Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2003-1-37 (Ortak Girişim)
Karar Sayısı : 03-44/500-220
Karar Tarihi : 19.6.2003
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Mustafa PARLAK
Üyeler : A. Ersan GÖKMEN, R. Müfit SONBAY,
Murat GENCER, Prof.Dr. Zühtü AYTAÇ, Rıfkı ÜNAL,
Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI,Tuncay SONGÖR,
Kublay ATASAYAR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN
B- RAPORTÖRLER : Harun ULU, Mustafa M. ÖZKARABÜBER
C-BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Oxeno Olefinchemie GmbH ve Celanese Chemicals
Europe GmbH
Temsilcisi:Av. Nilüfer Müldür ÇAKMAKLI
Eski Büyükdere Cad. Park Plaza
No:22 K:11 İstanbul
D- TARAFLAR : - Oxeno Olefinchemie GmbH
Paul Baumann Strae 1 D-45764 Marl ALMANYA
- Celanese Chemicals Europe GmbH
Frankfurter Strae 111 D-61476
Kronberg im Taunus ALMANYA
E- DOSYA KONUSU: Oxeno Olefinchemie GmbH ve Celanese Chemicals
Europe GmbH arasında kurulacak ortak girişime izin verilmesi talebi.
F- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.3.2003 tarih, 940 sayı ve
20.5.2003 tarih, 2181 sayı ile giren bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun'un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu'ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ'in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda düzenlenen
2.6.2003 tarih, 2003-1-37/Öİ-03-HU sayılı Ortak Girişim Ön İnceleme Raporu,
2.6.2003 tarih, REK.0.05.00.00/69 sayılı Başkanlık önergesi ile 03-40 sayılı
Kurul toplantısında görüşülmüş, ilgili teşebbüslerden yeterli bilgilerin
tamamlanmasını teminen, bildirim konusunun incelemede tutulmasına karar
verilmiştir.
Alınan karar doğrultusunda elde edilen ek bilgi ve değerlendirmeyi içeren
13.6.2003 tarihli Bilgi Notu 03-44 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek, karara
bağlanmıştır.
03-44/500-220
2
G- RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; söz konusu işlemin, tarafların
ilgili ürün pazarlarındaki toplam pazar payları nedeniyle, 1997/1 sayılı Tebliğ'in
4. maddesi kapsamında bildirime tabi olduğu ve bütanol ile 2-EH pazarlarında
hakim durum yaratılmasının veya var olan bir hakim durumun güçlendirilerek
rekabetin önemli ölçüde sınırlandırılmasının söz konusu olması nedeniyle,
4054 sayılı Kanun’un 10. maddesi çerçevesinde nihai incelemeye alınmasının
yerinde olacağı ifade edilmektedir.
Ancak anılan Bilgi Notu'nda; elde edilen bilgiler çerçevesinde, ülkemizde
faaliyette bulunmayan, ürünleri Avrupa’daki bağımsız tüccarlar tarafından
pazarlanan Oxeno Olefinchemie GmbH ve Celanese Chemicals Europe
GmbH’ın kuracağı ortak girişime izin verilmesinde bir sakınca olmadığı
belirtilmiştir.
H- İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Oxeno Olefinchemie GmbH (Oxeno)
Oxeno, Degussa AG'ye ait bir iştiraktir. Halka açık bir şirket olan Degussa AG,
esas itibarıyla özel kimyasal maddeler işiyle iştigal eden ve sağlık-beslenme,
inşaat-sanayi kimyasalları, performans kimyasalları, kaplamalar-gelişmiş
filtreler ile özel polimerler olmak üzere altı bölüme ayrılmış global bir şirkettir.
H.1.2. Celanese Chemicals Europe GmbH (Celanese)
Şirket, Celanese AG’nin bir iştirakidir. Celanese AG, 22.10.1999 tarihine kadar
Hoechst AG’ye bağlı olarak faaliyet göstermiş, ancak daha sonra ayrılarak,
halka açılmıştır.
Celanese AG, asetil ürünleri, teknik polimerler, asetat ürünler, performans
ürünleri (gıdalarda kullanılan malzemeler, koruyucular ve yüksek yoğunluklu
tatlandırıcılar) ve kimya ara maddeleri olmak üzere beş iş kolunda faaliyet
gösteren global bir şirkettir.
Ortak Girişim’e devredilecek Oxo-C3 kimyasalları plastiklerin, gazolin katkı
maddelerinin, polietilen filmlerin, boya ve kaplamaların üretiminde kullanılan
ara maddeler olan Oxo alkolü, plastikleştiriciler ve çözeltilerden ibarettir. Oxo-
C3 kimyasallarının imalat tesisleri Almanya ve ABD'de bulunmaktadır. ABD'de
yapılan üretimin neredeyse tamamı bu ülkedeki Celanese Chemicals Ltd.
şirketi tarafından münhasıran kullanılmakta olup, bu tesisler Ortak Girişim'e
devredilmeyecektir.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Ortak girişim şirketi, aşağıda yer verilen Oxo-C3 kimyasal ürünlerinin imalatı
alanında faaliyet gösterecektir:
03-44/500-220
3
- Bütiraldehid
- Bütanol
- Bütilasetat
- 2-Etilheksanol (2-EH)
- Dioktilfitalat (DOP)
- Karboksilik Asitler.
Bütiraldehidden imal edilen reaksiyon ürünleri, plastik ve sentetik reçinelerin,
boya ve kaplamalardaki çözeltilerin, dizel katkı maddelerinin, dağılmaz
camların, boya ve aromaların, levha film, hortum ve kablolardaki
plastikleştiricilerin imalatında kullanılmaktadır. Dosya mevcudu bilgilerden,
ortak girişimin imal ettiği bütiraldehidin büyük kısmını bütanol, 2-EH, karboksil
asit vs. olarak işleyeceği ve çok az bir bölümünü üçüncü şahıslara satacağı
anlaşılmıştır.
Diğer bir pazar olan bütanolün kapsamlı şekilde yerine geçebilecek bir ikame
ürün bulunmamakta, sadece sınırlı durumlarda yerine, benzer çözelti ve
buharlaşma niteliklerine sahip propanol, keton, glikoleter ve diğer aromatikler
alternatif olarak kullanılabilmektedir.
Bütilasetat ise çoğunlukla çözelti olarak kullanılmakta ve yerine kapsamlı
şekilde geçebilecek ikame ürün bulunmamaktadır. 2-EH ise plastikleştiricilerin,
çözeltilerin, dizel katkı maddelerinin ve yağlayıcı maddelerin imalatında aracı
olarak kullanılmaktadır.
DOP'un, başta PVC plastiği olmak üzere plastiklerde standart yumuşatıcı
madde olarak, ayrıca sınırlı ölçüde de olsa kaplamaların, zamkların ve
pigmentlerin ufalanmasında bağlayıcı olarak kullanıldığı; karboksilik asitlerin
ise, lak hammaddeleri için metal-karboksilat (tuzlar), organik
peroksit/peroksidester için asitkloritler, sentetik yağlayıcı maddelerin ve
yağlayıcı madde katkı maddelerinin imalatı için polyester, dağılmaz cam
folyolarındaki plastikleştiriciler için ester, un ve koku endüstrisi için temel
maddeler (koku kimyasalları), katalistler, farmasötik kimyasal maddeleri, UV
stabilizatörler ve gübre alanlarında kullanıldığı bilinmektedir.
Yukarıda yer verilen ürünlerin imalatında hammadde olarak propilen
bulunmakta olup, imalat süreçleri birbirinin devamı niteliğindedir. Ancak,
ürünlerin arz ikameleri hakkındaki bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarları
ayrı ayrı olmak üzere, "Bütiraldehid, Bütanol, Bütilasetat, 2-Etilheksanol (2-
EH), Dioktilfitalat (DOP) ve Karboksilik Asitler" şeklinde belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Devralma işlemine taraf teşebbüslerin ortak girişime devredecekleri ürünlerin
üretimi Avrupa’da yapılmakta, Türkiye’ye arzı ise Avrupa’da bu ürünleri alan
toptancılar tarafından gerçekleştirilmektedir. Ürünlerin Türkiye’ye arz edilişi
esnasında bölgesel bir dağılım olmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar Türkiye
Cumhuriyeti sınırları olarak tespit edilmiştir.
03-44/500-220
4
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
Taraflar, Avrupa’daki Oxo-C3 işlerini EOC Production GmbH adı altında
faaliyet gösterecek bir şirket altında birleştirmek amacıyla iki anlaşma
yapmışlardır.
Bunlardan "Çerçeve Anlaşma" şirketin kuruluşu ve sonrasında tarafların hak
ve yükümlülüklerini düzenlemekte, "Hissedarlık Anlaşması" ise ortak girişim
şirketinin kontrolü ve yönetimi ile ilgili konularda hükümler içermektedir.
Bu noktada bildirilen işlemin 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir ortak girişim
olarak değerlendirilip değerlendirilemeyeceğinin açıklığa kavuşturulması
gerekmektedir.
H.3.1. Ortak Girişimin Niteliği
1997/1 sayılı Tebliğ'in 2. maddesinde, "Amaçlarını gerçekleştirmek üzere
işgücü ve malvarlığına sahip olacak şekilde bağımsız bir iktisadi varlık olarak
ortaya çıkan ve taraflar arasındaki veya taraflarla ortak girişim arasındaki
rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmayan ortak girişimler (joint-venture)."
birleşme ve devralma sayılan haller arasında belirtilmiştir.
Bu tanımdan hareketle, bir ortak girişime ilişkin başvurunun yoğunlaşma
doğurucu nitelikte kabul edilerek, 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında
değerlendirme yapılabilmesi için gerekli olan şartlar şu şekildedir:
a) Ortak kontrol altında bir teşebbüsün bulunması,
b) Ortak girişimin, taraflar arasında veya taraflarla ortak girişim arasındaki
rekabeti sınırlayıcı amaç veya etkisinin olmaması,
c) Ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkması.
H.3.1.1. Ortak Kontrol
Ortak kontrol, iki veya daha fazla ana şirketin ortak girişimin karar verme
mekanizması üzerinde tek başına etkili olmaması şeklinde tanımlanabilir.
Ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlık olarak ortaya çıkması ve rekabet
koordinasyonuna yol açmaması unsurlarının temelinde, ortak girişimin özerk
bir yönetim anlayışına ve karar mekanizmasına sahip olması bulunmaktadır.
Ortak girişimin, kendisini oluşturan taraflardan bağımsız karar alabilmesi ve
uygulayabilmesi için, verilecek önemli kararlarda söz konusu taraflardan hiç
birinin tek başına karar alma yetkisinin olmaması, bağımsız yeni bir iradenin
ortaya çıkması gerekmektedir.
Bildirime konu ortak girişim şirketinde, Oxeno ve Celasane %50’şer hisseye
sahip olacaktır. Hissedarlık Anlaşması’nda, kurulacak olan ortak girişimin
genel kurulunda her hissedarın eşit oy hakkına sahip olduğu, şirket işlerini
idare edecek Hissedarlar Komitesi’nin dört üyeden oluşacağı ve hissedarların
her birinin iki üye atama hakkı bulunduğu, şirketin iki müdüründen birinin
Oxeno diğerinin ise Celanese tarafından atanacağı hükümleri yer almaktadır.
03-44/500-220
5
Diğer yandan, mali planlama, şirket yönetiminin atanması, önemli yatırımlar ve
iş planlarıyla ilgili olan ve hissedarlar komitesinin karar vermesi gereken
stratejik iş kararlarının tarafların karşılıklı rızası ile karara bağlanacağı
belirtilmektedir. Bu çerçevede, kurulacak olan ortak girişim şirketinin, Oxeno
ve Celanese’nin ortak kontrolü ile yönetileceği anlaşılmaktadır.
H.3.1.2. Bağımsız İktisadi Varlık Olması
Ortak girişimin yoğunlaşma doğurucu olduğunu gösteren kriterlerden diğeri,
söz konusu ortak girişimin bağımsız bir iktisadi varlığın bütün fonksiyonlarını
yerine getiriyor olmasıdır. Bağımsız bir iktisadi varlıktan söz edebilmek için söz
konusu ortak girişimin faaliyetlerini yürütmek üzere yeterli işgücüne ve mal
varlığına sahip olması, pazarda bağımsız bir sağlayıcı ve alıcı olarak
davranması, faaliyetlerinin belli bir süre ile sınırlı olmaması, rekabet
politikalarını kendi ekonomik menfaatlerine göre özerk bir şekilde belirlemesi
gerekmektedir.
Taraflar arasında imzalanan Çerçeve Anlaşma'da;
- ortak girişimin belirsiz bir süre için kurulduğu,
- kendi yönetimi ve kendi iş faaliyetleri için yeterli finansmanı olacağı (md. 5 ve
13),
- Oxo kimyasallarının tamamını kendi üretim tesislerinde imal edeceği (md. 4),
- Celanese ve Oxeno'nun tesislerin işletilmesi için ihtiyaç duyulan hizmet ve
personeli ortak girişime sağlayacağı (md. 6) ve ortak girişimin pazara
doğrudan erişebileceği
hükümleri bulunmaktadır.
Bu doğrultuda ortak girişim şirketinin ana şirketlerinden bağımsız bir şekilde
piyasada faaliyet gösterebilecek bir teşebbüs olarak ortaya çıktığı
anlaşılmıştır.
H.3.1.3. Rekabeti Sınırlayıcı Amaç veya Etkinin Olmaması
Bu unsurun değerlendirilmesinde belirleyici faktör, ortak girişimin ana şirketler
arasında veya ana şirketlerle ortak girişim arasındaki rekabetçi davranışların
koordinasyonuna sebebiyet verip vermediğidir.
Bu çerçevede; ortak girişimin rekabeti sınırlayıcı amacı veya etkisi olmasından
söz edilebilmesi için öncelikle ana şirketlerin birbirleriyle veya ortak girişimle
rakip olmaları gerekmektedir. Buna göre, ortak girişimin kendisini oluşturan
teşebbüslerin daha önceki faaliyetlerini devralmasına, onlar adına yeni
faaliyetlere girişmesine, şirketlerin ilgili pazarlarında veya ilgili ürün pazarının
üst veya alt pazarlarında ya da komşu pazarlarda faaliyet göstermesine ilişkin
konuların açıklığa kavuşturulması gerekmektedir.
03-44/500-220
6
Taraflar, Oxo-C3 pazarındaki işlerini ortak girişim şirketine devredecek ve
pazardan çekileceklerdir.
Ayrıca Celanese, ortak girişimin alt pazarında faaliyet göstermekte olup, işlem
sonrası şirketin müşterisi konumuna gelecektir. Ortak girişimin ürettiği
bütanolün ve 2-EH’in %15’i Celanese’e satılacaktır. Ortak girişim, üretilen
bütanolün %68’ini, 2-EH’nin %65’i ile DOP, karboksilik asitler ve
bütilasetatların tamamını üçüncü şahıslara satacaktır. Bu çerçevede
ortaklarına sağlayacağı ürün miktarının nispeten küçük olduğu dikkate
alındığında, ortak girişim şirketinin bu açıdan ana şirketler arasında
koordinasyon doğurucu bir yapıda olmayacağı ve piyasada rekabeti bozucu
bir amacı ve etkisinin olmayacağı kanaatine varılmıştır.
Bu açıklamalar ışığında bildirilen işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ'in 2. maddesi
kapsamında bir ortak girişimdir.
H.4. Değerlendirme
Tarafların 2001 yılı itibarıyla ilgili pazarlardaki pazar payları aşağıdaki
şekildedir:
Pazar Payları (%)
Ürün Pazarı Oxeno Celanese Toplam
Bütanol 40 10-20 50-60
2-EH 31-34 20-25 51-59
DOP 2 00.5 2.5
Karboksilik Asitler 0 Bu iş ortak girişime devredilmeyecek 0
Diğer Oxo-C3 ürünleri
(bütraldehid ve Bütilasetat) 0 0 0
Toplam Oxo-C3 Kimyasalları 21-22 15 36-37
Tarafların bütanol ve 2-EH pazarlarındaki paylarının, 1997/1 sayılı Tebliğ’in
1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesinde öngörülen %25'lik pazar payı
eşiğini aşması nedeniyle bildirim konusu işlem izne tabidir.
Dosya mevcudu bilgiler doğrultusunda, bütiraldehid, bütilasetat ve karboksilik
asit pazarlarında herhangi bir pazar payı devrinin bulunmaması; DOP
pazarında ise, tarafların toplam pazar paylarının %2.5 gibi düşük bir oranda
artış göstermesi nedeniyle, bu pazarlar açısından rekabetin kısıtlanmasının
söz konusu olmadığı kanaatine varılmıştır.
Bütanol ve 2-EH pazarlarında ise tarafların pazar paylarında artış
gerçekleşmekle birlikte, Basf, Atofina, Perstorp ve Zaklady gibi önemli
rakiplerin ortak girişimin fiyat yükseltme girişimlerini engeleyecek derecede
kapasite fazlasına sahip olmaları nedeniyle rekabet önemli ölçüde
kısıtlanmayacaktır.
I- SONUÇ
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında;
03-44/500-220
7
Türkiye'de faaliyette bulunmayan, ancak ürünleri Avrupa'daki bağımsız
satıcılar tarafından ülke genelinde pazarlanan Oxeno Olefinchemie GmbH ve
Celanese Chemicals Europe GmbH tarafından kurulacak ortak girişime izin
verilmesine OY BİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy