 8.8.2007 tarih, 5341 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 31.8.2007 tarih, 2007-4-194/İİ-07-KOK sayılı İlk
İnceleme Raporu, 13.9.2007 tarih, 07-71 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin
ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi
amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 07-80
71/884-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 19.10.2007 tarih, 2007-4-194/ÖA-07-K.O.K.
sayılı Önaraştırma Raporu 23.10.2007 tarih, REK.0.08.00.00-110/314 sayılı
Başkanlık önergesi ile 07-83 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
07-83/1005-390
3
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
- Otomotiv yetkili servislerinden alınan faturaların tetkiki sonucu, incelenen
servis istasyonlarının tamamına yakınının kendi sağlayıcıları dışındaki
tedarikçilerden de yedek parça ve sarf malzemesi satın aldıklarının açıkça 90
ortada olduğu;
- Otomotiv yetkili servislerinin yukarıda yer verilen davranışları nedeniyle
sağlayıcılar tarafından herhangi bir yaptırıma maruz bırakıldıklarına ilişkin
herhangi bir emareye rastlanmadığı;
- Şikayet edilen Würth Otomotiv ve Montaj San. Ürün. Paz. Ltd.Şti. (Würth) ve
Türk Henkel A.Ş. (Henkel) tarafından hayata geçirilen muhtelif anlaşmaların ve
ayrıca uygulanmakta olan ticari politikaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’a aykırı sayılabilecek bir hüküm veya davranış içermediği;
sayılan nedenlerle şikayet konusu hakkında soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığı görüşüne yer verilmiştir. 100
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İncelemeye esas dosya bakımından, ilgili ürün pazarı “otomotiv bakım
onarımında kullanılan kaporta aksamı hariç, yedek parçalar ve sarf malzemesi
pazarı” olarak belirlenmiştir.
110
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyetin belli bir bölgeye yönelik olmaması ve yetkili servislerin Türkiye
sathında faaliyet göstermesi nedenleriyle, ilgili coğrafi pazar “Türkiye
Cumhuriyeti Sınırları” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
Dosya mevcudu bilgilere göre, raportörlerin yaptıkları yerinde incelemeler ve
taraflarla yaptıkları görüşmelerde aşağıdaki bilgilere ulaşılmıştır:
I.2.1. Şikâyetçi ile Yapılan Görüşme 120
Şikayetçi (…………) konuya ilişkin olarak; üretim ve satışını yaptıkları ürünlerin
önemli bölümünü yakıt hortum grubu, temizleyiciler, sıvı gresler ile araç tamir ve
bakım kimyasallarının oluşturduğunu; ürünlerin bir kısmının ithal bir kısmın ise
kendi üretimleri olduğunu, ilgili pazarda %80 paya sahip Würth ve Henkel ile
aynı kalitede olan ürünlerini çok daha uygun fiyatla satmalarına rağmen, söz
konusu teşebbüslerin otomotiv üreticileriyle yaptıkları anlaşmalar nedeniyle
yetkili servislere satış yapmalarının engellendiğini, ayrıca otomotiv üreticilerinin
puan uygulamaları nedeniyle yetkili servislerin her yıl belirli puan toplamak
zorunda olmalarının ve bu konuda baskı göreceklerini (şikayetçiye göre,
07-83/1005-390
4
kimyasal ürünlerde bu baskı yoğundur) düşünmelerinin bu uygulamaları 130
güçlendirdiğini belirtmiştir.
Şikayetçi ayrıca, bu uygulama ile araç kimyasalları piyasasının anılan firmalarca
kapatıldığını, bu firmaların birbirlerinin müşterilerine satış yapmadığını,
yaşanılan bu sorunların (…...) (Ankara), (…...) Otomotiv (Erzurum) gibi
pazardaki diğer teşebbüsleri de etkilediğini ifade etmiştir.
I.2.2. İlgili Ürün Tedarikçileri Nezdinde Yapılan Yerinde İncelemeler
I.2.2.1. Würth Otomotiv ve Montaj Sanayi Ürünleri Paz. Ltd. Şti.
140
I.2.2.1.1. Yetkililerle Yapılan Görüşme
Würth yetkilileri ile yapılan görüşmede aşağıdaki bilgiler edinilmiştir:
- Würth’ün marka bazında yaptığı anlaşmalar çok sınırlı olup, anlaşma yapılan
firmalar (…….) (……, ……), (……….) (yeni anlaşma henüz imzalanmadı),
(……) (…….) ve (……….)i’dir. Markalar ile yapılan anlaşmalar esasen Würth
tarafından çok istenen bir anlaşma türü değildir. Çünkü satış yaparken otomotiv
firmalarının ağı değil, kendi satış ağımızı kullanıyoruz ve Türkiye’nin her yerine
3 gün içinde ürün verme imkânına sahibiz. Bu bağlamda markalar ile yapılan
anlaşmalar şirketimize çok fazla katkı yapmamaktadır. Bu tip anlaşmalar daha
çok otomotiv firmaları tarafından talep edilmektedir. Otomotiv firmalarının söz 150
konusu tipte sözleşme yapma isteklerinin nedenleri, komisyon elde etmek ve
yetkili servislerinde kaliteli ürün kullandırmaktır. Ürünlerimiz Avrupa’da test
edilmiş ve Volkswagen, MAN, Daimler gibi çeşitli otomotiv firmaları tarafından
tavsiye edilen ürünler olduğundan otomotiv firmalarına güven vermektedir.
- Otomotiv firmaları ile yapılan sözleşmelerde başka ürün satmama şeklinde bir
hüküm bulunmamaktadır. Böyle bir hükmün bulunması mümkün de değildir,
çünkü otomotiv firmaları kendi ürünlerini de satmakta ve bizimle bu anlamda
rekabet etmektedirler. Ayrıca yetkili servisler marka ile yapılan anlaşmayla
kendilerini bağlı hissetmedikleri için, diğer ürünleri alabilmektedirler. Otomotiv
firmalarının bayilerine uyguladıkları puan sistemi içinde şirketimiz yer 160
almamaktadır. Bu sistem tamamen firma ve bayileri arasında
gerçekleşmektedir. Şirketimiz satış yaparken çeşitli promosyon uygulamaları
gerçekleştirmektedir, ancak bu markaların bayilerine uyguladıkları puan
sisteminden farklı bir uygulamadır. Bu kapsamda ücretsiz eğitim, belli satış
rakamları üzerine servislere ücretsiz ekipmanlar ya da servis çalışanlarına
Würth marka saat ve mont verilmesi gibi promosyon uygulamaları mevcuttur.
I.2.2.1.2. Würth’den Elde Edilen Belgeler
- (……………) ile Yapılan Sözleşme 170
Würth ve (………….) arasında 26.12.2001 tarihinde imzalanan sözleşmenin
bazı hükümleri şu şekildedir:
“Madde 6) Diğer Markalar
07-83/1005-390
5
6.1. (…………..) ve/veya Yetkili Servisler bu sözleşme kapsamındaki ürünler ile
benzer diğer marka ürünler için, başka marka satıcıları ile bu sözleşmedekine
benzer anlaşmalar yapabilecektir.
6.2. Würth, (……………) tarafından yapılabilecek bu tür bir uygulamanın, bu
Sözleşme ile beklenen menfaatleri esaslı bir biçimde olumsuz olarak etkilediğini
düşünür ise, 60 gün önceden bildirimde bulunmak kaydıyla tek taraflı olarak bu
Sözleşmeyi feshetmek ve teşhir malzemelerini Yetkili Servislerden geri alma 180
hakkına sahip olacaktır.”
- (………………...) (…..) ile Yapılan Sözleşme
Würth ve (…..) arasında imzalanan ve 31.12.2006 tarihinde feshedilen
sözleşmede başka marka satışına ilişkin aşağıdaki hüküm bulunmaktadır:
“2. Tarafların hak ve yükümlülükleri
İşbu sözleşmenin imzasını müteakip, yetkili servisler ile Würth arasında bir satış
sözleşmesi yapılacaktır. Würth ile (…..) yetkili servisleri arasındaki alım satım
münasebeti başta olmak üzere, yetkili servislerle Würth arasındaki hiçbir hukuki
ve ticari hususta (…..)’nin Würth’e karşı herhangi bir taahhüdü, kefaleti, 190
garantörlüğü ve sorumluluğu yoktur. (…..), yetkili bayilerine Würth mamülleri
konusunda sadece tavsiye niteliğinde olmak üzere beyanda bulunabilir, yetkili
bayilerinde münhasıran Würth mamüllerinin satılacağını taahhüt etmez.”
- Würth ile (………………) Arasında Yapılan Sözleşme
Würth ve (…………..) (….) arasında imzalanan 6.8.2006 tarihli sözleşmede
yalnızca Würth ürünlerinin kullanılacağına dair münhasırlık içeren herhangi bir
hüküm bulunmamaktadır.
I.2.2.2. Türk Henkel Kimya San. ve Tic. A.Ş. 200
Raportörlerin Henkel yetkilileri ile yaptıkları görüşmede, anılan şahıslar; yaklaşık
50.000.000 Euro’luk bir potansiyele sahip olan ilgili pazardaki cirolarının
(……………) Euro olduğunu, bu cironun yaklaşık %(….)’ini ana firmalara
yapılan satışların oluşturduğunu, tüm firmaları portföylerinde bulundurmakla
birlikte daha çok (…..) ve (……..) gibi uluslararası niteliği bulunan firmalara satış
yaptıklarını, en büyük rakiplerinin Sika, Würth, Dayson, Deinitrol ve Berner
firmaları olduğunu, son iki sene içerisinde sektöre giren ve zaten piyasada olup
payını ciddi ölçüde artıran firmaların bulunduğunu, pazar paylarına ilişkin kesin
bilgilere sahip olmamakla birlikte, en yüksek pazar payının Würth firmasına ait
olduğunu tahmin ettiklerini, satış miktarlarına göre müşteri bazında fiyatlarının 210
değişebildiğini, coğrafi olarak ise fiyat farklılaşmasına gitmemeye çalıştıklarını,
bazen herkese açık kampanyalar düzenlediklerini, bu kampanyalara dâhil
olmayanların nispeten daha yüksek fiyatlarla ürün almak durumunda kaldıklarını
ifade etmişlerdir.
07-83/1005-390
6
I.2.3. Otomobil Sağlayıcıları ile Yapılan Görüşmeler
I.2.3.1. Doğuş Otomotiv Servis ve Tic. A.Ş. (Doğuş Otomotiv) 220
I.2.3.1.1. Yetkililerle Yapılan Görüşme
Dosya mevcudu bilgilere göre, firma yetkililerinden aşağıdaki bilgiler edinilmiştir:
- Yetkili servislere yıllık alım hedefleri önerilmektedir. Bu alım hedefleri servisin
bulunduğu nokta, servisin büyüklüğü gibi kriterler göz önüne alınarak servis ile
birlikte belirlenmektedir. Buna göre yıllık alımları belirli oranlara ulaşanlara
Bonus uygulanmakta ve çeşitli primler verilmektedir.
- Yetkili servisler eşdeğer parça kullanmak istediklerinde eğer araç garanti
kapsamında ise buna izin verilmemekte, ancak bunun dışında araç garanti
süresi içerisinde olsa da garanti kapsamı dışında yapılan bakım ve onarımlarda 230
eşdeğer parça kullanılabilmektedir. Yan ürünlerin (araç kimyasalları gibi)
üreticileri, ürünlerinin Doğuş Otomotiv tarafından dağıtılmasını istiyorlarsa,
Volkswagen AG’den onay almaları durumunda, kendileri ile merkezi alım
anlaşmaları yapılabilmektedir. Örneğin; (………) firması araç kimyasalları
konusunda VW onayı olduğu için kendileri ile bu tip bir anlaşma yapılmıştır. Öte
yandan, (……..) onay belgesini gösteremediği için anlaşma görüşmelerine
başlanmamıştır. Buna rağmen (……….) Otomotiv ürünleri yetkili servislerde
kullanılabilmektedir.
I.2.3.1.2. Doğuş Otomotiv’den Elde Edilen Belgeler 240
(……….) ile Yapılan Sözleşme
Doğuş Otomotiv’in lojistik firması olan Genpar Otomotiv ile (……..) arasında
19.11.2002 tarihinde imzalanan sözleşmenin 21. maddesindeki hüküm şu
şekildedir:
“Genpar’ın ve Distribütörlerin yetkili satıcılarının (…….)’den alınan ürünler
dışında başka markaları satma hakkı vardır. Bu sözleşme Genpar’ın diğer
üretici ya da ithalatçı firmalarıyla sözleşme yapıp ürün almalasına engel
değildir.”
- (……………………..) Sanayi Tic. Ltd. Şti. ile Yapılan Sözleşme 250
Doğuş Otomotiv ve (………………) arasında 1.1.2007 tarihinde imzalanan
sözleşmenin “VI. 10. Farklı Mal Satma Hakkı” başlıklı maddesi şu şekildedir:
“ Doğuş Otomotiv’in, Katalonya’nın ve yetkili satıcıların (….….)’den alınan
ürünler dışında başka markalar satma hakkı vardır. Bu sözleşme münhasır
sözleşme niteliğinde olmayıp Doğuş Otomotiv’in ve Katalonya’nın sözleşme
konusu ürünleri üreten ya da ithal eden firmalarla sözleşme yapıp ürün
almasına engel değildir.”
07-83/1005-390
7
I.2.3.2. Mais Motorlu Araçlar İmal ve Satış A.Ş. (Mais) 260
Şirket yetkililerince konuya ilişkin olarak; Renault ve Dacia markalı araçların
yedek parça temininin Renault Avrupa merkezinden yapıldığı, boya ürünlerinin
ise diğer araç kimyasallarını üretmeyen Ixell adlı firmadan temin edildiği, bu
firma ile merkezi alım anlaşması yapıldığı, Renault tarafından üretilmeyen veya
alımının yurtiçinden yapılması kararlaştırılan ürünlerde OYAK Renault’nun
onayının gerektiği, teknik bir incelemeden geçirilen ürünler yeterli güvenlik ve
kalite standartlarına ulaştığı taktirde OYAK Renault tarafından dağıtıldığı, ancak
OYAK Renault tarafından onay almasa dahi bir üreticinin yetkili servislere
ulaşarak eşdeğer kalitede olması kaydıyla ürünlerini satabildiği, yedek parça
alımının tamamen servislerin isteği doğrultusunda gerçekleştiği, Renault’nun 270
herhangi bir müdahalesinin bulunmadığı belirtilmiştir.
Yetkililer, ayrıca, Renault markalı yedek parçaların kullanımını teşvik etmek için
bir prim sistemi uygulandığını, bakım ürünleri, mekanik ürünleri gibi 6 farklı
branşta yetkili servislere satış hedefleri verilerek ve hedeflere ulaşanlara 3’er
aylık dönemler halinde ve çeşitli oranlarda prim uygulandığını, yetkili servislerin
bu sisteme katılmalarının zorunlu olmadığını söylemişlerdir.
I.2.3.3 Ford Otomotiv Sanayi A.Ş. (Ford)
Şirket yetkilileri tarafından konuya ilişkin olarak aşağıdaki hususlara
değinilmiştir: 280
- Temsil ettiğimiz Ford Avrupa’nın ürünlerini test edip onayladığı (………)
markasını tercih ediyoruz. Ford Avrupa da benzeri kimyasal içerikteki ürünleri
(……….)’den tedarik etmektedir. Tahminen 3 yıl öncesine kadar doğrudan
Avrupa’dan ithal ederek servislere ulaştırıyorduk, ki bu nedenle fiyatlarımız
yüksekti. Son 3 yıldır ise sadece (………..) aracılığıyla bu ürünleri temin
ediyoruz. Bu sayede belli bir fiyat iyileştirmesi yapma imkânımız oldu. Bildiğimiz
kadarıyla Ford’un yetkili servisleri ağırlıklı olarak bizim ürünlerimizi kullanıyorlar.
Ancak servislerin muadil ürünler üreten başka markaları kullanma imkânları da
bulunuyor. Başka markalar kullanıp kullanmadıkları hususunda net bir bilgimiz
yok, zira bunu takip etmiyoruz. 290
- Bu ürünleri sadece kendi yetkili satıcılarımıza ve bayimiz konumundaki
yeniden satıcılara tedarik ediyoruz. Bağımsız servislere daha geniş ifadesiyle
piyasaya doğrudan ürün satmıyoruz. Bağımsız servis istasyonları mamüllerimizi
bayiler vasıtasıyla satın alabilirler.
- Bir ürünü pazara sunmadan önce bir piyasa araştırması yapıyoruz. Fiyat,
kalite, tedarik şartları gibi özellikleri göz önünde bulundurarak bir miktar tahmini
yapıyor ve buna göre (……….)’den talep ediyoruz. Fiyatlarımız bütün alıcılar
için aynıdır. Diğer taraftan teşviklerimiz bulunmaktadır. Bu teşvikler tüm
bayilerimize aynı şekilde uygulanır. Ayrıca düzenlediğimiz kampanyalar
kapsamında gelen talepler tüm bayilerimize aynı şekilde uygulanır. 300
- Rekabet ortamı oluşmasını teminen, rakip tedarikçi (……….) ürünlerinin de
tavsiye edildiği “Özel Satışlar” prosedürümüz bulunmaktadır.
07-83/1005-390
8
I.2.3.4. Toyotasa Toyota-Sabancı Pazarlama ve Satış A.Ş. (Toyota)
Şirket yetkilileri tarafından konuya ilişkin olarak;
- Orijinal Toyota ürünlerinin yanısıra, ağırlıklı olarak (………) firması ile
çalıştıklarını, servislere de bu ürünleri verdiklerini, bununla birlikte yetkili
servislerin söz konusu ürünleri (……….) firmasından veya ürünün muadilini
üreten başka herhangi bir firmadan doğrudan tedarik etme imkânlarının
bulunduğunu, 310
- Fiyatlama politikalarında, daha yüksek miktarda ürün alan servise daha düşük
fiyatla ürün satma gibi bir uygulamanın bulunmadığını; genel olarak, eşdeğeri
piyasada bulunan ürünler için servisin belli bir miktarı aşması durumunda prim
uyguladıklarını,
- Türkiye’de bir parçanın eşdeğer kalitede olup olmadığını tespit edecek
herhangi bir kurum veya kuruluş bulunmadığından, servislerin riske girmeyerek
kalitesi belli olan markaları tercih ettiklerini
ifade etmişlerdir.
I.2.3.5. Mercedes-Benz Türk A.Ş. 320
Şirket yetkilisi, (………) firması ile yaptıkları konu hakkındaki sözleşmeyi
Rekabet Kurumundan gelen bir yazı dolayısıyla, ihtiyat amacıyla feshettiklerini,
kendilerinin Daimler Chrysler firmasının organizasyonunda veya seri üretiminde
kullandığı ve kalitesi konusunda güvence verdiği markaları kullandıklarını, yetkili
bayi ve servislerin yedek parçaları kendilerinden veya üçüncü firmalardan
tedarik edebildiklerini, bayi ve servislerden yalnızca belirlenmiş teknik özelliklere
sahip ürünleri kullanmalarını istediklerini, bunun dışında ürünlerde marka
bazında yapılan kalite testleri neticesinde tavsiyelerde bulunduklarını
belirtmiştir.
Yetkili, ayrıca, Türkiye’de bayii ve yetkili servislere yönelik bir tavsiye fiyat 330
listelerinin bulunduğunu, bu listeyi yılda iki kez yayınladıklarını, dönemsel fiyat
değişikliklerini ayrıca duyurduklarını, bayilerle yaptıkları anlaşmaların önceden
belirlenmiş ve herkes için aynı uygulanan iskonto oranlarını içerdiğini
söylemiştir.
I.2.4. Yetkili Servisler ile Yapılan Görüşmeler
Raportörlerce, sağlayıcıların yetkili servislerinde incelemelerde bulunulmuş ve
görüşleri alınmıştır:
I.2.4.1. Neziroğlu Motorlu Araçlar Tic. Ltd. Şti. (Neziroğlu Otomotiv) 340
I.2.4.1.1. Yetkililerle Yapılan Görüşme
Renault, Hyundai, Suzuki ve Isuzu’ya ait satış ve servis ağı bulunan Neziroğlu
Otomotiv yetkilisinin konu hakkındaki görüşü aşağıdaki şekildedir:
07-83/1005-390
9
- Neziroğlu Otomotiv yedek parça alımlarının tamamını Renault’dan
gerçekleştirmektedir. Ancak bu alımlar Renault tarafından getirilen
zorunluluktan değil, şirket politikasından kaynaklanmaktadır. Ürünün test
edilmiş, güvenilir oluşu ve alınan parçalara belli bir garanti öngörülmesi bu
tercihin nedenidir. Ayrıca, Renault aynı tipte farklı yedek parçalar sunarak, farklı
fiyat seçenekleri getirebilmekte, müşteri istediği ürünü seçme hakkına sahip 350
olmaktadır.
- Özellikle araç kimyasallarında istediğimiz ürünleri kullanabiliyoruz. Bu tip
ürünlerde kalite yönünden aralarında fark olmayan ürünlerde fiyat konusu ön
plana çıkmakta ve bizim açımızdan uygun fiyatlı ürünlerin alımları
yapılmaktadır. Renault dışından sağladığımız parçalar toplam yedek parça
satışımızın %(…-….)’ini oluşturmaktadır.
- Renault satışını yaptığı yedek parça ve araç kimyasalları gibi ürünlerin
kullanılması konusunda herhangi bir baskı yapmamaktadır. Ancak uygulanan
prim sistemi ile Renault’dan alınan ürünler piyasadan alınan ürünlerle aynı
fiyata veya daha ucuza gelebilmektedir. Dolayısıyla etiket fiyatı daha pahalı olsa 360
dahi yıl sonu itibarıyla Renault’dan alınan ürünler daha avantajlı olduğundan
orijinal parça kullanmayı tercih ediyoruz.
I.2.4.1.2. Neziroğlu Otomotiv’den Elde Edilen Belgeler
Raportörlerin elde ettiği faturaların tetkikinden, Neziroğlu’nun 27.9.2007
tarihinde (…………………….) Paz. San. ve Tic. Ltd. Şti.’den toplam 1.587,67
YTL; (……………………..) San. Ve Tic. Ltd. Şti.’den ise 20.9.2007 tarihinde
toplam 170,45 YTL tutarında ürün aldığı anlaşılmaktadır.
I.2.4.2. Toyan Otomotiv San. ve Tic. A.Ş. (Toyan) 370
ToyotaSa bayisi ve servisi Toyan yetkilisince; belirli aylık satış hedefler
aşıldığında, ToyotaSa tarafından çok yüksek olmayan miktarda prim verildiği,
ayrıca diğer ürünlerin aksine ana firmadan alınan ürünlerin kalitesinde bir şüphe
bulunmadığı, bu nedenlerle söz konusu ürünleri tercih ettikleri, bununla birlikte
oldukça düşük miktarları içeren aylık hedefler aşıldığında, başka satıcılardan da
ürün alabildikleri, diğer firmalardan ürün tedarik etmeleri nedeniyle herhangi bir
sıkıntı yaşamadıkları ifade edilmiştir.
I.2.4.3. Ere Otomotiv A.Ş.
Şirket yetkililerinin verdikleri bilgiler aşağıdaki şekildedir: 380
- Halen Wolksvagen ve Audi firmalarının yetkili satıcılığını ve yetkili servis
hizmetlerini vermekteyiz. 2005/4 sayılı Tebliğ’in çıkmasının ardından Doğuş
yetkilileri bizlere Tebliği açıklayarak araştırma konusu olan yedek parça gibi
ürünleri istediğimiz firmadan veya markadan temin edebileceğimizi ifade ettiler.
Ancak Doğuş grubunun prim sistemlerinde gerçekleştirdiği düzenlemeler
nedeniyle söz konusu ürünlerini kendilerinden almamız daha avantajlı hale
geldi. Doğuş grubu belli ürünler için bazı markaları kullanmamızı teşvik ediyor.
07-83/1005-390
10
- 2007 yılı öncesi dönemde biz Doğuş grubundan daha yüksek iskontolu ürün
alabiliyorduk. Ancak 2007 yılından itibaren alış iskontolarımız düştü. İskontodan
kaynaklanan kâr azalışını alış hedeflerini yakalamamız durumunda telafi 390
etmemiz mümkündür. Alış hedefine bağlı olarak belli bir kâr marjı/bonus
alıyoruz. Bu kâr marjının belirlenmesinde 5-6 maddeden oluşan kriterler grubu
etkili oluyor. Bunlara, stoklarımızın güncel olup olmaması ya da hatalı parça
siparişi yapıp yapmadığımız gibi durumları örnek olarak verebiliriz.
- Doğuş grubu bize bazı parçaları uygun fiyattan temin etse de, parça fiyatları
zaman zaman piyasa fiyatlarının üstünde olabiliyor. Pahalı ürünleri Doğuş harici
bir firmadan tedarik etme imkânımız her zaman var. Örneğin Doğuş grubu ile
(……..) firması arasında bir anlaşmanın bulunduğu dönemde dahi, biz dışarıdan
istediğimiz ürünü tedarik etme hakkına sahiptik, halen (……..) grubu ürünleri de
tedarik etmekteyiz ve bu tür anlaşmalar bizim dışarıdan ürün tedarik etmemizi 400
kısıtlamamaktadır.
I.2.4.4. Gülpar Motorlu Araçlar San. Tic. A.Ş. (Gülpar)
Mais yetkili satıcısı ve servisi Gülpar yetkilisi konuya ilişkin olarak; kimyasal
ürünleri Ixell’den, bu teşebbüste bulunmayan ürünleri ise (……..)’den temin
ettiklerini, yerli üreticilerin ürünlerini kalite yönünden güvenemedikleri için
kullanmadıklarını, ana firma tarafından kendi ürünlerinin kullanılması
konusunda herhangi bir baskı olmadığını belirtmiştir.
I.2.4.5. In-car Motorlu Araçlar Kir. Tur. İnş. Taah. San. Tic. A.Ş. (In-car) 410
I.2.4.5.1. Yetkililerle Yapılan Görüşme
Skoda yetkili satıcılığı ve servis hizmetlerini veren firmanın yetkilisi tarafından;
araç bakım ve onarımlarında kullanılan kimyasalları çok çeşitli firmalardan temin
ettikleri, Volkwagen’dan onaylı (……..) ve (……..)’in yanısıra, diğer firmaların
ürünlerini de kullandıkları, bunu yaparken fiyat, ürünün benimsenmesi gibi
konuların etkili olduğu, yerli firmalardan (……..) ve (…………….)I’dan da klima
gazı, çeşitli yağ ürünleri, yapıştırıcılar, temizlik malzemeleri gibi ürünler temin
ettikleri, bu ürünlerle ilgili olarak distribütör tarafından herhangi bir baskı
yapılmadığı, ancak bu tip ürünlerin oranı toplam alımların %8-10 gibi küçük bir 420
bölümünü oluşturduğu belirtilmiştir.
I.2.4.5.2. In-Car’da Elde Edilen Belgeler
Skoda yetkili servisi In-Car’dan (…………….), (………….), (………….) ve
(………….)’den alınan mallara ilişkin faturalar alınmıştır. Fatura örneklerinin
tetkikinden; 20.8.2007 tarihinde şikayetçi (………….)’dan 212,40 YTL. tutarında
“Sollvay Solkane” cinsi ürün alındığı görülmektedir.
430
07-83/1005-390
11
I.2.4.6. Koluman Motorlu Araçlar A.Ş.
Mercedes-Benz ve Chrysler yetkili servisi Koluman tarafından, Koluman’ın
araştırma konusu ürünleri 2007 yılının ilk 9 aylık dönemdeki tedarik kanallarını
gösterir tablo ibraz edilmiştir. Tablo aşağıdaki gibidir:
Ürün Çeşidi Adet Tutar Oran Firma Adı
Temizleme
Spreyi
7.348 22.044 YTL %50,26 (…………..)
Motip Yağlayıcı 1.776 12.840 YTL %29,27 (…………..)
Motip Klima
Temizleyici
216 3.456 YTL %7,8 (…………..)
Slikon Sprey 48 323 YTL %0,07 (…………..)
Sıvı Gres 12 88 YTL %0,02 (…………..)
Süper
Yapıştırıcı
25 100 YTL %0,02 (…………..)
Cam Metal
Yapıştırıcı
6 77 YTL %0,017 (…………..)
Klima Kaçak
Arama Sıvısı
6 102 YTL %0,02 (…………..)
Cıvata Sökücü 11 248 YTL %0,05 (…………..)
Pas Sökücü 104 1.456 YTL %3,8 (…………..)
Klima Gazı 272 3.120 YTL %7,1 (…………..)
Toplam 9824 43.854 YTL %100
Tablodan da anlaşılacağı üzere Koluman adı geçen ürünlerin yaklaşık %(…)’ini
(………………)’den tedarik ederken, (…….)’den tedarik miktarı yaklaşık %(…)
olarak gerçekleşmiştir. 440
I.2.4.7. Be-Pa Otomotiv
Ford Otosan’ın Nevşehir ve Niğde bayiliklerini yürüten Be-Pa Otomotiv
yetkilisinin konuya ilişkin görüşlerine aşağıda yer verilmiştir:
- Belirtilen nitelikteki ürünlerin tamamını (……..)’den satın almaktayız. (…….)
başta olmak üzere bazı firmalar ürünlerini Ford Otosan’a kalite kontrol için
sunmakta, Otosan tarafından kalitesi onaylanan ve daha önemlisi Ford markalı
araçların hiçbir aksamına zarar vermeyen ürünlerin kullanılması tavsiye
edilmektedir. Otosan tarafından bu şekilde tavsiye edilen markaların adedi 15-
20 arasındadır, ancak biz (…….)’ü tercih ediyoruz. 450
- Aynı ürünlerin eşdeğerini (……….)’den tedarik ederek yetkili servislerine
pazarlayan Ford Otosan bu ticari tercihinden ötürü bayiye herhangi bir yaptırım
uygulamamaktadır.
I.2.4.8. Tur Oto A.Ş. (Tur Oto)
Benzeri bulgulara Ford Otosan’ın Ankara yetkili servis ve bayilerinden Tur
Oto’da da rastlanmıştır. İbraz edilen fatura örneklerinden her ihtiyaç hasıl
olduğunda yeni bir ihale-satın alma süreci başlatıldığı ve bu sürecin sonunda
uygun görülen marka mamullerin satın alındığı anlaşılmaktadır.
07-83/1005-390
12
I.3. Değerlendirme 460
Şikâyetçi (……………..)’nın 27.9.2006 tarih ve 6515 sayıyla Kurum kayıtlarına
intikal eden başvurusunda, Würth Otomotiv, Türk Henkel A.Ş. ve Ixell adlı
firmaların otomobil sağlayıcılarıyla (Mercedes, BMW, Peugeot, Nissan,
Hyundai, Opel, Man, Ford Otosan, Doğuş Otomotiv, Renault-Mais) yaptığı
anlaşmalarla yetkili servisleri kendilerinden mal almaya zorladığı ve şikâyetçinin
pazara girişinin engellendiği iddia edilmiştir. İlk inceleme raporu sonucu alınan
19.10.2006 tarih ve 06-77/1004-288 sayılı Kurul kararında şikâyet konusu
uygulamaların 2005/4 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği’nin sağladığı muafiyetin
dışında kalacağına ve bahse konu uygulamaların Kanun’un 9. maddesi üçüncü
bendi uyarınca sonlandırılmasına dair ilgili taraflara yazılı görüş verilmesine 470
karar verilmiştir.
Yazılı görüşler ilgili taraflara 6.11.2006 tarihinde tebliğ edilmiştir. Şikâyetçi,
8.8.2007 tarihinde intikal eden dilekçesinde ise, konuyla ilgili bir gelişme
olmadığını, sağlayıcılar tarafından satışını yaptığı yedek parçaların yetkili
servislerde kullanılmasının ve piyasaya girişinin engellendiğini belirtmiş ve
Kanun çerçevesinde gerekli işlemlerin yapılmasını talep etmiştir.
Şikâyetin temelini, Henkel ve Würth gibi firmaların otomotiv sağlayıcılarıyla
yaptıkları anlaşmalar ile farklı ve yeni markaların piyasaya girişine mani
oldukları ve böylece 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi ve bu madde uyarınca
çıkarılan 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve 480
Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği hükümlerinin ihlal edildiği
iddiası oluşturmaktadır.
Şikâyetçi otomotiv bakım onarımında kullanılan çeşitli makineler, kimyasal
maddeler ve yedek parçaların satışıyla uğraşmaktadır. Söz konusu ürünler,
2005/4 sayılı Tebliğ’de yedek parça olarak tanımlanan ürünler olup, anılan
Tebliğin 5. maddesi (j) bendinde, ”bir dağıtıcı veya yetkili servisin orijinal yedek
parçaları veya eşdeğer kalitedeki yedek parçaları kendi tercih ettiği üçüncü bir
teşebbüsten satın almasının ve bunları motorlu araçların bakım ve onarımı için
kullanmasının engellenmesi” halinde muafiyetin uygulanmayacağı belirtilmiştir.
Dolayısıyla, çeşitli kimyasal ürün ve yedek parça üreticilerinin, otomotiv 490
firmalarının merkezleriyle anlaşarak yetkili servislerde sadece kendi ürünlerinin
satılması veya otomotiv sağlayıcılarının yetkili servislerine diğer markalara ait
orijinal ve eş değer kalitede yedek parça satışlarının engellenmesi eylemleri
2005/4 sayılı Tebliğin kapsamındaki eylemlerdendir.
İlgili Ürün Pazarının Ayırt Edici Özellikleri
Ürün yelpazesini oluşturan maddeler adet olarak çok fazla olmakla birlikte,
gerek servis istasyonlarının toplam alımlarındaki gerekse tedarikçilerin toplam
satışlarındaki nispi payı oldukça düşüktür.
Kaporta aksamı dışındaki bakım onarım amaçlı yedek parça ve sarf 500
malzemeleri, temizleme spreylerinden ön cam yapıştırma setlerine ve yakıt
hortumlarına kadar geniş bir çeşitlilik arz etmektedir. Söz konusu ürünlerin
07-83/1005-390
13
büyük çoğunluğu profesyonel kullanıma hitap etmektedir. Ön cam yapıştırma
kimyasalları, sair yapışkanlar, yakıt hortumları ve klima gazları gibi ürünlerin
araç sahipleri tarafından doğrudan kullanımına sıkça rastlanmamaktadır.
Doğrudan araç sahibi tarafından kullanılabilen fren balata temizleme spreyi ve
cam suyu antifrizi gibi mamüllerin dahi başlıca alıcıları servis istasyonlarıdır. Bu
nedenle ilgili ürün pazarında hakim alıcı konumundaki servis istasyonlarının
ticari tercihlerinin piyasa dışından belirlenmesi bu ürün pazarlarındaki rekabeti
ciddi ölçüde kısıtlama potansiyelini haizdir. 510
Öte yandan, ilgili pazarı oluşturan ürünlerin kalite tespiti oldukça zor ve
maliyetlidir. Ülkemizde bu ürünlerin kalitelerini ve motorlu aracın sair aksamına
ya da insan sağlığına zarar verip vermediğini test eden bağımsız kuruluşlar
bulunmamaktadır. Mercedes-Benz Türk, Renault, Toyota gibi Ülkemizde yüksek
pazar paylarına sahip otomotiv sağlayıcıları menşei ülkelerdeki merkezlerinde
mevcut laboratuarlarda yapılan testlere güvenerek ürün tercihinde
bulunmaktadır.
Dosya mevcudu bilgilerden edinilen izlenim ürünleri kullanan servis
istasyonlarında çalışan teknik kadronun bir çeşit “marka bağımlılığı” ve
“kullanım alışkanlığı” doğrultusunda karar verdiği yönündedir. Özellikle cam 520
yapıştırma setlerinin örnek gösterilebileceği nispeten karmaşık ürünler söz
konusu olduğunda, teknik personelin belli bir markanın kimyasalını kullanmayı
alışkanlık edinerek, yeni bir markanın ürününü tanımak ve onun teknik
özelliklerine uygun bir iş akışı benimsemektense, öteden beri kullanageldiği
ürünü kullanmaya devam etmeye eğilimli olduğu görülmektedir. Bu halde
piyasaya önceden girenlerin lehine ve sonradan girenlerin aleyhine olmak üzere
ve ancak 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesi mümkün olmayan bir
piyasa yapısı ortaya çıkmaktadır.
Yerinde İncelemelerde Edinilen Bilgiler Işığında Sağlayıcılarına Tedarik ve 530
Iskonto Politikaları
Genel kabul gördüğü üzere sağlayıcılarına tedarik ve indirim uygulamaları
özellikle motorlu taşıtlar ve onların bakımına yönelik hizmetler pazarlarında
rekabet koşullarını doğrudan belirleme potansiyelini haizdir. Motorlu Taşıtlar
Grup Muafiyet Tebliği bu veri üzerine tasarlanmıştır. Önaraştırma safhası
dahilinde yerince inceleme yapılan sağlayıcıların ıskonto ve tedarik
politikalarında 4054 sayılı Kanun’a ya da anılan Grup Muafiyet Tebliğine aykırı
herhangi bir hususa rastlanmadığı gibi “Tüketici Memnuniyeti” gibi kendisine
atfedilen önem giderek artan ölçütlerin de sağlayıcıdan alınan ürün tutarı kadar
belirleyici olmaya başladığı görülmüştür. İlgili bölümlerde yer verilen fatura 540
örnekleri yetkili servislerin otomotiv sağlayıcıları dışındaki tedarikçilerden de
ilgili ürün yelpazesindeki maddeleri satın alabildiklerini açıkça ortaya
koymaktadır.
07-83/1005-390
14
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1. Otomotiv yetkili servislerinden alınan faturaların tetkiki sonucu incelenen 550
servis istasyonlarının tamamına yakınının kendi sağlayıcıları dışındaki
tedarikçilerden de yedek parça ve sarf malzemesi satın aldıklarının açıkça
ortada olması,
2. Otomotiv yetkili servislerinin yukarıda yer verilen davranışları nedeniyle
sağlayıcılar tarafından herhangi bir yaptırıma maruz bırakıldıklarına ilişkin
herhangi bir emareye rastlanmaması,
3. Şikayet edilen Würth Otomotiv ve Montaj San. Ürün. Paz. Ltd.Şti. ve Türk
Henkel A.Ş. tarafından hayata geçirilen muhtelif anlaşmaların ve ayrıca
uygulanmakta olan ticari politikaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’a aykırı sayılabilecek bir hüküm veya davranış içermemesi 560
nedenleriyle dosya konusu şikayet ile ilgili olarak 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine
OYBİRLİĞi ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy